Tuesday, February 6, 2018

ခင်မျိုးချစ် – ဒီလောက်တောင်ဉာဏ်တုံးရသလား

ခင်မျိုးချစ် – ဒီလောက်တောင်ဉာဏ်တုံးရသလား
(အတွေးအမြင်မဂ္ဂဇင်း၊ ရန်ကုန်) မိုးမခ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၊ ၂၀၁၈
Stories and Sketches of Myanmar ထဲမှ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ရေးသော How Stupid Can I Get? ကိုဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း(သချင်္ာ)က မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆို တင်ဆက်လိုက်ပါသည်။
တာဝတိံသာမှ နတ်တို့၏ဘုရင် သိကြားမင်းသည် ကျွန်မ၏အလိုဆန္ဒကို အလိုလိုသိပုံရသည်။ အကြောင်းမှာ ကျွန်မသည် ယခုတလော နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ပို၍ ပို၍ ဉာဏ်တုံးလာသည်ကို တွေ့နေရသည်။ ထိုအကြောင်းကို ကျွန်မ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ပြောပြသောအခါ သူကပြောသည် –
‘မင်းက အခုတလော ပိုပြီးဉာဏ်တုံးလာတယ်ဟုတ်လား။ ဒါ မဖြစ်နိုင်ပါဘူးကွာ”
သူ ဆိုလိုတာကို ကျွန်မကသိပါတယ်။ သူပြောချင်တာက ကျွန်မရဲ့ဉာဏ်တုံးမှုဟာ အထွတ်အထိပ်ကို ရောက်နေပြီဖြစ်လို့ ဒါထက်ပိုပြီး ဉာဏ်တုံးစရာနေရာ မရှိတော့ဘူး။
ဘာလိုဘဲဖြစ်ဖြစ် ကျွန်မ၏စိတ်သည် မတည်မငြိမ်ဖြစ်နေတာတော့ အမှန်ပါ။ စိတ်သည် မတည်မငြိမ်ဖြစ်သောကြောင့် စာဖတ်မျက်မှန် အစရှိသည့် ပစ္စည်းများကို ဘယ်ထားမိမှန်းမသိ ဖြစ်နေတတ်သည်။
လွန်ခဲ့သော ရက်အနည်းငယ်က ကျွန်မ၏ခင်ပွန်းကမေးသည် –
“မင်း ဟိုတနေ့ကယူသွားတဲ့ လက်သည်းညှပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေ ဘယ်ထားသလဲ”
ကျွန်မသည် လေဟာပြင်ထဲသို့ ငေးကြည့်ရင်း ပြောလိုက်သည်။
‘အင်း.. လက်သည်းညှပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေ ဟုတ်လား။ နေပါဦး ဒီနေ့မနက်ပဲ သုံးသေးတယ်၊ လက်သည်းတွေကလည်း ရှည်နေတာ မှတ်မိတယ်၊ ငယ်ငယ်တုန်းကလူကြီးတွေပြောတာ ကြားဖူးတယ်။ စုန်းမတွေပဲ လက်သည်းရှည်ထားကြတာ တဲ့။ ကျွန်မတို့ကလည်း ကလေးပီပီ စုန်းမဖြစ်တာ မကောင်းဘူးလို့ ယုံတော့ကာ စုန်းမတွေလို မဖြစ်ရအောင် လက်သည်းတွေကို တိုအောင်ညှပ်ထားကြတယ်။ အဲဒီခေတ်တုန်းက လက်သည်းအရှည်ထားပြီး လက်သည်းဆိုးဆေးတွေကို အလှဆိုးတာမျိုး မရှိသေးဘူး။”
ကျွန်မ ယောကျာ်း ကိုလတ်က စိတ်ရှည်စွာဖြင့် ရှင်းပြသည်။
“ဒါတွေထားပါတော့၊ ငါသိချင်တာက လက်သည်းညှပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေဘယ်မှာလဲ…”
“အဲ့ဒါကို သိဖို့ ကျွန်မကြိုးစားနေတာပဲလေ။ ဒီမှာ ကျွန်မက စိတ်အစဉ်အတိုင်းလိုက်ပြီး ဆက်စပ် တွေးနေတာ၊ ကျွန်မကို မနှောင့်ယှက်နဲ့၊နှောက်ယှက်ရင် ကျွန်မ၏ အတွေးကွင်းဆက်တွေ ပြတ်သွားမယ်။ ကိုင်း..နေပါဦး၊ ဘယ်ရောက်နေပါလိမ့်၊ သြော် … ဒီမနက်ပဲ လက်သည်းတွေ ရှည်လို့ ညှပ်နေတာ။ ပေါင်ပေါ်မှာ သတင်းစာအဟောင်းတစ် တစ်စောင်တင်ထားတယ်။ ဒါဟာ လက်သည်းတွေကို ကြမ်းပေါ်ကို၊ မပစ်မိအောင် လက်သည်းတွေကို ကြမ်းပေါ်ကို ပစ်ချရင် မွဲတတ်တယ်တဲ့။ ဆင်းရဲတတ်တယ် သိရဲ့လား။ ဒါနဲ့ စကားမစပ် … ရှင်ရော လက်သည်းညှပ်တဲ့အခါမှာ လက်သည်းတွေကို ကြမ်းပေါ်မှာ ချထားတတ်သလား။ ဒီလိုမလုပ်နဲ့နော်။ လက်သည်းတွေကို တစ်ခုခုနဲ့ခံထား”
“အေးပါကွာ… ငါ့လက်သည်းညှပ်ညှပ်တဲ့အခါ သတိထားပါ့မယ်။ အခုအရေးကြီးတာက လက်သည်းညှပ် ညှပ်ဖို့ ညှပ်တဲ့ပစ္စည်း ဘယ်မှာထားသလဲ သိဖို့လိုတယ်ကွ”
ကျွန်မစိတ်ထဲမှာ ခံစားလိုက်ရသည်။ ယောကျာ်းတွေဟာ ဒီလိုဘဲ။ သူတို့လိုချင်တာကို ထပ်ကာတလဲလဲပြောနေတာပဲ။ ကျွန်မကပြန်ပြောလိုက်သည်။
“ဒီမှာရှင့် ကျွန်မကလည်း အလကားနေတယ်ထင်နေသလား ။ အဲ့ဒီလက်သည်းညှပ်တဲ့ပစ္စည်း ဘယ်မှာထားမိသလဲဆိုတာ မှတ်မိအောင်လုပ်နေတာ။ အတွေးကွင်းဆက်တွေ ဘယ်ရောက်ကုန်ပါလိမ့်။ ဒီမနက်ဘဲ လက်သည်းညှပ်တယ်။ အဲဒီတုန်းက အေးတော့ အပေါ်အကျႌလေးကို ဝတ်ထားတယ်။ ရှင်က ဒီအပေါ်အကျႌကို မကြိုက်ဘူးလို့ ပြောတယ်၊ ဘာ..ကြောင့်ပါလိမ့် … သိပြီ။ အိတ်တွေက ကြီးလည်းကြီး အရုပ်လည်းဆိုးသတဲ့။ ဒီတော့ ကျွန်မကပြောတယ်။ ဒါဆိုရင် အပေါ်အကျႌလှလှလေး ဝယ်ပေးပါလားလို့။ မန္တလေးကအစ ကို လက်နဲ့ချုပ်ထားတဲ့အကျီ င်္မျိုးပေါ့။ ဒါကျတော့ ရှင်ကမေ့နေပြီပေါ့။”

Saturday, February 3, 2018

ဂျူနီယာဝင်း – လူတွေဖန်တီးခဲ့တဲ့ အနုုပညာပစ္စည်းများ သိုု့မဟုုတ် Folk Art

 ဂျူနီယာဝင်း – လူတွေဖန်တီးခဲ့တဲ့ အနုုပညာပစ္စည်းများ သိုု့မဟုုတ် Folk Art
(အတွေးအမြင် အမှတ် ၃၀၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၈) မိုးမခ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၃၊ ၂၀၁၈
Folk Art ဆုုိတာဘာလဲ။ အဲသည်အဓိပယ်ကုုိ ရှင်းလင်းဖုုိ့ ၁၉၉၁ ခုုနှစ် မေလ ထုုတ် American Weekly Newsletter မှာ ဒေးဗစ် အမ် မက်စ်ဖီးလ် (David M.Maxfield) က မေးခွန်းထုုတ်ပြထားပါတယ်။
ဆောင်းပါးရေးသူကတော့ သင်က အဲသည်အရာတွေကုုိ တွေ့လုုိက်ရင် အဲဒါဘာကိုုခေါ်တာလဲ ဆုုိတဲ့ အဖြေ ကုုိသိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်တဲ့။ ဆုုိလုုိတာက Folk Art ဆုုိတာ ဘာ ? ဆုုိတာကိုု တုုိက်ရုုိက်အဓိပယ်တွေ လျောက်ဖွင့်နေမယ့်အစား Folk Art တွေကုုိ သွားကြည့်ပြီး ဘာလဲဆိုုတာ ကိုုယ့်ဘာသာ အဖြေရှာလုုိက်ပါ လိုု့ပြောတာပါ။ သည်တော့ Folk Art တွေကုုိ သွားကြည့်လုုိက်တော့ ဘာတွေ တွေ့သလဲတဲ့။ ဟုုတ်ပါတယ် Folk Art ဆုုိတာ “လူတွေလုုပ်ထားခဲ့တဲ့ ပစ္စည်းတွေပါ။ လူတွေက ဖန်တီးထားခဲ့တဲ့အရာတွေပါ။ ဒါတွေဟာ လူတွေအတွက် ဖြစ်ပါတယ်“ ဆုုိိတဲ့ ဒီမုုိကရေစီဆုုိတာဘာလဲလုုိ့ အဓိပယ်ဖွင့်တဲ့စာကြောင်းတွေလိုု အဓိပ္ပါယ်တွေ တန်းစီ ထွက်လာပါတယ်။ (Of the people, by the people, for the people.)
Folk Art ဆုုိတဲ့အတွက် Folk Artist – Folk Art ကုုိဖန်တီးသူ ဆုုိတာ ရှိလာတယ်။ သူ့ရဲ့ကိုုယ်ပုုိင် အမြင်တွေနဲ့ သူ့ရဲ့ ကိုုယ်ပုုိင်စကြဝဌာနဲ့ သူ့ကုုိယ်ပုုိင်ဖန်တီးထားတဲ့ ကမ္ဘာဖြစ်ပါတယ်။ သည်တော့ သစ်သားတွေကုုိ ထွင်းထုုတဲ့သူကပြောတယ် – “ကျွန်တော့်အလုုပ်က စိတ်ကူးနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာဖြစ်ပါတယ်“ တဲ့။ သူက ဒါကုုိ အနုုပညာလုုိ့ ဆုုိလုုိက်ရင် သူလုုပ်ထားတာတွေအားလုုံးကုုိ Fork Art တွေလုုိ့ခေါ်ရမှာပေါ့။
Folk ကုုိတုုိက်ရုုိက်ပြန်ရင် လူ လုုိ့ပဲ ဆုုိရမှာပေါ့။ သုုိ့သော် people လုုိ့မခေါ်ထားတဲ့အတွက် people လောက်တော့ မကျယ်ပြန့်ပါဘူး။ ဆောင်းပါးရေးတဲ့သူကတော့ သူ့အဓိပယ်ကုုိ မဖွင့်ခုုိင်းပါဘူူး။ Folk Art တွေကုုိ သွားကြည့်ပြီးကိုုယ့်ဘာသာ ဘာဆုုိတာကိုု သိအောင်လုုပ် လုုိ့ဆုုိထားတာပါ။ သုုိ့သော်လည်း သူ့စကားနားမထောင်ပဲနဲ့ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ကြည့် ကြတာပေါ့။ art ကတော့ အခုုဆောင်းပါးနဲ့ ကိုုက်ညီအောင် အနုုပညာလုုိ့ပဲ ဆုုိကြရအောင်။ သည်တော့ လူတွေဖန်တီးထားတဲ့ အနုုပညာ လုုိ့ပဲအကြမ်းအားဖြင့် ပြောရမယ်ထင်ပါတယ်။ သူ့ဆောင်းပါး တစ်ခုုလုုံးမှာတော့ Folk Art အကြောင်းတွေကုုိ ဝေဝေဆာဆာ ရေးထားရုုံမက Folk Art တွေကုုိ စုုဆောင်းတဲ့သူ နဲ့ Fork Art တွေကုုိ ပုုံများနဲ့ ရှင်းပြထားတာပါ။ သည်တော့ ဆောင်းပါးဆုုံးသွားရင်တော့ စာဖတ်သူက သူ့ဘာသာသူ သဘောပေါက်သွားနိုု်င်ပါတယ်။ လူတွေ ဖန်တီးထားခဲ့တဲ့ အရာတွေအဖြစ် Folk Art တွေကုုိ ပုုံဖော်လုုိက်ရင် အရာရာဟာ အဆုုံးမရှိတော့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် Folk Art ဆုုိပြီး လူဖန်တီးတဲ့ အရာတုုိင်း ကုုိ Fork Art လုုိ့တော့ မခေါ်ပါဘူးတဲ့။
– ၁၉၆ဝခုုနှစ် ပတ်ဝန်းကျင်လောက်က ပုုလင်းဗူးအဖုုံးခွံတွေနဲ့ တိရိစာန်ရုုပ်ပုုံတွေကုုိ အမည်မသိလူတစ်ယောက်က လုုပ်ခဲ့ပါတယ်တဲ့။ သူ့ကုုိ အနုုပညာသည် လုုိ့ခေါ်ပါတယ်။ သူဟာ အမည်မသိ Folk Artist တစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်တဲ့။
– ၁၉၃ဝခုုနှစ်လောက်က အမေရိကန်နုုိင်ငံသား တစ်ယောက်က မစ်ကီမောက်စ် ပုုံကိုု သစ်သား၊ ငှက်မွေးတွေနဲ့ ထုုလုုပ်ခဲ့ပါတယ်တဲ့။ ဒါဟာ Folk Art တစ်ခုုဖြစ်ပါတယ်တဲ့။
– ၁၉၇၄ခုုနှစ်မှာ မီချီကန်သားတစ်ယောက်က ၇ ပေမြင့်တဲ့ အမေရိကန်သမတ ဂျယ်ရယ်ဖိုု့ပုုံကုုိ ထုုခဲ့ပါတယ်တဲ့။ သူဟာလည်း Folk Artist ဖြစ်ပါတယ်တဲ့။
-လက်နဲ့လုုပ်တဲ့ ဒုုတ်ချောင်းပုုံ ကြိမ်လုုံးတွေ၊ အိမ်သုုံးပစ္စည်းတွေ၊ တက်တူးဒီဇုုိင်းတွေ၊ ငှက်ပုုံဖော်ထားတဲ့ ဒလက်တွေ၊ တူရိယာတွေ၊ လေဒဟပ်တွေ၊ ဘင်ဂျိူဒီဇုုိင်းတွေဟာ Folk Art တွေပဲဖြစ်ပါတယ်တဲ့။ ၁ရရာစုုတုုန်းကရှိခဲ့တဲ့ သစ်သားပေါ်မှာ ထွငး်ခဲ့တဲ့ ပြက္ခဒိန်ဟာလည်း Folk Art ဖြစ်ပါတယ်တဲ့။ ချီကာဂုုိက လင်ကွန်းပန်းခြံက နံရံတစ်ခုုပေါ် ရေးဆွဲထားတဲ့ Folk Art နံရံ တစ်ခုု ရှိပါတယ်တဲ့။ သွားကြည့်လုုိ့ရပါတယ်တဲ့။ ဘယ်တုုန်းက ဘယ်သူက ဘာအတွက် ဘာကြောင့် ဘာပစ္စည်းတွေနဲ့လုုပ်တယ် ဆုုိတာတွေကတော့ သုုတေသနလုုပ်မှ ဖြစ်မှာဖြစ်ပါတယ်တဲ့။
သည်တော့ Folk Art ဆုုိတာ ဒါကုုိ ကြည့်တဲ့သူရဲ့ မျက်စိထဲမှာ အလှအပတစ်ခုုလုုိ ခံစားမိနုုိင်ပါတယ်။ တချိူ့သော သူတွေကတော့ ၁၈၇၅ ခုုနှစ်လောက်ကတည်းက Folk Art ဆုုိတာ အမေရိကမှာ ရှိနေခဲ့တာဖြစ်ပြီး သိပ်ကုုိ လေးစားမြတ်နုုိးဖွယ်ဖြစ်ပါတယ်လိုု့ ဆုုိကြပါတယ််။ ဒါ့အပြင် Folk Art ပရိသတ်တွေကလည်း အဲဒီကတည်းက ရှိနေကြပြီး ယနေ့ခေတ်အခေါ် fan(ပရိသတ်) တွေကနေ ဆုုတွေဘာတွေတောင် ပေးခဲ့ကြတယ်လုုိ့ဆိုုပါတယ်။ သူတုုိ့ကပြောတာတော့ Folk Artist တွေဟာ သင်ကြားပေးသူ လေ့ကျင့်ပေးသူ ဆရာသမားမရှိပဲ သူ့ဘာသာသူ ကုုိယ်ပုုိင်စတုုိင်နဲ့တီထွင်ဆန်းသစ်ကြသူတွေ၊ အနုုပညာသမုုိင်းတစ်ခုုကိုု ရေးခဲ့ကြတဲ့သူတွေလုုိ့ သတ်မှတ်ခြင်းခံ ကြရသူတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်တဲ့။ အမေရိကမှာ Folk Artist တွေ အယောက် ၇၀ လောက်ရှိပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ရှေးခေတ်က Folk Artist တွေကုုိ လေးစားပြီး သူတုုူိ့အနုုပညာကုုိ စိတ်ဝင်တစားရှိတဲ့သူတွေထဲမှာ နံမယ်ကျော် ပန်းချီဆရာ ပီကာဆုုိ ပါပါတယ်။ သူက အာဖရိက ကရုုိးရာရုုပ်တုုတွေနဲ့ မျက်နှာဖုုံးတွေကုုိ အထူး လေ့လာခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။

သုုိ့ပေမယ့် တချိူ့သော သူတွေကတော့ အဲသည်လိုုဖန်တီးမူတွေကုုိ ရှာဖွေစုုဆောင်း ကြသူတွေကုုိ သူတိုု့မှာ ထူးခြားတဲ့ အတွေးတွေရှိပြီး တန်ဖိုုးထားတတ်တဲ့ အသိတွေရှိကြတယ်လုုိ့ သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ အဲသည်ထဲမှာ တစ်ယောက်ကတော့ ဟားဘတ် ၀ိတ်ဒ် ဟန်ဖီးလ် ဂျူနီယာ (Herbert Waide Hemphill Jr) ဖြစ်ပါတယ်။ သူစုုဆောငး်ထားတဲ့ Folk Art တွေကုုိ ၀ါရှင်တန်က အမေရိကန်အနုုပညာဆုုိင်ရာ စမစ်ဆုုိနီယမ် အမျိူးသားပြတုုိက် (Smithsonian Institution’s National Museum) မှာ ပြခန်းတောင် ဖွင့်လှစ်ပြသခဲ့တယ် ဆုုိပဲ။ ၁၉၇၆ခုုနှစ်ကတည်းက သူ့ဆီက စုုဆောင်းထားတာတွေကုုိ ပြတုုိက်က ရယူလာခဲ့တာ ၄၂ရခုုလောက်ရှိပါပြီ။ ပြတုုိက်မှာ ပြသဖုုိ့ဆုုိရင် အဲသည်လောက် အရေအတွက်ကတော့ အနည်းဆုုံးရှိရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ (ဆောင်းပါးရဲ့ခုုနှစ် ၁၉၉၁ အရ သူ့ရဲ့ ပြခန်းကုုိ အဲသည်ခုုနှစ်မှာ ဖွင့်လစ်ပြသခဲ့တယ်လိုု့ ခန့်မှန်းပါတယ်။)
သူ ၁၉၅ဝခုုနှစ်ကနေ ၁၉၆ဝခုုနှစ်ကြား စုုဆောင်းလာခဲ့တဲ့ ပစ္စည်းတွေက ဘာတွေများလဲလုုိ့ ကြည့်လုုိက်တော့ လေတုုိက်ရင် လည်တဲ့ အရုုပ်ကလေးတွေ၊ ပင်အပ်လေးတွေနဲ့ လုုပ်ထားတဲ့ အဆင်တန်ဆာတွေ၊ ပန်းချီကားတွေ၊ ဒုုတ်ကောက်တွေ၊ လေဒဟပ်လေးတွေ၊ စီးကရက်ဘူးခွံတွေနဲ့ လုုပ်ထားတဲ့ ပုုံစံမျိူးစုုံပစ္စညး်တွေ စသဖြင့်စသဖြင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေက Folk Art တွေပါပဲ။ ဆုုိလုုိတာက ဘယ်သူမှန်းမသိ၊ အမည်မသိတဲ့ သူတွေက သူတုုိ့စိတ်တုုိင်းကျ ဖန်တီးထားခဲ့တဲ့ အနုုပညာပစ္စည်းတွေဖြစ်တယ်။ သူတုုိ့ဟာ အမည်မသိ Folk Artist တွေဖြစ်တယ်။
သည်တော့ Folk Artနဲ့ ဒါတွေကုုိ စုုဆောင်းသူတွေနဲ့ ဆက်သွယ်မူဟာ ၁၉ ၃၀ နဲ့ ၁၉ ၄၀ ခုုနှစ် တွေကြားကတည်းက စတင်ခဲ့ကြတယ်လုုိ့ဆုုိတယ်။ “ဟန်းဖီးလ်ဟာ ၂ဝရာစုု Folk Art ကုုိ ကြိုုးစားဖော်ထုုတ်ဖိုု့ ကြိုုးစားတာမဟုုတ်ပါဘူး။ သူက အရင်ကရှိခဲ့ပြီးသား အနုုပညာရပ်တစ်ခုုရဲ့ ဖြစ်တည်မူကုုိ ပြသခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်“ လုုိ့ပြတုုိက်ကတာဝန်ရှိသူတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ လင်ဒါ ရုုိစကုုိ ဟာတီဂန် (Lynda Roscoe Hartigan) ပြောပါတယ်။ ဟန်းဖီးလ်က ဒီ Folk Art တွေနဲ့ ပတ်သက်လုုိ့ စကားရည်လုုဖုုိ့လည်း စိတ်ကူးမရှိပါဘူး။ စိတ်မဝင်စားဘူး။ သူကလူတွေကြားမှာ ရှိခဲ့တဲ့ အနုုပညာတည်ဆောက်မူတစ်ခုုကိုု စုုဆောင်းပြီး လူထုုရှေ့ချပြခဲ့တာပါ။ ဟုုိးတုုန်းကလူတွေက သည်လုုိပစ္စည်းလေးတွေ လုုပ်ခဲ့ကြတယ် – ဒါပဲ – အဲဒါသူပြောချင်တာပါ။
ပြတုုိက်ကုုိ မဖွင့်ပြခင်မှာ တာဝန်ရှိသူဖြစ်တဲ့ ဟာတီဂန်က ပြပွဲလာကြည့်မယ့်သူတွေဟာ ၁၉ ရာစုု Folk Art တွေကုုိ ကြည့်ရင်းနဲ့ Folk Art ရုုိးရာယဉ်ကျေးမူတစ်ခုုကိုု မတွေ့မမြင်ကြပဲ တလွဲအမြင်စောင်းသွားမှာကုုိ စုုိးရိမ်လုုိ့ ကြိုတင်သတိပေးထားပါတယ်။ သိပ်ပြီး မျော်လင့်မထားဖုုိ့။ စိတ်ရှင်းရှင်းနဲ့ ကြည့်ကြဖိုု့ စသဖြင့် စသဖြင့်။ (ပစ္စည်းအစုုတ်ပလုုပ်တွေ ပြထားတာ လုုိ့အထင်ခံရမှာကိုု စုုိးရိမ်ပုုံပါပဲ။)
နယူးဂျာဆီမှာ မွေးဖွားသူ ဟန်းဖီးလ်က သူငယ်စဉ်ကတည်းက ခရုုခွံနဲ့လုုပ်တဲ့ ပစ္စည်းလေးတွေ၊ အရောင်ချယ်ထားတဲ့ ခရုုခွံလေးတွေ၊ ပုုိ့စကပ်တွေ၊ တံဆိပ်ခေါင်းနဲ့ ပိုုက်ဆံအကြွေတွေကုုိ စုုဆောင်းတာ ၀ါသနာပါခဲ့တယ်။ ဒါ့အပြင် ဖန်နဲ့လုုပ်ထားတဲ့ အရုုပ်လေးတွေ၊ ဖန်ထည်ပစ္စညး်တွေကုုိလည်း စုုဆောင်းရတာ သဘောကျတယ်။ သူကျောင်းသားဘဝမှာ သူ့စိတ်ဝင်စားမူက အနုုပညာနဲ့ စာပေဆီကုုိ ရောက်သွားတယ်။၁၉၄၉ ခုုနှစ်မှာ နယူးယောက်မှာ အခြေချတယ်။ သူပုုံမှန်သွားတဲ့နေရာက ပြတုုိက်တွေ ဖြစ်တယ်။ အာဖရိကတုုိက်က မျက်နှာဖုုံးစွပ်တွေ၊ အလှအပအဆင်တန်ဆာတွေကုုိ စုုဆောင်းတယ်။ ၁၉၅၆ခုုနှစ်မှာ သူ့ငယ်စဉ်တုုန်းက စိတ်ဝင်စားခဲ့တာတွေကုုိ ပြန်သတိရပြီး သူလျောက်ရမယ့်လမ်းဟာ သည်လုုိ ပစ္စညး်တွေကုုိ စုုဆောင်းတာပဲဆုုိတာ သဘောပေါက်လာတယ်။
၁၉၈၁ခုုနှစ်မှာ ဟန်းဖီလ်းက သူ့လုုိပဲ ပစ္စည်းတွေ စုုဆောင်းသူမိတ်ဆွေတစ်ယောက်ကုုိ ပြောခဲ့တာတော့ “လူတွေက ဦးထုုတ်အသစ်လေးတစ်လုုံး၊ အကျီအသစ်တစ်ထည် ဝယ်ဖုုိ့အမြဲလုုိအပ်နေတာပဲ မဟုုတ်လား။ ကျွန်တော်လည်း အဲသည်လုုိ ပါပဲ။ အဲသည်စိတ်ကလေးက အသစ်အသစ်သော အရာတွေကုုိ ရှာဖွေချင်တဲ့စိတ် ဖြစ်လာတာလိုု့ ထင်တာပဲ။ “ (ဒီနေရာမှာ သူဆုုိလုုိတဲ့ အသစ်အသစ်သောအရာတွေ ဆုုိတာ ခေတ်ပေါ်ပစ္စည်းတွေ၊ ခေတ်မှီတဲ့ အရာတွေကိုုပြောတာ မဟုုတ်ပါဘူူး။ ဟုုိးရှေးတုုန်းကနှစ်တွေမှာ ရှေးလူတွေ လုုပ်ခဲ့ကြတဲ့ သူ မတွေ့မမြင်ဘူူးသေးတဲ့ Folk Art တွေကုုိ ဆုုိလုုိတာပါ။ ပစ္စည်းအဟောင်းတွေ ဆုုိပေမယ့် သူ့အတွက်တော့ အသစ်အဆန်းပေါ့။)
ပြတုုိက်ကိုုလာကြည့်တဲ့သူတွေထဲက တစ်ယောက်ကတော့ ဟန်းဖီးလ်ကုုိ အခုုလုုိ မေးခွန်းထုုတ်တယ်။ “ဒါတွေအားလုုံးက ခင်ဗျားအပုုိင်လား ဒါမှမဟုုတ် သူများဆီက ငှားထားတာတွေလား။“တဲ့။

ဟန်းဖီးလ် ကအမေရိကန်ပြည်ထောင်စုု တခွင် သွားရောက်ကာ ဒီလုုိပစ္စညး်လေးတွေ စုုဆောင်းခဲ့တာပါ။ ဟာတီဂန်က “Folk Art တွေဟာ လူတွေဖန်တီးထားတာဖြစ်တယ်။ စွန့်ပစ်ခဲ့တာတွေ မဟုုတ်ဘူး။ စိတ်ကူးညဏ်ကွန့်မြူးပြီး တီထွင်ကြံဆပြီး ပစ္စည်းလေးတွေလုုပ်ပြီး ကျေကျေနပ်နပ်နဲ့ သည်အတုုိင်း ထားခဲ့ကြတာတွေပါ။ တစ်ခုုဆီမှာ အဓိပယ်တွေ ရှိနေတယ်။ သတိူုု့ပြောချင်တဲ့စကားတွေ ကြားနုုိ်င်တယ်။ သူတုုိ့ဖြတ်သန်းခဲ့တဲ့ ဘဝတွေ သမုုိင်းတွေ စီးဝင်နေတယ်။ သူတိုု့ ပေါ်ပြူလာဖြစ်အောင် လုုပ်ခဲ့တာတွေ မဟုုတ်ပါဘူး၊ ကြည့်လေ သူတုုိ့နံမယ်တွေတောင် ထုုိးမသွားဘူး။“ လုုိ့ Folk Artတွေနဲ့ ပတ်သက်လုုိ့ သူ့အမြင်ကိုု ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဥပမာ ဟန်းဖီးလ် စုုဆောင်းထားတဲ့အထဲက အမည်မသိပန်းချီဆရာရဲ့ “သမင်နဲ့ကျောက်တုုံးဆီက ပဲ့တင်သံ“ လုုိ့အမည်ပေးထားတဲ့ ပန်းချီကားကုုိ ကြည့်လုုိက်ပါ။ “ပန်းချီထဲမှာ သမင်ကြီးတစ်ကောင်က ပန်းချီကားရဲ့အလယ်လောက်မှာ ရှိတယ်။ ပန်းချီကားရဲ့အစွန်မှာ မြင်း၂ကောင်ရဲ့ဦးခေါင်းကုုိ ရေးဆွဲထားတယ်။ ကားချပ်ရေးသူက ပန်းချီကားကြည့်သူရဲ့ အာရုုံကုုိ နောက်ခံက စီးကျလာတဲ့ နှင်းတွေနဲ့ ကျောက်တုုံးတွေဆီက အသံကုုိ ကြားသွားအောင် ဆွဲယူလုုိက်တယ်လုုိ့ ဆုုိချင်ပါတယ်။ အခုုအဲသည်ပန်းချီကားကုုိ ပြတုုိက်မှာ ချိတ်ထားတယ်။ သည်ပန်းချီကားဟာ ရှေးလက်ရာတစ်ခုုကိုု ပြသနေတယ်လုုိ့ ကောက်ချက်ချချင်ပါတယ်။“
ပန်းချီကားကုုိ ၁၈၅ဝခုုနှစ်နောက်ပိုု်ငး်လောက်က လုုိ့ မှန်းဆပြီး ရော့ကာဖယ်လာ ဖုဒ်အာ့ စင်တာ (Rockerfeller Fork Art Centre) အတွက် ပြတုုိက်တင်ဖိုု့ ပုုိ့ခဲ့သောလည်း အဲသည်ပန်းချီကားဟာ မှန်းထားတဲ့ ခုုနှစ်ကုုိ အကြောင်းပြပြီး အပယ်ခံခဲ့ရဘူးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဟန်းဖီးလ်က တော့ ခုုနှစ်တွေကုုိ ဂရုုမစုုိက်ပါဘူး။ ဟာတီဂန်က ပြောရာမှာ “ဟန်းဖီးလ်က ဒီပန်းချီကားကိုု နှစ်သက်တယ်။ ပန်းချီကားရဲ့ ရှူပ်ထွေးတဲ့ ရေးဆွဲမူနဲ့ စုုတ်ချက်တွေဟာ သူ့ရင်ကိုုလာထိတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ အဲသည်ခုုနှစ် ကာလလောက်က ဖြစ်မယ်လုုိ့ ယူဆတယ်။ အဲဒါပါပဲ။“ အဲသည် စင်တာက ယနေ့လက်ရှိ (၁၉၉၁ခုုနှစ် ဖြစ်ပါလိမ့်မည်) ဒါရုုိက်တာ တစ်ဦးကတော့ အဲသည်ကားချပ်ကုုိ အသိအမှတ်ပြုထားပါတယ်။ သူကတော့ “လွတ်သွားတဲ့ငါးတစ်ကောင်“ လိုု့အမည်ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲသည် “ငါးတစ်ကောင်“ က ပြတုုိက်တွေမှာ ဟန်းဖီးလ်ရဲ့ ရတနာတစ်ပါးလုုိ တန်ဖုုိးထား ပြသခြင်းခံခဲ့ရပါတယ်။ Fork Art တွေကုုိ ပညာတတ်တွေ၊ ပစ္စည်းစုုဆောင်းသူတွေနဲ့ လူထုုကြား ဆက်သွယ်မူတစ်ခုုအဖြစ် ဖြစ်လာဖုုိ့ကုုိ ပြတုုိက်တာဝန်ခံ ဟာတီဂန်က မျော်လင့်ထားပါတယ်။
ပြတုုိက်ကုုိ တာဝန်ခံပြသသူတွေက လာကြည့်တဲ့ ပရိသတ်တွေ၊ ၀ါသနာပါသူတွေဟာ စိတ်ဝင်တစားနဲ့ ဆွေးနွေးလာမယ်၊ တစ်ယောက်အမြင်ချင်း ဖလှယ်မယ်။ သည်လုုိနဲ့ Fork Art ဆုုိတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဟာ ပြတုုိက်အတွက် သင့်တော်တဲ့ အစိတ်အပုုိင်းတစ်ခုုအဖြစ် လက်ခံလာမယ် ဆုုိပြီး ယူဆထားပါတယ်။
ပြတုုိက်မှာ တင်ထားတဲ့ပန်းချီကားတစ်ခုုဆုုိရင် ရောင်စုုံခဲတံနဲ့ စာရွက်ပေါ် ရေးဆွဲထားတာပါ။ လူ၂ယောက်ပုုံ (ထုုံးထားတဲ့ ဆံတုုံးကုုိ ကြည့်ပြီး အမျိူးသမီး၂ယောက်လုုိ့ ယူဆပါတယ်။) က တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ကျောခုုိင်းပြီး လက်ဟန်ခြေဟန်ပြနေပုုံပါ။ သူတုုိ့ရှေ့မှာ အမြှီးရှည်ရှည်နဲ့ ကြောင်ကလေးတစ်ကောင်ကလည်း သူတုုိ့လုုိ လုုိက်လုုပ်နေပါတယ်။ ရေးဆွဲမူဒီဇုုိင်းနဲ့ ပုုံပန်းသဏာန်ကုုိကြည့်ပြီး ၁၉၄၀ ခုုနှစ်လုုိ့ တပ်ထားပါတယ်။ အဲသည်ပန်းချီကားကုုိ အခုုပဲ (၁၉၉၁ခုုနှစ်ကုုိ ဆုုိလုုိပုုံရပါတယ်) စမစ်သုုိနီယမ် ပြတုုိက်ကိုု လာလှူသွားတာပါ။
လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်တွေတုုန်းကတော့ ဟာတီဂန်နဲ့ သူမရဲ့အဖွဲ့သားတွေဟာ ဟန်းဖီးလ်ရဲ့ စုုဆောင်းထားသမျှ တွေကုုိ ဂရုုတစုုိက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြတယ်။ ဒီပစ္စည်းတွေတစ်ခုုချင်းကုုိ ကြည့်ပြီး ဒါကတော့ ဘာနဲ့လုုပ်ထားတယ်၊ အသုုံးပြုထားတဲ့ ပစ္စညး်တွေက ဘာတွေလဲ၊ ဒါကုုိ ဘယ်ကရနုုိင်သလဲ၊ ဘယ်တုုန်းက အရာတွေဖြစ်နုုိင်တယ်၊ ဘယ်လုုိလူတန်းစားတွေက လုုပ်ခဲ့တာ ဖြစ်မလဲ၊ သူတုုိ့က ဘယ်လုုိအကြောင်းပြချက်တွေနဲ့လုုပ်ခဲ့တာလဲ၊ ဥပမာ- သံဗူးလေးတွေနဲ့လုုပ်တဲ့ အရုုပ်ကလေးတစ်ရုုပ်ကုုိ ဝတ်ဆင်ပေးထားတဲ့အကျီလေးတွေ၊ ထုုထွင်းထားတဲ့ မျက်နှာအမူအယာ၊ ဆောင်းထားတဲ့ ဦးထုုပ်၊ ကိုုင်ထားတဲ့ ဘင်ဂျိူလုုိ အတီးအမှူတ်လေးတွေ၊ သူ့ရဲ့ဆံပင်ပုုံစံ အစရှိသဖြင့်ကုုိ သုုတေသနလုုပ် လေ့လာကြပါတယ်။ ဒီလုုိလေ့လာဆန်းသစ်ပြီးမှ သည် Folk Art ဟာ ဘယ်နှစ်ခုုနှစ်လောက်က ဖြစ်နုုိင်တယ် ဆုုိပြီး အဖြေထုုတ်ကြရပါတယ်။
အမည်မသိတွေအပြင် တချိူ့သော အမည်သိပညာရှင် တွေရဲ့လက်ရာတွေလည်း ပါပါတယ်။ ဥပမာ ၁၉ရဝခုုနှစ်လောက်က စတီဗင် အက်ရှ်ဘီ (Steven Ashbly) လုုပ်ခဲ့တဲ့ သစ်သားပေါ်မှာ ဆေးရောင်စုုံ ရေးဆွဲထားတဲ့ ပန်းချီလက်ရာမျိူးဖြစ်ပါတယ်။ အမျိူးသမီးတစ်ဦးရဲ့ ဦးခေါင်းနဲ့ ကုုိယ်ခန္တာကုုိ ရေပေါ်ထုုိးတဲ့ ကရိယာနဲ့ သစ်သားပေါ် လုုပ်ထားတာလုုိ့မှန်းဆရပါတယ်။ အမျိူးသမီးလေးက ဦးထုုတ်နီလေးဆောင်းထားတယ်။ အဝတ်အစားက အဖြူရည်ရောင် မပေါ့်တပေါ် အောက်ခံ သစ်သားခြစ်ရာများနဲ့ ကိုုယ်လုုံးကိုု ပုုံဖော်ထားတာပါ။ ဓါးသွားတွေ၊ ရေပေါ်ထုုိးတာတွေ၊ အဝတ်စ၊ နုုိင်လွန်အစနဲ့ သစ်သားအစင်းရာတွေနဲ့ “ခေါင်းငြိမ့်နေတဲ့ အမျိူးသမီးလေး“ (Nodding Woman) လိုု့အမည်ပေးထားပါသတဲ့။
ဟာတီဂန်က ပြောရာမှာ “အဲဒီလက်ရာကုုိ လူတချိူ့က သဘောမကျကြဘူး။ အဲဒါကုုိ ကြည့်ပြီး – ဒါအမှိူက်ပဲ – လိုု့ပြောကြပါတယ်။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ်ပေါ့လေ။ အဲသည်လုုိအရာကိုု ပြသသူတွေက တန်ဖုုိးထားကြတယ် ဆုုိတော့ ပြီးတာပါပဲ။ တချိူ့သော ကုုိယ့်ဘာသာကုုိယ် တီထွင်ကြံဆသူတွေက တဆင့်တဖန်ပြန်သုုံးလုုိ့ရတဲ့ ပစ္စည်းလေးတွေ လုုပ်ကြပြီး ဖန်တီးယူတတ်ကြသူတွေဟာလည်း တချိန်ကျရင် Fork Art တွေအဖြစ် တန်ဖိုုးထားစရာတွေ ဖြစ်လာလိမ့်မယ်လိုု့ ဘယ်သူပြောမလဲ။” (ဥပမာ – မြန်မာပြည်မှာလည်း လက်မူပညာသည်တွေက သုုံးပြီးသား ပစ္စည်းတွေဖြစ်တဲ့ သံဗူးတွေ၊ ကျွတ်ကျွတ်အိတ်တွေ၊ ပုုိက်တံလေးတွေ၊ တူကလေးတွေ၊ ဗူးခွံတွေနဲ့ တချိူ့တွေ အလှအပပစ္စည်းတွေ လုုပ်ကြတယ်လေ။ ပိုုက်ဆံအိတ်ကလေးတွေ၊ အရုုပ်တွေ၊ ဂျိတ်တွေ၊ ကလစ်လေးတွေ၊ လက်ကုုိင်အိတ်တွေ၊ လက်စွပ်လက်ကောက်ဆွဲကြိုး၊ နားကပ်တွေ၊ ကြယ်သီးလေးတွေ လှလှပပ နဲ့ ထွက်လာတဲ့ လက်မူထည် ပစ္စည်းတွေဟာလည်း Folk Art တွေပါပဲ။)
ဟန်းဖီးလ် ဟာ ၁၉၂၉ ခုုနှစ်မှာ မွေးဖွားခဲ့ကာ အသက်၆၉ နှစ်အရွယ်မှာ နလုုံးရောဂါနဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့ပါတယ်။ “ဟန်းဖီးလ်ကြောင့်သာလျှင် Fork Art တွေဆိုုတာ ဘာလဲဆုုိတဲ့သဘောတရားကိုု လူတွေသိလာတာဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကသားတွေအတွက် သူ့ကုုိ အကြီးအကျယ် ဂုုဏ်ပြုလောက်ပါတယ်“ လုုိ့ နယူးယောက်စီးတီးက American Fork Art ပြတုုိက်က ဒါရုုိက်တာ ဂဲရက် စီဝါကင် ကပြောပါတယ်။
သူကုုိ ၃၆ဝဒီဂရီအမြင်ပုုိင်ရှင် လိုု့ အမည်ပေးကြတယ်။ သူက သူ့ပတ်ပတ်လည်က ရှေးဟောင်းပစ္စည်းအရောင်းဆုုိင်တွေ၊ လမ်းဘေးစျေးတွေကုုိ သွားတယ်။ ထူးဆန်းတဲ့ အသွင်အပြင်နဲ့ အရာဝတ္တုတွေကုုိ ရှာဖွေတယ်။ သာမန်မဟုုတ်တဲ့ လက်လုုပ်ပစ္စည်းလေးတွေကုုိ ဂရုုတစုုိက်လေ့လာတယ်။ အဲသည်လုုိ ပစ္စည်းလေးတွေ ဝယ်ယူစုုဆောင်းထားတာ အရေအတွက် ၃၀၀၀ တောင် ရှိလာပြီးတဲ့နောက် ပြတုုိက်တွေနဲ့ ဆက်သွယ်ပြသဖြစ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အမေရိကန် Fork Artပြတုုိက်ရဲ့ မှတ်ချက်ကိုု ကုုိးကားရရင် “သူဟာ ကော်မတီထဲက တက်ကြွတဲ့ အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ဖြစ်တယ်။ ပြတုုိက်ကုုိ ရောက်လာတဲ့ Folk Art တွေကုုိလည်း ဂရုုတစုုိက် ကြိုဆုုိတယ်။ ပြီးတော့ သူ့ဆီက အမြဲကြားရလေ့ရှိတဲ့စကားတစ်ခွန်းရှိတယ်။ သူ့ရှေ့ရောက်လာတဲ့၊ သူ့ကုုိ လာပြတဲ့ Fork Art တွေကုုိ တွေ့တုုိင်း သူက – ကျွန်တော့်အိမ်မှာ အဲသည်လုုိပစ္စည်းလေးရှိတယ်ဗျ၊ ကျွန်တော်ယူလာပြဦးမယ် – တဲ့။“

ဂျူနီယာဝင်း
(၁၉၉၁ ခုုနှစ် မေလ ထုုတ် American Weekly Newsletter မှ ဒေးဗစ် အမ် မက်စ်ဖီးလ် (David M.Maxfield) ၏ The Unexpected is Found in an Intrepid folk Art Collection ကုုိ မှီငြမ်းဘာသာပြန်ဆုုိကာ Robert Smith Herbert ၏ Waide Hemphill Jr., Folk Art Collector, Dies at 69 (May 13, 1998) နှင့် Steve Ashby ၏ Renwick Gallery, နှင့် Wiki Folk Art မှ အချက်အလက်များကုုိ စုုပေါင်းရေးသားခဲ့တာ ဖြစ်ပါသည်။)

ေဒါက်တာခင်မောင်ဝင်း (သချင်္ာ) – ကမ္ဘာ မကျော်သော အဆိုအမိန့်များ

ဒါက်တာခင်မောင်ဝင်း (သချင်္ာ) – ကမ္ဘာ မကျော်သော အဆိုအမိန့်များ
(အတွေးအမြင်မဂ္ဂဇင်း၊ ရန်ကုန်) မိုးမခ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၊ ၂၀၁၈
ဤဆောင်းပါးတွင် ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသည့်အတိုင်း ကမ္ဘာမကျော်သော အဆိုအမိန့် များကို ရေးမည်ဖြစ်ပါသည်။ စာရေးသူကသာ မှတ်တမ်းတင်ရေးသားပြီး အတွေးအမြင် မဂ္ဂဇင်းကသာ ထည့်မပေးလျှင် ဘယ်သူမှ မသိဘဲ ပျောက်ကွယ်သွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ ယခုလည်း ပျောက်ကွယ် မသွားဟုအာမ မခံနိုင်ပါ။
ယခု ကျွန်တော့ ဖခင်ဦးခင်မောင်လတ်ပြောသောအဆိုတခုဖြင့်စပါမည်။ ဤအဆိုအမိန့် ဖြစ်လာပုံအဖြစ်အပျက်ကလေးနဲ့ချင်ပါသည်။ တစ်ချိန်က Art for People’s Sake (အနုပညာသည် ပြည်သူ့အတွက်)ဟူသော အဆိုသည် လူတိုင်းပါးစပ်ဖျားတွင် အတော်ခေတ်စားခဲ့ပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အစိုးရအကြိုက်ကို လိုက်လံ၍ ပြောသူများ နှုတ်ဖျားတွင် ဖြစ်ပါသည်။
ကျွန်တော်တို့မိသားစုကတော့ မည်သည့်အစိုးရကိုမှ မဖားသောကြာင့် လူတိုင်းဟူသည့်အထဲတွင် မပါခဲ့ပါ။ ထိုအချိန်က ကျွန်တော်၏ဖခင်သည် လုပ်သား (အင်္ဂလိပ်) သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသောကြောင့် ထိုအဆိုအမိန့် နှင့် ပတ်သက်၍ တစ်ခုခုပြောရန်
ကိစ္စ ကြုံလာရပါသည်။
ကျွန်တော်အဖေ၏ ရာထူးအရ အစိုးရကိုယ်တိုင်က ဝါဒဖြန့်ထားသောအဆိုအမိန့် ကိုထောက်ခံရန် တာဝန်ရှိပါသည်။အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာချုပ်ဖြစ်သောကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဤသို့မေးပါသည်။ဆရာကြီး Art for People’s Sake (အနုပညာသည် ပြည်သူ့အတွက်) ဆိုတာကို မထောက်ခံဘူးလား။ အနုပညာဟာပြည့်သူ့အတွက်မဖြစ်ရင် ဘယ်သူ့ အတွက်ဖြစ်ရမှာလဲ ဟူ၍ မေးပါသည်။
ထိုအခါ ကျွန်တော်အဖေကလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဤသို့ပြန်ဖြေလိုက်ပါသည်။”Yes, I agree that art must be for people’s sake, but remember it must be art, not trash or not just propaganda …” အဓိပ္ပာယ်မှာ အေး..အနုပညာသည် ပြည်သူ့အတွက် ဆိုတာကို ထောက်ခံတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အနုပညာဆိုတဲ့အတိုင်း အနုပညာဖြစ်ရမယ်။ အမှိုက်သရိုက်ဝါဒဖြန့်ခြင်းသက်သက် မဖြစ်ရဘူး။
ဤအဆိုကိုတော့ ထောက်ခံသူလည်း မရှိပါ။ မည်သူကမှလည်း လိုက်၍မပြောပါ။
နောက်ရေးလိုသော အဆိုအမိန့်မှာ ပစ္စည်းပျောက်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်ပါသည်။ အိမ်တိုင်းတွင် ပစ္စည်းပျောက်တတ်သောပြဿနာ၊ ကိုယ်တစ်နေရာတွင် ထားလိုက်သော ပစ္စည်းသည် ထိုနေရာတွင်မရှိတော့သည့်ပြဿနာ ကြုံဖူးလိမ့်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ထိုကြောင့် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးထင်လင်းပြောသောအဆိုကို လူတိုင်းက နားလည်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ထင်ပါသည်။
စာရေးဆရာဦးထင်လင်း နှင့် ကျွန်တော့်အဖေ ဦးခင်မောင်လတ်တို့၏ အပြန်အလှန် စကားမှာ ဤသို့ဖြစ်ပါသည်။
ဆရာဦးထင်လင်း- ” ကျွန်တော့စာအုပ်ကလေး ဒီမှာ သေချာထားတာ အခုမရှိတော့ဘူး။  ဘယ်လိုဖြစ်တာလဲ။”
ဦးခင်မောင်လတ်- “ပစ္စည်းဆိုတာ ဒီလိုပဲပေါ့ကွ။ ကိုယ်ထားတဲ့နေရာမှာ ဘယ်အမြဲရှိမှာလဲ။ သူများလည်း ယူသွားနိုင်တာပဲ။”
ဆရာဦးထင်လင်း – “မဟုတ်ပါဘူးကိုလတ်ရာ။ ဟိုအပြင်က ကျောက်တုံးကြီးဆိုရင် ဒီမှာပဲရှိနေတာ ကြာပြီ၊ ဘယ်မှရောက်မသွားပါဘူး။ ဘယ်သူမှလည်း ယူမသွားပါဘူး။”
ဤသည်ကား ဦးထင်လင်း (ကျွန်တော့် အခေါ် ဦးလေးကိုသိန်းမောင်) တို့၏ အပြန်အလှန် စကားများဖြစ်သည်။ ဦးလေးကိုသိန်းမောင်ပြောသော ဟိုနားကကျောက်တုံးကြီးအကြောင်းကို ကျွန်တော်သည် ပစ္စည်းတစ်ခုခု ပျောက်တိုင်းပြောလေ့ရှိပါသည်။ ကျွန်တော့်ဇနီး တက္ကသိုလ်
ရွှေရီဝင်းကလည်း ကျွန်တော့်အဖေပြောသလို ပစ္စည်းဆိုတာ ဒီမှာအမြဲဘယ်ရှိပါ့မလဲ ဟူသောစကားဖြင့် ပြန်ပြောလေ့ ရှိပါသည်။ ကျွန်တော်ကတော့ ဦးလေးကိုသိန်းမောင် ပြောသော ဟိုနားက ကျောက်တုံးကြီး အကြောင်းကို ယနေ့တိုင်မမေ့နိုင်ပါ။
နောက်ပြောလိုသော အကြောင်းတစ်ခု မှာ ကျွန်တော့်သား မောင်ရစ်ပြောသော စကားဖြစ်ပါသည်။ ထိုစကားမှာလည်း ကျွန်တော့်တို့မိသားစုနှင့် အသိုက်အဝန်းတွင် ပြန်ပြောလေ့ရှိပါသည်။ ဖြစ်ပုံက ဒီလိုပါ။
ကျွန်တော့်သားငယ်စဉ်က ကျွန်တော့်ကိုမေးခဲ့ပါသည်။
“ဖေဖေ color blind ကာလာဘလိုင်း ဖြစ်တယ် ဆိုတာ ဘာကိုပြောတာလဲ”
ကျွန်တော်ကဤသို့ ပြန်ဖြေပါသည်။
“ဖေဖေ သိတာကို ပြောရရင် လူတစ်ယောက်ဟာ အရောင်တွေကိုမမြင်ရဘဲ BLACK AND WHITE အဖြူနဲ့ အမည်းကိုပဲ မြင်ရရင် ကာလာဘလိုင်းလို့ ခေါ်တယ်ကွ။ ဥပမာ ပြောရရင်ကွာ မင်းတို့တွေ အဖြူအမည်း ရှပ်ရှင်ကြည့်ရသလိုပေါ့ကွာ။ ရုပ်ရှင်ထဲမှာ မဟုတ်ဘဲ တကယ်ဘဲ အဖြူအမည်း ကိုပဲ မြင်ရတာ ပြောတာ”
မောင်မောင်ဝင်း (မောင်ရစ်)သည် ခေတ္တ စဉ်းစားနေပြီး အခုလိုပြောလိုက်သည်။ “ဒီလိုဆိုရင်
ကျွန်တော်လည်း ကာလာဘလိုင်း ဖြစ်ကြည့်ချင်လိုက်တာ”
နောက်ပြောချင်သောအကြောင်းအရာ တစ်ခုမှာ ကြောင်ကို မီမီ၊ မီမီ ဟုအဘယ်ကြောင့် ခေါ်သည်ဟူသော အကြောင်းဖြစ်ပါသည်။ ပြောသောသူက ကျွန်တော်၏အဘွား (အမေ၏အမေ) ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်တော် ငယ်စဉ် ကလေးဘဝက ကြောင်ကို ဘာကြောင့် မီမီ မီမီ ဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သည့် အကြောင်းကို ကျွန်တော်က အဘွားကို မေး၍ အဘွားက ဖြေတာလား၊ (သို့) အဘွားက ‘မြေးလေး … ကြောင်ကို ဘာလို့ မီမီ မီမီလို့ခေါ်ရင် ကြောင်ကလာတာလဲ သိသလား။ မသိရင်အဖွား ပြောပြမယ်” လို့ စပြောတာလားဟူသည်ကိုတော့ မမှတ်မိတော့ပါ။ အဘွားပြောသောအကြောင်းမှာ ကားဤသို့ဖြစ်ပါသည်။
ကြောင်စကားနဲ့ ငါးကို ‘မိုင်မိုင် လို့ခေါ်တယ်။ ဒီတော့ ကြောင်ကို မီမီ မီမီ လို့ခေါ်လိုက်ရင် သူက မိုင်မိုင် မိုင်မိုင် လို့ ကြားတော့ ငါးစားရတော့မယ်ဆိုပြီး ကြောင်က ပြေးလာတာ”
ပညာရှင်များအနေနဲ့ အဘွားပြောသောစကားတွင် အားနည်းချက်တွေ တွေ့ကြမည်ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်တော့အနေနဲ့တော့ ငယ်စဉ်ကလေးဘဝတုန်းက အဘွားပြောသော စကားကိုယုံပါသည်။ ယခုလည်း အဘွား၏စေတနာနဲ့စကားကို မမေ့နိုင်ပါ။ ယခုဘဲ ကျွန်တော့်ကြောင်တွေ နံနက်စာ စားဖို့အချိန် ရောက်ပြီ။ ခေါ်လိုက်ဦးမယ်။
“မိုင်မိုင် မိုင်မိုင် မီမီ မီမီ….”
နောက်ပြောချင်သောအကြောင်းအရာတစ်ခုမှာ မေမေ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ပြောသောစကားဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံကျော် စာရေးဆရာမကြီး ပြောသည့် စကားဆိုတော့ တော်တော်နက်နဲမှာပဲလို့တော မထင်လိုက်ကြပါနှင့်။ မေမေကလည်း သာမန်လူသားတစ်ယောက်ဆိုတော့ သာမန်လူပြောတတ်သော စကားမျိုးဖြစ်ပါသည်။
ဟိုတစ်ချိန်တုန်းက စာရေးသည့်အခါတွင် ဖောင်တိန်သုံးခဲ့သော ခေတ်တစ်ခေတ်ရှိခဲ့ပါသည်။ ထိုအချိန်က မင်အိုးများဝယ်ထားပြီး ဖောင်တိန်ထဲသို့ မင်ထည့်၍ သုံးရပါသည်။ မေမေသည်လည်း ဖောင်တိန်တွေ သုံးလေးချောင်းနှင့် မင်အိုးတွေ ဝယ်ထားပါသည်။ ဖောင်တိန် တစ်ချောင်း မင်ကုန်သွားရင် နောက်တစ်ချောင်းကို သုံးပါသည်။ သို့သော်လည်း တခါတရံတွင် ဖောင်တိန်တွင် အားလုံးတွင် မင်မရှိဘဲ ကုန်သွားသည် အခါများလည်း ရှိပါသည်။ နောက်ပိုင်း ဘောလ်ပင်များ ပေါ်လာသောအခါ ဖောင်တိန် ခေတ်မရှိတော့ပါ။ ယခုခေတ်လူငယ်များသည် ဖောင်တိန်ဟူသည်ကိုပင် ဘာမှန်းသိမည် မဟုတ်တော့ပါ။ ထို့ကြောင့် မေမေဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ဖောင်တိန်နှင့်ပတ်သက်၍ ပြောသောစကားကို ယခုခေတ် လူငယ်တော်တော်များများ က နားမလည်လျှင် ခေတ်ကိုမီသောသူ များက ရှင်းပြလိုက်ပါ။
မေမေဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ပြောသောစကားမှာ တော်တော်ရှင်းရှင်းလေးဖြစ်ပါသည်။ “ဖောင်တိန်ရဲ့အဆိုးဆုံးအားနည်းချက်ကတော့ မင်ကုန်သွားရင် လုံးဝကို ဘာမှ ရေးလို့မရတော့ဘူး”
ဒီတော့ ကျွန်တော်က မေမေ့ကို ပြောချင်ပါတယ်။ ဘောပင်လည်း ဒီလိုပါပဲ။
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း(သချင်္ာ)