ဂျူနီယာဝင်း – အယ်ဒီတာများ
(အတွေးအမြင်မဂ္ဂဇင်း၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၉) မိုးမခ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၊ ၂၀၁၉
(”Journalism“ (သတင်းစာပညာ) လုုိ့အမည်ပေးထားတဲ့ စာအုုပ်ကုုိ James Glen Stovell (ဂျိမ်းစ် ဂလန် စတုုိဗယ်) ကရေးပါတယ်။ အခုု သူရေးထားတာတွေထဲက စိတ်ဝင်စားမယ့် အကြောင်းအရာများကိုု သင့်လျော်သလုုိ ဘာသာပြန်ပေးထားတာပါ။ စာရေးသူဖြည့်စွက်ထားတာတွေကိုု ကွင်းစကွင်းပိတ်နဲ့ လုုပ်ပေးထားပါတယ်။)
(‘၂၁ရာစု ဂျာနယ်လစ်ဇင်’အမည်နဲ့ ပထမပုုိင်း ဘာသာပြန်စာအုုပ် ထွက်တယ်။ အခုု တင်ဆက်ထားတာတွေက စာအုုပ်ထဲမပါပါဘူး။ ဒုုတိယအပုုိင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အယ်ဒီတာတွေ အကြောင်း ပါ။ သူဆုုိလုုိတဲ့ အယ်ဒီတာဆုုိတာ သတင်းအေဂျင်စီတွေ၊ သတင်းလုုပ်ငန်းတွေနဲ့ ဆုုိင်တဲ့ အယ်ဒီတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သုုိ့သော် အယ်ဒီတာတွေရဲ့ သဘောသဘာဝတွေကတော့ အတူတူပါပဲ ဆုုိတာ တွေ့ရပါတယ်။)
( အယ်ဒီတာ ဆုုိတာ … တဲ့။ )
၁။ အယ်ဒီတာ – သတင်းလုပ်ငန်းမှာ တာဝန်ရှိဆုုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပါတယ်။ သူက ဌာနကြီးတစ်ခုလုံး လည်ပတ်မူကို တာဝန်ယူရပါတယ်။ အယ်ဒီတာများဟာ ဂျာနယ်လစ်ဇင်လုပ်ငန်းစဉ် ရဲဲ့ အဓိက ကိုင်တွယ်သူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ (ဂျာနယ်လစ်ဇင် journalism ကုုိ သတင်းစာပညာ လုုိ့ တုုိက်ရုုိက်ဆိုုရပါမယ်။ အဲသည်ထဲမှာ သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ စာစောင်၊ သတင်းလုုပ်ငန်းနဲ့ဆုုိင်တဲ့ မီဒီယာများ၊ သတင်းထုုတ်လွှင့်မူများ အကုုန်ပါပါတယ်။ အဲသည်ဌာန အသီးသီးတွေမှာ အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူလုုပ်ဆောင်နေသူတွေကုုိ ရည်ညွှန်းပါတယ်။ အခုုသည်အပိုုင်းမှာ တင်ပြတဲ့ အယ်ဒီတာ ဆုုိတာက သတင်းလုုပ်ငန်းပိုုင်း ကုုိ အဓိက ရည်ရွယ်ထားပါတယ်။)
၂။ ကော်ပီအယ်ဒီတာ – သတင်းထောက်တွေ၊ တခြားသောအယ်ဒီတာတွေ ရေးသားတာတွေကို စီစစ်ရတဲ့ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်ပါ။ သူတို့မှာ ကျယ်ပြန့်တဲ့ အသိပညာရှိထားရမယ်။ ဘာသာစကားအသုံးပြုပုံတွေကို နားလည် သုံးတတ်ရမယ်။ (ကော်ပီအယ်ဒီတာ ဟာ အယ်ဒီတာလောက်တော့ သြဇာမညောင်းဘူးလို့ နောက်ပိုင်း သူ ရေးသားထားတာတွေအရ ယူဆပါတယ်။ အယ်ဒီတာတစ်ယောက်ဖြစ်ချင်ရင် ကော်ပီအယ်ဒီတာ အဆင့်တစ်ခုုကိုု ကျော်ဖြတ်ရပါတယ်။)
၃။ အယ်ဒီတာများဟာ သတင်းထောက်တွေနဲ့ ယုံကြည်မူ တည်ဆောက်ထားရမယ်။ တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး စိတ်ချင်းဆက်နေသလို နားလည်မူ ယုံကြည်မူတွေ ရှိထားရမယ်။ သတင်းထောက်များဟာ အယ်ဒီတာရဲ့ အလုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မူ၊ ထောက်ပံ့မူအပေါ်မှာ အားထားသင့်တဲ့ အနေအထားမျိူးနဲ့ နေရပါတယ်။
၄။ အယ်ဒီတာများဟာ သတင်းလုပ်ငန်းမှာ တာဝန်ရှိသူဖြစ်သလို၊ သတင်းကို စားသုံးသူ ပရိသတ်တွေအပေါ်မှာလည်း တာဝန်ရှိပါတယ်။ သည်လို ပရိသတ်တွေကို အကောင်းဆုံးသတင်းတွေကို ပေးရမယ် ဘယ်လိုပေးရမလဲ ဆိုတာ သူတို့တာဝန်ဖြစ်ပါတယ်။
၅။ အယ်ဒီတာတွေရဲ့ ရိုးသားဖြောင့်မတ်မူ၊ သတင်းနယ်ပယ်ဆိုင်ရာမှာ အသိပညာရှိမူတွေဟာ သတင်းလုပ်ငန်းကြီး ရဲ့အဆင့်အတန်းကို ရော၊ နံမယ်ကိုပါ ကိုယ်စားပြုလျက်ရှိနေပါတယ်။
မီဒီယာလောက၏ အရေးအကြီးဆုံးအလုပ်
ယနေ့မီဒီယာ လောကမှာ အယ်ဒီတာထက် အလုပ်ပိုများတဲ့သူ၊ အရေးကြီးတဲ့ အလုပ်ဟာဖြင့် မရှိတော့ပါဘူး။ အယ်ဒီတာတွေက စာရေးဆရာတွေ ထက်တောင် တာဝန်ကြီးပါသတဲ့။ (သည်နေရာမှာ စာရေးဆရာ ဆုုိတာ အများ သိထားနားလည်ထားတဲ့ ဝတ္တုရေးတဲ့သူ၊ ကဗျာဆရာ၊ စာရေးဆရာ ဆုုိတဲ့အဓိပ္ဗါယ်တွေ အပြင် သတင်းရေးသားသူတွေ ပါပါတယ်။ သည်အပုုိင်းမှာ သတင်းကုုိ စီကာပတ်ကုုံး လူနားလည်အောင် ရေးသားတင်ပြသူတွေ ကုုိ စာရေးဆရာတွေလိုု့ ကင်ပွန်းတပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတုုိ့ကုုိ writer – ရုုိက်တာ – စာရေးသူတွေ- စာရေးဆရာတွေ- လုုိ့ခေါ်ပါတယ်။ အခုုနောက်ပိုုင်းမှာ စာရေးဆရာ လုုိ့ခေါ်ထားတာတွေကုုိ တွေ့ရင် သတင်းနဲ့ဆုုိင်တဲ့ စာရေးဆရာတွေလုုိ့ နားလည်ပေးဖုုိ့ ကြိုတင်ပြောထားပါရစေ။)
သတင်းထောက်တွေ၊ သတင်းရေးဆရာတွေရဲ့ အလုပ်တွေရဲ့တာဝန်ဆိုတာ အယ်ဒီတာတွေ အိပ်နေသလောက်ပါပဲ။ အယ်ဒီတာတွေဟာ သတင်းစားသုံးသူ ပရိသတ်တွေနဲ့ သတင်းထုတ်လုပ်မူတွေကို ကောင်းကောင်းကြီးနားလည်း ချည်းကပ်တတ်ရပါတယ်။ အယ်ဒီတာများဟာ ဘာသာစကားတွေ နားလည်ထားပီး ထုတ်လုပ်မူပိုင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေသတွေ၊ စတိုင်တွေကု ိသိထားရပါတယ်။ သူတို့က ဦးဆောင်နိုင်ရမယ်၊ ချော့တတ် ပေါင်းတတ်ရမယ်၊ အယ်ဒီတာတွေဟာ သူတုုိ့ဆီ သတင်းရေးသားပေးပုုိ့တဲ့ စာရေးဆရာတွေကို လည်း အလုပ်ကောင်းကောင်း ခိုင်းတတ်ရပါမယ်။
အယ်ဒီတာများဟာ သတင်းအဖွဲ့အစည်းတွေ တင်ပြတဲ့ သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို နားလည်ရမယ်။ သူတို့က သတင်းအချက်အလက်တွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်နေမူတွေကိုလည်း ချက်ဆို နားခွက်က မီးတောက်ဆိုသလို အကင်းပါးနေဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ယခုလက်ရှိနဲ့ ဒိအရင်က အဖြစ်အပျက်တွေကိုလည်း မှတ်မိတဲ့ မှတ်ညဏ်ကောင်းရတယ်။ ဒါမှလည်း အခြေအနေကို သုံးသပ်တတ်မယ်၊ ဆုံးဖြတ်တတ်မယ်၊ ယခုလက်ရှိအဖြစ်အပျက်က အမှန်အကန် တကယ့် ပုံစံကို ဖော်တတ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျာနယ်လစ်ဇင် ဆိုတဲ့ သတင်းစာပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို နှိူက်နှိူက်ချွတ်ချွတ် တူးဖော်ထားပီး အယ်ဒီတာတွေရဲ့ သဘောသဘာဝအတိုင်း တိကျပြတ်သားမူ၊ လုပ်ငန်းဆက်သွယ်မူနဲ့ ရှေ့လျောက် ဘာဆက်လုပ်ရမယ် ဆိုတာတွေကို အကြမ်းအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းရှိရပါမယ်။ သူတို့က ပရိသတ်ရဲ့ ယုံကြည်မူနဲ့ သတင်းအားထားမူတွေ အပေါ်မှီခိုနေပါတယ်။
(သည်တော့ တိုတိုပြောရရင်) အယ်ဒီတာတွေဆိုတာ မဂ္ဂဇင်းမှ၊ သတင်းစာမှ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ကိို တစ်ခုုခုရဲ့ အယ်ဒီတာ လို့ခေါင်းစဉ်တပ် လိုက်တာနဲ့၊ ခေါ်ဝေါ်လိုက်တာနဲ့ အယ်ဒီတာရဲ့ အရည်အချင်းတွေ အရည်အသွေးတွေ အကုန်လုံးပါသွားတော့တာပါပဲ။ အဲသလို ပါ၀ါရှိတယ်ပေါ့။ သတင်းခေတ်ဆိုတာ သူတို့မပါပဲ ဘာမှ အလုပ်မဖြစ်ပါဘူး။
အယ်ဒီတာဆိုတာ ဘယ်သူလဲ
ဂျာနယ်လစ်ဇင် ခေတ်မှာ အယ်ဒီတာဆိုတာ သတင်းအဖွဲ့အစည်းရဲ့ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပါတယ်။ လုပ်ငန်း သေးသေးလေးကနေ လုပ်ငန်းကြီးတိုင် အဲသလိုပဲ သတ်မှတ်ပါတယ်။ တချိူ့သော ထုတ်လုပ်သူတွေကတော့ သူတို့ကို “ထောက်ပံ့ကူညီပေးသူ အယ်ဒီတာများ“ လုု့ိဂုုဏ်တင်ပီး ခေါ်ကြပါတယ်။ အမှန်တော့ သူတို့က အဲသလောက်ကြီးတော့ မဟုတ်ကြပါဘူး။
(သည်နေရာမှာ ဖြတ်ပြောရရင် ထုုတ်လုုပ်သူ ဆုုိတာ သတင်းစာထုုတ်လုုပ်သူ၊ သတင်းလုုပ်ငန်း ထုုတ်လုုပ်သူ တွေကုုိ ခေါ်ပါတယ်။ ကုုမ္မဏီပိုုင်ရှင် သဌေးပေါ့။ သတင်းလုုပ်ငန်း လည်ပတ်စေဖုုိ့ ပုုိက်ဆံထုုတ်ပေးသူပေါ့။ သူက ကောင်းပေ့တော်ပေ့ ဆုုိတဲ့ အယ်ဒီတာကိုု ငှားထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတုုိ့သတင်းလုုပ်ငန်း အောင်မြင်ဖုုိ့ဆုုိရင် အယ်ဒီတာကောင်းကောင်း ခန့်ထားရတယ်ပေ့ါ။)
သည်တော့ ပြောရရရင် အများအားဖြင့် သူတို့ကို အယ်ဒီတာချူပ် လုုိ့နံမယ်တပ်ပီး ခေါ်ဝေါ်ကြတယ်။ သူ့အောက်မှာ အမည်မျိူးစုုံတပ်ထားတဲ့ အယ်ဒီတာတွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဌာနတစ်ခုုခုု ရဲ့ နေရာမှာ အယ်ဒီတာအဖြစ်လုုပ်နေတယ်လိုု့ အမည်တပ်လုုိက်တယ်ဆုုိတာက သူသည် ထုုိ ဘာသာရပ်အတွက် တာဝန်ရှိသူ လုုိ့ခေါ်လုုိက်တာပါပဲ။စီမံခန့်ခွဲမူ အယ်ဒီတာ၊ အားကစား အယ်ဒီတာ စသဖြင့် စသဖြင့်။ သူက အဲသည်နေရာနဲ့ သက်ဆုုိင်သမ ျှအတွက် တာဝန်ဟူသမ ျှ ယူပေတော့ ဆုုိတဲ့သဘော။
အခုု သတင်းထုုတ်လုုပ်ရေး မှာ အယ်ဒီတာများလိုု့ ဆုုိလုုိက်တော့ သတင်းအယ်ဒီတာများ၊ အားကစားဆုုိင်ရာ အယ်ဒီတာများ၊ အလုုပ်စီးပွားရေး ဆုုိင်ရာ အယ်ဒီတာများ၊ ဘဝတက်လမ်းဆုုိင်ရာ အယ်ဒီတာများ၊ ဂရပ်ဖစ်ဆုုိင်ရာ အယ်ဒီတာများ၊ ဓါတ်ပုုံ အယ်ဒီတာများ ဆုုိပြီး ထွက်လာတာပါပဲ။ သူတုုိ့ဟာ သတင်းထောက်တွေနဲ့ သူတိုု့လုုိအယ်ဒီတာတွေ အားလုုံးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ တာဝန်အပြည့် ယူထားရပါတယ်။ သူတုုိ့ထမ်းဆောင်နေတဲ့ ဧရိယာ နယ်ပယ်အတွင်းမှာ တိကျတဲ့ တုုိက်ရုုိက်ဆက်နွယ်နေတဲ့ သတင်းတွေကုုိ ကုုိင်ထားပါတယ်။ အဲသည်အယ်ဒီတာ တစ်ယောက်ချငး်မှာလည်း အယ်ဒီတာအရည်အချင်းတွေ အပြည့်အဝရှိနေရပါတယ်။
အယ်ဒီတာများရဲ့ သဘောသဘာဝများ
အယ်ဒီတာတွေဟာ ပါးနပ်ရမယ်၊ စူးရှထက်မြက်တဲ့ စိတ်ရှိရမယ်။ အချက်အလက်တွေနဲ့ ပတ်သက်လုုိ့ သူတုုိ့က ချက်ချင်းလက်ငင်း အသုုံးချတတ်၊ မြင်တတ်ရမယ်။ သမုုိုုင်းကြောင်းတွေကုုိလည်း သိထားပီး စာပေပညာကုုိလည်း နှ့ံစပ်နေရမယ်။ သဒ္ဒါပုုိင်းဆုုိင်ရာ (သည်နေရာမှာ အင်္ဂလိပ်စာ ဘာသာသဒ္ဒါကုုိ ဆုုိလုုိပါတယ်။ မြန်မာဘာသာအရဆုုိရင် စာလုုံးပေါင်း သတ်ပုုံ သဒ္ဒါ တွေ အကုုန်ပါမယ်) နဲ့ စကားလုုံး အဖြတ်အတောက် တွေကုုိလည်း သေသေချာချာ တတ်သိနားလည် ထားဖုု့ိလုုိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အင်္ဂလိပ်စာ စာလုုံးပေါင်းတွေကုုိ တော့ အကုုန် ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် သိထားဖုုိ့မလုုိပါဘူး။ ဖြစ်တတ်တဲ့ အမှားတွေကုုိ လောက် သိထားရင်တော်ပါပီ။
အယ်ဒီတာများဟာ လူမူ ဆက်ဆံရေးမှာမရှိမဖြစ် လုုိအပ်တဲ့ လူမူရေးသဘောတရားနဲ့ ပထဝီဝင်အနေအထား (အဲဒါက ကြည့်ရတာတော့ ဘယ်နေရာဒေသမှာ ဘာဖြစ်တယ် ဆုုိတာနဲ့ မြေပုုံကုုိ မြင်တတ်နေရမယ့်သဘောထင်ပါတယ် အခုုခေတ်တော့ ဂူးဂဲလ် မက် ပေါ့။) တွေကုုိ သိထားသင့်ပါတယ်။ ဘယ်နေရာမှာ အချက်အလက် တွေ သတင်းတွေရမယ် ဆုုိတာကုုိ သိထားရပုုံဟာ သတင်းထောက်တွေလုုိပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အချိန်တွေ ဘယ်လောက်ကုုန်ကုုန် သတင်းအချက်အလက်တွေရဖုုိ့ဆုုိ ပေးဆပ်ဖုုိ့ အသင့်ဖြစ်နေရပါတယ်။
အယ်ဒီတာများဟာ သူတုုိ့စားပွဲပေါ်ရောက်လာတဲ့ အချက်အလက်တွေမှန်သမျှကုုိ နားမလည်ရင် နားမလည်သလုုိ မေးခွန်းထုုတ်မယ်၊ အမှားရှာမယ်။ သတင်းတစ်ပုုဒ်ကုုိ သူတိုု့နားမလည်ဘူးဆုုိတာဟာ သတင်းဖတ်သူအနည်းငယ်လည်း နားမလည်လောက်ပါဘူး ဆုုိတဲ့သဘောဖြစ်ပါတယ်။ အယ်ဒီတာတွေလည်းပဲ အနည်းနဲ့အများတော့ လူတုုိင်းနားလည်တာမျိူးကုုိ နားမလည်တာမျိူးလည်း ဖြစ်တတ်တာပါပဲ။ ဒါလေးတောင် မသိဘူးလားလိုု့ တဖက်သားက မြင်တာမျိူးမဖြစ်အောင် ဂရုုစိုုက်ဖုုိ့တော့ လိုုပါတယ်။
ဒါ့အပြင် သူတုုိ့ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ အသိပညာဆုုိတာက သတင်းဖတ်သူတွေရဲ့ အမြင်၊ စိတ်ပိုုင်းဆုုိင်ရာကုုိ သိနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သည်တော့ ဘယ်သတင်းဟာဖြင့်၊ ဘယ်စာဟာဖြင့် ဆုုိပီး လူတွေသိချင်တယ်၊ မသိချင်ဖူး၊ စိတ်မဝင်စားဖူး ဆုုိတာကုုိ သူတုုိ့က ကျွမး်ကျင်စွာ ဆုုံးဖြတ်တတ်ရပါတယ်။ ဒါဟာ ထုုတ်လုုပ်ရေးအောင်မြင်မူ အတွက် အရေးပါတဲ့ စိတ်ဓါတ်ဆုုိင်ရာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ဆုုံးတစ်ချက်ကတော့ အယ်ဒီတာတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံဟာ ရင့်ကျက်လေ အယ်ဒီတာကောင်းဖြစ်လေ ပါပဲ။ သည်တော့ အယ်ဒီတာ ဖြစ်ချင်ကြတဲ့ ယနေ့ခေတ်လူငယ်တွေ အနေနဲ့ ကိုုယ့်ရဲ့ အရည်အချင်းကိုု သွေးပီးရင်းသွေးနေရမယ်၊ အသိပညာကုုိလည်း ဆွဲဆန့်နုုိင်သမ ျှ ဆွဲဆန့်နေရမယ်၊ အရည်အချင်းကိုုလည်း တုုိးတက်အောင် ရယူပီးရင်းကုုိ ရယူနေရပါမယ်။
အယ်ဒီတာနဲ့ စာရေးဆရာတုုိ့ရဲ့ ဆက်သွယ်မူ
(စာရေးဆရာ ဆုုိတဲ့အဓိပ္ဗါယ် ရှေ့မှာ ရှင်းပြထားပီးဖြစ်လုုိ့ ထပ်မရှင်းတော့ပါ။)
ကျွမ်းကျင်တဲ့ စာရေးဆရာတွေ (သတင်းရေးဆရာ တွေထဲမှာလည်း သိပ်ကုုိ တော်ပြီး ပြည့်စုုံတဲ့ တင်ပြမူတွေနဲ့ ရေးတတ်သားတတ်သူတွေကိုဆိုလိုပါတယ်။ စာရေးဆရာတွေလို အရည်အချင်း ပြည့်ဝသူတွေ) အတွက် သူတိုု့စာကုုိ သူတုုိ့ စီစစ်ပီး သားဖြစ်ပါတယ်။ (ဆုုိလုုိတာက အယ်ဒီတာက ဘာမှသိပ်ပြင်စရာမလုုိတော့ဘူး။) အများအားဖြင့်တော့ သတင်းရေးဆရာအများစုုမှာ သူုုတုုိ့ကုုိယ်ပုုိင်ရေးတဲ့ စာဆုုိတာ မရှိပါဘူး။ (ဆုုိလုုိတာက သတင်းကိုု အချက်အလက်ပြည့်စုုံအောင် ရေးသားတင်ပြတယ်။ အယ်ဒီတာက စီစစ်တည်းဖြတ်ရတယ်။ ဒီတော့ သူတုုိ့ရေးတဲ့စတုုိင် စာ ဆုုိတာ မရှိဘူး။) အယ်ဒီတာက သူတုုိ့ရေးထားတာတွေကုုိ စီစစ် တည်းဖြတ် အမှားကင်းအောင် လုုပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတုုိ့ဟာ သတင်းစာလုုပ်ငန်းမှာ အယ်ဒီတာတွေပေါ် မှီခုုိနေကြရပါတယ်။ ဒိလုုိနဲ့ အယ်ဒီတာ-စာရေးဆရာ တွေဆက်ဆံရေး ဆုုိတာ ပေါ်လာပါတယ်။
သူတိုု့နှစ်ဦးနှစ်ဖက်ဟာ ဒီလုုပ်ငန်းအဆင်ပြေဖုုိ့ တက်ညီလက်ညီကျော်ဖြတ်ရတယ်ပေါ့။ သတင်းရေးသူဟာ ဒီအကြောင်းအချက်အလက်နဲ့ ပတ်သက်လုုိ့ ကျွမ်းကျင်နေရမယ်၊ ဒါကုုိ ရေးသားတဲ့နေရာမှာလည်း အချက်အလက်စုုံလင်ရမယ်။ အယ်ဒီတာရဲ့ တည်းဖြတ်မူအောက်မှာ သည်လုုိ စုုံစုုံစိစိ ရေးထားတဲ့ ဆောင်းပါးဟာ သိပ်ကုုိ ပြိးပြည့်စုုံတဲ့ သတင်းတစ်ပုုဒ် ဖြစ်လာပါတယ်။
သူရေးတဲ့စာကိုု အယ်ဒီတာက စဖတ်လုုိက်တာနဲ့ ဘာမှမသိတဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုုကုုိ မိတ်ဆက်တာကိုု ချက်ချင်း သိမယ်။ သတင်းဖတ်သူတွေ သိချင်မယ့် မေးခွန်းတွေပေါ်လာမယ်။ သည်တော့ မေးလေ့ရှိတဲ့ မေးခွန်းက “သည်အကြောင်းအရာက အဓိပ္ဗါယ်ရှိရဲ့လား“။ ဒါက သတင်းဖတ်သူတွေဆီက ဖြစ်လာမယ့် တုုန့်ပြန်မူတစ်ခုု။
ဟုုတ်တယ်လေ အယ်ဒီတာတွေက ချက်ချင်းလက်ငင်း ပေါ်လာတဲ့ ဖတ်တဲ့သူတွေဆီက အတွေးတွေကုုိ ဖမ်းဆုုပ်နုုိင်စွမ်းရှိတယ်။ ရှင်းလင်းပြတ်သားမူမရှိတာကုုိ မြင်တယ်။ သတင်းရေးတဲ့သူနဲ့ အယ်ဒီတာဆုုိတာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဘက်မ ျှနေတယ်။ အယ်ဒီတာက ဖတ်သူတွေရဲ့ အဆင့်အတန်းကိုု သိတယ်၊ သတင်းဖတ်သူတွေက ဘာကုုိ လက်ခံတယ် လက်မခံဖူးဆုုိတာကုု ိသိတယ်။ စာဖတ်ပရိသတ်က ဘယ်သူတွေလဲ ဘယ်လုုိ အဆင့်အတန်းလဲ ဘယ်လုုိ အကျိူးသက်ရောက်သလဲ သည်သတင်းစာ၊ သတင်း ထုုတ်လုုပ်မူရဲ့ နံမယ်ဟာ သူတုုိ့အပေါ်တည်နေတယ်။
ပြောရရင်တော့ အယ်ဒီတာတွေရဲ့ နေရာဟာ သိပ်ကုုိ ထူးခြားပီး ပြောင်မြောက်တဲ့ တာဝန်ကြီးတစ်ခုုကိုု ရွက်ထားရသလိုုပဲ။ သတင်းရေးသားတင်ပြသူ (စာရေးဆရာ)တွေထက်ကိုု သူက အတွေ့အကြုံရင့်နေရမယ်။ သတင်းထုုတ်လုုပ်ရေးရဲ့ အသက်ဟာ သတင်းရေးသူတွေ၊ စာရေးဆရာတွေထက် မသာရင်သာနေရမယ် လျော့တော့မလျော့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်ဆုုိ သတင်းရေးသူတွေ ရေးပေးသမ ျှကုုိ အယ်ဒီတာတွေကပဲ ဆုုံးဖြတ်ချက်ချပီး ပြင်တယ် ဆင်တယ် စီစစ်တယ် တည်းဖြတ်တယ်၊ တခါတလေ အကုုန်လုုံးနီးပါး ကုုိ ရေးသားတဲ့ပုုံစံပါ ပြောင်းပေးရတတ်တာကုုိး။
အယ်ဒီတာတစ်ယောက်ဖြစ်လာဖုုိ့
အယ်ဒီတာ အလုုပ်ဟာ လူတုုိင်းအတွက် မဟုုတ်ပါဘူး။ လူတော်တော်များများက သတင်းစာလုုပ်ငန်းခွင်ထဲ ဝင်ကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ – သူတုုိ့က သတင်းတွေကုုိ တင်ပြချင်တယ်၊ သတင်းတွေ ရေးချင်တယ်၊ ဓါတ်ပုုံတွေ ရုုပ်ပုုံတွေနဲ့ ဂရပ်ဖစ်တွေ လုုပ်ရတာ သဘောကျတယ်.. စသဖြင့် စသဖြင့်။ သူတုုိ့က သူတိုု့အလုုပ်ကိုု စိတ်စိုု်က်ပီး ဖန်တီးကြတယ်၊ တခါတရံ တကုုိယ်တော် လုုပ်လိုကြတယ် – တကယ့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်တွေလုုိ ပေါ့။- – သူတိုု့က အယ်ဒီတာတွေလုုိ ကျယ်ပြန့်တဲ့ နယ်ပယ်ထဲ မကူးခတ်ချင်ကြဘူး။ ကုုိယ့်နေရာလေးမှာပဲ နေချင် လုုပ်ချင်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် အယ်ဒီတာအလုုပ် လူတုုိင်းမလုုပ်ချင်ဘူး၊ လူတုုိင်းအတွက်လညး် မဟုုတ်ဘူး။ အယ်ဒီတာဖြစ်လာဖို့ ရှေ့မှာ တင်ပြထားသလို ပညာတွေအများကြီး ယူထားရဦးမယ်။
တချိူ့ကကျပြန်တော့ သတင်းစာလုုပ်ငန်း (ဂျာနယ်လစ်ဇင် အလုုပ်) ကုုိ စိတ်ဝင်စားကြတာက သတင်းဖြန့်ဖြူးမူကုုိ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် လုုပ်ပြချင်တာ၊ သူတုုိ့တကုုိယ်တော် လုုပ်ပြချင်ကြတာမျိူး ဖြစ်တယ်။ သူတုုိ့ကျွမ်းကျင်တဲ့ ဘာသာရပ်ဆုုိင်ရာ လေ့လာမူ၊ လုုိက်စားမူတွေကိုု အယ်ဒီတာကွ ဆိုုပြီး အသုုံးချပြချင်ကြတယ်။ အယ်ဒီတာတွေကုုိ (ပြောရရင်တော့) စာရေးဆရာတွေ၊ သတင်းထောက်တွေထက် ပုုိပြီး ပုုိက်ဆံပုုိပေးရတယ်။ လခပုုိရကြတယ်။ ဒါဟာလည်း အယ်ဒီတာ အလုုပ် နံမယ်ကြီးတဲ့ အကြောင်းတစ်ကြောင်းပေါ့လေ။
ဒီတော့ အယ်ဒီတာ ဖြစ်အောင် ဘယ်လိုလုုပ်ကြမလဲ
အများစုုကတော့ သတင်းထောက်တစ်ယောက် ဖြစ်ဖြစ်၊ ကော်ပီ အယ်ဒီတာဆုုိတဲ့ သတင်းတွေကုုိ ဖတ်ရူ တည်းဖြတ် စီစစ်တဲ့သူဖြစ်ဖြစ် စတင်ပြီး ခြေလှမ်းလှမ်း ကြပါတယ်။ အဲသည်လုုိ စစချင်း အဆင့်မှာ တော်တော်လေး အလုုပ်ဖြစ်လာပီဆုုိရင် အဆင့်မြင့်တဲ့ အယ်ဒီတာတစ်ယောက် ဖြစ်လာနုုိင်တယ်ပေါ့။ ဒါပေမယ်လည်း သတင်းရေးတဲ့အလုုပ်နဲ့၊ စာရေးသားတဲ့အလုုပ်တွေမှာ မာစတာဖြစ်မလာလည်း အဲသည်အရည်အချင်းတွေ မပါလည်း အယ်ဒီတာတွေ ဖြစ်လာနုုိင်ပါတယ်။ ဆုုိလုုိတာက အယ်ဒီတာဖြစ်လာမယ့်သူဟာ သတင်းစာပညာကုုိ တတ်သိနားလည်မယ်၊ ဘာလုုိအပ်တယ်ဆုုိတာ တောင်းဆုုိတတ်တဲ့ အရည်အချင်းရှိရင် ဖြစ်တယ်။ အခြေခံအားဖြင့် အယ်ဒီတာများဟာ ရုုိးသားဖြောင့်မတ်မယ် ဆုုိရင်ကုုိ အဆင့်မှီတဲ့ သတင်းလုုပ်ငန်းကိုု လုုပ်လုုိ့ရပါတယ်။
ဒါ့အပြင် အယ်ဒီတာဖြစ်မယ့်သူတွေဟာ တခြားသော လူတွေနဲ့ အဆင်ပြေပြေ ဆက်ဆံအလုုပ်လုုပ်နုုိင်ရပါမယ်။ ဒါမှ ဘယ်သူတွေက ဘာအရည်အချင်းရှိတယ်၊ ဘယ်သူတွေကုုိ အုုပ်စုုဖွဲ့ပေးမယ်၊ သူတုုိ့ကုုိ ဘာလုုပ်ခုုိင်းမယ် ဆုုိတာကုုိ အသာလေး လုုပ်တတ်ပါမယ်။ ကုုိယ့်လုုပ်ဖော်ကိုုင်ဖက်တွေကုုိလည်း လေးစားတဲ့ စိတ်ရင်းရှိပြီး ဒါဟာလည်း အယ်ဒီတာတစ်ယောက်ရဲ့ အရည်အချင်းကောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
အယ်ဒီတာများဟာ တင်ပြလာတဲ့ သတင်းတွေကုုိ ဖတ်ပီး ပြန်လှန် မေးခွန်းတွေမေးတဲ့အခါမှာ မကျေမနပ်နဲ့ မေးတာမျိူး မဟုုတ်ရပါဘူး။ သူတိုု့ရဲ့ စကားလုုံးတွေနဲ့၊ အပြောအဆုုိတွေမှာ တဖက်သားရဲ့ အမှားများနဲ့ အပြစ်ပြောစရာတွေကုုိ ထောက်ပြပေးတဲ့ သဘောလောက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တဖက်သားကိုု နှိမ်ချတဲ့ အမြင်မျိူး မရှိရပါဘူး။ သူတုုိ့ရဲ့ အမူအယာတွေကုုိ ကြည့်လုုိက်တာနဲ့ သူတုုိ့ဟာ အယ်ဒီတာဆုုိတဲ့ အလုုပ်ကုုိ ကောင်းကောင်းလုုပ်နေတာပဲလိုု့ တဖက်က တွေ့မြင်နေကြရတာမျိူး။
နောက်ဆုုံးပြောရရင်တော့ အယ်ဒီတာကောင်းတစ်ယောက်ဟာ အယ်ဒီတာ အလုုပ်ကုုိ နားလည်ရတယ်၊ ရည်ရွယ်ချက်ကိုု မမေ့ရဘူး၊ သူတိုု့လုုပ်ပိုုင်ခွင့်အောက်မှာ လုုိအပ်ရင်လုုိအပ်သလုုိ အစီအစဉ်တွေ ပြောင်းတာ၊ ပြင်တာ လုုပ်သွားမယ်။ သည်တော့ အယ်ဒီတာတစ်ယောက်ဖြစ်ချင်ရင် အကောင်းဆုုံးကတော့ အယ်ဒီတာကောင်းတွေ ဘယ်လုုိအလုုပ်လုုပ်နေကြသလဲ ဆုုိတာကုုိ ကြည့်သင့်တယ်၊ လေ့လာသင့်တယ်။ သူတုု့ိလုုပ်ပုုံကိုုင်ပုုံတွေကုုိ သေချာစောင့်ကြည့်ကြသင့်ပါတယ် ဆုုိတာကုုိ တင်ပြလုုိက်ရပါတယ်။
ဂျူနီယာဝင်း
