သိပ္ပံပညာကမ္ဘာ ဘူမိဗေဒ၏ ဖခင်ကြီး ဂျူနီယာဝင်း

သိပ္ပံပညာကမ္ဘာ  ဘူမိဗေဒ၏ ဖခင်ကြီး  ဂျူနီယာဝင်း

(အောင်ဆုလူငယ်ဂျာနယ်

            ၂ဝဝ၆၊ စက်တင်ဘာလ၊ ၁၅ ရက်)

 Charels Lyell ကို ၁၇၉၇ နိုဝင်ဘာ၊ (၁၄) ရက်တွင် မွေးဖွားပြီး သားသမီး (၁ဝ) ဦးမှာ အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ Charels Lyell (ချားလီရယ်လ်) (၁၇၉၇-၁၉၇၅) စကော့တလန်မှာ မွေးဖွားစဉ် အချိန်အခါတုန်းက ဘူမိဗေဒကို စိတ်ဝင်စားသူနည်းပါးလှ၏။ လူအများစုက ကမ္ဘာကြီးလုံးသည်ဟု ယုံကြည်နေကြပြီး အနည်းငယ်လောက်က ရှေးဒဏ္ဍာရီတွေကို စဉ်းစားကြကာ ကမ္ဘာကြီးက အခေါင်းပေါက်ကြီးပါဟု သက်သေပြချက် ရှိရှိ မရှိရှိ လက်ခံထားကြသော အချိန်အခါဖြစ်သည်။

            လူတစ်ဝက်လောက BC၄ဝဝ၄ မှာ ကမ္ဘာကြီးစဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အကြောင်းကတော့ (၁၇) ရာစုမှာ Archibishop ဟု ခေါ်တွင်သော ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးက အဲဒီလိုပြောခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အီဂျစ်လူမိုျးတွေ အသက်ရှင်နေကြတာ BC၄ဝဝ၄  မတိုင်မီ ရာစုတွေကဆိုတော့ အဲဒီလိုပြောတာက မှားနေတာ သေချာသည်။

            Charels Lyell ရေးသားသော Principles of Geology (ဘူမိဗေဒဘာသာရပ်၏ ဥပဒေသများ) ဟူသော စာအုပ် ၁၈၃ဝ ခုနှစ်မှာ ထွက်လာခဲ့တော့မှ ဘူမိဗေဒသည် စစ်မှန်သော သိပ္ပံဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်လာခဲ့ရပါသည်။ သိပ္ပံပညာဟူသည် စနစ်ကျသော လေ့လာ ခြင်းမှ ရရှိလာသော အချက်အလက်များ သို့မဟုတ် အသိပညာတို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

            Charels Lyell က ချမ်းသာြွကယ်ဝသော မိသားစုမှ ပေါက်ဖွားလာသူဖြစ်သည်။ စကော့တလန်က အကောင်းဆုံးတက္ကသိုလ်မှာ နေခဲ့ ရသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက သူ့ကို ရှေ့နေဖြစ်စေချင်သောကြောင့် လန်ဒန်သို့ သွားရောက်ကာ Oxfordတက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာကို သင်ကြား စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် လန်ဒန်တွင် ဥပဒေရုံးကိုယ်ပိုင်ဖွင့် လှစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ်နှစ်လောက်ကြာတော့ ဒီထက်ပိုတာတစ်ခုလုပ်ကြည့်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

            Charels Lyell ၏ ဝါသနာက တောင်တွေပေါ်တက်ပြီး ထူးဆန်းသော ကျောက်တုံးများ၏ ဖွဲ့စည်းမှုကို စူးစမ်းလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတလေ ကျောက်တုံးတွေထဲမှာ သစ်ပင်တွေ၊ တိရစ္ဆာန်တွေ၏ ရုပ်ြွကင်းတွေကို တွေ့ရတတ်သည်။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ြွကင်းဟူသည် အရာ ဝတ္ထုတွေ၏ ခြေရာလက်ရာတွေ၊ အရိုးစုတွေကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ထင်ကျန်ကာ ရှိနေသော အရာများဖြစ်သည်။ သူက အဲဒီလို ဘာကြောင့်ဖြစ် သလဲဆိုတာ အလွန်သိချင်နေသည်။ အရိုးတွေက ဘယ်လိုရှိနေသလဲ၊ ဘယ်လောက်ကြာနေပြီလဲ။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာကြီးက ကြမ်းတမ်းပြီး ပုံပန်း မကျတဲ့ မျက်နှာပြင် ဘယ်လိုတည်ဆောက်နေသလဲ။ ပြီးတော့ တောင်တွေကို တက်တဲ့အခါ ပဲ့ကြွေ၊ ပြုတ်ကျတဲ့ ကျောက်တုံးတွေကြောင့် ကမ္ဘာကြီးဟာ ကွဲကြွေသည့် ပုံဖြစ်နေသလား ... ဆိုတာတွေကို စိတ်ဝင်စားလျက်ရှိသည်။ အဲဒီအတွက် အဖြေတွေရှိသည်။ အတိတ်တုန်းက တစ်ခါတစ်ရံဖြစ်တဲ့ မြေငလျင်တွေ၊ ကမ္ဘာမြေလှုပ်ရှားမှုတွေ ဒါတွေကြောင့် တောင်တွေ၊ တောင်ကြားတွေဖြစ်နေရသည်။

            ဒီအခြေတွေကို Charels Lyell က မကျေနပ်ပါ။ စကော့လူမိုျး၊ ဘူမိဗေဒပညာရှင် James Hutton ရေးသားသော ၁၇၈၉ ခုနှစ် ထုတ် စာအုပ်အဟောင်းတစ်အုပ်ကို သူ တလေးတစား ဖတ်ရှုခဲ့သည်။ Huttonက ကမ္ဘာကြီးသည် လူအများ စဉ်းစားနေကြတာထက်ကို ပို၍ အသက်ကြီးသည်။ ပြီးတော့ စဉ်ဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲနေသော အရာတွေရှိသည်။ တောင်ကုန်း၊ တောင်တန်း၊ တောင်ကြားများသည် ကြောက် စရာ ကောင်းသော မြေငလျင်ဒဏ်များကြောင့် ပြောင်းလဲမှုချည်းပဲမဟုတ်၊ နှစ်တွေထောင်ချီချင်ချီမည်၊ သန်းချီကြာရင်လည်း ကြာခဲ့မည်။ မိုးတွေ၊ ဆီးနှင်းတွေ၊ လေတွေ၊ ဒီရေတွေအစရှိသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်တဲ့။ Charels Lyell က ထိုအယူအဆတွေ ကို လက်မခံသော်ငြားလည်း မှန်ကန်သည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။

            သူကနှစ်ပေါင်းများစွာ မီးတောင်ရှင်များ၊ တောင်များ၊ ဥရောပကတောများကို သွားရောက်လေ့လာ စူးစမ်းခဲ့သည်။ သူတွေ့သမျှသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ြွကင်းတွေ ဟူသမျှကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ Hutton ၏ သီအိုရီများသည် မှန်ကန်သည်ဆိုတာကို လက်ခံလာခဲ့သည်။ ဟုတ်ပါ သည်။ ကမ္ဘာကြီးက နှစ်တွေ ထောင်ချီရုံမကပါ။ နှစ်သန်းချီပါပြီ။ ကမ္ဘာကြီး၏နှစ်တွေ ထောင်ချီရုံမကပါ။ နှစ်သန်းချီပါပြီ။ ကမ္ဘာကြီး၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်တွေသည် ကြီးကျယ်လှတဲ့ ပြင်းထန်စွာတုန်လှုပ်မှုတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်လာခြင်းမဟုတ်သော သဘာဝတရား၏ နှစ်သန်းချီ၍ ဖြည်း လေးစွာ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ချေ၏။

            ကမ္ဘာကြီး၏ မျက်နှာပြင်သည် မိုးရေများ၊ လေပြင်းမုန်တိုင်းများ၊ သဲမုန်တိုင်းများ၊ ရေစီးကြောင်းများ၊ ငလျင်များကသဲတွေ၊ ရွံ့တွေကို သယ်လာပေးကြသည်။ ကမ္ဘာ့အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာက ဓာတ်သတ္တုတွေကိုလည်း သယ်ယူလာကြ၏။ နှစ်တွေကြာလာတော့ တောင်တွေဖြစ်လာ ၏။ တောင်ဟောင်းများက ပြိုကျကုန်ကြ၏။ ထိုအခါ သစ်ပင်များ၊ တိရစ္ဆာန်များ၏ အရိုးများဖြင့် ထိုနေရာမှာ ထိန်းသိမ်းပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်လာ ၏။ နှစ်တွေ တော်တော်ကြာသောအခါ ကျောက်တုံး၊ သဲ၊ ရွှံ့မြေတစ်ခုခုတို့၏ အလွှာအောက်တွင် နှစ်မြုပ်ကုန်ကြ၏။ ဤကား Charels Lyell ၏ ပြောစကားများဖြစ်ပါသည်။

            ၁၈၃ဝ တွင် Principle of Geology စာအုပ်ထွက်ရှိပြီးနောက် ၁၈၃၂ နှင့် ၁၈၃၃ တွင် နောက်ထပ်အတွဲ နှစ်တွဲလိုက်ထွက်လာကြ ၏။ ထိုစာအုပ်တွေထဲတွင် သူ၏ သီအိုရီများ မှန်ကန်ကြောင်း ယုံကြည်လောက်သည့် သက်သေပြချက်တွေပါသည်။ ကမ္ဘာကြီး၏ သက်တမ်း နှင့် နှစ်တွေများစွာ ဘယ်လိုပြောင်းလဲခဲ့သလဲ ဆိုတာတွေပါသည်။ ထိုစာအုပ်များ ချက်ချင်းဆိုသလိုပဲ အောင်မြင်ခဲ့ကာ သူ့အမည်က ထင်ရှား ခဲ့ပါသည်။ သူ့ကြောင့်ပင် ဘူမိဗေဒဘာသာရပ်အတွက် ခိုင်မာသော သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ အုတ်မြစ်ချပေးနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

            အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲမှုသီအိုရီကို တီထွင်ခဲ့သူ Charels Lyell သည် Lyell ၏ ခင်မင်သော သူငယ်ချင်းဖြစ်ပြီး စာပေးစာယူ မိတ်ဆွေများ ဖြစ်ကြသည်။ DareinကLyell  ရေးသားသော စာအုပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ''အလွန်တရာမှ အကိုျးတရားများကို ပေးစွမ်းသောဘူမိဗေဒ၏ ဥပဒေသများသည် တုန်လှုပ်စေပါ၏။ အရာဝတ္ထုများကို ဤသို့ အမြင်မိုျး လီရယ်လ်တစ်ယောက်သာ မြင်နိုင်စွမ်းရှိ ၏။ ထိုအရာများကို သူ့မျက်စိများက ဖောက်ထွင်း၍များ မြင်ခဲ့လေသလား''ဟု ချီးကူျးပြောဆိုခဲ့ပါလေသည်။ ထို့ပြင် ''ကျွနု်ပ်က သူ၏နည်း များကို သူတတ်နိုင်သည်ထက် ပို၍ ခရီးရောက်အောင် ထပ်မံ ဖြည့်စွက်ကြိုးစားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။ ကျွနု်ပ်၏ စာအုပ်များသည် လီရယ်လ် ဦးနှောက်တစ်ဝက်ပါနေပါတယ်လို့ တကယ်ယူဆမိပါသည်''ဟု ဆိုခဲ့သေးသည်။

            ၁၉၄၁-ခုနှစ်တွင် Charels Lyellူ ကို United Statesမှ ဖိတ်ကြားကာ Bostonတွင် ၁၂ နာရီ စာသင်တန်း ပို့ချစေခဲ့သည်။ ထိုပွဲသို့ လူတော်တော်များများ တက်ရောက်ပြီး သူပြောတာတွေကို စိတ်ဝင်တစား လာနားထောင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပို့ချမှု သင်ခန်းစာကို နှစ်ကြိမ် ပို့ချခဲ့ရပါသည်။ United STates တွင် ရှိနေစဉ် Niagara ရေတံခွန်များ၊ ၄င်းတို့၏ ကျောက်တုံးများကို ဘယ်လိုအရှိန်ဖြင့် ပွတ်တိုက်သွားစေ သလဲ ဆိုတာကို သွားရောက် လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၈၄ဝ-၁၈၄၅ ခုနှစ်အကြား United States သို့ သွားရောက်ခဲ့သော Lyell ၏ ကြိုးပမ်းမှု ဖြင့် ခရီးသွား ဘူမိဗေဒစာအုပ်များထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၄၅- ခုနှစ်တွင် Travel in North America ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် A Second visit to the United Statesကို လည်းကောင်း ရေးသားခဲ့သည်။

            Lyell သည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက မျက်စိအမြင်အာရုံအားနည်းခဲ့သည်။ သူ ဥပဒေဘာသာမှ ဘူမိဗေဒကို ပို၍ စိတ်အားထက်သန် ကာ ကူးပြောင်းခဲ့ရသော အကြောင်းတစ်ခုဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။ သူ ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ဗစ်တိုးရီးယား ဘုရင်မက သူ့ကို ဘွဲ့ထူးချီးမြှင့်ခဲ့ သဖြင့် Sir Charels Lyell ဖြစ်လာသည်။

            သူသည် တစ်ချိန်တွင် ဘူမိဗေဒကို ခေတ္တခဏ စွန့်လွှတ်ပြီး The Antiquity of Man (လူသား၏ သမိုင်းအစ) ဟူသော စာအုပ်ထဲ တွင် လူဟူသော သတ္တဝါသည် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက ယနေ့ယခုတွေ့မြင်ရသော ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့် ကွာခြားသော ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ပေါ်ထွက် လာသည့် အကြောင်းကို ရှင်းလင်းချက်များစွာဖြင့် တင်ပြထားသည်။ သို့သော် Charels Lyell ၏ အမည်သည် ဘူမိဗေဒအလုပ်ဖြင့်သာ ကျော်ကြားကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သူတင်ပြခဲ့သော ဘူမိဗေဒ၏ ဥပဒေသများကြောင့် ခေတ်မီသော ဘူမိဗေဒသည် အရေးပါအရာရောက်သော သိပ္ပံ ပညာဖြစ်လာရသည်။

            ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် Sir. Charels Lyell ၏ ဆန္ဒအရ The Lyell Medal(လီရယ်လ် အထိမ်းအမှတ်ဆုတံဆိပ်) ဟူူ၍ ပေါ်ထွက်လာ ရသည်။ ဆုတံဆိပ်ဒင်္ဂါးပြားသည် ကြေးဖြင့်ပြုလုပ်ပြီး နှစ်စဉ်ဘူမိဗေဒအသင်းမှ ဆုထိုက်တန်သူများကို ပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ မျက်စိအမြင် အား နည်းသော Lyell ၏ ရုပ်ပုံလွှာကို တင်ပြရလျှင် အသိပညာကို အလွန်တပ်မက်သော၊ နှစ်လိုခင်မင်ဖွယ်ကောင်း၍ ရိုးသားဖြောင့်မတ်သော၊ အလွန်ရာမှ ကြည်လင်နေသော စိတ်၏ ခွန်အားဖြင့် ပြည့်စုံသော လူငယ်လူရွယ်ကလေးများ၏ ကြိုးစားမှုများကို လက်ခံအားပေးသော ဘူမိ ဗေဒ ဘာသာရပ်၏ ဖခင်ကြီးတစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု လေးစားကြရမည် ဖြစ်ပါတော့သည်။

           

Ref      1.Giant of Science

2.Famous Scientist 1967

3.Encyclopedia Britnaica