ဂျူနီယာဝင်း – - ကွန်ပြူတာနည်းပညာတော်လှန်ရေးသို့ ခြေလှမ်းများ (4)

ဂျူနီယာဝင်း - ကွန်ပြူတာနည်းပညာတော်လှန်ရေးသို့ ခြေလှမ်းများ(4)

ဂျူနီယာဝင်း – မစ်ဇူရီက ကောင်ကလေးတယောက် သို့မဟုတ်  “ဝီနာ လျောက်သောလမ်း“

(အတွေးအမြင် ၃၁၉ ။ မတ်လ ၂၀၁၉)

မိုးမခ၊ မတ် ၁၄၊ ၂၀၁၉

(2001 ခုုနှစ်ထုုတ် M. Mitchell Waldrop (အမ် မီချယ် ၀ါလ့်ဒရော့) ရေးသားသော The Dream Machine မှ Missouri Boys အခန်းမှ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုုဖြစ်သော The Wienerweg အခန်းကို ဘာသာပြန် ထားပါတယ်။ J.C.R. Licklider နဲ့ သူ့ရဲ့ ပါစင်နယ်ကွန်ပြူတာ နည်းပညာတော်လှန်ရေး အကြောင်း ဆုုိပါတော့လုုိ့စာအုုပ်မှာ ကြော်ငြာထားပါတယ်။)

(Dream Machine “အိပ်မက်ထဲကစက်ပစ္စည်း“ အမည်နဲ့ သည်စာအုပ်ကို မိတ်ဆက်ထားခဲ့ပီးပါပီ။ “မစ်ဇူရီကကောင်ကလေး“ အခန်းမှာ Joseph Carl Robnett Licklider (J.C.R Licklider) (March 11, 1915 – June 26, 1990) ဂျူးဆက် ကားလ် ရော့ဘ်နက် လစ်ကလီဒါ (အတိုုကောက် J.C.R ဒါမှမဟုုတ်) ‘Lick’ လစ် ကိုမိတ်ဆက်ထားပါတယ်။ သူ့မိသားစုတွေနဲ့မိတ်ဆက်ပေးထားတယ်။ သူဟာ ဒေါက်တာဘွဲ့ရပီးလို့ သူ့ဘဝကို ထိမ်းကျောင်းတော့မယ့်အချိန် ၁၉၄၂ ကာလတွေမှာ မလွဲသာမရှောင်သာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနဲ့ တုုိးခဲ့တယ်။ တတိယအပုုိင်းမှာ “ငရဲခန်းတဖြစ်လဲ အလုပ်ခန်း“ အခန်းမှာ လစ် ဟာ စစ်အတွင်း သူ့အလုုပ်တွေကုုိ မရပ်မနားလုုပ်ခဲ့၊ သူအိမ်ထောင်ကျခဲ့၊ နောက်တော့ ပညာရှာတဲ့နေရာမှာ လောဘကြီးကြီးရှာခဲ့တာမှာ ယခု ရောက်ရှိနေတဲ့ ကန်းဘရစ်ကနေ ၂မိုင်အကွာက မက်ဆက်ချူးဆက် စက်မူတက္ကသိုလ် Massachusetts Institute of Technology (MIT) (အမ် အုုိင် တီ) က သူ့ကို ပညာတွေသင်ပေးမယ့်သူတွေရှိရာအရပ်သို့ တပည့်ခံရန် သွားခဲ့ပါတော့တယ် ဆုုိပီး အဆုုံးသတ်ခဲ့တယ်။

အခုုအပိုုင်းက အဲသည်ရဲ့အဆက် အမ်အုုိင်တီ ကုုိရောက်လာတဲ့ လစ် အကြောင်းတွေ လိုု့ စာဖတ်သူများ ထင်ရင် မှားသွားလိမ့်မယ်။ ဘာသာပြန်သူက ကျော်လုုိက်တာမဟုုတ်ပါဘူး။ သူ့အတုုိင်းပါပဲ။ လစ် ရောက်လာမယ့် အမ်အုုိင်တီ မှာ ရောက်နှင့်နေတဲ့ ပညာရှင်တွေ အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အဲသည် ထဲက မစ်ဇူရီ အရပ်က ကောင်ကလေး တစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့ Wiener (ဝီနာ) ရဲ့ အကြောင်းတွေ အများကြီး မိတ်ဆက်ပေးထားတယ်။ စာရေးဆရာရဲ့ စတုုိင်အတုုိင်း ဘာသာပြန်တင်ဆက်ထားတာပါ။ ခံစားကြည့်တာပေါ့။)

ဟားဗက်ကနေ အမ်အိုင်တီ ကိုသွားတဲ့ လမ်းဟာဖြင့်ရင် စစ်ကြီးရဲ့ နောက်ဆုံးနေ့တွေမှာဖြစ်လို့ တကယ့်ကို ပြောစမှတ်တွင်လောက်မှာပဲ။ ဟားဗက် – လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၃ဝဝကျော်လောက်က ရှိခဲ့ပီးသား၊ တွေ့ရှိပီးသားနေနရာတစ်ခု။ ကမ်းဘရစ်ရဲ့ အရှေ့ဘက်ခြမ်း။ သစ်ပင်တွေ၊ တောအိမ်ကလေးတွေ၊ စာအုပ်ဆိုင်လေးတွေနဲ့ နေလို့ကောင်းမယ့် နေရာတစ်ခုဖြစ်နေဆဲ။ ဒါပေမယ့် အဲသည်ဒေသက အမ်အိုင်တီ ဆိုတဲ့ ၁၈၆၁ခုနှစ်မှာ တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ မက်စက်ချူးစက် စက်မူတက္ကသိုလ် ကတော့ ဒေသရဲ့ အရှေ့ဖက်က စက်မူဇုံကွင်းပြင်တစ်ခုသာသာ။ အနီရောင်ကျောက်တုံးကျောက်ခဲတွေနဲ့ စက်မူကျောင်းလေးတစ်ခု။ အဓိက ကျေင်းတော်ကြီးကတော့ သူ့အရည်အချင်းတွေနဲ့ သူ့ဘာသာသူ လုံလောက်ပါတယ်။

ဘော့စတွန်အတွက်လှပတဲ့ နေရာတစ်ခုလည်းဖြစ်တယ်။ ချားစ်မြစ်စီးဆင်းရာကို သူ့ဆီက မြက်ခင်းပြင်လေး လှိမ့်ဆင်းသွားပုံက ကဗျာဆန်ဆန်။ သို့သော်လည်း စစ်အတွင်းတုန်းက M. I. T (အမ်အိုင်တီ) ရဲ့အစကတော့ Radiation Laboratory (ဓါတ်ရောင်ခြည် ဓါတ်ခွဲခန်း) ဆိုတဲ့ ထိတ်တန်းလျိူ့ဝှက် ဂေဟာတစ်ခုဖြစ်ကောင်းဖြစ်ခဲ့။ အဲသည်မှာ ရူပဗေဒပညာရှင်နဲ့ အင်ဂျင်နီယာ ၄ထောင်ကျော် ဟာ ဓါတ်ရောင်ခြည်ဆိုင်ရာ နည်းပညာကို အကြီးအကျယ် သပ်သပ်ရပ်ရပ် နဲ့ အပြင်းအထန်အလုပ်လုပ်ခဲ့ကြဖူးတယ်။ အဲသည်အရပ်ဟာ သူတို့အတွက် အိမ်ဂေဟာဖြစ်ခဲ့၊ သည်လိုနဲ့ အနီးအနား ပတ်ဝန်းကျင်ဟာ သူတို့အလုပ် ဖြန့်ကျက်ရာဖြစ်ခဲ့၊ အကျဉ်းတန်အရုပ်ဆိုးတဲ့ ဓါတ်ခွဲအဆောက်အဦတွေ ဖြစ်လာခဲ့၊ တိုးချဲ့ခဲ့ တယ်ဆိုပါတော့ဗျာ။ စစ်မဖြစ်ခင်တုန်းကတောင် အဲသည်ဧရိယာဟာ ခြောက်သွေ့တဲ့ ကုန်လှောင်ရုံတွေ၊ စက်ရုံတွေနဲ့ စက်မူလုပ်ငန်းတွေ နဲ့ ပြည့်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အခုတောင် သည်နေရာက ပိုပီး ခြောက်သွေ့နေပါသတဲ့။

အခု လစ်ရဲ့ ဟားဗက်ကနေ အမ်အိုင်တီ ခရီးကို ပြန်စရရင် နောက်ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သွားပါပီ။ ဟိုးရှေးရှေးတုန်းက… အဲသည် တက္ကသိုလ်ကြီးဟာ စက်မူကျောင်းလေးတစ်ကျောင်း သာဖြစ်ပါတယ်။ အဲသည်ထက်ပိုလည်းမပိုပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှာတော့ ရူပဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်၊ ဥက္ကဌအလုပ်ကို လုပ်နေသူလည်းဖြစ်တဲ့ ကားလ် သွန်ပ်ဆင် ရဲ့ လက်အောက်မှာ အမ်အိုင်တီဟာ ရူပဗေဒ၊ ဓါတုဗေဒ၊ သချာင်္၊ အာခီနဲ့ တခြားသော ဘာသာရပ်တွေရဲ့ အဓိက သင်တန်းများပို့ချရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။

တဖန် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးက ဝင်ရောက် နှောက်ယှက်လိုက်ပြန်တော့ အစိုးရက ဓါတ်ရောင်ခြည်ဆိုင်ရာ သုတေသနခန်း၊၊ ဓါတ်ခွဲခန်း၊ စက်မူပိုင်ဆို်င်ရာ ဓါတ်ခွဲခန်း၊ အရေးပါသော အဆင့်မြင့် ဓတ်ခွဲခန်းတွေ အတွက် ်ဒေါ်လာ သန်း ၁၁၇ သန်းမြုတ်နှံလိုက်တယ်။ သည်တော့ အမ်အိုင်တီဟာ ရှေ့မှာဆိုခဲ့သလို သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လက်တွေ့စမ်းသပ်ခန်း၊ ဓာတ်ခွဲခန်းတွေ ရှိရာနေရာဒေသဖြစ်လာတယ်။ ၁၉၄၅ခုနှစ်မှာ ကမ်းဘရစ် အရှေ့အရပ်ဟာ စွမ်းအင်ဗေဒဆိုင်ရာဘာသာမှာ ပြိုင်ဘက်ကင်းတဲ့ နေရာဒေသဖြစ်လာတယ်။ စစ်အတွင်းကာလတွေမှာ ရူပဗေဒပညာရှင်တွေ ဟာ စိတ်ပညာဗေဒပညာရှင်တွေနဲ့ လက်တွဲပြီး အလုပ်တွေ တရစပ်လုပ်နေရတယ် ဆိုတာ ငြင်းစရာမရှိပါဘူး။

သည်လုုိပေါ့ … ရူပဗေဒပညာရှင်တွေက စိတ်ပညာရှင်တွေနဲ့့ တဖက်တချက်အလုုပ်တွဲလုုပ်တယ်၊ စိတ်ပညာရှင်တွေက သချာင်္ပညာရှင်တွေဆီကနေ သင်ယူလေ့လာတယ်၊ သချာင်္ပညာရှင်တွေက လျပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်ကုုိ သူတုုိ့ဘာသာဗေဒနဲ့ ကျယ်ပြန့်အောင်လုုပ်တယ်။ အဲသည် ၄နှစ်ဆုုိတဲ့ ကာလ၊ ၄နှစ်တာဆုုိတဲ့ အတွင်းမှာ သူတုုိ့ဟာ စကားတွေပြောကြ၊ ငြင်းခုုန်ကြ၊ တုုိက်ခုုိက်ကြ၊ ဖန်တီးကျတယ်ပေါ့။ ဟော … သည်လုုိနဲ့ သူတုုိ့ဟာ အကြံညဏ်သစ်တွေနဲ့၊ စိတ်ကူးသစ်တွေနဲ့ ၊ နည်းပညာအသစ်တွေနဲ့ ၊ နည်းလမ်းအသစ်တွေနဲ့ သူတုုိ့တတွေဟာ အသက်ဝင်လာတယ်၊ ကမ္ဘာကြီးကုုိ အမြင်သစ်တွေနဲ့ ကြည့်လာကြတယ် ဆုုိပါတော့လေ။

(သည်နေရာမှာ လူတစ်ယောက်နဲ့ မိတ်ဆက်ပေးမယ်။) သည်နေရာကုုိ ပညာရှင် တစ်ယောက် – လူပုုံက ခပ်ကြွားကြွား၊၊ ဝတ်စုုံပြည့်နဲ့ ဘာနဲ့ညာနဲ့၊ လက်မှာ ဆေးပေါ့လိပ်ကြီးကိုု ဟန်ပါပါညှပ်လုုိ့့ အမ်အုုိင်တီ ပရဝဏ်ထဲကုုိ ဟုုိငေးသည်ငေးနဲဲ့ ရောက်လာတယ်ပေါ့။ သူလမ်းလျောက်လာပုုံနဲ့ ဟန်ပန်ကုုိ ကြည့်လိုုက်တော့ ဘဲငန်းတစ်ကောင် ကနွဲ့ကလျ လျောက်လာသလုုိလုုိ။ ပြောရရင် သူ့ရဲ့ အနက်ရောင်ဘောင် မျက်မှန်ထူထူနက်ကြီးနဲ့ သူ့ပုုံကုုိက အဲသည်ခေတ် သတင်းထောက်တွေက သူ့ကုုိ ခရစ်စမတ်ဘုုိးဘုုိးကြီး စင်တာကလော့ လိုု့ ခေါ်လိုုက်မှာ သေချာတယ်။ ဒါပေမယ့် ယနေ့ခေတ် သတင်း်ထောက်တွေဆုုိရင်တော့ သူ့ကုုိ ချက်ချင်းကြီးကုုိ (KFC)ကေဖက်စီ ကင်တာကီ ကြက်ကျော် လုုိ့ခေါ်မှာ။

Norbert Wiener (နော်ဘတ် ဝီနာ) က တပါးသူရဲ့ ရုုံးခန်းထဲကုုိ မကြေငြာပဲ ဝင်လာခဲ့ပီး “ဘယ်နဲ့လဲ ဟေ့” လိုု့ ခရီးရောက်မဆုုိက်မေးလုုိက်တယ်။ သူက အဖြေကုုိ မစောင့်ပဲ သူဆွေးနွေးလုုိတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကုုိ တပ်ပီး ပြောတယ်ဆုုိတယ်ပေါ့။ ဦးနှောက်နဲ့ အာရုုံကြောဆုုိင်ရာ ရောဂါဗေဒကိုု သချာင်္အမြင်နဲ့ ဆွေးနွေးတယ်။ ဆက်သွယ်ရေးဆုုိင်ရာ ပညာရပ်ကုုိ စိတ်ကူးနဲ့ သူပြောချင်တာတွေ ပြောတယ်။ သက်မဲ့စက်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ပတ်သက်လုုိ့ ဘယ်လိုုအလုုပ်လုုပ်သလဲ ဆုုိတာကိုု သူ့အမြင်တွေတင်ပြတယ်။ မေးခွန်းထုုတ်တယ်။ သူက တကုုိယ်တော်ပြောသွားတာတွေ။ အဲဒါတွေက တကယ့်ကုုိ ချီးကျူးလောက်တဲ့ စကားတွေပါ။ Robert Fano (ရောဘတ် ဖနုုိ) (သူက အမ်အုုိင်တီက သိပ္ဗပညာရှင်၊ လ ျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ ပါမောက္ခ) က စစ်ပြီးသွားတာတောင် နော်ဘတ်ဝီနာ ရဲ့စကားတွေကုုိ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြောမဆုုံးဖြစ်တုုန်း၊ မမေ့နုုိင်ဖြစ်တုုန်းပါ။ ဖနုုိဟာ စစ်ပြီးသွားတော့ သူ့ရဲ့လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဘာသာ ဒေါက်တာဘွဲ့ နဲ့ ဆက်လက် အလုုပ်လုုပ်ခဲ့တယ်။ ဝီနာ ပြောတဲ့စကားတခွန်း “အချက်အလက်တွေဟာ အမြဲတန်း ပြောင်းလဲနေတယ်“ ဆုုိတာကုုိ သူ့ဆီက အမြဲကြားကြရတယ်။ ဒါပေမယ့် ဖနိုု နဲ့တွေ့ပြီးနောက်ပုုိင်း နောက်ထပ် စကားအဆန်းတွေ ထပ်မကြားရတော့ဘူး။ ဖနိုုဟာ ဝီနာ ပြောတဲ့အတုုိင်း စီမံပေးတယ်။ သူ့ရဲ့အချက်အလက်ဆုုိင်ရာ သီအုုိရီတွေကုုိလည်း အသစ်ဖြစ်အောင် ဖန်တီးပေးတယ်။

အဲသည် ဝီနာ ဆုုိတဲ့ ပုုဂ္ဂိုလ်ကြီးရဲ့ နံမယ်ကြီး စိတ်ကူးစိတ်သန်းတွေပေါ် မှာအခြေခံလိုု့ “ဝီနာ လျောက်သောလမ်း“ ဆုုိပီး Wienerweg ဆုုိတဲ့စကားလုုံး အသစ်ပေါ်ထွက်လာတယ်။ အဲဒါက ဂျာမန်လိုုရေးထားတာပါ။ အင်္ဂလိပ်လုုိဆုုိရင် ‘Wiener’s path’ ဆိုုပီး ဖြစ်ပါတယ်။ (အဲဒါ အခုုဆောင်းပါးရဲ့ မူရင်း ခေါင်းစဉ်ပါ။) သူနဲ့စကားပြောဖူးသူတွေ၊ သူ့စကားတွေ နားထောင်ဖူးသူတွေ၊ သူ့တရားနာဘူးသူတွေ ကောင်းကောင်း သိပါတယ်။ “သူက အဲသည်နေရာမှာ ဘယ်သူတွေပဲ ရှိရှိ မရှိရှိ ဝင်ချလာတယ်၊ သူက ဘာကိုုမှ ဂရုုမစုုိက်ပဲ တန်းပီး ပြောတော့တာ၊ သူများက စကားပြောနေသလား ဘာလားကအစ ကြည့်မနေဘူး၊ တန်းပီး စပြောတော့တာပဲ။“ နောက်ပုုိင်း အမ်အုုိင်တီက ဥက္ကဌ ဖြစ်လာမယ့် Jerome Wiesner (ဂျေရုုန်း ဝက်စ်နာ)က “သူက အပြောနဲ့ အရေးကိုု တပြိုင်နက်ထဲ လုုပ်သွားတာပဲ။ သိပ္ဗံပညာရပ်ကုုိ အသေအချာ ဆွေးနွေးပြနုုိင်သူ တစ်ယောက်ပါပဲ” လုုိ့ ကျေကျေနပ်နပ် ပြောခဲ့ပါတယ်။

ဝီနာ ဟာ အမ်အုုိင်တီ မှာ တကယ်ပဲ သြဇာသက်ရောက်လာတဲ့ ပုုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လာတယ်။ သူ့ရဲ့ အကြံသစ်ဉာဏ်သစ်တွေက တကယ်ပဲ ထိရောက်ပါတယ်။ ( သူက ၁၈၉၄ ဖွားဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၆၄ မှာ ကွယ်လွန်တယ်။) သူဟာ တက္ကသိုုလ်စတက်ချိန် အသက်၁၁နှစ် ၁၉၀၅ ခုုနှစ် ကတည်းကနေ နောက်အနှစ် ၄၀ လောက် အလုုပ်တွေ လုုပ်ခဲ့တယ်လ ုုိ့ ဆုုိပါတယ်။ တကယ့်ကုုိ အရှားပါးဆုုံး သတ္တဝါကြီးပါပဲ။ သူ့ရဲ့ အသွင်အပြင်နဲ့ သူ့ဆေးပေါ့လိပ်ကြီးကြောင့်လုုိ့ပဲ ဆုုိဆုုိ၊ သူက ဥရောပသားတစ်ယောက်နဲ့ ပဲတူတယ်။ သူ့အသံထွက်က ဥရောပဆန်တယ်၊ သူ့အမည်ကုုိ သူက ဗီယက်နမ်သံနဲ့ ထွက်တယ် – ဥပမာ ဗီယက်နမ် လုုိ ဗီ..နာ (ဗီးးးး နာ လုုိ့ထွက်သလုုိမျိူး) ကုုိ သူ့အမည် ဝီးးးးးး…နာ လိုု့ ထွက်တယ်ပေါ့။ သူက အမှန်တော့ အမေရိကန်မူရင်းအသံထွက်သမားပါ။

နည်းပညာပုုိင်းဆုုိင်ရာအနေနဲ့ သူ့ကုုိ မိတ်ဆက်ရရင်တော့ သူက မစ်ဇူရီက ကောင်ကလေးတစ်ယောက်ပါပဲ။ မစ်ဇူရီအရပ်မှာ ၁၈၉၄ခုုနှစ် နုုိဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်ဖွားပါ။ သူ့ဖခင်က ရုုရှလူမျိူး လီယုုိ တဲ့။ ကုုိလန်ဘီယာတက္ကသိုုလ်မှာ ဂျာမန်ဘာသာသင်ကြားသူ။ သူ့မိသားစုုက ၁၈၉၅မှာ မက်ဆက်ချူးဆက် ကန်းဘရစ်ကုုိ ပြောင်းရွေ့လာကြတယ်။ လီယုုိ ဝီနာ (နော်ဘတ်ဝီနာ၏ ဖခင်) က တကယ့်ကုုိ ထူးချွန်တဲ့ပညာရှင်တစ်ယောက်ပါ။ သိပ္ဗံနဲ့ သချာင်္ ကုုိကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သိထားတယ်။ ဘာသာစကား ၄ဝလောက်နဲ့ ရေးထားတဲ့ စာအုုပ်တွေကုုိ ဖတ်တတ်တယ်။ ဟားဗက်မှာ ဘာသာစကားများဆုုိင်ရာတွေနဲ့ ပတ်သက်လုုိ့ ပါမောက္ခအဖြစ် အမူထမ်းခဲ့တယ်။ သူက သဘာတရားကုုိ အလေးထားသူ။ ဒါ့အပြင် အင်ဂျင်နီယာပညာကုုိလည်း စနစ်တကျ လေ့လာဘူးသူ။

သည်တော့ သည်အဖေက သူ့သားကုုိ ဘယ်လုုိပညာရေးမျိူးကုုိ ပေးမလဲ။ နုုိဘတ် အသက်၆နှစ်အရွယ်ထဲက ဖခင်ရဲ့ လျေ့ကျင့်သင်ကြားပေးမူ အောက်မှာ ကြီးပြင်းလာလုုိက်တာ သူကလည်း အလုုိကျ လေ့လာလုုိက်စားခဲ့တော့ မိဘတွေအတွက် ချစ်စရာသားတစ်ယောက်ဖြစ်လာတာ မဆန်းဘူးပေါ့။ သူကျေင်းစနေတော့ သူ့အသိပညာက ရွယ်တူတွေထက် ရနှစ်လောက် ရှေ့ရောက်နေရော။ အသက် ၁၁နှစ်မှာ တက်ဖ်တက္ကသိုုလ်ကိုု တက်လှမ်းခဲ့ရပီ။ ၁၉၁၃ခုုနှစ် အသက် ၁၈နှစ်မှာ ဟားဗက်ကပေးတဲ့ သချာင်္ဘာသာနဲ့ သူက ဒေါက်တာဘွဲ့ရ။ ၁၉၁ရတုုိင် ပထမကမ္ဘာစစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုုမှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့်တုုိင် သူက ကန်းဘရစ်၊ ကုုိလန်ဘီယာ၊ ဂေါ့တီဂန်၊ ကောနယ်၊ ကုုိဘန်ဟေဂန် အစရှိတဲ့ တက္ကသိုုလ်တွေမှာ ဒေါက်တာပူပူနွေးနွေးက အလုုပ်တွေလုုပ်ခဲ့ရာမှာ ဆင်ကြီးတွေဖြစ်တဲ့ စိ်တ်ပညာဗေဒ-သချာင်္ပညာရှင် ဘာထရန်ရူဆယ်တုုိ့၊ ဂျာမန်သချာင်္ပညာရှင်ကြီး ဒေးဗစ်ဟားဗက်တုုိ့နဲ့ တွဲပြီးလုုပ်ခဲ့ရပါသတဲ့။ ၁၉၁၈ခုုနှစ် ဟာဖြင့် မျော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့၊ စိတ်ဓါတ်ကျဆင်းဖွယ် ကာလတွေဖြစ်နေတာတော်င် အဲသည် မျိူးချစ်စိတ်အပြည့်နဲ့ အဲသည် အသက်၂၄နှစ်အရွယ် ကောင်ကလေးက မေရီလန်းက စစ်ဘက်ဆုုိင်ရာနယ်မြေအတွက် သူ့သချာင်္စွမး်ရည်တွေနဲ့ အလုုပ်အကြွေးပြုခဲ့သေးတယ်။ သူ့က စစ်လက်နက်ကြီးတွေရဲ့ ပစ်မှတ်ပုုိင်းဆုုိင်ရာတွေကုုိ လက်နဲ့ အသေအချာ တွက်ချက်ပြခဲ့ပါသတဲ့။ ၁၉၂ဝခုုနှစ် ဘော့စတွန်ဟားရယ် ဆုုိတဲ့ သတင်းစာအတွက် ဂျာနယ်လစ်တစ်ယောက်အဖြစ် နည်းနည်းပါးပါး ဝင်လုုပ်ခဲ့ပီးတဲ့နောက် အမ်အုုိင်တီမှာ သချာင်္ဘာသာရပ်ဆုုိင်ရာ အဖြစ် အလုုပ်ဝင်လုုပ်ခဲ့ပါတယ်။

အမ်အုုိင်တီမှာ သချာင်္ဘာသာရပ်ကုုိ အင်ဂျင်နီယာကျေင်းသားတွေကုုိ အဓိကထား သင်ပေးတယ်။ ဝီနာရဲ့ သချာင်္ဘာသာရပ်ဆုုိင်ရာ သင်ကြားမူပုုံစံဟာဖြင့် ဒဏာရီဆန်ဆန်ပဲလုုိ့ ပြောကြဆုုိကြတာ ကြားဖူးပါရဲ့။ ဝီနာ တိုုင်းတာမူ၊ ဝီနာ လုုပ်ငန်းစဉ်၊ ဝီနာ ညီမ ျှခြင်း၊ ပါလီ-ဝီနာ သီအုုိရမ်များ၊ ဝီနာ လီနီယာအီကွေးရှင်း၊ ဝီနာ အနာလစ်ဆစ် စသဖြင့် စသဖြင့်။ သူက သူ့မြင်မြင်သမ ျှဟာ သချာင်္ကြီးပါပဲ။ သူ့မျက်စိထဲ သချာင်္ပဲမြင်နေတော့တယ်။ ၁၉၂၀ နဲ့၁၉၃ဝနှစ်တွေမှာ ကွန်တန်သီအုုိရီနဲ့ပတ်သက်လုုိ့ တိုးတက်မူတွေကိုု သူပဲ ချပြခဲ့တယ်။ သူ့အဖော်တွေကတော့ သူလုုပ်သမ ျှ သူ့စတုုိင်တွေကုုိ လက်ကော ခေါင်းရော ခါကြရပါသတဲ့။ ဝီနာက သချာင်္အမှတ်အသားတွေ၊ သင်္ကေတတွေ၊ ဘာသာစကားတွေကနေ အကြံဉာဏ်အသစ်တွေ မွေးဖွားသန့်စင်ပေးဖုုိ့ ဒါပဲစဉ်းစားတွေးခေါ်နေတော့တာ။

သူက နည်းနည်းတော့ အဲ…. များများတော့ ကုုိးယိုုးကားယားနုုိင်တယ်။ မှတ််မိသလောက် ပြောရရင် သူ့မျက်မှန်ကြီးက တော်တော်ထူတယ်။ သည်တော့ တခါတလေကျ ဘယ်ဟာက ဘယ်မှာဆုုိတာ သူမသိဘူး။ (မမြင်ဘူး)။ သည်တော့ ဆုုိလိုုတာက စိတ်မှန်းနဲ့ သူက ကုုိင်တွယ် အလုုပ်လုုပ်တယ်ပေါ့။ သူများတကာတွေ ဟောပြောနေချိန်မှာ သူက ဟောက်နေတတ်တာတော့ လွန်တာပေါ့။ အပြီးသတ်ကျ သူက နိုုးလာပီးတော့ မေးခွန်းတွေ တရစပ်ကောက်မေးတာမျိူး။ တနေ့ကလည်း သူက စာသင်ခန်းရှိရာကုုိ ငေးမောရင်း တွေးရင်းလျောက်လာတယ်။ နံရံတလျောက်မှာ သူ့လက်ချောင်းလေးတွေက လိုုက်ပြေးနေတယ်။ သူ့စာသင်ခန်းတံခါးက ဖွင့်ထားတဲ့တံခါးနား ရောက်လာတယ်။ အဲဒါကုုိ သူကဆက်ပီးအခန်းထဲက နံရံလေးဘက်အတုုိင်း အဲသည်လုုိ လက်ချောင်းလေးတွေ နံရံတလျောက် လုုိက်ပါရင်း ဆက်လျောက်သွားလုုိက်တာ တံခါးပေါက်ဆီပြန်ရောက်လာပီး ပြန်ထွက်သွားတယ်။ သူ့အတွေးတွေထဲ နစ်နေပုုံများ။ တခါတုုန်းကသူ့သူငယ်ချင်းနဲ့ လမ်းမှာတွေ့တယ်။ စကားတပြောပြောနဲ့ လျောက်လာကြပြီး သူ့သူငယ်ချင်းကုုိ သူက အခုုနတုုန်းက သူဘယ်ဘက်ကုုိ သွားမလုုိ့ လုုပ်နေတာလဲ လိုု့တွေ့တုုန်းက အခြေအနေကိုု မေးသတဲ့။ ခုုနတုုန်းကတော့ ဘာသာရပ်ဆုုိင်ရာ ပြခန်းကနေ ထွက်လာတာလုုိ့ဆုုိတော့ ဝီနာ က “သြော်… အဲဒါ ကျွန်တော် မနက်စာစားပီးပီလိုု့ ဆုုိလုုိတာပေါ့“ လုုိ့ခပ်ကြောင်ကြောင် မှတ်ချက်ချတာမျိူး လုုပ်တယ်။

နောက်ဆုုံးပြောစရာတစ်ခုုကတော့ သူက လူတွေနဲ့ ပတ်သက်ရင် အသေးစိတ်မမှတ်မိတာ။ George Miller (ဂျော့မစ်လာ) (သူ့အကြောင်းအရင် အခန်းတွေမှာ ဖော်ပြပီး။ အမေရိကန် စိတ်ပညာရှင်တစ်ဦး၊ စိတ်ပညာဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သူ) က “ကျွန်တော် ဝီနာ နဲ့ တဒါဇင်လောက်တွေ့ဖူးတာကုုိ သူက ကျွန်တော့်ကုုိ တွေ့တိုင်း တစိမ်းတစ်ယောက်အဖြစ် သူက မြင်နေတာ“ လိုု့ ပြောပါတယ်။ မစ်လာက အမ်အုုိင်တီမှာ ၁၉၅၀ ကာလတွေမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ဘူးပါတယ်။ တခါတော့ ဝီနာ နဲ့ သူ ဝီနာ့ရုုံးခန်းမှာ ဂျာနယ်လစ် တစ်ယောက်နဲ့ တွေ့ပေးဖုုိ့ကိစ္စကြောင့် ဆုုံကြတယ်။ ဂျာနယ်လစ်နဲက ဝီနာဟာ တရုုတ်ဘာသာနဲ့ အတုုိင်အဖောက်ညီပြောကြဆုုိကြတယ်။ ဝီနာ ကသူ့ဖခင်ရဲ့ ဘာသာစကားလေ့လာမှုအမွေကုုိ ရထားတယ်လေ။ သူကိုုယ်တုုိ်င် ဘာသာ ၁၃မျိူး တတ်ထားတယ်။ ၂မိနစ် ၃မိနစ်လောက်အကြာ ရုုတ်တရက ်ဝီနာ က မစ်လာဘက်ကိုုလှည့်ပီး “ခင်ဗျား ဘယ်သူလဲ“ လုုိ့မေးတယ်။ မစ်လာ ကတော့ ဘာမှမပြောပဲ ထွက်သွားလုုိက်ပါတယ်။

ဝီနာက လူတွေရဲ့ အကြိုက်တော့ မဟုုတ်ဘူး။ သူက သူ့ပုုံစံနဲ့သူ နံမယ်ကြီးတာ သချာင်္ဘာသာပညာရှင် တစ်ယောက်လုုိ လူသိများတာ။ ဝီနာဟာ သူ့သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ သိပ္ဗံပညာဆုုိင်ရာ အငြင်းပွားမူတွေမှာ ငြင်းခုုန်တတ်တယ်။ ဒါ့အပြင်သူ့မှာ လူပုုဂ္ဂိုလ်ရေးဆုုိင်ရာ တုုိက်ခုုိက်မူတွေလည်း ရှိတတ်တယ်။ သူ့မိတ်ဆွေဟောင်း ပက်စီမာစာနီ ကပြောရာမှာ “ ဝီနာ ဟာ ယဉ်ကျေးပီး အသည်းနှလုုံး နူးညံ့့သူတစ်ယောက်ပါပဲ “ လုုိ့ဆုုိပါတယ်။ “ဒါပေမယ့် တခါတရံ သူ့မှာ စိတ်ထိခုုိက်လွယ်၊ စိတ်ပူပန်လွယ်၊ အတ္တနဲ့ခံစားချက် ပြင်းထန် သူတစ်ယောက်လုုိ တုုန့်ပြန်တတ်တယ်“ ။

ခပ်တုုိတုုိဆက်ရရင် ဝီနာ ဟာ ၁၉၄ဝမှာ အမ်အုုိင်တီသချာင်္ ဆိုုပီး ပုုံစံပြောင်းပစ်လုုိက်နိုုင်ခဲ့တယ်။ သည်တော့ ဒုုတိယကမ္ဘာစစ် ကန်ဘရစ်ဟာဖြင့် ထူးခြားတဲ့ ပုုံစံသစ်နဲ့ တည်ရှိနေပြီး အလုုပ်အကျွေးပြုနုုိင်ခဲ့တယ်ပေါ့။ လူတွေဟာ ဝီနာ ရဲ့အကြံသစ်ဉာဏ်သစ် တွေကနေပြီး အတူတကွ ပြောဆုုိ ဆွေးနွေး အကြံပေး နေထုုိင် အသက်ဆက်ခဲ့ကြပါတယ်။

စစ်အပြီးမှာ ဝီနာ ရဲ့“စူပါဆွေးနွေးပွဲများ“ ဟာ ချက်ချင်းဆုုိသလိုု ဆင်နွဲခဲ့တယ်။ “ညစာစားချိန် စကားလက်ဆုုံ အချိန်ဟာဖြင့် အရောင်အသွေးစုုံတဲ့ အချိန်ပါပဲ။ တက်ရောက်လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေဟာ စိတ်ဝင်တစား နဲ့စိတ်ပါလာကြတယ်“ လုုိ့ (ဂျယ်ရီဝက်စနာ) ကပြောပါတယ်။ ညစာစားပီးတော့ သူ (ဝီနာ) က သူ့အလုုပ်နဲ့ ပတ်သက်ပီး ဘယ်သူမဆုုိ ဝင်ရောက် ပြောဆုုိ ဆွေးနွေးဖုုိ့ အခုုလုုိပြောတယ်။ အဲသည် အခွင့်အရေးပေးရတာဟာ လွယ်တော့မလွယ်ဘူး။

“စကားတွေကုုိ ခပ်တုုိတုုိပဲ ပြောကြဖုုိ့ မျော်လင့်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပြောတဲ့သူက ပြီးအောင်ကြိုးစားပြီး ပြောနေချိန်အတွင်း ဝင်ရောက်ဖြတ်ပြောတာ၊ ဆွေးနွေးတာ၊ အငြင်းအခုုန်လုုပ်တာတွေလည်း ရှိနုုိင်ပါတယ်။ သည်တော့ တချိူ့အုုပ်စုုတွေလည်း ညသန်းခေါင်လောက်ကျ ထပြန်တာမျိူး ဖြစ်နုုိင်တယ်။ တခါတလေ အပြင်းအထန် ငြင်းခုုန်မယ်၊ ဒီနေ့ပြီးရင်လည်း ပြီးနုုိင်မယ်၊ ပြီးချင်မှလည်း ပြီးမယ်လုုိ့ မြင်နုုိင်ပါလိမ့်မယ်။ ဥပမာဗျာ – ဒစ်ဂျစ်တယ်ကွန်ပြူတာတွေနဲ့ လူ့ဥနှောက် ကွဲပြားခြားနားမူတွေ အကြောင်း ဆွေးနွေးကြတဲ့အခါ မပြီးနုုိင်တာမျိူးပေါ့။”

ဟော …. လစ် …. (သည်စာအုုပ်ရဲ့ ဇာတ်လုုိက်ဖြစ်တဲ့ လစ်ကလီဒါ၊ အခုုမှ သူ့နံမယ် တွေ့ရပီ။) လစ် က စတီဗင်၊ မစ်လာတုုိ့နဲ့ တဖွဲ့တည်း၊ Psycho -Acoustics Lab ( စိတ်ပညာဗေဒ- ရေဒီယုုိအသံလှိူင်း ဓါတ်ခွဲခန်း ) ကသူတွေနဲ့အတူ သူလည်း အဲသည် ထဲမှာ ပါတယ်။ ဂျယ်ရီ ဝက်စနာ က လစ်ဟာ အဲသည်အုုပ်စုုထဲမှာ အရပ်ရှည်ရှည် ကလန်ကလားနဲ့၊ သူက အငြင်းလည်း သန်တယ် လုုိ့ အမှတ်တရ ပြောပြတယ်။ ကုုိကာကိုုလာပုုလင်းကုုိ လက်တစ်ဖက်က ကိုုင်လုုိ့ သူ့ပုုံစံက အခုုထိ မျက်စိထဲ မြင်နေမိတုုန်း။ လစ်က လူနဲ့ စက်ပစ္စည်းဆုုိတဲ့ ဆက်သွယ်ချက်တွေကုုိ သိပ်ကုုိ စိတ်ဝင်တစား စဉ်းစားတွေးခေါ်တတ်သူပါ။ သူကလည်း တခြားသူတွေလုုိပဲ ဝီနာရဲ့ ဆွေးနွေးပြောဆုုိချက်တွေကုုိ သေချာ နားထောင်ပြီး လုုိက်ပါခံစားတတ်သူပါ။ သည်တော့ သူုတုုိ့နှစ်ယောက်ရဲ့ ဆက်သွယ်ချက်က အဲသည်အမြင်တွေကြားထဲ နေမှာပေ့ါ။

“ခေတ်တစ်ခေတ်ရဲဲ့ နည်းပညာ ဟာ အဲသည်ခေတ်က အတွေးအမြင်တွေကုုိ ရောင်ပြန်ဟတ်ပါတယ်“ လုုိ့ ဝီနာ ကစစ်ကြီးအပြီးမှာ ခပ်တုုိတုုိ မှတ်ချက်ချခဲ့ပါတယ်။ ဥပမာနဲ့ ရှင်းအောင်ပြောရရင် ၁ရရာစုုနဲ့ ၁၈ ရာစုု ကြား သိပ္ဗံပညာ တော်လှန်ရေးအတွင်းမှာ ဂါလီလီယုုိ၊ ကတ်ပါလာ၊ နယူတန် တုုိ့ဟာ ခေတ်သစ်သိပ္ဗံပညာရပ်ရဲ့ အခြေခံ အုုတ်မြစ်ကုုိ ချပေးခဲ့တယ်၊ ၁၇ ရာစုု တွေးခေါ်ပညာရှင် ရနေးဒေးကား က အပင်တွေ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ အတွင်းပုုိင်းတည်ဆောက်မူကုုိ တင်ပြပုုံဖော်ပေးခဲ့တယ်။ တဖန် ၁၉ ရာစုု စက်မူတော်လှန်ရေးမှာ နည်းပညာ ဆုုိတဲ့ အဓိပ္ဗါယ်သတ်မှတ်ချက် ဟာ ရေနွေးငွေ့သုုံးအင်ဂျင်ကနေ အပူကုုိထုုတ်ပီး စွမ်းအင်ထုုတ်တဲ့ သဘောတွေ ပါလာတယ်။ အဲသည်လုုိနဲ့ သိပ္ဗံပညာရပ်ဟာ တဖြေးဖြေးနဲ့ ဇီဝဗေဒ၊ အပူဗေဒ၊ စက်မူဗေဒ ဆုုိပီး ပြောင်းလဲ တုုိးတက်လာတာ မျက်မြင်ပါပဲ။

အခုု ၂၀ ရာစုုမှာတော့ တဲ့ … ဝီနာ ကဆက်ပြောပါတယ်။ တော်လှန်ရေးအသစ်တစ်ခုုကိုု စဖုုိ့ လမ်းစကုုိ မြင်နေရပါပီတဲ့။ ဒါပေမယ့်တဲ့ ရေနွေးငွေ့ တုုိ့ဘာတုုိ့လုုိတော့ မဟုုတ်ပါဘူး တဲ့။ နည်းပညာ တုုိးတက်ပြောင်းလဲမူ လုုိ့သူက ခေါ်လုုိက်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်၊ အနာဂတ် ဆိုုတာကုုိ လမ်းပြပေးမယ့် ၊ မိမိ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုု သာမက၊ ကမ္ဘာကြီးကိုု ပါ တုုိ့ထိနုုိင်မယ့် နည်းပညာပါ တဲ့။ ခေတ်ကုုိ လမ်းပြပေးမယ့် ပတ်ဝန်းကျင်အသစ်တစ်ခုု တဲ့။ “ ကျူပ်တို့ပြောနေတဲ့ အဲသည် စက်ပစ္စည်းဟာ စိတ်ကူးယဉ်သက်သက် မဟုုတ်ပါဘူး။ အနာဂတ်အတွက် မျော်လင့်ချက်ပေးနေတာလည်း မဟုုတ်ပါဘူး။ အဲသည်စက်ပစ္စည်းက အလုုိအလျောက် တွက်ချက်ပေးမယ်၊ အလျင်အမြန်ကုုိ တွက်ချက်ပေးမယ်၊ ဥပမာဗျာ … ဘယ်လုုိပြောရမလဲ…. စက်မှုနည်းပညာအသစ်ပေါ့။“

သူက “အဲဒါကုုိ အသိဉာဏ်မရှိတဲ့သတ္တဝါ လိုု့ပဲခေါ်ခေါ်၊ စက်ပစ္စည်းလုုိ့ပဲ ခေါ်ခေါ် ပေါ့၊ ခေါ်ချင်သလုုိခေါ်။“ လုုိ့သူက ဖြည့်ပြောလုုိက်ပါသေးတယ်။ ဆက်သွယ်ရေး၊ အဖွဲ့အစည်း၊ သတင်းအချက်အလက်၊ အရာဝတ္တု၊ စွမ်းအင်၊ လုုပ်ဆောင်မှုစတာတွေဟာ အသက်မရှိတဲ့ အရာတွေပဲ လိုု့သူက ကောက်ချက်ချတယ်။ အဓိက ကတော့… အင်း…. ဆက်သွယ်ရေးကွန်ယက်နဲ့ ထိမ်းချူပ်မှု …. သူ့စက်ပစ္စည်းက အဲသည်လိုုမျိူး။ (အဲသည်တုုန်းက သူပြောတာတွေ ဘယ်သူမှ နားလည်ပုုံမရပါဘူး။ လစ် ကလွဲလိုု့ပေါ့။ အဲဒီဘာမှန်းမသိတာတွေကိုု သူက အကောင်အထည်ဖော်ပြမှာ။)

ဝီနာက သူ့စိတ်ကူးတွေကုုိ လစ်နဲ့ တခြားသော သူ့လိုု ကောင်တွေကုုိ တပျော်တပါးကြီး ပြောဆုုိ ရှင်းပြ နားထောင်ကြ။ အတိုုချူပ်ပြောရရင် “အော်တုုိမစ်တစ် ကွန်ပြူတာ“ ဆုုိတဲ့ ယနေ့ခေတ် အရေးပါဆုုံး ဖြစ်လာမယ့် စက်ပစ္စည်း ဆိုုတာဆီကုုိ ဦးတည်သွားနေကြတဲ့ လမ်းတစ်ခုုကုုိဖောက်နေကြတာ ဖြစ်မှာပေါ့။ အဲသည်နည်းပညာကိုု ၁၉၂၅ခုုနှစ်တွေကတည်းက နေစလုုိ့ ၊ အမ်အုုိင်တီမှာ သူ့စိတ်ကူးတွေကုုိ အကောင်အထည်ဖော်လုုိ့၊ လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာဌာနက ပါမောက္ခ Vannwvar Bush (ဗာနက်ဗာ ဘွတ်ချ်) နဲ့ သူတုုိ့တွေနဲ့ တွေ့ဆုုံဖုုိ့ ဖြစ်လာတယ်။

(အဲသည်မှာ မစ်ဇူရီကကောင်ကလေးများ အခန်း အဆုုံးသတ်ပါတယ်။ မစ်ဇူရီကကောင်ကလေးများ Missourri Boys ဆုုိတဲ့အခန်းတစ်ခုုလုုံး ပီးပါပီ။ နောက်တစ်ခန်းကုုိ ကူးပါမယ်။ သည်တော့ စိတ်ဝင်စားရင် ဆက်ဘာသာပြန်မယ်။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းရင် ကောင်းသလိုုပေါ့။ )

ဂျူနီယာဝင်း