Tuesday, February 6, 2018

ခင္မ်ိဳးခ်စ္ – ဒီေလာက္ေတာင္ဉာဏ္တံုးရသလား

ခင္မ်ိဳးခ်စ္ – ဒီေလာက္ေတာင္ဉာဏ္တံုးရသလား
(အေတြးအျမင္မဂၢဇင္း၊ ရန္ကုန္) မိုးမခ၊ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၁၊ ၂၀၁၈
Stories and Sketches of Myanmar ထဲမွ ေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္ေရးေသာ How Stupid Can I Get? ကိုေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း(သခ်ၤာ)က ျမန္မာဘာသာသို႔ ျပန္ဆို တင္ဆက္လိုက္ပါသည္။
တာဝတႎသာမွ နတ္တို႔၏ဘုရင္ သိႀကားမင္းသည္ ကြ်န္မ၏အလိုဆႏၵကို အလိုလိုသိပံုရသည္။ အေၾကာင္းမွာ ကြ်န္မသည္ ယခုတေလာ ေန႔စဥ္ေန႔တိုင္း ပို၍ ပို၍ ဥာဏ္တံုးလာသည္ကို ေတြ႕ေနရသည္။ ထိုအေၾကာင္းကို ကြ်န္မ၏ခင္ပြန္းျဖစ္သူကို ေျပာျပေသာအခါ သူကေျပာသည္ –
‘မင္းက အခုတေလာ ပိုၿပီးဥာဏ္တံုးလာတယ္ဟုတ္လား။ ဒါ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူးကြာ”
သူ ဆိုလိုတာကို ကြ်န္မကသိပါတယ္။ သူေျပာခ်င္တာက ကြ်န္မရဲ႕ဥာဏ္တံုးမႈဟာ အထြတ္အထိပ္ကို ေရာက္ေနၿပီျဖစ္လို႔ ဒါထက္ပိုၿပီး ဥာဏ္တံုးစရာေနရာ မရွိေတာ့ဘူး။
ဘာလိုဘဲျဖစ္ျဖစ္ ကြ်န္မ၏စိတ္သည္ မတည္မၿငိမ္ျဖစ္ေနတာေတာ့ အမွန္ပါ။ စိတ္သည္ မတည္မၿငိမ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ စာဖတ္မ်က္မွန္ အစရွိသည့္ ပစၥည္းမ်ားကို ဘယ္ထားမိမွန္းမသိ ျဖစ္ေနတတ္သည္။
လြန္ခဲ့ေသာ ရက္အနည္းငယ္က ကြ်န္မ၏ခင္ပြန္းကေမးသည္ –
“မင္း ဟိုတေန႔ကယူသြားတဲ့ လက္သည္းညွပ္တဲ့ပစၥည္းေတြ ဘယ္ထားသလဲ”
ကြ်န္မသည္ ေလဟာျပင္ထဲသို႔ ေငးၾကည့္ရင္း ေျပာလိုက္သည္။
‘အင္း.. လက္သည္းညွပ္တဲ့ပစၥည္းေတြ ဟုတ္လား။ ေနပါဦး ဒီေန႔မနက္ပဲ သံုးေသးတယ္၊ လက္သည္းေတြကလည္း ရွည္ေနတာ မွတ္မိတယ္၊ ငယ္ငယ္တုန္းကလူႀကီးေတြေျပာတာ ၾကားဖူးတယ္။ စုန္းမေတြပဲ လက္သည္းရွည္ထားၾကတာ တဲ့။ ကြ်န္မတို႔ကလည္း ကေလးပီပီ စုန္းမျဖစ္တာ မေကာင္းဘူးလို႔ ယံုေတာ့ကာ စုန္းမေတြလို မျဖစ္ရေအာင္ လက္သည္းေတြကို တိုေအာင္ညွပ္ထားျကတယ္။ အဲဒီေခတ္တုန္းက လက္သည္းအရွည္ထားၿပီး လက္သည္းဆိုးေဆးေတြကို အလွဆိုးတာမ်ိဳး မရွိေသးဘူး။”
ကြ်န္မ ေယာက်ာ္း ကိုလတ္က စိတ္ရွည္စြာျဖင့္ ရွင္းျပသည္။
“ဒါေတြထားပါေတာ့၊ ငါသိခ်င္တာက လက္သည္းညွပ္တဲ့ပစၥည္းေတြဘယ္မွာလဲ…”
“အဲ့ဒါကို သိဖို႔ ကြ်န္မႀကိဳးစားေနတာပဲေလ။ ဒီမွာ ကြ်န္မက စိတ္အစဥ္အတိုင္းလိုက္ၿပီး ဆက္စပ္ ေတြးေနတာ၊ ကြ်န္မကို မေနွာင့္ယွက္နဲ႔၊ေႏွာက္ယွက္ရင္ ကြ်န္မ၏ အေတြးကြင္းဆက္ေတြ ျပတ္သြားမယ္။ ကိုင္း..ေနပါဦး၊ ဘယ္ေရာက္ေနပါလိမ့္၊ ေႀသာ္ … ဒီမနက္ပဲ လက္သည္းေတြ ရွည္လို႔ ညွပ္ေနတာ။ ေပါင္ေပၚမွာ သတင္းစာအေဟာင္းတစ္ တစ္ေစာင္တင္ထားတယ္။ ဒါဟာ လက္သည္းေတြကို ၾကမ္းေပၚကို၊ မပစ္မိေအာင္ လက္သည္းေတြကို ၾကမ္းေပၚကို ပစ္ခ်ရင္ မြဲတတ္တယ္တဲ့။ ဆင္းရဲတတ္တယ္ သိရဲ႕လား။ ဒါနဲ႔ စကားမစပ္ … ရွင္ေရာ လက္သည္းညွပ္တဲ့အခါမွာ လက္သည္းေတြကို ၾကမ္းေပၚမွာ ခ်ထားတတ္သလား။ ဒီလိုမလုပ္နဲ႔ေနာ္။ လက္သည္းေတြကို တစ္ခုခုနဲ႔ခံထား”
“ေအးပါကြာ… ငါ့လက္သည္းညွပ္ညွပ္တဲ့အခါ သတိထားပါ့မယ္။ အခုအေရးႀကီးတာက လက္သည္းညွပ္ ညွပ္ဖို႔ ညွပ္တဲ့ပစၥည္း ဘယ္မွာထားသလဲ သိဖို႔လိုတယ္ကြ”
ကြ်န္မစိတ္ထဲမွာ ခံစားလိုက္ရသည္။ ေယာက်ာ္းေတြဟာ ဒီလိုဘဲ။ သူတို႔လိုခ်င္တာကို ထပ္ကာတလဲလဲေျပာေနတာပဲ။ ကြ်န္မကျပန္ေျပာလိုက္သည္။
“ဒီမွာရွင့္ ကြ်န္မကလည္း အလကားေနတယ္ထင္ေနသလား ။ အဲ့ဒီလက္သည္းညွပ္တဲ့ပစၥည္း ဘယ္မွာထားမိသလဲဆိုတာ မွတ္မိေအာင္လုပ္ေနတာ။ အေတြးကြင္းဆက္ေတြ ဘယ္ေရာက္ကုန္ပါလိမ့္။ ဒီမနက္ဘဲ လက္သည္းညွပ္တယ္။ အဲဒီတုန္းက ေအးေတာ့ အေပၚအက်ႌေလးကို ဝတ္ထားတယ္။ ရွင္က ဒီအေပၚအက်ႌကို မႀကိဳက္ဘူးလို႔ ေျပာတယ္၊ ဘာ..ေၾကာင့္ပါလိမ့္ … သိၿပီ။ အိတ္ေတြက ႀကီးလည္းႀကီး အရုပ္လည္းဆိုးသတဲ့။ ဒီေတာ့ ကြ်န္မကေျပာတယ္။ ဒါဆိုရင္ အေပၚအက်ႌလွလွေလး ဝယ္ေပးပါလားလို႔။ မႏၱေလးကအစ ကို လက္နဲ႔ခ်ဳပ္ထားတဲ့အက်ီ ၤမ်ိဳးေပါ့။ ဒါက်ေတာ့ ရွင္ကေမ့ေနၿပီေပါ့။”

Saturday, February 3, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – လူေတြဖန္တီးခဲ့တဲ့ အႏုုပညာပစၥည္းမ်ား သိုု႕မဟုုတ္ Folk Art

 ဂ်ဴနီယာ၀င္း – လူေတြဖန္တီးခဲ့တဲ့ အႏုုပညာပစၥည္းမ်ား သိုု႕မဟုုတ္ Folk Art
(အေတြးအျမင္ အမွတ္ ၃၀၇ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၀၁၈) မိုးမခ၊ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၃၊ ၂၀၁၈
Folk Art ဆုုိတာဘာလဲ။ အဲသည္အဓိပယ္ကုုိ ရွင္းလင္းဖုုိ႕ ၁၉၉၁ ခုုနွစ္ ေမလ ထုုတ္ American Weekly Newsletter မွာ ေဒးဗစ္ အမ္ မက္စ္ဖီးလ္ (David M.Maxfield) က ေမးခြန္းထုုတ္ျပထားပါတယ္။
ေဆာင္းပါးေရးသူကေတာ့ သင္က အဲသည္အရာေတြကုုိ ေတြ႕လုုိက္ရင္ အဲဒါဘာကိုုေခၚတာလဲ ဆုုိတဲ့ အေျဖ ကုုိသိလာမွာ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ဆုုိလုုိတာက Folk Art ဆုုိတာ ဘာ ? ဆုုိတာကိုု တုုိက္ရုုိက္အဓိပယ္ေတြ ေလ်ာက္ဖြင့္ေနမယ့္အစား Folk Art ေတြကုုိ သြားၾကည့္ျပီး ဘာလဲဆိုုတာ ကိုုယ့္ဘာသာ အေျဖရွာလုုိက္ပါ လိုု႕ေျပာတာပါ။ သည္ေတာ့ Folk Art ေတြကုုိ သြားၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ဘာေတြ ေတြ႕သလဲတဲ့။ ဟုုတ္ပါတယ္ Folk Art ဆုုိတာ “လူေတြလုုပ္ထားခဲ့တဲ့ ပစၥၫ္းေတြပါ။ လူေတြက ဖန္တီးထားခဲ့တဲ့အရာေတြပါ။ ဒါေတြဟာ လူေတြအတြက္ ျဖစ္ပါတယ္“ ဆုုိိတဲ့ ဒီမုုိကေရစီဆုုိတာဘာလဲလုုိ႕ အဓိပယ္ဖြင့္တဲ့စာေၾကာင္းေတြလိုု အဓိပၸါယ္ေတြ တန္းစီ ထြက္လာပါတယ္။ (Of the people, by the people, for the people.)
Folk Art ဆုုိတဲ့အတြက္ Folk Artist – Folk Art ကုုိဖန္တီးသူ ဆုုိတာ ရွိလာတယ္။ သူ႕ရဲ႕ကိုုယ္ပုုိင္ အျမင္ေတြနဲ႕ သူ႕ရဲ႕ ကိုုယ္ပုုိင္စၾက၀ဌာနဲ႕ သူ႕ကုုိယ္ပုုိင္ဖန္တီးထားတဲ့ ကမာၻျဖစ္ပါတယ္။ သည္ေတာ့ သစ္သားေတြကုုိ ထြင္းထုုတဲ့သူကေျပာတယ္ – “ကၽြန္ေတာ့္အလုုပ္က စိတ္ကူးနဲ႕ တည္ေဆာက္ထားတာျဖစ္ပါတယ္“ တဲ့။ သူက ဒါကုုိ အႏုုပညာလုုိ႕ ဆုုိလုုိက္ရင္ သူလုုပ္ထားတာေတြအားလုုံးကုုိ Fork Art ေတြလုုိ႕ေခၚရမွာေပါ့။
Folk ကုုိတုုိက္ရုုိက္ျပန္ရင္ လူ လုုိ႕ပဲ ဆုုိရမွာေပါ့။ သုုိ႕ေသာ္ people လုုိ႕မေခၚထားတဲ့အတြက္ people ေလာက္ေတာ့ မက်ယ္ျပန္႕ပါဘူး။ ေဆာင္းပါးေရးတဲ့သူကေတာ့ သူ႕အဓိပယ္ကုုိ မဖြင့္ခုုိင္းပါဘူူး။ Folk Art ေတြကုုိ သြားၾကည့္ျပီးကိုုယ့္ဘာသာ ဘာဆုုိတာကိုု သိေအာင္လုုပ္ လုုိ႕ဆုုိထားတာပါ။ သုုိ႕ေသာ္လည္း သူ႕စကားနားမေထာင္ပဲနဲ႕ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ၾကည့္ ၾကတာေပါ့။ art ကေတာ့ အခုုေဆာင္းပါးနဲ႕ ကိုုက္ညီေအာင္ အႏုုပညာလုုိ႕ပဲ ဆုုိၾကရေအာင္။ သည္ေတာ့ လူေတြဖန္တီးထားတဲ့ အႏုုပညာ လုုိ႕ပဲအၾကမ္းအားျဖင့္ ေျပာရမယ္ထင္ပါတယ္။ သူ႕ေဆာင္းပါး တစ္ခုုလုုံးမွာေတာ့ Folk Art အေၾကာင္းေတြကုုိ ေ၀ေ၀ဆာဆာ ေရးထားရုုံမက Folk Art ေတြကုုိ စုုေဆာင္းတဲ့သူ နဲ႕ Fork Art ေတြကုုိ ပုုံမ်ားနဲ႕ ရွင္းျပထားတာပါ။ သည္ေတာ့ ေဆာင္းပါးဆုုံးသြားရင္ေတာ့ စာဖတ္သူက သူ႕ဘာသာသူ သေဘာေပါက္သြားနိုု္င္ပါတယ္။ လူေတြ ဖန္တီးထားခဲ့တဲ့ အရာေတြအျဖစ္ Folk Art ေတြကုုိ ပုုံေဖာ္လုုိက္ရင္ အရာရာဟာ အဆုုံးမရွိေတာ့ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ Folk Art ဆုုိျပီး လူဖန္တီးတဲ့ အရာတုုိင္း ကုုိ Fork Art လုုိ႕ေတာ့ မေခၚပါဘူးတဲ့။
– ၁၉၆၀ခုုနွစ္ ပတ္၀န္းက်င္ေလာက္က ပုုလင္းဗူးအဖုုံးခြံေတြနဲ႕ တိရိစာန္ရုုပ္ပုုံေတြကုုိ အမည္မသိလူတစ္ေယာက္က လုုပ္ခဲ့ပါတယ္တဲ့။ သူ႕ကုုိ အႏုုပညာသည္ လုုိ႕ေခၚပါတယ္။ သူဟာ အမည္မသိ Folk Artist တစ္ေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။
– ၁၉၃၀ခုုနွစ္ေလာက္က အေမရိကန္နုုိင္ငံသား တစ္ေယာက္က မစ္ကီေမာက္စ္ ပုုံကိုု သစ္သား၊ ငွက္ေမြးေတြနဲ႕ ထုုလုုပ္ခဲ့ပါတယ္တဲ့။ ဒါဟာ Folk Art တစ္ခုုျဖစ္ပါတယ္တဲ့။
– ၁၉၇၄ခုုနွစ္မွာ မီခ်ီကန္သားတစ္ေယာက္က ၇ ေပျမင့္တဲ့ အေမရိကန္သမတ ဂ်ယ္ရယ္ဖိုု႕ပုုံကုုိ ထုုခဲ့ပါတယ္တဲ့။ သူဟာလည္း Folk Artist ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။
-လက္နဲ႕လုုပ္တဲ့ ဒုုတ္ေခ်ာင္းပုုံ ၾကိမ္လုုံးေတြ၊ အိမ္သုုံးပစၥည္းေတြ၊ တက္တူးဒီဇုုိင္းေတြ၊ ငွက္ပုုံေဖာ္ထားတဲ့ ဒလက္ေတြ၊ တူရိယာေတြ၊ ေလဒဟပ္ေတြ၊ ဘင္ဂ်ိဴဒီဇုုိင္းေတြဟာ Folk Art ေတြပဲျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ၁၇ရာစုုတုုန္းကရွိခဲ့တဲ့ သစ္သားေပၚမွာ ထြငး္ခဲ့တဲ့ ျပကၡဒိန္ဟာလည္း Folk Art ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ခ်ီကာဂုုိက လင္ကြန္းပန္းျခံက နံရံတစ္ခုုေပၚ ေရးဆဲြထားတဲ့ Folk Art နံရံ တစ္ခုု ရွိပါတယ္တဲ့။ သြားၾကည့္လုုိ႕ရပါတယ္တဲ့။ ဘယ္တုုန္းက ဘယ္သူက ဘာအတြက္ ဘာေၾကာင့္ ဘာပစၥည္းေတြနဲ႕လုုပ္တယ္ ဆုုိတာေတြကေတာ့ သုုေတသနလုုပ္မွ ျဖစ္မွာျဖစ္ပါတယ္တဲ့။
သည္ေတာ့ Folk Art ဆုုိတာ ဒါကုုိ ၾကည့္တဲ့သူရဲ႕ မ်က္စိထဲမွာ အလွအပတစ္ခုုလုုိ ခံစားမိႏုုိင္ပါတယ္။ တခ်ဴိ႕ေသာ သူေတြကေတာ့ ၁၈၇၅ ခုုနွစ္ေလာက္ကတည္းက Folk Art ဆုုိတာ အေမရိကမွာ ရွိေနခဲ့တာျဖစ္ျပီး သိပ္ကုုိ ေလးစားျမတ္ႏုုိးဖြယ္ျဖစ္ပါတယ္လိုု႕ ဆုုိၾကပါတယ္္။ ဒါ့အျပင္ Folk Art ပရိသတ္ေတြကလည္း အဲဒီကတည္းက ရွိေနၾကျပီး ယေန႕ေခတ္အေခၚ fan(ပရိသတ္) ေတြကေန ဆုုေတြဘာေတြေတာင္ ေပးခဲ့ၾကတယ္လုုိ႕ဆိုုပါတယ္။ သူတုုိ႕ကေျပာတာေတာ့ Folk Artist ေတြဟာ သင္ၾကားေပးသူ ေလ့က်င့္ေပးသူ ဆရာသမားမရွိပဲ သူ႕ဘာသာသူ ကုုိယ္ပုုိင္စတုုိင္နဲ႕တီထြင္ဆန္းသစ္ၾကသူေတြ၊ အႏုုပညာသမုုိင္းတစ္ခုုကိုု ေရးခဲ့ၾကတဲ့သူေတြလုုိ႕ သတ္မွတ္ျခင္းခံ ၿကရသူေတြ ျဖစ္ၾကပါတယ္တဲ့။ အေမရိကမွာ Folk Artist ေတြ အေယာက္ ၇၀ ေလာက္ရွိပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ေရွးေခတ္က Folk Artist ေတြကုုိ ေလးစားျပီး သူတုုူိ႕အနုုပညာကုုိ စိတ္၀င္တစားရွိတဲ့သူေတြထဲမွာ နံမယ္ေက်ာ္ ပန္းခ်ီဆရာ ပီကာဆုုိ ပါပါတယ္။ သူက အာဖရိက ကရုုိးရာရုုပ္တုုေတြနဲ႕ မ်က္နွာဖုုံးေတြကုုိ အထူး ေလ့လာခဲ့သူ ျဖစ္ပါတယ္။

သုုိ႕ေပမယ့္ တခ်ဴိ႕ေသာ သူေတြကေတာ့ အဲသည္လိုုဖန္တီးမူေတြကုုိ ရွာေဖြစုုေဆာင္း ၾကသူေတြကုုိ သူတိုု႕မွာ ထူးျခားတဲ့ အေတြးေတြရွိျပီး တန္ဖိုုးထားတတ္တဲ့ အသိေတြရွိၾကတယ္လုုိ႕ သတ္မွတ္ၾကပါတယ္။ အဲသည္ထဲမွာ တစ္ေယာက္ကေတာ့ ဟားဘတ္ ၀ိတ္ဒ္ ဟန္ဖီးလ္ ဂ်ဴနီယာ (Herbert Waide Hemphill Jr) ျဖစ္ပါတယ္။ သူစုုေဆာငး္ထားတဲ့ Folk Art ေတြကုုိ ၀ါရွင္တန္က အေမရိကန္အႏုုပညာဆုုိင္ရာ စမစ္ဆုုိနီယမ္ အမ်ဴိးသားျပတုုိက္ (Smithsonian Institution’s National Museum) မွာ ျပခန္းေတာင္ ဖြင့္လွစ္ျပသခဲ့တယ္ ဆုုိပဲ။ ၁၉၇၆ခုုနွစ္ကတည္းက သူ႕ဆီက စုုေဆာင္းထားတာေတြကုုိ ျပတုုိက္က ရယူလာခဲ့တာ ၄၂၇ခုုေလာက္ရွိပါျပီ။ ျပတုုိက္မွာ ျပသဖုုိ႕ဆုုိရင္ အဲသည္ေလာက္ အေရအတြက္ကေတာ့ အနည္းဆုုံးရွိရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ (ေဆာင္းပါးရဲ႕ခုုႏွစ္ ၁၉၉၁ အရ သူ႕ရဲ႕ ျပခန္းကုုိ အဲသည္ခုုႏွစ္မွာ ဖြင့္လစ္ျပသခဲ့တယ္လိုု႕ ခန္႕မွန္းပါတယ္။)
သူ ၁၉၅၀ခုုနွစ္ကေန ၁၉၆၀ခုုႏွစ္ၾကား စုုေဆာင္းလာခဲ့တဲ့ ပစၥည္းေတြက ဘာေတြမ်ားလဲလုုိ႕ ၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ေလတုုိက္ရင္ လည္တဲ့ အရုုပ္ကေလးေတြ၊ ပင္အပ္ေလးေတြနဲ႕ လုုပ္ထားတဲ့ အဆင္တန္ဆာေတြ၊ ပန္းခ်ီကားေတြ၊ ဒုုတ္ေကာက္ေတြ၊ ေလဒဟပ္ေလးေတြ၊ စီးကရက္ဘူးခြံေတြနဲ႕ လုုပ္ထားတဲ့ ပုုံစံမ်ဴိးစုုံပစၥညး္ေတြ စသျဖင့္စသျဖင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေတြက Folk Art ေတြပါပဲ။ ဆုုိလုုိတာက ဘယ္သူမွန္းမသိ၊ အမည္မသိတဲ့ သူေတြက သူတုုိ႕စိတ္တုုိင္းက် ဖန္တီးထားခဲ့တဲ့ အႏုုပညာပစၥည္းေတြျဖစ္တယ္။ သူတုုိ႕ဟာ အမည္မသိ Folk Artist ေတြျဖစ္တယ္။
သည္ေတာ့ Folk Artနဲ႕ ဒါေတြကုုိ စုုေဆာင္းသူေတြနဲ႕ ဆက္သြယ္မူဟာ ၁၉ ၃၀ နဲ႕ ၁၉ ၄၀ ခုုနွစ္ ေတြၾကားကတည္းက စတင္ခဲ့ၾကတယ္လုုိ႕ဆုုိတယ္။ “ဟန္းဖီးလ္ဟာ ၂၀ရာစုု Folk Art ကုုိ ၾကိုုးစားေဖာ္ထုုတ္ဖိုု႕ ၾကိုုးစားတာမဟုုတ္ပါဘူး။ သူက အရင္ကရွိခဲ့ျပီးသား အႏုုပညာရပ္တစ္ခုုရဲ႕ ျဖစ္တည္မူကုုိ ျပသျခင္းသာ ျဖစ္ပါတယ္“ လုုိ႕ျပတုုိက္ကတာ၀န္ရွိသူတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ လင္ဒါ ရုုိစကုုိ ဟာတီဂန္ (Lynda Roscoe Hartigan) ေျပာပါတယ္။ ဟန္းဖီးလ္က ဒီ Folk Art ေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ စကားရည္လုုဖုုိ႕လည္း စိတ္ကူးမရွိပါဘူး။ စိတ္မ၀င္စားဘူး။ သူကလူေတြၾကားမွာ ရွိခဲ့တဲ့ အႏုုပညာတည္ေဆာက္မူတစ္ခုုကိုု စုုေဆာင္းျပီး လူထုုေရွ႕ခ်ျပခဲ့တာပါ။ ဟုုိးတုုန္းကလူေတြက သည္လုုိပစၥည္းေလးေတြ လုုပ္ခဲ့ၾကတယ္ – ဒါပဲ – အဲဒါသူေျပာခ်င္တာပါ။
ျပတုုိက္ကုုိ မဖြင့္ျပခင္မွာ တာ၀န္ရွိသူျဖစ္တဲ့ ဟာတီဂန္က ျပပဲြလာၾကည့္မယ့္သူေတြဟာ ၁၉ ရာစုု Folk Art ေတြကုုိ ၾကည့္ရင္းနဲ႕ Folk Art ရုုိးရာယဥ္ေက်းမူတစ္ခုုကိုု မေတြ႕မျမင္ၾကပဲ တလဲြအျမင္ေစာင္းသြားမွာကုုိ စုုိးရိမ္လုုိ႕ ၾကိဳတင္သတိေပးထားပါတယ္။ သိပ္ျပီး ေမ်ာ္လင့္မထားဖုုိ႕။ စိတ္ရွင္းရွင္းနဲ႕ ၾကည့္ၾကဖိုု႕ စသျဖင့္ စသျဖင့္။ (ပစၥည္းအစုုတ္ပလုုပ္ေတြ ျပထားတာ လုုိ႕အထင္ခံရမွာကိုု စုုိးရိမ္ပုုံပါပဲ။)
နယူးဂ်ာဆီမွာ ေမြးဖြားသူ ဟန္းဖီးလ္က သူငယ္စဥ္ကတည္းက ခရုုခြံနဲ႕လုုပ္တဲ့ ပစၥည္းေလးေတြ၊ အေရာင္ခ်ယ္ထားတဲ့ ခရုုခံြေလးေတြ၊ ပုုိ႕စကပ္ေတြ၊ တံဆိပ္ေခါင္းနဲ႕ ပိုုက္ဆံအေၾကြေတြကုုိ စုုေဆာင္းတာ ၀ါသနာပါခဲ့တယ္။ ဒါ့အျပင္ ဖန္နဲ႕လုုပ္ထားတဲ့ အရုုပ္ေလးေတြ၊ ဖန္ထည္ပစၥညး္ေတြကုုိလည္း စုုေဆာင္းရတာ သေဘာက်တယ္။ သူေက်ာင္းသားဘ၀မွာ သူ႕စိတ္၀င္စားမူက အႏုုပညာနဲ႕ စာေပဆီကုုိ ေရာက္သြားတယ္။၁၉၄၉ ခုုနွစ္မွာ နယူးေယာက္မွာ အေျခခ်တယ္။ သူပုုံမွန္သြားတဲ့ေနရာက ျပတုုိက္ေတြ ျဖစ္တယ္။ အာဖရိကတုုိက္က မ်က္နွာဖုုံးစြပ္ေတြ၊ အလွအပအဆင္တန္ဆာေတြကုုိ စုုေဆာင္းတယ္။ ၁၉၅၆ခုုႏွစ္မွာ သူ႕ငယ္စဥ္တုုန္းက စိတ္၀င္စားခဲ့တာေတြကုုိ ျပန္သတိရျပီး သူေလ်ာက္ရမယ့္လမ္းဟာ သည္လုုိ ပစၥညး္ေတြကုုိ စုုေဆာင္းတာပဲဆုုိတာ သေဘာေပါက္လာတယ္။
၁၉၈၁ခုုနွစ္မွာ ဟန္းဖီလ္းက သူ႕လုုိပဲ ပစၥည္းေတြ စုုေဆာင္းသူမိတ္ေဆြတစ္ေယာက္ကုုိ ေျပာခဲ့တာေတာ့ “လူေတြက ဦးထုုတ္အသစ္ေလးတစ္လုုံး၊ အက်ီအသစ္တစ္ထည္ ၀ယ္ဖုုိ႕အျမဲလုုိအပ္ေနတာပဲ မဟုုတ္လား။ ကၽြန္ေတာ္လည္း အဲသည္လုုိ ပါပဲ။ အဲသည္စိတ္ကေလးက အသစ္အသစ္ေသာ အရာေတြကုုိ ရွာေဖြခ်င္တဲ့စိတ္ ျဖစ္လာတာလိုု႕ ထင္တာပဲ။ “ (ဒီေနရာမွာ သူဆုုိလုုိတဲ့ အသစ္အသစ္ေသာအရာေတြ ဆုုိတာ ေခတ္ေပၚပစၥၫ္းေတြ၊ ေခတ္မွီတဲ့ အရာေတြကိုုေျပာတာ မဟုုတ္ပါဘူူး။ ဟုုိးေရွးတုုန္းကႏွစ္ေတြမွာ ေရွးလူေတြ လုုပ္ခဲ့ၾကတဲ့ သူ မေတြ႕မျမင္ဘူူးေသးတဲ့ Folk Art ေတြကုုိ ဆုုိလုုိတာပါ။ ပစၥည္းအေဟာင္းေတြ ဆုုိေပမယ့္ သူ႕အတြက္ေတာ့ အသစ္အဆန္းေပါ့။)
ျပတုုိက္ကိုုလာၾကည့္တဲ့သူေတြထဲက တစ္ေယာက္ကေတာ့ ဟန္းဖီးလ္ကုုိ အခုုလုုိ ေမးခြန္းထုုတ္တယ္။ “ဒါေတြအားလုုံးက ခင္ဗ်ားအပုုိင္လား ဒါမွမဟုုတ္ သူမ်ားဆီက ငွားထားတာေတြလား။“တဲ့။

ဟန္းဖီးလ္ ကအေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုု တခြင္ သြားေရာက္ကာ ဒီလုုိပစၥၫး္ေလးေတြ စုုေဆာင္းခဲ့တာပါ။ ဟာတီဂန္က “Folk Art ေတြဟာ လူေတြဖန္တီးထားတာျဖစ္တယ္။ စြန္႕ပစ္ခဲ့တာေတြ မဟုုတ္ဘူး။ စိတ္ကူးညဏ္ကြန္႕ျမဴးျပီး တီထြင္ၾကံဆျပီး ပစၥည္းေလးေတြလုုပ္ျပီး ေက်ေက်နပ္နပ္နဲ႕ သည္အတုုိင္း ထားခဲ့ၾကတာေတြပါ။ တစ္ခုုဆီမွာ အဓိပယ္ေတြ ရွိေနတယ္။ သတူိုု႕ေျပာခ်င္တဲ့စကားေတြ ၾကားႏုုိ္င္တယ္။ သူတုုိ႕ျဖတ္သန္းခဲ့တဲ့ ဘ၀ေတြ သမုုိင္းေတြ စီး၀င္ေနတယ္။ သူတိုု႕ ေပၚျပဴလာျဖစ္ေအာင္ လုုပ္ခဲ့တာေတြ မဟုုတ္ပါဘူး၊ ၾကည့္ေလ သူတုုိ႕နံမယ္ေတြေတာင္ ထုုိးမသြားဘူး။“ လုုိ႕ Folk Artေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ သူ႕အျမင္ကိုု ေျပာခဲ့ပါတယ္။ ဥပမာ ဟန္းဖီးလ္ စုုေဆာင္းထားတဲ့အထဲက အမည္မသိပန္းခ်ီဆရာရဲ႕ “သမင္နဲ႕ေက်ာက္တုုံးဆီက ပဲ့တင္သံ“ လုုိ႕အမည္ေပးထားတဲ့ ပန္းခ်ီကားကုုိ ၾကည့္လုုိက္ပါ။ “ပန္းခ်ီထဲမွာ သမင္ၾကီးတစ္ေကာင္က ပန္းခ်ီကားရဲ႕အလယ္ေလာက္မွာ ရွိတယ္။ ပန္းခ်ီကားရဲ႕အစြန္မွာ ျမင္း၂ေကာင္ရဲ႕ဦးေခါင္းကုုိ ေရးဆဲြထားတယ္။ ကားခ်ပ္ေရးသူက ပန္းခ်ီကားၾကည့္သူရဲ႕ အာရုုံကုုိ ေနာက္ခံက စီးက်လာတဲ့ ႏွင္းေတြနဲ႕ ေက်ာက္တုုံးေတြဆီက အသံကုုိ ၾကားသြားေအာင္ ဆဲြယူလုုိက္တယ္လုုိ႕ ဆုုိခ်င္ပါတယ္။ အခုုအဲသည္ပန္းခ်ီကားကုုိ ျပတုုိက္မွာ ခ်ိတ္ထားတယ္။ သည္ပန္းခ်ီကားဟာ ေရွးလက္ရာတစ္ခုုကိုု ျပသေနတယ္လုုိ႕ ေကာက္ခ်က္ခ်ခ်င္ပါတယ္။“
ပန္းခ်ီကားကုုိ ၁၈၅၀ခုုနွစ္ေနာက္ပိုု္ငး္ေလာက္က လုုိ႕ မွန္းဆျပီး ေရာ့ကာဖယ္လာ ဖုဒ္အာ့ စင္တာ (Rockerfeller Fork Art Centre) အတြက္ ျပတုုိက္တင္ဖိုု႕ ပုုိ႕ခဲ့ေသာလည္း အဲသည္ပန္းခ်ီကားဟာ မွန္းထားတဲ့ ခုုနွစ္ကုုိ အေၾကာင္းျပျပီး အပယ္ခံခဲ့ရဘူးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဟန္းဖီးလ္က ေတာ့ ခုုနွစ္ေတြကုုိ ဂရုုမစုုိက္ပါဘူး။ ဟာတီဂန္က ေျပာရာမွာ “ဟန္းဖီးလ္က ဒီပန္းခ်ီကားကိုု နွစ္သက္တယ္။ ပန္းခ်ီကားရဲ႕ ရွဴပ္ေထြးတဲ့ ေရးဆဲြမူနဲ႕ စုုတ္ခ်က္ေတြဟာ သူ႕ရင္ကိုုလာထိတယ္။ သူ႕စိတ္ထဲမွာ အဲသည္ခုုနွစ္ ကာလေလာက္က ျဖစ္မယ္လုုိ႕ ယူဆတယ္။ အဲဒါပါပဲ။“ အဲသည္ စင္တာက ယေန႕လက္ရွိ (၁၉၉၁ခုုနွစ္ ျဖစ္ပါလိမ့္မည္) ဒါရုုိက္တာ တစ္ဦးကေတာ့ အဲသည္ကားခ်ပ္ကုုိ အသိအမွတ္ျပဳထားပါတယ္။ သူကေတာ့ “လြတ္သြားတဲ့ငါးတစ္ေကာင္“ လိုု႕အမည္ေပးခဲ့ပါတယ္။ အဲသည္ “ငါးတစ္ေကာင္“ က ျပတုုိက္ေတြမွာ ဟန္းဖီးလ္ရဲ႕ ရတနာတစ္ပါးလုုိ တန္ဖုုိးထား ျပသျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။ Fork Art ေတြကုုိ ပညာတတ္ေတြ၊ ပစၥည္းစုုေဆာင္းသူေတြနဲ႕ လူထုုၾကား ဆက္သြယ္မူတစ္ခုုအျဖစ္ ျဖစ္လာဖုုိ႕ကုုိ ျပတုုိက္တာ၀န္ခံ ဟာတီဂန္က ေမ်ာ္လင့္ထားပါတယ္။
ျပတုုိက္ကုုိ တာ၀န္ခံျပသသူေတြက လာၾကည့္တဲ့ ပရိသတ္ေတြ၊ ၀ါသနာပါသူေတြဟာ စိတ္၀င္တစားနဲ႕ ေဆြးေႏြးလာမယ္၊ တစ္ေယာက္အျမင္ခ်င္း ဖလွယ္မယ္။ သည္လုုိနဲ႕ Fork Art ဆုုိတဲ့ ေခါင္းစဥ္ဟာ ျပတုုိက္အတြက္ သင့္ေတာ္တဲ့ အစိတ္အပုုိင္းတစ္ခုုအျဖစ္ လက္ခံလာမယ္ ဆုုိျပီး ယူဆထားပါတယ္။
ျပတုုိက္မွာ တင္ထားတဲ့ပန္းခ်ီကားတစ္ခုုဆုုိရင္ ေရာင္စုုံခဲတံနဲ႕ စာရြက္ေပၚ ေရးဆဲြထားတာပါ။ လူ၂ေယာက္ပုုံ (ထုုံးထားတဲ့ ဆံတုုံးကုုိ ၾကည့္ျပီး အမ်ဴိးသမီး၂ေယာက္လုုိ႕ ယူဆပါတယ္။) က တစ္ေယာက္နဲ႕ တစ္ေယာက္ ေက်ာခုုိင္းျပီး လက္ဟန္ေျခဟန္ျပေနပုုံပါ။ သူတုုိ႕ေရွ႕မွာ အျမွီးရွည္ရွည္နဲ႕ ေၾကာင္ကေလးတစ္ေကာင္ကလည္း သူတုုိ႕လုုိ လုုိက္လုုပ္ေနပါတယ္။ ေရးဆဲြမူဒီဇုုိင္းနဲ႕ ပုုံပန္းသဏာန္ကုုိၾကည့္ျပီး ၁၉၄၀ ခုုႏွစ္လုုိ႕ တပ္ထားပါတယ္။ အဲသည္ပန္းခ်ီကားကုုိ အခုုပဲ (၁၉၉၁ခုုႏွစ္ကုုိ ဆုုိလုုိပုုံရပါတယ္) စမစ္သုုိနီယမ္ ျပတုုိက္ကိုု လာလွဴသြားတာပါ။
လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေတြတုုန္းကေတာ့ ဟာတီဂန္နဲ႕ သူမရဲ႕အဖဲြ႕သားေတြဟာ ဟန္းဖီးလ္ရဲ႕ စုုေဆာင္းထားသမွ် ေတြကုုိ ဂရုုတစုုိက္ ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ခဲ့ၾကတယ္။ ဒီပစၥည္းေတြတစ္ခုုခ်င္းကုုိ ၾကည့္ျပီး ဒါကေတာ့ ဘာနဲ႕လုုပ္ထားတယ္၊ အသုုံးျပဳထားတဲ့ ပစၥညး္ေတြက ဘာေတြလဲ၊ ဒါကုုိ ဘယ္ကရႏုုိင္သလဲ၊ ဘယ္တုုန္းက အရာေတြျဖစ္ႏုုိင္တယ္၊ ဘယ္လုုိလူတန္းစားေတြက လုုပ္ခဲ့တာ ျဖစ္မလဲ၊ သူတုုိ႕က ဘယ္လုုိအေၾကာင္းျပခ်က္ေတြနဲ႕လုုပ္ခဲ့တာလဲ၊ ဥပမာ- သံဗူးေလးေတြနဲ႕လုုပ္တဲ့ အရုုပ္ကေလးတစ္ရုုပ္ကုုိ ၀တ္ဆင္ေပးထားတဲ့အက်ီေလးေတြ၊ ထုုထြင္းထားတဲ့ မ်က္နွာအမူအယာ၊ ေဆာင္းထားတဲ့ ဦးထုုပ္၊ ကိုုင္ထားတဲ့ ဘင္ဂ်ဴိလုုိ အတီးအမွဴတ္ေလးေတြ၊ သူ႕ရဲ႕ဆံပင္ပုုံစံ အစရွိသျဖင့္ကုုိ သုုေတသနလုုပ္ ေလ့လာၾကပါတယ္။ ဒီလုုိေလ့လာဆန္းသစ္ျပီးမွ သည္ Folk Art ဟာ ဘယ္နွစ္ခုုနွစ္ေလာက္က ျဖစ္ႏုုိင္တယ္ ဆုုိျပီး အေျဖထုုတ္ၾကရပါတယ္။
အမည္မသိေတြအျပင္ တခ်ဴိ႕ေသာ အမည္သိပညာရွင္ ေတြရဲ႕လက္ရာေတြလည္း ပါပါတယ္။ ဥပမာ ၁၉၇၀ခုုနွစ္ေလာက္က စတီဗင္ အက္ရွ္ဘီ (Steven Ashbly) လုုပ္ခဲ့တဲ့ သစ္သားေပၚမွာ ေဆးေရာင္စုုံ ေရးဆဲြထားတဲ့ ပန္းခ်ီလက္ရာမ်ဴိးျဖစ္ပါတယ္။ အမ်ဴိးသမီးတစ္ဦးရဲ႕ ဦးေခါင္းနဲ႕ ကုုိယ္ခႏာၱကုုိ ေရေပၚထုုိးတဲ့ ကရိယာနဲ႕ သစ္သားေပၚ လုုပ္ထားတာလုုိ႕မွန္းဆရပါတယ္။ အမ်ဴိးသမီးေလးက ဦးထုုတ္နီေလးေဆာင္းထားတယ္။ အ၀တ္အစားက အျဖဴရည္ေရာင္ မေပၚ့တေပၚ ေအာက္ခံ သစ္သားျခစ္ရာမ်ားနဲ႕ ကိုုယ္လုုံးကိုု ပုုံေဖာ္ထားတာပါ။ ဓါးသြားေတြ၊ ေရေပၚထုုိးတာေတြ၊ အ၀တ္စ၊ ႏုုိင္လြန္အစနဲ႕ သစ္သားအစင္းရာေတြနဲ႕ “ေခါင္းျငိမ့္ေနတဲ့ အမ်ဴိးသမီးေလး“ (Nodding Woman) လိုု႕အမည္ေပးထားပါသတဲ့။
ဟာတီဂန္က ေျပာရာမွာ “အဲဒီလက္ရာကုုိ လူတခ်ဴိ႕က သေဘာမက်ၾကဘူး။ အဲဒါကုုိ ၾကည့္ျပီး – ဒါအမွဴိက္ပဲ – လိုု႕ေျပာၾကပါတယ္။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ေပါ့ေလ။ အဲသည္လုုိအရာကိုု ျပသသူေတြက တန္ဖုုိးထားၾကတယ္ ဆုုိေတာ့ ျပီးတာပါပဲ။ တခ်ဴိ႕ေသာ ကုုိယ့္ဘာသာကုုိယ္ တီထြင္ၾကံဆသူေတြက တဆင့္တဖန္ျပန္သုုံးလုုိ႕ရတဲ့ ပစၥည္းေလးေတြ လုုပ္ၾကျပီး ဖန္တီးယူတတ္ၾကသူေတြဟာလည္း တခ်ိန္က်ရင္ Fork Art ေတြအျဖစ္ တန္ဖိုုးထားစရာေတြ ျဖစ္လာလိမ့္မယ္လိုု႕ ဘယ္သူေျပာမလဲ။” (ဥပမာ – ျမန္မာျပည္မွာလည္း လက္မူပညာသည္ေတြက သုုံးျပီးသား ပစၥည္းေတြျဖစ္တဲ့ သံဗူးေတြ၊ ကၽြတ္ကၽြတ္အိတ္ေတြ၊ ပုုိက္တံေလးေတြ၊ တူကေလးေတြ၊ ဗူးခြံေတြနဲ႕ တခ်ဴိ႕ေတြ အလွအပပစၥည္းေတြ လုုပ္ၾကတယ္ေလ။ ပိုုက္ဆံအိတ္ကေလးေတြ၊ အရုုပ္ေတြ၊ ဂ်ိတ္ေတြ၊ ကလစ္ေလးေတြ၊ လက္ကုုိင္အိတ္ေတြ၊ လက္စြပ္လက္ေကာက္ဆဲြၾကိဳး၊ နားကပ္ေတြ၊ ၾကယ္သီးေလးေတြ လွလွပပ နဲ႕ ထြက္လာတဲ့ လက္မူထည္ ပစၥည္းေတြဟာလည္း Folk Art ေတြပါပဲ။)
ဟန္းဖီးလ္ ဟာ ၁၉၂၉ ခုုနွစ္မွာ ေမြးဖြားခဲ့ကာ အသက္၆၉ ႏွစ္အရြယ္မွာ နလုုံးေရာဂါနဲ႕ ကြယ္လြန္ခဲ့ပါတယ္။ “ဟန္းဖီးလ္ေၾကာင့္သာလွ်င္ Fork Art ေတြဆိုုတာ ဘာလဲဆုုိတဲ့သေဘာတရားကိုု လူေတြသိလာတာျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကသားေတြအတြက္ သူ႕ကုုိ အၾကီးအက်ယ္ ဂုုဏ္ျပဳေလာက္ပါတယ္“ လုုိ႕ နယူးေယာက္စီးတီးက American Fork Art ျပတုုိက္က ဒါရုုိက္တာ ဂဲရက္ စီ၀ါကင္ ကေျပာပါတယ္။
သူကုုိ ၃၆၀ဒီဂရီအျမင္ပုုိင္ရွင္ လိုု႕ အမည္ေပးၾကတယ္။ သူက သူ႕ပတ္ပတ္လည္က ေရွးေဟာင္းပစၥည္းအေရာင္းဆုုိင္ေတြ၊ လမ္းေဘးေစ်းေတြကုုိ သြားတယ္။ ထူးဆန္းတဲ့ အသြင္အျပင္နဲ႕ အရာ၀တၱဳေတြကုုိ ရွာေဖြတယ္။ သာမန္မဟုုတ္တဲ့ လက္လုုပ္ပစၥည္းေလးေတြကုုိ ဂရုုတစုုိက္ေလ့လာတယ္။ အဲသည္လုုိ ပစၥည္းေလးေတြ ၀ယ္ယူစုုေဆာင္းထားတာ အေရအတြက္ ၃၀၀၀ ေတာင္ ရွိလာျပီးတဲ့ေနာက္ ျပတုုိက္ေတြနဲ႕ ဆက္သြယ္ျပသျဖစ္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။
အေမရိကန္ Fork Artျပတုုိက္ရဲ႕ မွတ္ခ်က္ကိုု ကုုိးကားရရင္ “သူဟာ ေကာ္မတီထဲက တက္ၾကြတဲ့ အဖဲြ႕၀င္တစ္ေယာက္ျဖစ္တယ္။ ျပတုုိက္ကုုိ ေရာက္လာတဲ့ Folk Art ေတြကုုိလည္း ဂရုုတစုုိက္ ၾကိဳဆုုိတယ္။ ျပီးေတာ့ သူ႕ဆီက အျမဲၾကားရေလ့ရွိတဲ့စကားတစ္ခြန္းရွိတယ္။ သူ႕ေရွ႕ေရာက္လာတဲ့၊ သူ႕ကုုိ လာျပတဲ့ Fork Art ေတြကုုိ ေတြ႕တုုိင္း သူက – ကၽြန္ေတာ့္အိမ္မွာ အဲသည္လုုိပစၥည္းေလးရွိတယ္ဗ်၊ ကၽြန္ေတာ္ယူလာျပဦးမယ္ – တဲ့။“

ဂ်ဴနီယာ၀င္း
(၁၉၉၁ ခုုနွစ္ ေမလ ထုုတ္ American Weekly Newsletter မွ ေဒးဗစ္ အမ္ မက္စ္ဖီးလ္ (David M.Maxfield) ၏ The Unexpected is Found in an Intrepid folk Art Collection ကုုိ မွီျငမ္းဘာသာျပန္ဆုုိကာ Robert Smith Herbert ၏ Waide Hemphill Jr., Folk Art Collector, Dies at 69 (May 13, 1998) ႏွင့္ Steve Ashby ၏ Renwick Gallery, ႏွင့္ Wiki Folk Art မွ အခ်က္အလက္မ်ားကုုိ စုုေပါင္းေရးသားခဲ့တာ ျဖစ္ပါသည္။)

ေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း (သခ်ၤာ) – ကမၻာ မေက်ာ္ေသာ အဆိုအမိန္႔မ်ား

ေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း (သခ်ၤာ) – ကမၻာ မေက်ာ္ေသာ အဆိုအမိန္႔မ်ား
(အေတြးအျမင္မဂၢဇင္း၊ ရန္ကုန္) မိုးမခ၊ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၊ ၂၀၁၈
ဤေဆာင္းပါးတြင္ ေခါင္းစဥ္တပ္ထားသည့္အတိုင္း ကမၻာမေက်ာ္ေသာ အဆိုအမိန္႔ မ်ားကို ေရးမည္ျဖစ္ပါသည္။ စာေရးသူကသာ မွတ္တမ္းတင္ေရးသားၿပီး အေတြးအျမင္ မဂၢဇင္းကသာ ထည့္မေပးလွ်င္ ဘယ္သူမွ မသိဘဲ ေပ်ာက္ကြယ္သြားမည္ ျဖစ္ပါသည္။ ယခုလည္း ေပ်ာက္ကြယ္ မသြားဟုအာမ မခံႏိုင္ပါ။
ယခု ကြ်န္ေတာ႔ ဖခင္ဦးခင္ေမာင္လတ္ေျပာေသာအဆိုတခုျဖင့္စပါမည္။ ဤအဆိုအမိန္႔ ျဖစ္လာပံုအျဖစ္အပ်က္ကေလးနဲ႔ခ်င္ပါသည္။ တစ္ခ်ိန္က Art for People’s Sake (အႏုပညာသည္ ျပည္သူ႕အတြက္)ဟူေသာ အဆိုသည္ လူတိုင္းပါးစပ္ဖ်ားတြင္ အေတာ္ေခတ္စားခဲ့ပါသည္။ ဆိုလိုသည္မွာ အစိုးရအႀကိဳက္ကို လိုက္လံ၍ ေျပာသူမ်ား ႏႈတ္ဖ်ားတြင္ ျဖစ္ပါသည္။
ကြ်န္ေတာ္တို႔မိသားစုကေတာ့ မည္သည့္အစိုးရကိုမွ မဖားေသာၾကာင့္ လူတိုင္းဟူသည့္အထဲတြင္ မပါခဲ့ပါ။ ထိုအခ်ိန္က ကြ်န္ေတာ္၏ဖခင္သည္ လုပ္သား (အဂၤလိပ္) သတင္းစာတြင္ အယ္ဒီတာခ်ဳပ္အျဖစ္တာဝန္ထမ္းေဆာင္ေနေသာေၾကာင့္ ထိုအဆိုအမိန္႔ ႏွင့္ ပတ္သက္၍ တစ္ခုခုေျပာရန္
ကိစၥ ႀကံဳလာရပါသည္။
ကြ်န္ေတာ္အေဖ၏ ရာထူးအရ အစိုးရကိုယ္တိုင္က ဝါဒျဖန္႔ထားေသာအဆိုအမိန္႔ ကိုေထာက္ခံရန္ တာဝန္ရွိပါသည္။အဂၤလိပ္သတင္းစာ၏ အယ္ဒီတာခ်ဳပ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ ဤသို႕ေမးပါသည္။ဆရာႀကီး Art for People’s Sake (အႏုပညာသည္ ျပည္သူ႔အတြက္) ဆိုတာကို မေထာက္ခံဘူးလား။ အႏုပညာဟာျပည့္သူ႔အတြက္မျဖစ္ရင္ ဘယ္သူ႕ အတြက္ျဖစ္ရမွာလဲ ဟူ၍ ေမးပါသည္။
ထိုအခါ ကြ်န္ေတာ္အေဖကလည္း အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ ဤသို႔ျပန္ေျဖလိုက္ပါသည္။”Yes, I agree that art must be for people’s sake, but remember it must be art, not trash or not just propaganda …” အဓိပၸာယ္မွာ ေအး..အႏုပညာသည္ ျပည္သူ႕အတြက္ ဆိုတာကို ေထာက္ခံတာေပါ့။ ဒါေပမဲ့ အႏုပညာဆိုတဲ့အတိုင္း အႏုပညာျဖစ္ရမယ္။ အမိႈက္သရိုက္ဝါဒျဖန္႔ျခင္းသက္သက္ မျဖစ္ရဘူး။
ဤအဆိုကိုေတာ့ ေထာက္ခံသူလည္း မရွိပါ။ မည္သူကမွလည္း လိုက္၍မေျပာပါ။
ေနာက္ေရးလိုေသာ အဆိုအမိန္႔မွာ ပစၥည္းေပ်ာက္ျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္ပါသည္။ အိမ္တိုင္းတြင္ ပစၥည္းေပ်ာက္တတ္ေသာျပႆနာ၊ ကိုယ္တစ္ေနရာတြင္ ထားလိုက္ေသာ ပစၥည္းသည္ ထိုေနရာတြင္မရွိေတာ့သည့္ျပႆနာ ႀကံဳဖူးလိမ့္မည္ျဖစ္ပါသည္။ ထိုေၾကာင့္ ဤကိစၥႏွင့္ပတ္သက္၍ စာေရးဆရာ ဦးထင္လင္းေျပာေသာအဆိုကို လူတိုင္းက နားလည္ႏိုင္လိမ့္မည္ဟု ထင္ပါသည္။
စာေရးဆရာဦးထင္လင္း ႏွင့္ ကြ်န္ေတာ့္အေဖ ဦးခင္ေမာင္လတ္တို႔၏ အျပန္အလွန္ စကားမွာ ဤသို႔ျဖစ္ပါသည္။
ဆရာဦးထင္လင္း- ” ကြ်န္ေတာ့စာအုပ္ကေလး ဒီမွာ ေသခ်ာထားတာ အခုမရွိေတာ့ဘူး။  ဘယ္လိုျဖစ္တာလဲ။”
ဦးခင္ေမာင္လတ္- “ပစၥည္းဆိုတာ ဒီလိုပဲေပါ့ကြ။ ကိုယ္ထားတဲ့ေနရာမွာ ဘယ္အျမဲရွိမွာလဲ။ သူမ်ားလည္း ယူသြားႏိုင္တာပဲ။”
ဆရာဦးထင္လင္း – “မဟုတ္ပါဘူးကိုလတ္ရာ။ ဟိုအျပင္က ေက်ာက္တံုးႀကီးဆိုရင္ ဒီမွာပဲရွိေနတာ ၾကာၿပီ၊ ဘယ္မွေရာက္မသြားပါဘူး။ ဘယ္သူမွလည္း ယူမသြားပါဘူး။”
ဤသည္ကား ဦးထင္လင္း (ကြ်န္ေတာ့္ အေခၚ ဦးေလးကိုသိန္းေမာင္) တို႔၏ အျပန္အလွန္ စကားမ်ားျဖစ္သည္။ ဦးေလးကိုသိန္းေမာင္ေျပာေသာ ဟိုနားကေက်ာက္တံုးႀကီးအေၾကာင္းကို ကြ်န္ေတာ္သည္ ပစၥည္းတစ္ခုခု ေပ်ာက္တိုင္းေျပာေလ့ရွိပါသည္။ ကြ်န္ေတာ့္ဇနီး တကၠသိုလ္
ေရႊရီဝင္းကလည္း ကြ်န္ေတာ့္အေဖေျပာသလို ပစၥည္းဆိုတာ ဒီမွာအၿမဲဘယ္ရွိပါ့မလဲ ဟူေသာစကားျဖင့္ ျပန္ေျပာေလ့ ရွိပါသည္။ ကြ်န္ေတာ္ကေတာ့ ဦးေလးကိုသိန္းေမာင္ ေျပာေသာ ဟိုနားက ေက်ာက္တံုးႀကီး အေၾကာင္းကို ယေန႔တိုင္မေမ႔ႏိုင္ပါ။
ေနာက္ေျပာလိုေသာ အေၾကာင္းတစ္ခု မွာ ကြ်န္ေတာ့္သား ေမာင္ရစ္ေျပာေသာ စကားျဖစ္ပါသည္။ ထိုစကားမွာလည္း ကြ်န္ေတာ့္တို႔မိသားစုႏွင့္ အသိုက္အဝန္းတြင္ ျပန္ေျပာေလ့ရွိပါသည္။ ျဖစ္ပံုက ဒီလိုပါ။
ကြ်န္ေတာ့္သားငယ္စဥ္က ကြ်န္ေတာ့္ကိုေမးခဲ့ပါသည္။
“ေဖေဖ color blind ကာလာဘလိုင္း ျဖစ္တယ္ ဆိုတာ ဘာကိုေျပာတာလဲ”
ကြ်န္ေတာ္ကဤသို႔ ျပန္ေျဖပါသည္။
“ေဖေဖ သိတာကို ေျပာရရင္ လူတစ္ေယာက္ဟာ အေရာင္ေတြကိုမျမင္ရဘဲ BLACK AND WHITE အျဖဴနဲ႔ အမည္းကိုပဲ ျမင္ရရင္ ကာလာဘလိုင္းလို႔ ေခၚတယ္ကြ။ ဥပမာ ေျပာရရင္ကြာ မင္းတို႔ေတြ အျဖဴအမည္း ရွပ္ရွင္ၾကည့္ရသလိုေပါ့ကြာ။ ရုပ္ရွင္ထဲမွာ မဟုတ္ဘဲ တကယ္ဘဲ အျဖဴအမည္း ကိုပဲ ျမင္ရတာ ေျပာတာ”
ေမာင္ေမာင္ဝင္း (ေမာင္ရစ္)သည္ ေခတၲ စဥ္းစားေနၿပီး အခုလိုေျပာလိုက္သည္။ “ဒီလိုဆိုရင္
ကြ်န္ေတာ္လည္း ကာလာဘလိုင္း ျဖစ္ၾကည့္ခ်င္လိုက္တာ”
ေနာက္ေျပာခ်င္ေသာအေၾကာင္းအရာ တစ္ခုမွာ ေၾကာင္ကို မီမီ၊ မီမီ ဟုအဘယ္ေၾကာင့္ ေခၚသည္ဟူေသာ အေၾကာင္းျဖစ္ပါသည္။ ေျပာေသာသူက ကြ်န္ေတာ္၏အဘြား (အေမ၏အေမ) ျဖစ္ပါသည္။ ကြ်န္ေတာ္ ငယ္စဥ္ ကေလးဘဝက ေၾကာင္ကို ဘာေၾကာင့္ မီမီ မီမီ ဟုေခၚျခင္းျဖစ္သည့္ အေၾကာင္းကို ကြ်န္ေတာ္က အဘြားကို ေမး၍ အဘြားက ေျဖတာလား၊ (သို႕) အဘြားက ‘ေျမးေလး … ေၾကာင္ကို ဘာလို႔ မီမီ မီမီလို႔ေခၚရင္ ေၾကာင္ကလာတာလဲ သိသလား။ မသိရင္အဖြား ေျပာျပမယ္” လို႔ စေျပာတာလားဟူသည္ကိုေတာ့ မမွတ္မိေတာ့ပါ။ အဘြားေျပာေသာအေၾကာင္းမွာ ကားဤသို႔ျဖစ္ပါသည္။
ေၾကာင္စကားနဲ႔ ငါးကို ‘မိုင္မိုင္ လို႔ေခၚတယ္။ ဒီေတာ့ ေၾကာင္ကို မီမီ မီမီ လို႔ေခၚလိုက္ရင္ သူက မိုင္မိုင္ မိုင္မိုင္ လို႔ ၾကားေတာ့ ငါးစားရေတာ့မယ္ဆိုၿပီး ေၾကာင္က ေျပးလာတာ”
ပညာရွင္မ်ားအေနနဲ႔ အဘြားေျပာေသာစကားတြင္ အားနည္းခ်က္ေတြ ေတြ႔ၾကမည္ျဖစ္ပါသည္။ ကြ်န္ေတာ့အေနနဲ႔ေတာ့ ငယ္စဥ္ကေလးဘဝတုန္းက အဘြားေျပာေသာ စကားကိုယံုပါသည္။ ယခုလည္း အဘြား၏ေစတနာနဲ႔စကားကို မေမ့ႏိုင္ပါ။ ယခုဘဲ ကြ်န္ေတာ့္ေၾကာင္ေတြ နံနက္စာ စားဖို႔အခ်ိန္ ေရာက္ၿပီ။ ေခၚလိုက္ဦးမယ္။
“မိုင္မိုင္ မိုင္မိုင္ မီမီ မီမီ….”
ေနာက္ေျပာခ်င္ေသာအေၾကာင္းအရာတစ္ခုမွာ ေမေမ ေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္ေျပာေသာစကားျဖစ္ပါသည္။ ႏိုင္ငံေက်ာ္ စာေရးဆရာမႀကီး ေျပာသည့္ စကားဆိုေတာ့ ေတာ္ေတာ္နက္နဲမွာပဲလို႔ေတာ မထင္လိုက္ၾကပါႏွင့္။ ေမေမကလည္း သာမန္လူသားတစ္ေယာက္ဆိုေတာ့ သာမန္လူေျပာတတ္ေသာ စကားမ်ိဳးျဖစ္ပါသည္။
ဟိုတစ္ခ်ိန္တုန္းက စာေရးသည့္အခါတြင္ ေဖာင္တိန္သံုးခဲ့ေသာ ေခတ္တစ္ေခတ္ရွိခဲ့ပါသည္။ ထိုအခ်ိန္က မင္အိုးမ်ားဝယ္ထားၿပီး ေဖာင္တိန္ထဲသို႔ မင္ထည့္၍ သံုးရပါသည္။ ေမေမသည္လည္း ေဖာင္တိန္ေတြ သံုးေလးေခ်ာင္းႏွင့္ မင္အိုးေတြ ဝယ္ထားပါသည္။ ေဖာင္တိန္ တစ္ေခ်ာင္း မင္ကုန္သြားရင္ ေနာက္တစ္ေခ်ာင္းကို သံုးပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္း တခါတရံတြင္ ေဖာင္တိန္တြင္ အားလံုးတြင္ မင္မရွိဘဲ ကုန္သြားသည္ အခါမ်ားလည္း ရွိပါသည္။ ေနာက္ပိုင္း ေဘာလ္ပင္မ်ား ေပၚလာေသာအခါ ေဖာင္တိန္ ေခတ္မရွိေတာ့ပါ။ ယခုေခတ္လူငယ္မ်ားသည္ ေဖာင္တိန္ဟူသည္ကိုပင္ ဘာမွန္းသိမည္ မဟုတ္ေတာ့ပါ။ ထို႔ေၾကာင့္ ေမေမေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္သည္ ေဖာင္တိန္ႏွင့္ပတ္သက္၍ ေျပာေသာစကားကို ယခုေခတ္ လူငယ္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား က နားမလည္လွ်င္ ေခတ္ကိုမီေသာသူ မ်ားက ရွင္းျပလိုက္ပါ။
ေမေမေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္ေျပာေသာစကားမွာ ေတာ္ေတာ္ရွင္းရွင္းေလးျဖစ္ပါသည္။ “ေဖာင္တိန္ရဲ႕အဆိုးဆံုးအားနည္းခ်က္ကေတာ့ မင္ကုန္သြားရင္ လံုးဝကို ဘာမွ ေရးလို႔မရေတာ့ဘူး”
ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္က ေမေမ့ကို ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ေဘာပင္လည္း ဒီလိုပါပဲ။
ေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း(သခ်ၤာ)

Wednesday, December 13, 2017

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အသက္အႏၱရာယ္ကုုိ ခ်ိမ္းေျခာက္ခံေနရျခင္း


ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အသက္အႏၱရာယ္ကုုိ ခ်ိမ္းေျခာက္ခံေနရျခင္း
(အေတြးအျမင္ ၂၀၁၇ ႏုုိ၀င္ဘာ) မိုးမခ၊ ဒီဇင္ဘာ ၈၊ ၂၀၁၇





၁၉၈၉ ခုုႏွစ္ဂၽြန္လ ၁၉ ရက္ေန႕ထုုတ္ American Weekly Newsletter မွာ ဂ်င္ ဖူလာ (Jim Fuller) ေရးသားထားတဲ့ ေဆာင္းပါးတစ္ပုုဒ္ကုုိ ကိုုးကားတင္ျပသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ သူက လူေတြဟာ အသက္ကုုိ စေတးျပီး ဘ၀ကုုိ ရွင္သန္ေနၾကပါတယ္တဲ့။ အဲသည္အမွန္တရားနဲ႕ လူေတြရဲ႕ ေနထုုိင္မူပုုံစံကုုိ ေလ့လာျပီး ေရးသားထားတာပါ။
ေစ်းထဲမွာ ေဆး၀ါးေတြကုုိ ေရာင္းခ်ခြင့္ျပဳထားပါတယ္တဲ့။ အဲသည္ေဆး၀ါးေတြဟာ ေနာက္ဆက္တဲြဆုုိးက်ဴိးေတြ ရွိေနတာကိုု သိရက္နဲ႕ ေရာင္းခ်ခြင့္ေပးထားတာ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ အဲဒါကုုိ ခြင့္ျပဳသင့္ပါသလားတဲ့။ နယူကလီယားဟာ လူေတြရဲ႕အသက္ေတြကုုိ မ်ားစြာ ဆုုံးရွဴံးနုုိ္င္တဲ့ အင္အားၾကီးမားတဲ့ လက္နက္ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ အဲဒါကုုိ တားျမစ္သင့္တယ္ မဟုုတ္လားတဲ့။ စုုိက္ပ်ဴိးေရးထြက္ကုုန္ေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ဓာတုုေဗဒပစၥညး္ေတြ ပါေနတာကုုိ သိရက္သားနဲ႕၊ ဒါေတြဟာ ကင္ဆာျဖစ္ေစႏုုိင္တဲ့ဆီကုုိ ဦးတည္လာႏုုိင္တယ္ ဆုုိတာကုုိ သိေနရက္သားနဲ႕ ေစ်းေတြမွာ ေရာင္းခ်ခြင့္ျပဳထားတာေတြ အားလုုံးကုုိ ျပန္သိမ္းသင့္တယ္ မဟုုတ္လားတဲ့။ ေနေရာင္ျခည္ေၾကာင့္ အသားအရည္ေလာင္ႏုုိင္ျပီး ဒါဟာ ကင္ဆာကုုိ ျဖစ္ေစနုုိင္တယ္ဆုုိတာ ဟုုတ္ပါသလားတဲ့။
သူကေမးခြန္းေတြနဲ႕ သူ႕ေဆာင္းပါးကုုိ အစခ်ီထားတာပါ။ ဒီေမးခြန္းေတြဟာ သုုေတသနပညာရွင္ေတြ ေျဖဆုုိဖုုိ႕ ၾကိုုးစားေနဆဲျဖစ္ျပီးေတာ့ သူတုုိ႕ေတြ စဥ္းစားေနဆဲ ေမးခြန္းေပါင္းေျမာက္မ်ားစြာေတြထဲက အနည္းငယ္ေလာက္ နမူနာ ထုုတ္ျပထားတာပါ လုုိ႕ဆုုိထားပါတယ္။ အက်ဴိးနဲ႕ အဆုုိးကုုိ ဒြန္တဲြစဥ္းစားေနတဲ့ အႏၳရယ္မ်ားတဲ့ အေျခအေန တစ္ရပ္ကုုိ တင္ျပထားတာပါ။ ေခတ္မွီုတုုိးတက္လာေလ၊ ေမးစရာေမးခြန္းေတြမ်ားလာေလ၊ လူေတြဟာ အသက္ကုု ိဖက္နဲ႕ထုုတ္ျပီး ေနေနရေလပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
လူတခ်ဴိ႕ကေတာ့ အဲသည္အခ်က္ေတြကုုိ စဥ္းစားခန္း၀င္လုုိက္မိတာ ေတာ္ေတာ္ေလး တုုန္လွဴပ္ေျခာက္ျခားကုုန္ၾကပါတယ္။ ရရွိလာတဲ့ အက်ဴိးရယ္၊ ေနာက္ဆက္တဲြ လုုိက္ပါလာတဲ့ ဆုုိးက်ဴိးရယ္နဲ႕ ရွဴပ္ေထြးကုုန္ၾကပါတယ္။ ဒီေတာ့ လုုံး၀ဥသုုံ အသက္အႏရာယ္ကင္းလြတ္ ေစတဲ့ ေဆး၊ အစားအစာ၊ ေရ နဲ႕ မေနထုုိင္သင့္ၾကဘူးလား။
သုုိုု႕ေသာ္လည္း လူေတြဟာ ေန႕စဥ္နဲ႕အမွ် အိပ္ရာကႏုုိးလာတဲ့ အခ်ိန္ကစလုုိ႕ ကိုုယ့္အသက္ေတြကုုိ စိန္ေခၚျပီး ေနလာၾကတာပါ။ အေမရိကအိ္မ္ေတြမွာတဲ့၊ ေလွကားေပၚကျပဳတ္က်လုုိ႕ ေသတဲ့သူ နွစ္စဥ္ ၇၀၀၀ ရွိပါသတဲ့။ ၀ါယာၾကိဳးအေဟာင္းေတြ နဲ႕အိ္မ္ေတြမွာ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ အႏၱရယ္ၾကဳံလုုိ႕ ေသဆုုံးႏုုိင္တဲ့ အေျခအေနက ရာခုုိင္နွဴန္း အနည္းငယ္ေတာ့ ရွိႏုုိင္ပါတယ္ တဲ့။ အလုုပ္တုုိ႕ေက်ာင္းတုုိ႕ကုုိ လမ္းေလ်ာက္သြားတဲ့သူေတြ ကားတုုိက္လုုိ႕ လည္းေသဆုုံးႏိုုင္ပါတယ္တဲ့။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုရဲ႕ နွစ္တစ္နွစ္မွတ္တမ္းအရ လမ္းေလ်ာက္သူ လူ၂ေသာင္း၄ေထာင္မွာ ၁ ေယာက္ ကားတိုုက္ျပီး ေသဆုုံးပါတယ္ လုုိ႕ဆုုိတယ္။ တခ်ဴိ႕ေသာ အနည္းငယ္ေသာ အနည္းငယ္လူတခ်ဴိ႕ကေတာ့ အဲသည္ အႏၱရယ္ေတြအားလုုံးကုုိ ေရွာင္ၾကဥ္ျပီး ေနထုုိင္ဖုုိ႕ ၾကိဳးစားခဲ့ၾကပါတယ္တဲ့။
အဲသည္လုုိ ဆုုိးက်ဴိးေတြ၊ အသက္အႏၱရယ္ျဖစ္ႏုုိင္တာေတြကုုိ လုုံး၀ဥသုုံ ေရွာင္မယ္၊ ဖယ္မယ္ ဆုုိတဲ့ (ျဖစ္ႏုုိ္င္တာ မျဖစ္ႏုုိင္တာ အပထားလုုိ႕ေပါ့) အဲသည္လုုိ အေျခအေနတရပ္ကုုိ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္ ျခင္းကုုိ အေမရိကက ပညာရွင္ေတြက “မိမိအသက္ကုုိ တန္ဖုုိးထား ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း“ လုုိ႕ အမည္ေပးျပီး ယင္းကုုိ စည္းကမ္းေဘာင္ေတြနဲ႕သတ္မွတ္ ခဲ့ၾကပါတယ္။ (ေရကုုိၾကိဳခ်က္ေသာက္၊ အိမ္ကုုိ တထပ္ပဲေဆာက္၊ ေအာ္ဂဲနစ္ကုုိပဲ အားေပး၊ ေနာက္ဆက္တဲြေဘးျဖစ္ေစတဲ့ ေဆး၀ါးေတြကုုိ မေသာက္၊ အထပ္ျမင့္ေတြ မတက္ပဲေန၊ လွ်ပ္စစ္ပစၥည္းေတြ ေ၀းရာေန…. စသျဖင့္ စသျဖင့္။)
ေရာ္ဘင္ ဂရီဂုုိရီ(Robin Gregory) လုုိ႕ေခၚတဲ့ အမ်ဴိးသားသိပၺံနဲ႕ စီမံခန္႕ခြဲမူ ေဖာင္ေဒးရွင္းက တဲြဖက္ဒါရုုိက္တာက အသက္ကုုိ တန္ဖုုိးထားဖုုိ႕၊ အႏၱရာယ္ရွိတာေတြ ဖယ္ရွားဖုုိ႕ဆုုိတဲ့ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြခ်မွတ္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ဖုုိ႕ အခုုလုုိဆုုိခဲ့ပါတယ္။ သူက ပထမဦးဆုုံး လုုပ္ရမွာက အသက္အႏၱရာယ္ရွိတာေတြ၊ ကုုိယ့္အသက္ကုုိ ခ်ိမ္းေျခာက္ခံေနၾကရတာေတြက ဘာေတြလဲဆုုိတာ သိေအာင္လုုပ္တာျဖစ္တယ္၊ ျပီးရင္ ဒါေတြကုုိမလုုပ္ပဲ ေရွာင္ရွားတာျဖစ္တယ္၊ ေနာက္ေတာ့ တေျဖးေျဖးနဲ႕ ညဏ္ရွိတဲ့အေတြးေတြ ၀င္လာျပီး ပုုိေကာင္းတဲ့ နည္းသစ္ေတြ၊ အၾကံညဏ္ေတြ ရလာႏိုု္င္ပါတယ္လိုု႕ ဆုုိပါတယ္။ သူ စဥ္းစားျပတဲ့အထဲမွာ နယူးကလိယားစက္ရုုံေတြ လည္းပါပါတယ္။ စကတည္းက လူေတြ အႏၱရယ္ရွိသလားမရွိဘူးလား ဆုုိတာကုုိ စဥ္းစားသင့္ပါတယ္လုုိ႕ ေျပာပါတယ္။
ဟားဗက္တကၠသုုိလ္ထြက္ ရစ္ခ်က္၀ီလ္ဆင္ (Richard Wilson)ဟာ သိပၺံမဂၢဇင္းတစ္ေစာင္မွာ ႏွစ္စဥ္ျဖစ္ပ်က္တတ္တဲ့ အသက္အႏၱရယ္ ဆုုံးရွဴံးမူေတြကုုိ အၾကမ္းဖ်င္း သုုေတသနလုုပ္ျပ ခဲ့ပါတယ္။ ေနရာတုုိင္း၊ အခ်ိန္တုုိင္းမွာ ျဖစ္တတ္၊ ပ်က္တတ္ တာေတြပါ။
– ရုုိးရုုိးေရကုုိ သန္႕စင္ဖုုိ႕ဆုုိျပီး ဓါတုုပစၥည္း တမ်ဴိးျဖစ္တဲ့ ကလုုိရင္း (Chlorie) (Cl) သုုံးရပါတယ္။ ဒီေရသန္႕ကုုိ ေသာက္သုုံးလုုိ႕ လူ ၁၇သိန္းမွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– တစ္ေန႕ကုုိ ပဲေထာပတ္ စားပဲြတင္ဇြန္းနဲ႕ တစ္ဇြန္းစားသုုံးသူ လူ၁သိန္း၂ေသာင္း ၅ေထာင္(၁၂၅၀၀၀)မွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– အိမ္အတြင္းမွာ ျဖစ္တတ္တဲ့ မေတာ္တဆထိခုုိက္မူမ်ား (ဥပမာ-ေလွကားေပၚက ျပဳတ္က်တာမ်ဴိး)ေၾကာင့္ လူ၉ ေထာင္မွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုု အေရွ႕ဖက္ပိုုင္းက မသန္႕ရွင္းတဲ့ေလေတြကုုိ ရွဴရွိူက္မူေတြေၾကာင့္ လူ ၅ေထာင္မွာ ၁ ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– ပုုလိပ္ေတြ ဂ်ဴတီ၀င္ရင္း အသတ္ခံရမူေတြမွာ လူ ၄ ေထာင့္ ၅ ရာ (၄၅၀၀)မွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– ကားမေတာ္တဆမူေတြေၾကာင့္ လူ ၄ေထာင္မွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– ေတာင္တက္ရင္းနဲ႕ ေသဆုုံးမူက လူ ၁၇၀၀ မွာ ၁ေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္။
– စီးကရက္ေသာက္မူေၾကာင့္ ကင္ဆာျဖစ္ျပီးေသဆုုံးတာ လူ၃၀၀ မွာ ၁ေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္။
ဒါ့ထက္မက ျပင္းထန္ျပီး က်ယ္ျပန္႕တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ၾကည့္လုုိက္ေတာ့ အေမရိကလူဦးေရဟာ အခ်ိမ္းေျခာက္ခံေနရျပီး မလုုံျခ်ဳံေတာ့ဖူးလုုိ႕ သူက (ဂ်င္ဖူလာ) ေကာက္ခ်က္ခ်ပါတယ္။ ေလျဖတ္တာနဲ႕ နွလုုံးေရာဂါေတြေၾကာင့္ ေသဆုုံးမူႏွဴန္းဟာ ျမင့္မားလာတယ္လိုု႕ ဆုုိတယ္။
သိပၺံပညာရွင္ေတြရဲ႕ေလ့လာ ေတြ႕ရွိခ်က္ေတြအရ ပတ္၀န္းက်င္ေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားတဲ့ ေသဆုုံးမူေတြမွာ အသက္အရြယ္ငယ္ငယ္နဲ႕ ေသဆုုံးမူေတြကုုိ ေလ့လာၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ေဆးလိပ္ေသာက္တာ၊ အဆီမ်ားတဲ့အစားအစာေတြ စားသုုံးတာ၊ ေလ့က်င့္ခန္းနည္းတာ၊ အရက္ေသစာ ေသာက္စားတာေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ၾကျပီး အဲသည္အခ်က္ေတြဟာ အခုုမွ မဟုုတ္ပဲ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ရာစုုေတြကတည္းက အေျခခံလာတဲ့အခ်က္ေတြ ျဖစ္တယ္လုုိ႕ သုုံးသပ္ျပပါတယ္။ သည္ေတာ့ ဒါေတြကုုိ ေသေသခ်ာခ်ာ ေရွာင္ရွားလုုိ႕ရႏုုိင္တယ္ ဆုုိတာကုုိ ခ်ျပျပီး လူေတြကုုိ လက္ေတြ႕က်က် က်င့္သုုံးခုုိင္းလုုိက္ေတာ့ အေမရိက က်မ္းမာေရးစစ္တမ္းအရ အဲသည္နွစ္ေတြမွာ တကယ္ပဲ က်မ္းမာေရး တုုိးတက္လာတယ္လိုု႕ ဆုုိပါတယ္။
ေဆးေသာက္သုုံးမူ၊ အစားအစာစားေသာက္မူ ေတြအတြက္ ေရရွည္ထိမ္းခ်ဴပ္ႏုုိ္င္ဖုုိ႕ကုုိ ေတာ့ ၾကိဳးစားရဦးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဓါတုုေဗဒေဆးေတြ(ပိုုးသတ္ေဆးေတြ) ပါ၀င္တဲ့ အသီးအနွံေတြ၊ အစားအေသာက္ေတြကုုိ အဆင့္မွီျပန္လည္ သုုံးသပ္ဖုုိ႕ အေမ၇ိကန္ အစားအေသာက္နဲ႕ ေဆး၀ါးဆုုိင္ရာ ေကာ္မတီ၀င္တစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ဖရင့္ရန္း (Frank Young) ကတင္ျပပါတယ္။ သူကဆက္လက္တင္ျပမူမွာေတာ့ အဲသည္လိုု ပုုိးမႊားေတြသတ္ဖိုု႕သုုံးတဲ့ ေဆးေတြဟာ အသီးအႏွံေတြထဲ၊ အစားအေသာက္ေတြထဲ ပါလာတယ္၊ ဒါကုုိစားသုုံးရင္ အသက္အႏၱရယ္ရွိႏုုိင္တယ္၊ ကင္ဆာျဖစ္ပြားမူေတြကုုိ ေလ်ာ့က်ဖုုိ႕ ဒီလုုိအစားအေသာက္ေတြ မစားသင့္မသုုံးသင့္ေၾကာင္းေတြကုုိ အခ်က္အလက္မ်ားနဲ႕ တိတိက်က် လူထုုေရွ႕ခ်ျပဖုုိ႕ လုုိအပ္တယ္လိုု႕ ဆိုုထားပါတယ္။
လူေတြကေတာ့ အသက္အႏၱရာယ္ရွိတာကုုိ သိရဲ႕နဲ႕လည္း ေရွ႕တုုိးေနၾကတုုန္းပဲလိုု႕ ပညာရွင္ေတြက ဆုုိတယ္။ ဥပမာတစ္ခုု ေထာက္ျပရရင္ ေဆးလိပ္ေသာက္သုုံးတာ အသက္အႏၱရယ္ရွိပါတယ္ ဆုုိတာကုုိ သိၾကေသာလည္း၊ ေဆးလိပ္ေသာက္သုုံးသူေတြရဲ႕ ၃၀ ရာခုုိင္နွဴန္းဟာ ေဆးလိပ္ေသာက္သုုံးမူေၾကာင့္ ဆက္စပ္ျဖစ္လာတတ္တဲ့ ေရာဂါေတြေၾကာင့္ အသက္ဆုုံးရွဴံးတာကုုိ သိၾကေသာလည္းပဲ လူေတြက က်န္တဲ့ ၇၀ ရာခုုိင္နွဴန္းကုုိ အားကုုိးျပီး ေဆးလိပ္ေသာက္သုုံးေန ၾကပါေသးတယ္။ ဒါ့အျပင္ လူ၁သန္းမွာ ၁ေယာက္ ျဖစ္တတ္တဲ့ ကင္ဆာလုုိေရာဂါဆုုိးၾကီးဟာ ဓာတုုေဗဒပစၥည္းေတြပါတဲ့ ေရသန္႕ေတြကုုိေသာက္သုုံးလုုိ႕ဆုုိတဲ့ အခ်က္ကုုိ လူေတြကုုိ သိေအာင္လုုပ္ခဲ့ေပမယ့္ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ဒီ ေရကုုိ ေသာက္သုုံးသူတုုိင္းမျဖစ္ၾကတာကိုုပဲ အဓိကထား ၾကည့္ခဲ့ၾကပါတယ္တဲ့။ (လူ၁သန္းမွာ ၁ေယာက္ျဖစ္တာပဲ အဲသည္ထဲ ငါမပါဘူး ဆုုိတာမ်ဴိးေတြးၾကပုုံပါပဲ။)
သည္ေတာ့ လူေတြ အသိတရားရလာေအာင္ ဘယ္လုုိလုုပ္ရမလဲဆုုိျပီး အမ်ဴိးသားသိပၺံပညာဆုုိင္ရာ ေဖာင္ေဒးရွင္းက အဲသည္ကြက္လပ္ကုုိ ျဖည့္ဖုုိ႕ ၾကိဳးစားၾကပါတယ္။ အဲသည္ နယ္ပယ္ကိုု “အသက္အႏၱရယ္ရွိတဲ့ အေျခအေနတစ္ခုုကိုု လူထုုၾကား ဆက္သြယ္တင္ျပမူ” (Risk Communication) လုုိ႕အမည္ေပးလုုိက္ပါတယ္။ သည္အဓိပၺါယ္ကုုိ ေဖာ္ေဆာင္လုုိက္ရင္ ကၽြမ္းက်င္တဲ့ ပညာရွင္ေတြနဲ႕ လူထုုၾကားမွာ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကုုိ ေပးမယ္၊ အၾကံညဏ္ေတြ ေပးမယ္၊ ေဆြးေႏြးမယ္၊ တုုိင္ပင္မယ္။ ျပီးရင္ အသက္အႏၱရယ္ရွိတဲ့ အေျခအေနေတြကုုိ လူေတြက သိျမင္လာျပီး ကိုုယ့္ကိုုယ္ကုုိယ္တင္မက၊ ကုုိယ္ခ်စ္တဲ့သူေတြကုုိပါ ကာကြယ္ဖုုိ႕ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြခ်ၾကမယ္။ အဲဒီရည္ရြယ္ခ်က္ေတြနဲ႕ Risk Communication ကုုိလုုပ္ၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ သူတုုိ႕ကုုိ အင္တာနက္ေတြ၊ အြန္လုုိင္းေတြကတဆင့္ စိတ္ပါ၀င္စားသူေတြ ဆက္သြယ္လာဖုုိ႕လည္း ၾကိဳဆုုိေနၾကပါတယ္တဲ့။ တခ်ဴိ႕ေသာ တကၠသုုိလ္ေတြမွာလည္း ဒီဘာသာရပ္ကုုိ တင္ျပေဆြးေႏြးသြားဖုုိ႕ ေမ်ာ္လင့္ခ်က္နဲ႕ ဆက္လက္ၾကိဳးစားေနၾကပါတယ္။
ဂ်ဴနီယာ၀င္း
(Ref ; 1989 June 19 American Weekly Newsletter မွ Jim Fuller ၏ Expert Study Reality and Perception Life’s Risk နွင့္ ၂၀၁၇ Risk Communication ကုုိမီွညမ္းဘာသာျပန္ထားပါသည္။)

Thursday, November 2, 2017

ဂ်ဴနီယာဝင္း ● အိပ္မက္ေတြကုုိ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေပးခဲ့ၾကသူမ်ား

ဂ်ဴနီယာဝင္း ● အိပ္မက္ေတြကုုိ  အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေပးခဲ့ၾကသူမ်ား
(မုိးမခ) ႏုိဝင္ဘာ ၂၊ ၂ဝ၁၇ (အေတြးအျမင္ ႏုုိဝင္ဘာ ၂ဝ၁၇)
(ဒီေဆာင္းပါးကုုိ ဆင္းရဲတြင္းနက္ေနသူမ်ား (၂) လုိ႔ အမည္တပ္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဆင္းရဲတြင္းနက္ေနသူမ်ား အမည္တပ္ ေဆာင္းပါးတစ္ပုုဒ္က Jeffrey Sachs ေရးသားေသာ The End of Poverty စာအုုပ္နိဒါန္း (အဆိုုေတာ္ ဘုုိႏုုိ (Bono) ေရး) တာကိုု ဘာသာျပန္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။)

● မင္းအိပ္မက္က ဘာလဲ ?

ဒီေမးခြန္းက ကမာၻေပၚမွာ အလုုပ္္မရွိတဲ့လူေတြ၊ အလုုပ္လက္မဲ့ေတနဲ႔ ဆင္းရဲတဲ့လူတန္းစားတရပ္ကုုိ ေမးလုုိက္တာပါ။ သည္ ေတာ့ ေမးခြန္းက သူတုိ႔အတြက္ ရယ္စရာေကာင္းေနလား။ သူတုိ႔ကုုိ  ဘယ္လုုိအလုုပ္မ်ဳိးကုုိ စတင္လုုပ္ခ်င္သလဲလုိ႔ေမးျပီး အလုုပ္အကုုိင္တစ္ခုုခုုေပးျပီး သူတုိ႔ဆီက ဘယ္လုုိေမ်ာ္လင့္ခ်က္ထားၾကမလဲ။

၁၉၇၉ ခုုနွစ္ မွာ Trickle Up ပရုုိဂရမ္ စတင္တည္ေထာင္ခဲ့တဲ့ အေမရိကန္ႏုုိင္ငံသား မုုိင္းဒရပ္နဲ႔ဂလန္လိသ္ (Mildred and Glen Leet) တုိ႔စုုံတဲြက တုုိင္းျပည္ ၉၉ ႏုုိင္ငံမွာ အၾကိမ္ေပါင္း ၇ဝဝဝ မက အဲဒီ ေမးခြန္းေတြကုုိ ေမးၿပီး အေကာင္အထည္ေဖာ္ဖုုိ႔ ႀကိဳးစားခဲ့ၾကတယ္။ သူတုိ႔တေတြက ဆင္းရဲသားေတြအျပင္ စာမတတ္ေပမတတ္ လူတန္းစားေတြကုုိေတာင္ ေတြ႕ျပီး အေျဖ ထုုတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ လိသ္ဟာ ကာရီဘီရန္အရပ္က အဆင္းရဲဆုုံး ေဒသတစ္ခုုျဖစ္တဲ့ ဒုုိမီနီကာကုုိခရီးထြက္ခဲ့စဥ္မွာ Trickle Up ေမြးဖြားလာဖုုိ႕ အေၾကာင္းေတြ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။
”ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က မတူညီတဲ့လုုပ္ငန္း ၁ဝဝ အတြက္ ေဒၚလာ ၁ဝဝ သုုံးခဲ့တယ္။ ရခဲ့တဲ့ အေတြ႕အၾကဳံေတြက ဒီထက္မက တန္ဖုုိးရွိတယ္။ ဘာနဲ႔မွ ႏႈိင္းလုိ႔မရပါဘူး။” ဂလန္လိသ္က ဆက္ေျပာရာမွာ ”ကာရီဘီရမ္အရပ္က ဒုုိမီနီကာဆုုိတဲ့ ကြၽန္းေလး တစ္ကြၽန္းကိုု စစခ်င္းတုုန္းက ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ ေရြးခ်ယ္ခဲ့ပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆုုိေတာ့ အဲသည္ေနရာမွာ အလုုပ္လက္မဲ့ေတြ သိပ္ကုုိ ထူထပ္တယ္။ သူတုိ႔ရဲ႕ဝင္ေငြကလည္း အနိမ့္ဆုုံးအဆင့္ေလာက္ပဲ ရွိတယ္။”
အဲဒီမွာ ဆင္းရဲတဲ့သူေတြကုုိ ကူညီေပးမယ့္ ပရုုိဂရမ္ေတြ ဘာမွမရွိဘူး။ သူတုိ႔က ႐ုိး႐ုိးရွင္းရွင္းပဲ စခဲ့ၾကတာပါ။ သူတုိ႔ကိုုယ္ပုုိင္ ပုုိက္ဆံ ေဒၚလာ ၁ဝဝ နဲ႔ လူ ၁ဝ ေယာက္စီကုုိေပးျပီး ကိုုယ္ပုုိင္အလုုပ္ေလး စလုုပ္ခုုိင္းခဲ့ၾကတယ္။ ၾကက္ဥ၊ ယုုိနဲ႔ ေက်ာင္းသုုံး ပစၥည္းေလးေတြ ေရာင္းဖုုိ႔စီစဥ္ေပးခဲ့တယ္။ အဲသည္အလုုပ္ေလးက ယေန႔တုုိင္ တည္တန္႔ေနတယ္။ ေျပာရရင္ ရလဒ္ေတြက အံ့ၾသစရာေကာင္းေလာက္ေအာင္ တုုိးတက္လာတယ္ေပါ့။ အခုု Trickle Up အေၾကာင္းေလးကုုိ အစျပန္ေဖာ္ၾကည့္ပါမယ္။
Trickle Up ဆုုိတဲ့ အဓိပၺါယ္ရဲ႕ ေနာက္မွာ လက္ေတြ႕က်တဲ့သီအုုိရီ တစ္ခုုရွိေနတယ္။ ”လူတစ္ေယာက္ကုုိ ငါးတစ္ေကာင္ေပးျပီး ထမင္းတနပ္ေကြၽးမလား၊ ဒါမွမဟုုတ္ သူ႕ဘဝေနထုုိင္စားေသာက္ဖုုိ႕ ငါးမ်ားနည္း သင္ေပးမလား” တဲ့။ လိသ္က ”လူတုုိင္း လူတုုိ္င္းမွာ” တဲ့၊ ”ဘယ္လုုိပဲ အဖိႏွိပ္ခံေနရပါေစ၊ ေကာင္းမြန္တဲ့ ဘဝအိပ္မက္ေတြနဲ႔ အလုုပ္ေကာင္းေကာင္းလုုပ္ဖုုိ႔ ခ်န္ပီ ယံ ျဖစ္ဖုုိ႔ အခြင့္အေရးရရင္လုုပ္မွာပဲ ဆုုိတဲ့ အိပ္မက္ေတြ ရွိေနၾကပါတယ္” လုိ႔ေျပာတယ္။
Trickle Up ရဲ႕မူရင္းအဓိပၸါယ္ကိုု ေဖာ္ၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ”အျပည္ျပည္ဆုုိင္ရာ အက်ဳိးအျမတ္မယူပဲ လူ႔ဘဝေကာင္းမြန္တုုိး တက္ဖုုိ႔ လုုပ္ေဆာင္ေပးေနေသာ အဖဲြ႕အစည္း” လုိ႔ ဘာသာျပန္ပါတယ္။ အဲဒီအဖဲြ႕အစည္းက အလြန္႔ အလြန္ ဆင္းရဲမဲြေတ ပါတယ္ဆုုိတဲ့သူေတြကုုိ အဓိကပစ္မွတ္ထားပါတယ္။ – သူတုိ႔သတ္မွတ္တဲ့ ဆင္းရဲတဲ့သူေတြဆုုိတာ တစ္ေန႔ကုုိ ေဒၚလာ ၂ ေဒၚလာေအာက္ (၁.၉ ေဒၚလာ) ေလာက္ပဲ ဝင္ေငြရွိတဲ့သူေတြ – ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ စစခ်င္းမွာေတာ့ အားႏြဲ႕တဲ့ အမ်ဴိးသမီးေတြ၊ ကုုိယ္ခႏၶာခ်ဳိ႕ယြင္းေနတဲ့သူေတနဲ႔ အေမရိက၊ အာဖရိကနဲ႔အိႏၵိယက ခုုိလႈသူေတြဆီ ခ်ဥ္းကပ္ပါတယ္။ ဆင္းရဲလြန္းလုိ႔ အတိ ဒုုကၡေရာက္ေနသူေတြျဖစ္ျပီး သူတုိ႔ဟာ အစုုိးရေရးဆဲြတဲ့ အစီအစဥ္ေတြထဲမွာ ပါဝင္ပတ္သက္ဖုုိ႕ေတာင္မွ အလွမ္းေဝးေနသူ ေတြျဖစ္ျပီး NGO (Non-government Organization) ဆုုိတဲ့ ”အစုုိးရမဟုုတ္တဲ့ အဖဲြ႕အစည္း” ေတြနဲ႔လည္း ဘယ္လုုိမွ မ ေတြ႕ႏုုိင္တဲ့ မဆုုံဆည္းႏုုိင္တဲ့သူေတြ ျဖစ္ပါတယ္။
United Nations Relief and Rehabilitation Agency (ကမာၻ႕ကုုလသမဂၢ ဆုုိင္ရာ ကူညီေထာက္ပံ့ေရး ေအဂ်င္စီ) မွာ သူ႕ဘဝတေလ်ာက္လုုံး လုုပ္ကုုိင္ခဲ့တဲ့ ကာလတေလ်ာက္လုုံးမွာ ကမာၻအနွ႔႔ံက တုုိင္းျပည္ေပါင္း ၅ဝႏုုိင္ငံ ကုုိခရီးထြက္ျပီး လူေတြရဲ႕ ဘဝေတြကုုိ ေလ့လာစမ္းစစ္ျပီး အေျဖတစ္ခုုထုုတ္ႏုုိင္ဖုုိ႕ ေမ်ာ္လင့္ခ်က္ေတနဲ႔ ၾကိုုးစားခဲ့ၾကပါ့တယ္။
လြန္ခဲ့တဲ့ ၁ဝႏွစ္ေလာက္က မုုိင္းလ္ဒရပ္နဲ႔သူ (လိသ္) တုိ႔နွစ္ဦးသားဟာ ”အျပည္ျပည္ဆိုုင္ရာ ညိမ္းခ်မ္းေရး အဆင့္ျမင့္ ေကာ္မတီ” ရဲ႕ ေနာက္ခံနဲ႔ၾကီးမားတဲ့ အစီအစဥ္တစ္ခုုကုုိ ခ်မွတ္ေရးဆဲြျပီး အေကာင္အထည္ေဖာ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ သူတုိ႔က ပုုိက္ဆံမရွိ၊ ဆင္းရဲတဲ့လူတန္းစားေတြကုုိ ေတြ႕တယ္၊ ေမးခြန္းေတြေမးတယ္၊ သူတိုု႔ရဲ႕အိပ္မက္ကဘာလဲလုိ႔ ေျဖခုုိင္းၾကည့္ တယ္၊ သူတုိ႔လက္ထဲ ပုုိက္ဆံထည့္ျပီး ဒါဟာ တကယ္ကူညီတာ၊ ဟန္ေဆာင္ေမးေနတာမဟုုတ္ဖူးလုိ႔ သက္ေသျပခဲ့တယ္။
”ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က ေဒသဆုုိင္ရာ (ကာရီဘီရန္အရပ္က အဆင္းရဲဆုုံး ေဒသတစ္ခုုျဖစ္တဲ့ ဒုုိမီနီကာ) အစုုိးရအဖဲြ႕ေတြ၊ အရာ ရွိေတြနဲ႔ ေတြ႕ျပီး သူတိုု႕ေနရာက လူေတြအေၾကာင္းကိုု အေသးစိတ္ေမးျမန္းၾကပါတယ္။ ေဒသခံလူေတနဲ႔ေတြ႕ဆုုံမူေတြ မေရတြက္နိုုင္ေအာင္ လုုပ္ရပါတယ္။ တခ်ဳိ႕က ယဥ္ယဥ္ေက်းေက်း တုုံ႔ျပန္ၾကတယ္။ တခ်ဳိ႕ကေတာ့ ဟာသေတြ လာလုုပ္ ေနတယ္ဆုုိျပီး စိတ္ဆုုိးၾကတယ္။ အဲသည္လုုိလူေတြ ၾကားထဲကမွ အနည္းငယ္ေသာ ၁ဝေယာက္ေလာက္သာ ရွိတဲ့ အလုုပ္ လက္မဲ့၊ အိမ္ေထာင္မရွိတဲ့ အမ်ဳိးသမီးအုုပ္စုုတစ္စုုကုုိ ေတြ႕ခဲ့ပါတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က သူတုိ႔ကုုိ ေမးၾကည့္တယ္ — ”ခင္ဗ်ား တုိ႔ကုုိ အလုုပ္တစ္ခုုခုု တစ္ေယာက္ေယာက္က ေပးမယ္လုိ႔ ေမ်ာ္လင့္ျပီး ေစာင့္ေနၾကတာ ဘယ္ေလာက္ၾကာျပီလဲ၊ ကိုုယ့္ဘာ သာကုုိယ္ ေရာလုုပ္ဖုုိ႕စိတ္ကူးမရွိဘူးလား”
”ဒီေမးခြန္းက သူတုိ႔အတြက္ စိတ္အေႏွာက္အယွက္လည္း ျဖစ္တယ္၊ စိတ္လႈပ္ရွားစရာလည္း ေကာင္းပါတယ္။ သူတုိ႔က ေျဖတယ္ – ”ကြၽန္မတုိ႔လုုပ္ခ်င္တာေပါ့။ ကြၽန္မတုိ႔က ဝုုိင္ေကာင္းေကာင္း လုုပ္တတ္တယ္။ ဘယ္လုုိလုုပ္ရမလဲ ဆုုိတာလည္း သိတယ္။” ဆုုိျပီး အစီအစဥ္တစ္ခုုကိုု ေကာက္ေၾကာင္းဆဲြျပတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က သူတုိ႔အတြက္ ရင္းႏွီးေငြ ထုုတ္ေပးလုုိက္ ပါတယ္။ ဒါဟာ သူတုိ႔ရဲ႕အိပ္မက္ကုုိ ဆဲြထုုတ္ေပးလုုိက္တာ ျဖစ္ပါတယ္။ စာခ်ဳပ္တစ္ခုုခ်ဳပ္တယ္ – လက္မွတ္ထုုိးၾကတယ္ – သူတုိ႔အတြက ္ပုုိက္ဆံ ထုုတ္ေပးတယ္။ သူတုိ႔စိတ္ထဲ အလုုပ္တစ္ခုုလုုပ္ရေတာ့မယ္ဆုုိျပီး ခံစားမိသြားၾကတယ္ေပါ့။”
မုုိင္းလ္ဒရက္က ”သူတုိ႔ အခုဆက္လက္ အလုုပ္လုုပ္ေနၾကဆဲပါပဲ။” ”အရသာရွိတဲ့ဝုုိင္ကုုိ သူတုိ႔ေကာင္းေကာင္းလုုပ္ႏုုိင္ၾက ၿပီ၊ ကြၽန္မေတာင္ ျမည္းၾကည့္တာ ေတာ္ေတာ္ ေကာင္းတာပဲ။ ”။
သူတုိ႔လုုပ္ငန္းမွာ ၃ ပု႔ ၂ ပုုံက အမ်ဳိးသမီးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဂလန္လိသ္က ”ကမာၻေပၚမွာရွိတဲ့ အမ်ဳိးသမီးေတြကုုိ  – ေပါင္မုုန္႔ ေကာင္းေကာင္းဖုုတ္တတ္ရင္ ေပါင္မုုန္႔ဆုုိင္တစ္ဆုုိင္ဖြင့္လုုိက္ေတာ့ – တဲ့။ ဒါမွမဟုုတ္ – ေကာင္းေကာင္း အခ်ဳပ္အလုုပ္တတ္ရင္ စီးပြားေရးတစ္ခုုခုု စတင္လုုိက္ေတာ့ – တဲ့။ အဲဒါ အမ်ဳိးသမီးေတြရဲ႕ ေခါင္းထဲမွာ ရွိေနတာ။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က သူတိုု႕ကိုု ”ခင္ ဗ်ားတုိ႔ေခါင္းထဲ ရွိတာ ခ်ေရးလုုိက္ပါ၊ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က ေဒၚလာ ၅ဝ အရင္းျပဳမယ္။ ၃ လေက်ာ္ရင္ ခင္ဗ်ားတုိ႔ရလာတဲ့ အက်ဳိး အျမတ္ထဲက ၂ဝ ရာခုုိင္ႏႈန္းကုုိ ျပန္ျပီးအရင္းအႏွီးထပ္လုုပ္။ ဒါဆုုိ ခင္ဗ်ားတုိ႔ကုိ ေနာက္ထပ္ ေဒၚလာ ၅ဝ ထပ္ေပးမယ္” လုိ႔ေျပာလုုိက္တယ္။” မုုိင္းဒရက္က ”ဒီလုုိစေျပာလုုိက္ေတာ့  ပထမဦးဆုုံးအၾကိ္မ္ ဆင္းရဲသားေတြဟာ ေသေသခ်ာခ်ာ အာ႐ုံ စုုိက္ျပီး နားေထာင္လာတယ္၊ ေလးေလးနက္နက္ စဥ္းစားလာတာ ေတြ႕ရပါတယ္။ သူတုိ႔ရဲ႕ စိတ္ကူးေတြနဲ႔ ၅ဝ ေဒၚလာ နဲ႔အလုုပ္စလုုပ္မယ္။ ဒါဟာ လြယ္ေတာ့မလြယ္ဘူးပဲ”
”စစခ်င္းမွာေတာ့ သူတုိ႔ကုုိယ္ပုုိင္ စီမံကိန္းနဲ႔လုုပ္ၾကတာေပါ့။ အေမရိကန္က စီးပြားေရးသမားေတြ စီးပြားေရး စလုုပ္တဲ့ သူ ေတြလုုိေပါ့ဗ်ာ။” ဂလန္က ဆက္ေျပာတယ္။” ဒါေပမယ့္ လုုပ္ငန္းရဲ႕ ၃ ပုုံ ၂ ပုုံေလာက္ပဲ အၾကမ္းအားျဖင့္ သြားေနတယ္။ သူ တုိ႔ဆဲြထားတဲ့အတုုိင္းျဖစ္မလာရင္ တစ္ဝက္ေလာက္မွာ ေနာက္တစ္ခုုကိုု စလုုပ္ဖုုိ႕ အၾကံေပးလုုိက္ပါတယ္။” ”ဘာျဖစ္လုိ႔လဲ ဆုုိေတာ့ သူတုိ႔မွာ ဒီအတုုိင္း ဆက္လက္သြားေနဖုုိ႔ အေတြ႕အၾကဳံတုိ႔၊ ဘာတုိ႔ ယူဖုုိ႕ အခ်ိန္သိပ္ေပးလုိ႔မရဘူးေလ။ ေမ်ာ္လင့္ ခ်က္တုိ႔၊ မုုိးေပၚကက်လာတဲ့ ကံေကာင္းမႈတုိ႔ကိုု ေစာင့္ေနလုိ႔မရဘူးဗ်။”
သူတုိ႔ စတင္လမ္းခင္းေပးတဲ့အလုုပ္ေတြထဲမွာ ဆုုိင္ေသးေသးေလး စဖြင့္တာ၊ ၾကက္နဲ႔ဆိတ္ေတြ ေရာင္းခုုိင္းတာ၊ အဝတ္အထည္ေတြကုုိ ေဒသဆုုိင္ရာေစ်းမွာ ေနရာရွာေပးျပီး  တင္ေရာင္းခုုိင္းတာေတြပါပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ပုုိက္ဆံကုုိ ဘယ္ လုုိ စုုေဆာင္းရမယ္၊ အေႂကြးကုုိ ဘယ္လုုိယူျပီး ကိုုယ္ပုုိင္အရည္အခ်င္းနဲ႔တုုိးပြားေအာင္ ဘယ္လုုိလုုပ္သင့္တယ္၊ အနာဂတ္အ တြက္ အစီအစဥ္ဆဲြတတ္ဖိုု႕ စသျဖင့္ ရွင္းျပသင္ၾကားေပးၾကပါတယ္။ အေရးၾကီးဆုုံးကေတာ့ ကိုုယ့္ကိုုယ္ကုုိယ္ ယုုံၾကည္မူရွိဖုုိ႕ ျဖစ္ပါသတဲ့။
သူတိုု႕လုုပ္ငန္းေတြဟာ United Nation ‘s Development Forum magazine (ကမာၻ႕ကုုလသမဂၢ ဆုုိင္ရာ တုုိးတက္ေရး ဆုုိ္င္ရာ ေဆြးေႏြးပဲြ) မဂၢဇင္းမွာ Trickle Up အေၾကာင္းေတြ ေဆာင္းပါးေတြ ပါလာေတာ့ပုုိျပီး လူေတြ အာရုုံစုုိက္မိလာပါတယ္။ ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္းကုုိ မီဒီယာေတြက စိတ္ဝင္စားလာတယ္။ သူတိုု႕ရဲ႕ ေအာင္ျမင္မူေတြကုုိ လူေတြ သိခ်င္လာၾကတယ္။ ကမာၻအနွံ႔အျပားက ကမ္းလွမ္းလာတာေတြ၊ ဒီအလုုပ္ကုုိ လွဴခ်င္တမ္းခ်င္တာေတြ ထိျဖစ္လာတယ္။ မုုိင္းဒရပ္က ”ကြၽန္မတုိ႔ မူလအစမွာ ေဒၚလာ ၁ဝဝဝ နဲ႔ စလွဴခဲ့ၾကတာပါ” လုိ႔ျပန္ေျပာင္းေျပာျပပါတယ္။ ”ေနာက္ေတာ့ UN (United Nation) (ကမာၻ႕ ကုုလသမဂၢ) က ေဒၚလာ ၇ဝဝဝထည့္ဝင္ခဲ့တယ္။ သူတုိ႔ နွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ဆက္လက္ အက်ဳိးျပဳေပးခဲ့တာ ေဒၚလာ ၇ ေသာင္းခဲြေလာက္ ရွိပါျပီ။ ဒါေပမယ့္ မႏွစ္ကဆုုိ နယ္သာလန္က လုုပ္ငန္းတစ္ခုုက ၄ ႏွစ္စီမံကိန္းအတြင္း ေဒၚလာ ၆ ေသာင္း ျပန္ရခဲ့ပါတယ္။ ဒါဟာ နွစ္ေတြၾကာလာေလ၊ ပုုိျပီး လုုပ္ငန္းက ၾကီးထြားလာေလ၊ အျမတ္မ်ားမ်ားရေလ ေပါ့။ စစခ်င္း ကိုုယ္တတ္နိုုင္သေလာက္ေလးနဲ႔စေပးခဲ့ရာကေန ခုုဆိုု ၂ ဆ ျပန္ရတယ္။”
ဟုုတ္ပါတယ္။ ႏွစ္စဥ္ ေဒၚလာ ၅ ေသာင္းနဲ႔လူေတြကုုိ လုုပ္ငန္းေတြ စတင္ေပးခဲ့တာ လာမယ့္နွစ္အနာဂတ္မွာ ေဒၚလာ ၁ သန္းရမယ္လိုု႔ လိသ္က ေမ်ာ္လင့္ေနပါတယ္။
Trickle Up က အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာလည္း အလုုပ္ျဖစ္ေနပါတယ္။ မုုိင္းဒရပ္က ”နယူးေယာက္ရဲ႕အဆင္းရဲဆုုံး ေနရာေလးတစ္ခုုမွာ လုုပ္ငန္း ၄ဝ စတင္ခဲ့ပါတယ္။ အခုုဆုုိရင္ ျမင္တဲ့အတုုိင္းပဲေလ – ၂ဆ ၂ဆ ရေနျပီ။ ဒါဟာ ပထမတစ္နွစ္ စာေလာက္ေလး တြက္ျပတာပါ။ ဒိအရင္စခဲ့တဲ့ စီမံကိန္းေတြဆုုိ ေျပာမျပတတ္ေလာက္ေအာင္ ေအာင္ျမင္ေနပါျပီ။ ဒိထက္မ က ေျပာစရာေတြ အမ်ားၾကီးပါပဲ။”
”အင္း… ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ကေတာ့ မီဒီယာကုုိ သည္လူေတနဲ႔ ေပးမေတြ႕ေစခ်င္ဘူး။ သည္လုုိလုုပ္လုုိက္တာဟာ သူတုိ႔ေလးေတြ ရဲ႕ ေရွ႕ေရးကိုဖ်က္စီးပစ္ရာေရာက္ပါတယ္။ လုုပ္ငန္းအတြက္ အကူအညီလည္းမျဖစ္ပါဘူူး။ အစုုိးရ ဝါဒျဖန္႕တဲ့ ပုုံစံျမင္ရပါမ်ား ရင္ ယုုံၾကည္မူကင္းမဲ့သြားမွာကုုိ စုုိးရိမ္ပါတယ္။ ခနေတာ့ စတားေတြ ျဖစ္သြားမွာေပါ့ေလ။ ဒါဟာ သူတိုု႔အတြက္ ေရွ႕အလား အလာ အခြင့္အေရးေတြ ဆုုံး႐ႈံးသြားလိမ့္မယ္။”
မုုိင္းဒရက္ က ”ေဒၚလာ ၅ဝတုိ႔ ၊ ၅ေဒၚလာတုိ႔ဆိုုတာ အေရးမၾကီးပါဘူး။ အေရးၾကီးတာ လူ႕ရဲ႕ခံစားခ်က္ေတြကုုိ ဖြင့္ေပးလုုိက္ဖုုိ႔ သာ အဓိကပါ။ သူတုိ႔အတြက္ ေလးစားမူနဲ႔ဂုုဏ္သိကၡာကို ရရွိခံစားေပးလုုိက္ျခင္းသာလ်င္ လုုပ္ငန္းရဲ႕ ေအာင္ျမင္မႈျဖစ္ပါ တယ္။”
၁၉၇၉ခုုနွစ္မွာစတင္ခဲ့တဲ့ Trickle Up ဟာ အမ်ဳိးသမီး ၂ သိန္းခဲြကုုိ ကူညီေပးႏုုိင္ခဲ့ျပီး မိသားစုုေတြအတြက္ ကိုုယ့္ကိုုယ္ကုုိယ္ ယုုံၾကည္မူ၊ အလုုပ္ကြၽမ္းက်င္မူေတနဲ႔ စီးပြားေရးအလုုပ္ေတြ ပုုိင္ႏုုိင္သြားေစယုုံမက လူမႈဆက္ဆံေရးနယ္ပယ္ပါ က်ယ္ျပန္႔ လာေစခဲ့ပါတယ္။ စဥ္းစားၾကည့္ေလ – အမ်ဳိးသမီးေတြ ေအာင္ျမင္ရင္ သူတုိ႔ရဲ႕ သားသမီးေတြနဲ႔ မိသားစုုေတြပါ ပါလာျပီေပါ့။ ပထမ ၃၇ႏွစ္အတြင္းမွာ  လူေပါင္း ၁ သန္းရဲ႕ဘဝေတြကုုိ ကယ္တင္ေပးႏုုိင္ခဲ့ပါတယ္။
အခုုဆုုိရင္ Trickle Upဟာ အဖဲြ႕ေတြဖဲြ႕ျပီး လုုပ္ငန္းေတြ ဆက္လုုပ္ႏုုိင္ေနပါျပီ။ သူတုိ႔ဟာ လုုပ္ငန္းတြငး္သင္တန္းမ်ားေပးတယ္၊ ကြၽမ္းက်င္ဖုုိ႔ ကြင္းဆင္းလုုပ္ၾကရပါတယ္။ အနာဂတ္အတြက္ အစီအစဥ္ေတြကုုိ ခ်ေပးပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ Trickle Up ဟာ မိမိတုိ႔ေနထုုိင္ၾကတဲ့ ျမဳိ႕ရြာက လူေတြအခ်င္းခ်င္း ဆက္သြယ္ေရး၊ ကိုုယ့္အသိစိတ္ဓါတ္နဲ႔အလုုပ္လုုပ္ခ်င္လာေအာင္ ၾကိဳးစား ခ်င္စိတ္ရွိလာေအာင္ အားေပးၾကတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ ဆင္းရဲတာဟာ ပုုိက္ဆံမရွိလုိ႔မဟုုတ္လား။ ဒါကုုိ ျဖည့္ေပးဖုုိ႔ဆုုိရင္ တကယ့္ကုုိ သူတုိ႔နဲ႔ပြင့္လင္းျမင္သာဖုုိ႔လည္း လုုိတယ္ေလ။
Trickle Up  က ေနာက္လာမယ့္ သကၠရာဇ္ ၂ဝ၃ဝ မွာ တကမာၻလုုံးဆုုိင္ရာ ဆင္းရဲမြဲေတြမူ ကင္းစင္ဖုုိ႔ ေမ်ာ္လင့္လ်က္ရွိပါတယ္တဲ့။  ေနာက္ ၅ ႏွစ္အတြင္းမွာေတာင္ အဆင္းရဲဆုုံးလူ၁သန္းကုုိ ထပ္မံကယ္တင္ေပးႏုုိင္မယ္လုိ႔ ေႂကြးေက်ာ္ထားပါတယ္။ အ ကယ္၍မ်ား သူတုိ႔မွန္းထားတဲ့အတုုိင္းမ်ားျဖစ္ခဲ့ရင္ သူတုိ႔ရဲ႕ Trickle Up ဟာ တကမာၻလုုံးက အာရုုံစုုိက္လာျပီး သူတုိ႔လုုပ္ငန္း ကုုိလည္း သည့္ထက္တုုိးခ်ဲ႕လာႏုုိင္၊ ေအာင္ျမင္လာႏုုိင္ျပီးေတာ့ ဆင္းရဲတ့ဲေနရာေတြဆီကုုိ ဒိထက္မက ပုုိျပီးေရာက္ရွိ ျပန္႔နွ႔ံ သြားေတာ့မွာ ျဖစ္ပါတယ္။
ဂ်ဴနီယာဝင္း
REF : 1989 June American Newsletter, Sherrey Henry’s What is your dream? ကုုိ မွီျငမ္းဘာသာျပန္ထားကာ Trickle Up Wiki မွအခ်က္အလက္မ်ား ျဖည့္စြက္ထားပါတယ္။

Saturday, October 14, 2017

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – စာဖတ္သူနဲ႕သတင္းစာ ေကာက္ေၾကာင္း

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – စာဖတ္သူနဲ႕သတင္းစာ ေကာက္ေၾကာင္း

(အေတြးအျမင္ ေအာက္တိုဘာ ၂၀၁၇) မိုးမခ၊ ေအာက္တိုဘာ ၆၊ ၂၀၁၇ 


၁၉၈၄ ခုုနွစ္ႏုုိ၀င္ဘာလထုုတ္ American Weekly Newsletter မွာ ဖတ္လုုိက္ရတဲ့ သတင္းတစ္ပုုဒ္ပါ။ အေမရိကန္သတင္းစာ အယ္ဒီတာ တစ္ဦးေရးတဲ့စာလုုိ႕ ဆုုိရမယ္ ထင္ပါတယ္။ သူက သတင္းစာဖတ္သူေတြက သတင္းစာေတြမွာ ဘာကိုု ဖတ္ခ်င္ၾကမလဲ လုုိ႕ ေခါင္းစဥ္တပ္ ေမးခြန္းထုုတ္ထားပါတယ္။ သတင္းစာဆုုိတာ ေန႕စဥ္သတင္းစာေပါ့။ ေန႕စဥ္ ထြက္ေနတဲ့ သတင္းစာဆုုိေတာ့ လူေတြက ဘာကုုိ ဦးစားေပးျပီးဖတ္မွာလဲ။ လူေတြဦးစားေပးဖတ္တဲ့ အေၾကာင္းအရာဆုုိတာ လူေတြဖတ္ခ်င္တဲ့အရာျဖစ္မွာပါ။ သူေရးတဲ့ ေဆာင္းပါးကုုိ ကုုိးကားျပီး တင္ျပသြားမွာပါ။
သူက အေမရိကန္လူမ်ဴိးေတြက သူတုုိ႕တုုိင္းျပည္က ေန႕စဥ္ထုုတ္သတင္းစာေတြကုုိ ဘယ္လုုိသေဘာထားၾကမွာပါလိမ့္ တဲ့။ ေဟာဒီ ေန႕စဥ္ထြက္ေနတဲ့ သတင္းစာေတြက တရားမွ်တမူရွိရဲ႕လား ? ရုုိးသားေျဖာင့္မတ္ရဲ႕လား ? တဲ့။ အဲသည္ သတင္းစာေတြကေကာ စာဖတ္သူေတြတကယ္ဖတ္ခ်င္တာေတြ တကယ္ေရာေပးရဲ႕လား တဲ့ စသည္ျဖင့္ အစခ်ီထားပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ စာဖတ္သူဆုုိတာ သတင္းစာဖတ္သူေတြကုုိ ဆုုိလုုိပါတယ္။
အဲသည္အခ်က္အလက္ေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ အေျဖမွန္ရရွိဖုုိ႕ ဆုုိျပီး အျပည္ျပည္ဆုုိင္ရာ သတင္းထုုတ္ျပန္မူဆုိင္ရာ အဖဲြ႕အစည္းေတြနဲ႕ သတင္းစာအယ္ဒီတာေတြဟာ ႏုုိင္ငံအႏွံ႔က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ စုုံစမ္း ရွာေဖြၾကပါတယ္။ ရလဒ္ေတြကုုိ လူထုုေရွ႕ ခ်ျပမယ္လုုိ႕ ဆုုိတယ္။ အင္တာဗ်ဴးသမားေတြက ကမာၻအနွံ႔သြားျပီး အမ်ဴိးသားနဲ႕ အမ်ဴိးသမီး ၁၂၀၁ ဦးခန္႕ပါ၀င္တဲ့ အုုပ္စုု ၆အုုပ္စုုနဲ႕ စကားေျပာခဲ့ၾကတယ္ လုုိ႕ဆုုိပါတယ္။ သည္ေတာ့ ၁၉၇၈ ခုုနွစ္ ေလ့လာမူေတြအရ နိဂုုံးခ်ဴပ္လုုိက္ေတာ့ သတင္းစာေတြဟာ အလုုပ္ေကာင္းေကာင္း လုုပ္ၾကပါတယ္တဲ့၊ ေလးစားစရာလည္း ေကာင္းပါသတဲ့ ဆုုိတဲ့ အေျဖရလာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သတင္းစာေတြမွာ ျပႆနာေလး နည္းနည္းပါးပါးေတာ့ ရွိေနေသးတုုန္းပါပဲ ဆုုိတာ သုုေတသနလုုပ္တဲ့သူေတြက သတိထားမိေနၾကပါတယ္။
၁၉၇၈ခုုႏွစ္ စစ္တမ္းက ဘာကုုိ ျပသလဲဆုုိရင္ အေမရိကန္လူမ်ဴိးေတြဟာ သူတုုိ႕ရဲ႕ သတင္းစာေတြနဲ႕ အယ္ဒီတာေတြနဲ႕ စိမ္းေနတယ္၊ မရင္းနွီးဘူး ဆုုိတာကုုိျပေနပါတယ္။ သူတုုိ႕က သတင္းစာေတြအေၾကာင္း အျမင္ေတြကုုိ ေျပာရာမွာ အေျဖေတြကုုိ ၾကည့္လုုိက္တာနဲ႕ ဒီေကာက္ခ်က္ကုုိ ခ်ျပလုုိက္တာပါ။ ဟုုတ္တယ္ စဥ္းစားၾကည့္ေလ။ ေကာင္းပါတယ္ ေလးစားစရာပါ အရမ္းေကာင္းပါတယ္ အဟုုတ္ေကာင္းပါတယ္ ဘာမွအျပစ္ေျပာစရာ မရွိပါဘူး ဆုုိတဲ့ အေျဖေတြကုုိက မသကၤာစရာေကာင္းေနတယ္။ သည္ေတာ့ အယ္ဒီတာေတြက အခုုလုုိေတြးတယ္။ စာဖတ္သူေတြဟာ သူတုုိ႕ဘာလိုုခ်င္တယ္ဆုုိတာကုုိ၊ ဘာစာမ်ဴိးကိုု ဖတ္ခ်င္တယ္ဆုုိတာကုုိ၊ ဒါမွမဟုုတ္ ဘယ္လုုိသတင္းမ်ဴိးကုုိ အလုုိရွိတယ္ ဆုုိတာကုုိ၊ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ေျပာတာမ်ဴိးကုုိ ျဖစ္ေစခ်င္တယ္။ မညွာမတာ ေ၀ဖန္တာမ်ဴိးကုုိ လုုိခ်င္ပါတယ္။ အခုုလုုိ ကမာၻအႏွံ႕ လူေတြနဲ႕ လုုိက္ေတြ႕ျပီး အင္တာဗ်ဴးလိုုက္လုုပ္တာဟာ ဘာနဲ႕တူသလဲဆုုိေတာ့ အေျဖလွလွေလးေတြ ၾကားခ်င္လုုိ႕ လုုိက္ရွာသလုုိျဖစ္ေနျပီး တကယ္စာဖတ္သူေတြဆီက ဘာလုုိခ်င္လဲ ဆုုိတဲ့ အေျဖမရပဲ သူတုုိ႕လုုပ္ခဲ့သမွ် သဲထဲေရသြန္ျဖစ္သြားရတယ္၊ သူတုုိ႕ရည္ရြယ္ခ်က္ မေအာင္ျမင္ဖူးလုုိ႕ ဆုုိရမွာပါပဲ။
အခုုနွစ္ ၁၉၈၄ ခုုနွစ္မွာေတာ့တဲ့။ ထပ္ျပီး ရလဒ္ေကာင္းေတြရဖုုိ႕ ၾကိဳးစားၾကပါတယ္တဲ့။ အခုုတစ္ေခါက္ကေတာ့ နည္းနည္း မတူတဲ့ အသံေလးေတြ ၾကားရပုုံပါပဲ။ ေျပာရရင္ေတာ့ အရင္က သင္ခန္းစာကုုိယူျပီး ေမးခြန္းပုုံစံေတြ ေျပာင္းေမးလုုိက္ပါတယ္။ စာဖတ္သူေတြဆီက သိလုုိက္ရတာက သူတုုိ႕က ျပည္တြင္းျပည္ပသတင္းေတြ၊ ႏုုိင္ငံတကာသတင္းေတြ ကုုိစိတ္၀င္စားၾကတယ္ ဆုုိတာပါပဲ။ ဒါ့အျပင္ စာဖတ္သူမ်ားက က်မ္းမာေရး၊ သိပၺံပညာနဲ႕နည္းပညာ သတင္းမ်ားကုုိ သတင္းစာေတြက ေပးသင့္တယ္လုုိ႕ ဆုုိၾကပါတယ္။ အဲသည္ေဆာင္းပါးေတြဟာ သူတုုိ႕အတြက္ ကိုုယ္ပုုိင္ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြကိုု ခ်ေပးနုုိင္တယ္လုုိ႕ ဆုုိတယ္။
သတင္းစာဖတ္တဲ့ သူေတြကုုိ ေလ့လာၾကည့္လုုိ္က္ေတာ့ သူတုုိ႕တေတြက အယ္ဒီတာေတြကုုိ သိပ္ျပီး စိတ္မ၀င္စားအာရုုံမစုုိက္ မိၾကပါဘူးဆုုိတာပါပဲ။ သတင္းစာကုုိ ေကာက္လွန္ျပီးသူတုုိ႕ဖတ္ခ်င္တာ ဖတ္ၾကမယ္ အဲဒါပဲ။ ဒီသတင္းစာတစ္ေစာင္ျဖစ္လာဖုုိ႕ အယ္ဒီတာတစ္ေယာက္ရဲ႕ လက္ကိုု သိပ္ျပီး မျမင္ၾကပါဘူး။
ဒါဆုုိရင္ စာဖတ္သူေတြက ဘာေတြကုုိ ပိုုျပီး ဖတ္ခ်င္ၾကျပီး ဘယ္လုုိဟာေတြကုုိ သိပ္မဖတ္ၾကဘူးလဲ။
စာဖတ္သူေတြက ေျပာတာေတာ့ အလုုပ္အကုုိင္နဲ႕ ပတ္သက္တာ၊ စီးပြားေရးအရာင္းအ၀ယ္ကိစၥတုုိ႕၊ က်မ္းမာေရး၊ ပညာေရးနဲ႕ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ ဆုုိင္ရာေတြ ကိုုပုုိျပီး သေဘာက်ၾကတယ္။ ထူးဆန္းတာတစ္ခုုက စာဖတ္သူေတြက အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္ ဆုုိတဲ့ အပုုိင္းကိုုလည္း အရင္ကထက္ပုုိျပီး စိတ္၀င္စားလာၾကပါတယ္။ အမ်ဴိးသမီးမ်ားဟာ သတင္းေတြထက္ အလုုပ္အကုုိင္၊ စေတာ့ေစ်းကြက္နဲ႕ အားကစားဆုုိင္ရာ ေတြကုုိ ပုုိျပီး ဖတ္ခ်င္ၾကတယ္။ သူတုုိ႕က အားကစားသတင္းကုုိ လုုိလုုိလားလားနဲ႕ စိတ္၀င္စားလာတာကုုိေတြ႕ၾကရတယ္။ ေျပာရရင္ အမ်ဴိးသားမွ၊ အမ်ဴိးသမီးမွ ဆုုိတဲ့ သေဘာတရားခဲြျခားလုုိ႕မရေတာ့တဲ ့သေဘာျဖစ္ေနတယ္။
ဒီေတာ့ ေဘာလုုံးသတင္းဆုုိျပီး အမ်ဴိးသားေတြၾကီးပဲ ဖတ္ၾကမယ္လုုိ႕ ယူဆလုုိ႕မရေတာ့ဘူး။ အဲသည္လုုိ အမ်ဴိးသား အမ်ဴိးသမီး ခဲြျခားမူ ဆုုိတဲ့ ေဘာင္ကက်ဥ္းလာတာတင္မက အမ်ဴိးသမီးမ်ားဟာ အလွအပနဲ႕ ဖက္ရွင္ေတြကုုိ ေတာင္မွ တရွဴိက္မက္မက္ ဖတ္တာ နည္းသြားတာကိုု ျပလာပါတယ္။ အမ်ဴိးသားေရာ၊ အမ်ဴိးသမီးမ်ားပါ အၾကံညဏ္ေပးတဲ့ေကာ္လံမ်ဴိးေတြ၊ ဆရာလုုပ္တဲ့ စာမ်ဴိးေတြ၊ အေပ်ာ္အပါးသတင္းေတြ၊ မဂၤလာေဆာင္နဲ႕ ေစ့စပ္ေၾကာင္းလမ္း သတင္းေတြကုုိ စိတ္၀င္စားမူေလ်ာ့နည္းလာၾကပါတယ္။
လြန္ခဲ့တဲ့ ၅ႏွစ္ (၁၉၇၈ခုုနွစ္ ကိုုဆုုိလုုိတာပါ) တုုန္းက ရလဒ္ေတြကုုိျပန္ၾကည့္ေတာ့ ၅၃ ရာခုုိင္နွဴန္းက ရုုပ္ျမင္သံၾကားက သတင္းေတြက ျငီးေငြ႕စရာေကာင္းတယ္လုုိ႕ ဆုုိၾကတာ ေတြ႕ရပါတယ္တဲ့။ (ဒါဟာ သတင္းစာေတြကုုိ ပုုိျပီးအေကာင္းျမင္တဲ့သေဘာလုုိ႕ ဆုုိရပါလိမ့္မယ္။) အခုုႏွစ္ (၁၉၈၄ ခုုနွစ္ ကိုုဆုုိလုုိတာပါ) က်ေတာ့ ၆၄ ရာခုုိင္နွဴန္းထိ ျမင့္သြားပါတယ္။ ဒါကုုိ တျခားတဖက္က ဘယ္လုုိေကာက္ခ်က္ခ် လုုိ႕ရသလဲဆုုိေတာ့ လြန္ခဲ့တဲ့ ၅ႏွစ္တုုနး္ကေတာ့ က်န္တဲ့ ၄၀ ရာခုုိင္နွဴန္းေက်ာ္ေလာက္က သတင္းစာက သတင္းေတြဟာ ျငီးေငြ႕စရာေကာင္းပါတယ္ အခုုေတာ့ ၃၀ ရာခုုိင္နွဴန္းေက်ာ္ေလာက္ပဲ ျငီးေငြ႕ၾကပါတယ္ေပါ့။ ဒါက သတင္းစာေတြဘက္ကုုိ အားရွိေအာင္ ေတြးယူၾကည့္တဲ့သေဘာပါ။
အခုုနွစ္ (၁၉၈၄ကုုိဆုုိလုုိတာပါ။) ေလ့လာမူ ရလဒ္ထဲမွာ စိတ္၀င္စားစရာတစ္ခုုရွိပါတယ္။ အဲဒါကေတာ့ အေမရိကန္လူမ်ဴိးေတြက သတင္းစာေတြကုုိ တကယ္ဖတ္တာမဖတ္တာထက္ အေကာင္းျမင္တဲ့ သေဘာေတာ့ ရွိတယ္ ဆုုိတာပါပဲ။ သူတိုု႕က သတင္းစာေတြဆီက တရားမွ်တမူရွိဖုုိ႕၊ ဘက္မလုုိက္ဖုုိ႕တုုိ႕ စသည္ျဖင့္ စကားၾကီးစကားက်ယ္ေတြ ေတာင္းဆုုိေနၾကေပမယ့္လည္း သတင္းစာကုုိ ေန႕တုုုုိင္း အခ်ိန္မွီဖတ္လုုိ္က္ရမွ၊ (ဘာေတြပဲေရးထားထားေပါ့ေလ) ဖတ္ျပီးေတာ့ ေက်နပ္မူရေနၾကတာကုုိေတာ့ မညင္းႏုုိင္ပါဘူး။
၂၀၁၇ခုုနွစ္ ဇန္န၀ါရီလ ၆ ရက္ေန႕မွာ ေအရာဇ္နန္ဂ်ီ (Ayaz Nanji) ဆုုိတဲ့ေဆာင္းပါးရွင္တစ္ဦးက Nielsen (နယ္ဆန္) သတင္းစာဆုုိင္ရာ သုုေတသနစစ္တမ္းကုုိ အေျခခံျပီး ေရးသားထားကိုု ေတြ႕လုုိက္ရပါတယ္။ သူ႕ေဆာင္းပါးက သတင္းစာဖတ္သူမ်ားရဲ႕ အသက္အရြယ္နဲ႕ ပလက္ေဖာင္းကုုိ ခ်ျပသြားတာပါ။ သုုေတသနပညာရွင္ေတြက တဲ့၊ လြန္ခဲ့တဲ့ ရက္ေပါင္း ၃၀ အတြင္းမွာ (ဒါက ၂၀၁၆ခုုနွစ္ နွစ္ကုုန္ပုုိင္းကာလ ဒီဇင္ဘာလ ေလာက္ကုုိ ဆုုိလုုိပုုံရပါတယ္။) သတင္းစာေတြနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ ၀က္ဆုုိက္ေတြ၊ မိုုဘုုိင္းသုုေတသနေတြ၊ ပုုံနွိပ္မွတ္တမ္းေတြကုုိ ေလ့လာျပီး အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုက လူၾကီးပိုုင္းေတြရဲ႕သတင္းစာေတြအေပၚမွာ စိတ၀င္စားမူေတြကုုိ မွတ္တမ္းတင္ခဲ့ပါတယ္ လုုိ႕ဆိုုပါတယ္။
အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာ လစဥ္လုုိလုုိပဲ လူသန္းေပါင္း ၁၆၉ သန္းလက္ထဲကုုိ ပုုံနွိပ္သတင္းစာေတြ ေရာက္ပါတယ္လုုိ႕ ဆုုိပါတယ္။ အသက္ ၅၀နဲ႕အထက္ ေတြရဲ႕ ၅၄ ရာခုုိင္နွဴန္းက ပုုံနွိပ္သတင္းစာေတြကုုိ ဖတ္ၾကျပီး အသက္ ၅၀ေအာက္ေတြရဲ႕ ၆၆ ရာခုုိင္ႏွဴနး္က ဒစ္ဂ်စ္တယ္သတင္းစာေတြကုုိ ဖတ္ၾကပါတယ္တဲ့။ ဒစ္ဂ်စ္တယ္ဆုုိတာ မုုိဘုုိင္းဖုုန္းေတြကေနတဆင့္ ဖတ္ၾကတာ၊ အင္တာနက္၀က္ဆုုိက္ ေတြကေန ဖတ္တာ၊ အြန္လုုိင္းသတင္းကြန္ယက္ေတြကေန ဖတ္ၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ သည္ေနရာမွာလည္း သတင္းစာ ဆုုိတဲ့သေဘာတရားက ပုုံနွိပ္သတင္းစာနဲ႕ ဒစ္ဂ်စ္တယ္ သတင္းစာ ဆုုိျပီး အဓိပၺါယ္ ၂မ်ဴိးထြက္သြားျပန္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ စာဖတ္သူေတြ၇ဲ႕ ၃၀ ရာခုုိင္ႏွဴန္းေလာက္သာ ပုုံႏွိပ္နဲ႕ ဒစ္ဂ်စ္တယ္ ၂မ်ဴိးစလုုံးအားေပး ၾကပါတယ္ ဆုုိတဲ့အေျဖထြက္လာပါတယ္။
နယ္ဆန္သတင္းမီဒီယာကေန ထုုတ္ျပန္တဲ့ သတင္းတရပ္ (၂၀၁၆ခုုနွစ္ ဒီဇင္ဘာ) မွာေဖာ္ျပခ်က္ကိုု ကုုိးကားရရင္ သတင္းစာျဖန္႕ေ၀မူက ရွိေနတုုန္းပဲ၊ လစဥ္သတင္းစာေတြကုုိ မွာယူ ဖတ္သူ ၈၁ ရာခုုိင္နွဴန္းရွိလ်က္ပါပဲတဲ့။ အဲသည္မွာ အေသအခ်ာ ဆုုိထားတာက သတင္းစာ ဖတ္တဲ့သူဟာ သတင္းစာမဖတ္တဲ့သူေတြထက္ ပုုိျပီး ပညာတတ္တယ္၊ ေတာ္တယ္ ဆုုိပဲ။ ဒစ္ဂ်စ္တယ္သတင္းစာေတြ ေပၚလာေတာ့ သတင္းေတြဟာ လူငယ္ပုုိင္းေတြကိုု ပုုိျပီး ဆဲြေဆာင္လာနိုုင္တယ္၊ သတင္းကြန္ယက္ကုုိ ပုုိျပီး ေဖာ္ေဆာင္လာႏိုုင္ပါတယ္ လုုိ႕ဆုုိေသာျငားလည္းပဲ ပုုံႏွိတ္သတင္းစာဖတ္သူေတြရဲ႕ အဆင့္အတန္းကုုိေတာ့ မမွီေသးပါဘူးတဲ့။ ပုုံနွိတ္သတင္းစာဖတ္သူေတြက အသက္အရြယ္ၾကီးတယ္၊ ရင့္က်က္တယ္၊အေရအတြက္ မ်ားပါသတဲ့။ ဥပမာဆုုိရရင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုလူဦးေရရဲ႕ ၁၃ ရာခုုိင္နွဴန္းဟာ အသက္၇၀ေက်ာ္ေတြျဖစ္ၾကျပီး သူတုုိ႕ဟာ ပုုံနွိပ္သတင္းစာ လစဥ္ယူဖတ္လ်က္ရွိတဲ့ ပရိသတ္ျဖစ္ေနပါတယ္။ အဲဒီပမာဏဟာ ေနစဥ္သတင္းစာလစဥ္ယူတဲ့ ၁၅ ရာခုုိင္နွဴန္းရွိေနပါတယ္။ အဲသည္အားေပးစကားေၾကာင့္ သူတုုိ႕ဆီမွာ အေတာ္ေလး အက်ဴးိရွိသြားပုုံပါပဲ။
ပုုံႏွိပ္တဲ့ေခတ္က ကုုန္သြားျပီလား လုုိ႕ေမးခြန္းမ်ဴိးကုုိ ၾကားရတဲ့အခါတုုိင္း သတင္းစာေတြ ယူေနေသးတဲ့ စာရင္းေတြ၊ ရာခုုိင္နွဴန္းအတိအက်ေတြနဲ႕ ကုုိင္ျပီး သတင္းစာေတြ ဖတ္တဲ့လူေတြရွိပါတယ္ လုုိ႕ သူတုုိ႕က ျပန္ေျဖၾကပါတယ္။ အဲသည္ေဆာင္းပါးမွာလည္း အဲသည္လ္ုုိအစခ်ီကာ စာရင္းဇယားနဲ႕ ကုုိးကားျပထားတာပါ။ ပုုံနွိပ္ထုုတ္ေ၀တဲ့ စာအုုပ္၊ ဂ်ာနယ္၊ မဂၢဇင္း၊ စာေပေလာကေတြနဲ႕ ႏွဴိင္းယွဥ္ျပျပီး ပုုံႏွိပ္သတင္းစာဟာ ေရွ႕မွာေျပးေနေသးတာ ျငင္းမရပါဘူး တဲ့။ အခု သတင္းစာပုုံနွိတ္တဲ့လုုပ္ငန္းေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ သူတုုိ႕ဆီမွာ အၾကီးအက်ယ္ကုုိ အျငင္းပြားေနခဲ့ရတဲ့ “ပံုုနွိပ္ေခတ္ ေသဆုုံးျပီေလာ“ ဆုုိတဲ့ ျပႆနာတစ္ခုုကုုိ နယ္ဆင္သတင္းသုုေတသန ရလဒ္က အေျဖထုုတ္ေပးလုုိက္ေတာ့ ပုုံနွိပ္သတင္းစာေခတ္ကေတာ့ မေသဆုုံးေသးပါဘူး၊ သတင္းစာပုုံနွိပ္ထုုတ္ေ၀တဲ့ လုုပ္ငန္းရွင္ေတြ အထုုပ္ျပင္ဖုုိ႕မလုုိေသးပါဘူူး၊ ဆက္လုုပ္ၾကပါ အရွဴံးမေပးပါနဲ႕ ဆုုိတဲ့ သတင္းေကာင္းၾကားလုုိက္ ရတာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီမွာလည္း စာအုုပ္ေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ သုုေတသနလုုပ္ၾကည့္ရင္ ဘယ္လုုိအေျဖေတြထြက္လာမွာပါလိမ့္၊ အပင္ပန္းခံျပီး သုုေတသန လုုပ္စရာေတာင္မလုုိပါဘူး၊ အေျဖကရွင္းေနတာပါပဲေလ။

ဂ်ဴနီယာ၀င္း

Sunday, September 24, 2017

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – ျပတုုိက္ေပၚတင္လုုိက္တဲ့ အုုိလီဖင့္၏ႏုုိင္ငံေရးကာတြန္းမ်ား


ဂ်ဴနီယာ၀င္း – ျပတုုိက္ေပၚတင္လုုိက္တဲ့ အုုိလီဖင့္၏ႏုုိင္ငံေရးကာတြန္းမ်ား 
(အေတြးအျမင္၊ စက္တင္ဘာ၊ ၂၀၁၇) မိုုးမခ၊ စက္တင္ဘာ ၁၁၊ ၂၀၁၇


ျပတုုိက္ေတြမွာ နုုိင္ငံေရး ကာတြန္းေတြကုုိ ျပသထားဖုုိ႕ သေဘာတူပါသလား တဲ့။ ဒီေမးခြန္းကုုိ စေမးသူကေတာ့ အုုိလီဖင့္ရဲ႕ ကာရီေကးခ်ားပုုံမ်ား နွစ္အစိတ္ခရီးဆုုိျပီး ျပသခဲ့တဲ့ ၀ါရွင္တန္က အမ်ဴိးသားျပတုုိက္ – ေခၚ – ပုုံတူမ်ားျပသခန္း ဥကၠဌေတြ ျဖစ္ပါတယ္။
အေျဖကေတာ့ ဒီကာတြန္းေတြဟာတဲ့၊ လူေတြကုုိ စိတ္ေပ်ာ္ရႊင္ေစတယ္။ ေနာက္တစ္ခ်က္က စာဖတ္သူေတြအတြက္ သည္လုုိ ႏုုိင္ငံေရးကာတြန္းေတြ ကုုိဖတ္ျပီး သူတုုိ႕ရင္ထဲက မေက်နပ္မူေတြကုုိ လက္စားေျခလုုိက္ရသလုုိ ခံစားမူေတြ ေပးပါသတဲ့။
ဒါေပမယ့္ ႏုုိင္ငံေရးကာတြန္းေတြဟာ သည့္ထက္မကေသာ အခြင့္အေရးေတြကုုိ ေပးေနပါေသးတယ္။ ေတာ္ေတာ္ေလး ေသသပ္တဲ့ ႏုုိင္ငံေ၇းကာတြန္းမ်ားဟာ လူေတြရ႕ဲ ေနပုုံထုုိင္ပုုံေတြရဲ႕ အျပစ္အနာအဆာေတြနဲ႕ ပတ္သက္ျပီးေတာ့လည္း သင္ခန္းစာေပးတယ္။ လူေတြကိုုစဥ္းစားစရာ၊ ေတြေ၀စရာ၊ ေတြးစရာေတြဟာ ရယ္စရာေမာစရာေတြထဲ ေရာေႏွာ၀င္ေရာက္ေနဦးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
သည္လုုိ ႏုုိင္ငံေရးကာတြန္းေတြကုုိ ျပတုုိက္္မွာ ထားတာဟာ ျပတုုိက္ဆုုိတဲ့ အဆင့္အတန္းကုုိ မညွဳိးႏြမ္းေစပါဘူးလုုိ႕ ဆုုိတယ္။ အဲဒီရဲ႕ ဆန္႕က်င္ဖက္ေတာင္ ျဖစ္လုုိက္ပါေသးတယ္။ အဲဒီကာတြန္းေတြကေန ကၽြႏုု္ပ္တုုိ႕ သတိမမူမိလုုိက္တာေတြကုုိ ေတြ႕ျမင္သြားေစတယ္။ ဒီလုုိနဲ႕ ႏုုိင္ငံေရးကာတြန္းဘ၀ဟာ သည့္ထက္ အဒြန္႕ရွည္သြားပါဦးမယ္။
၁၉၆၄ခုုနွစ္မွာ ျပခန္းဥကၠဌမ်ားက ပက္ထရစ္အုုိလီဖင့္ကိုုယ္တုုိင္ ေရးဆဲြခဲ့တဲ့ ႏုုိင္ငံေရးကာတြန္း ၄၀ကုုိ စုုစည္းခဲ့ၾကတယ္။ အဲဒီထဲမွာ သူ႕လက္ရာ ပန္းပုု ရုုပ္တုုေတြပါတယ္။ အဲဒီပန္းပုုလက္ရာေတြဟာ သူေရးဆဲြတဲ့ ႏုုိင္ငံေ၇းပုုဂၢိဳလ္မ်ားရဲဲ႕ ကယ္ရီေကးခ်ားပုုံေတြကေန ထြက္ေပၚလာတာေတြျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေတြကုုိ ကာတြန္းလက္ရာေတြနဲ႕ ယွဥ္တဲြျပထားတာကုုိက သူဟာ အႏုုပညာအလုုပ္ ၂ခုုလုုပ္တယ္လုုိ႕ ေဖာ္ညႊန္းရာေရာက္ေနပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ သူ႕ရဲ႕တခ်ဴိ႕ေသာ မွတ္စုုေတြကုုိလည္း ျပသထားပါတယ္။
ဒီေဆာင္းပါးကုုိ ေရးေနရင္းနဲ႕ ၁၉ ရာစုု ျပင္သစ္ကာတြန္းဆရာ၊ ပန္းခ်ီဆရာ အုုိေနာ္ေရး ဒုုိမီေရး ဆုုိတဲ့ ႏုုိင္ငံေရးသေရာ္တဲ့ကာတြန္းပညာရွင္ တစ္ေယာက္ကုုိ သတိရမိတယ္။ သူရဲ႕ ပန္းခ်ီလက္ရာ၊ ပန္းပုု၊ ပုုံဆဲြလက္ရာေတြတင္မက သူ႕ရဲ႕အႏုုပညာေတြဟာ ေလးနက္မူရွိတယ္ဆုုိေသာလည္း အုုိလီဖင့္ ရဲ႕ လက္၇ာေတြနဲ႕ႏွဴိင္းယွဥ္ၾကည့္လုုိက္ေတာ့ အုုိလီဖင့္ဖန္တီးထားတဲ့ သရုုပ္ေဖာ္ပုုံေတြက အေတြးေပါင္းစုုံနဲ႕ လူေတြကုုိ စိတ္ကူးေတြအမ်ိဴိးမ်ဴိး ပုုိျပီး ေပးလုုိက္ႏုုိင္ပါတယ္တဲ့။
အုုိလီဖင့္ရဲ႕ ကာတြန္းလက္ရာေတြဟာ ျပတုုိက္မွာ တင္လုုိက္ရင္ လူေတြဟာ အဲသည္ လက္ရာေတြကုုိ ဂရုုျပဳမိေလာက္ေအာင္ ဆဲြေဆာင္မူေတြရွိေနတယ္။ သူ႕ကာတြန္းေတြက သတင္းစာတုုိ႕ မဂၢဇင္းတုုိ႕မွာ ေတြ႕ရတဲ့အခါ ေရးဆဲြသူရဲ႕စုုတ္ခ်က္လက္ရာေတြထက္ အႏုုပညာသမားတစ္ေယာက္ရဲ႕ လွဴပ္၇ွားမူ၊ ေရြ႕လ်ားမူေတြဟာ စာမ်က္နွာအျပည့္မွာ ျဖန္႕က်က္သက္၀င္ေနတာကုုိ သတိထားမိၾကရတယ္။ အဲသည္စာမ်က္နွာဟာ သာမန္မဟုုတ္တဲ့ ထူးျခားမူကုုိ ျပသသြားတယ္။ ႏုုိင္ငံေရးပုုဂၢိဳလ္မ်ား (အထူးသျဖင့္ အေမရိကန္သမၼတမ်ား) ရ႕႕ဲအတြင္းအျပင္ကုုိ ထဲထဲ၀င္၀င္ ရွဴျမင္သြားေအာင္ သူ႕စုုတ္ခ်က္ထဲ လွဴပ္ရွားသက္၀င္ေနၾကတာကိုုက လူေတြအတြက္ ဖတ္မိၾကည့္မိခ်င္စရာျဖစ္သြားတယ္။
အဲသည္ အုုိလီဖင့္ရဲ႕ လက္ရာေျမာက္တဲ့ အရည္အေသြးေတြကုုိ ၀ါရွင္တန္ ျပတုုိက္က ဆဲြယူ ပုုံေဖာ္ေပးသြားပါတယ္။ လူထုုၾကားထင္ရွားတဲ့ ပုုဂၢိဳလ္ေတြရဲ႕ အသြင္သဏာန္ေတြကုိ ကလီဇာထဲအထိ အတြင္းထဲလွဴိက္စားျပရုုံတင္မက အဓိပၺါယ္ေတြကုုိ အမ်ားၾကီး ဖဲြ႕ဆုုိသြားတာကုုိ ေတြ႕ၾ႕ကရတယ္။ သူ႕ရဲ႕လက္ရာမ်ား လူရာ၀င္သြားပုုံက ကမာၻ႕စာၾကီးေပၾကီးထဲမွာ အုုိလီဖင့္ရဲ႕ စြယ္စုုံက်မ္းလိုု႕ေတာင္ ေခၚေ၀ၚသုုံးစဲြေနခဲ့ရျပီ ျဖစ္ပါတယ္။ သူ႕ရဲ႕သမုုိင္းမွာေတာ့ ႏုုိင္ငံေရးကာတြန္းဆုုိတဲ့ ဘာသာရပ္တစ္ခုုကုုိ သူက အေရာင္တင္ေပးလုုိက္တာပဲလိုု႕ ေျပာစမတ္ျပဳခဲ့ၾကရပါတယ္။
သိပ္မၾကာခင္က ျပဳလုုပ္ခဲ့တဲ့ သူ႕ရဲ႕အင္တာဗ်ဴးတစ္ခုုမွာ ေျပာခဲ့တာက သူ႕အတြက္ေတာ့ ပန္းပုုထုုျခင္းနဲ႕ ပုုံဆဲြျခင္းဟာ မတူညီတဲ့ အလုုပ္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ဒါေပမယ့္ သူေရးဆဲြတဲ့ ရုုပ္ပုုံေတြကုုိ ၾကည့္လုုိက္ရင္ ခြန္အားရွိတဲ့ သေဘာတရားေတြ ေတြ႕ျမင္ေနရျပီး ဒါကုုိ ပန္းပုုတစ္ခုုအျဖစ္ ဖန္တီးဖုုိ႕ ၾကိဳးစားခ်င္တဲ့စိတ္ေတြ သူ႕မွာျဖစ္ေပၚလာေစတယ္ ဆိုုတာ လူေတြက သိျမင္ေနၾကရပါတယ္။
သူေရးဆဲြလုုိက္တဲ့ ရုုပ္ပုုံေတြက တကယ့္ကုုိ အျပင္ကုုိ ထြက္လာေတာ့မယ့္ ပန္းပုုလက္ရာေတြအျဖစ္ အသြင္ေဆာင္ေနပါတယ္။ ကာတြန္းထဲမွာ အလင္းနဲ႕အေမွာင္ဆုုိတဲ့ ဆန္႕က်င္ဖက္နွစ္ခုုကိုု ထူးထူးျခားျခား ေရးဆဲြျပထားတာကိုုက သူ႕စိတ္တုုိင္းက် ရုုပ္တုုတစ္ခုုကိုု ထုုဖိုု႕ရည္ရြယ္ေနသလိုုပါပဲတဲ့။ သူဟာ အျဖဴနဲ႕အမဲအေရာင္၂ခုုကုုိ ကၽြမ္းက်င္စြာ ပုုိင္ႏုုိင္မူရွိတယ္။ သူ႕ရဲ႕ခဲျခစ္ရာေတြဟာ သာမန္မဟုုတ္ဘူး။ ဆံပင္၊ အသားအရည္၊ အေမႊးအျမွင္မ်ားနဲ႕ မ်က္ႏွာေပၚကအေရးအေၾကာင္းေတြကုုိ အေသးစိတ္ပုုံေဖာ္ထားပုုံဟာ သူ႕ရင္ထဲက အႏုုပညာကုုိ ေလးစားမူ၊ စာဖတ္သူအေပၚတန္ဖုုိးထားမူေတြ ေပၚလြင္ေနပါတယ္။
ထူးျခားတဲ့ လုုပ္၇ပ္တစ္ခုုကေတာ့ အေမရိကန္သမတ ဂ်ယ္ရယ္ဖုုိ႕ရဲ႕ဦးေခါင္းပုုံကုုိ ခဲတံတစ္ေခ်ာင္း၊ ခဲဖ်က္တစ္ခုုနဲ႕ ရုုတ္တရက္ ေရးဆဲြျဖစ္တဲ့အခုုိက္ ရုုပ္တုုတစ္ခုု ထုုဖုုိ႕ စိတ္ကူးေတြ ရလုိက္တာျဖစ္ပါတယ္။ ရုုပ္ပုုံတစ္ခုုလုုံး ျပီးသြားေတာ့ မၾကာမွီမွာ ရုုပ္တုုတစ္ခုု ထုုလုုပ္ျဖစ္ဖုုိ႕ ျဖစ္လာတယ္လုုိ႕ ဆုုိရမွာပါ။ ဒါနဲ႕ပဲ သူဟာ ပန္းပုုပညာရွင္တစ္ေယာက္အျဖစ္ ကာတြန္းပညာရွင္ဆုုိတဲ့ နေဘးမွာ ကပ္ျပီး ပါလာေတာ့တာပါပဲ။
Patrick Oliphant (ပက္ထရစ္အုုိလီဖင့္) (၁၉၃၅ခုုနွစ္ ဂ်ဴလုုိင္ ၂၄ ရက္တြင္ေမြးဖြားသူ) ကအေမရိကန္ ၾသစေတးလ် ႏုုိင္ငံသား ျဖစ္ျပီး ကာတြန္းဆရာတစ္ေယာက္ဘ၀အျဖစ္ ေနထုုိင္လာတာ နွစ္ေပါင္း ၅၀ ၾကာပီျဖစ္ပါတယ္။ ၁၉၅၂ခုုနွစ္ေလာက္ကစလုုိ႕ အႏုုပညာအလုုပ္ေတြ စလုုပ္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ အခုုအခါ အသက္ ၈၁ ႏွစ္အရြယ္ေရာက္ရွိေနျပီး ကာတြန္းမ်ားေရးသားေနဆဲ လုုိ႕ယူဆရမွာျဖစ္ပါတယ္။ သူ႕ကုုိ အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္ ဆုုိင္ရာ ႏိုုင္ငံေရးကာတြန္းသမားလုုိ႕ လူတုုိင္း သိၾကပါတယ္။ သေရာ္ေတာ္ေတာ္နဲ႕ သူ႕ရဲ႕စတုုိင္ေရးဆဲြမူေတြက စာေရးဆရာ၊ အႏုုပညာသမား အျဖစ္လူတုုိင္းက တံဆိပ္ကပ္ေပးလုုိက္တာကုုိ ခံရသူျဖစ္ပါတယ္။ သူ႕ရဲ႕အမွတ္အသားက Punk ပင္ကြင္းငွက္ကေလးပါ။ တခါတေလ သူ႕လက္ရာတခ်ူိဳ႕မွာ ေတြ႕ရတတ္ပါတယ္။ ၁၉၉၀ခုုႏွစ္ နယူးေယာက္တုုိင္းသတင္းစာရဲ႕ အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္မွာ သူ႕ကုုိ “ကမာၻေပၚမွာ ၾသဇာအရွိဆုုံး သတင္းကာတြန္းသမား ေရာက္လာပါပီ“ လုုိ႕ေရးသားထားပါတယ္။ ၁၉၆၇ ခုုနွစ္မွာ ၁၉၆၆ခုုနွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလ ၁ ရက္ေန႕ မွာ ေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္ဆုုိင္ရာ ကာတြန္းဆုု အျဖစ္ Pultizer Prizeရခဲ့ပါတယ္။
သူ႕လက္ရာေတြ လူၾကဳိက္မ်ားသလိုု အေ၀ဖန္ခံခဲ့ရတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။ သူ႕ရဲ႕ကယ္ရီေကးခ်ားလက္ရာ မ်ားကုုိ “စည္းေက်ာ္တဲ့ လက္ရာေတြ“ လုုိ႕အေမရိကန္-အာရွဆုုိင္ရာ ဂ်ာနယ္လစ္ အဖဲြ႕အစည္းတစ္ခုုက စြပ္စဲြခဲ့ပါတယ္။ အေမရိကန္-အာရပ္ ဆုုိင္ရာ တန္းတူညီမ်မူကုုိ ေဖာ္ေဆာင္ေသာ ေကာ္မတီတစ္ခုုကဆုုိရင္ အုုိလီဖင့္ရဲ႕ ကယ္ရီေကးခ်ားမ်ားဟာ အယူသည္းတယ္၊ အျမင္ေစာင္းတယ္ လိုု႕ေဖာ္ျပထားၾကတယ္။ ဒါ့အျပင္ လူေတြကုုိ တလဲြဦးေဆာင္ေနတယ္လုုိ႕ေတာင္ ေျပာၾကပါတယ္။ သူဟာအစၥေရးတုုိ႕ ဂါဇာတုုိက္ပဲြကုုိ ကာတြန္းဆဲြျပီးသေရာ္ခဲ့ေသးတယ္။ အဲသည္ကာတြန္းဟာ အေမရိကန္ဂ်ဴးလူမ်ဴိးေတြၾကား မီးပြားစင္သြားတဲ့အထိ ထိေရာက္ခဲ့ပါတယ္။ ေလာ့အိန္ဂ်ယ္လစ္မွာ အေျခစုုိက္တဲ့ အျပည္ျပည္ဆုုိင္ရာ ဂ်ဴးလူမ်ဴိးမ်ားရဲ႕လူ႕အခြင့္အေရးုဆုုိင္ရာ အဖဲြ႕အစည္းဗဟုုိဌာနခ်ဴပ္တစ္ခုု ကေျပာရာမွာ သူ႕ကာတြန္းဟာဆုုိရင္ အစၥေရးကုုိ မေကာင္းဆုုိး၀ါးေတြအျဖစ္ သိကၡာခ်ထားျပီး နာဇီေတြရဲ႕လုုပ္ပုုံလုုပ္နည္းေတြကုုိ အတုုခုုိးထားတဲ့သူေတြအျဖစ္ ေရးဆဲြထားတယ္ လိုု႕ဆုုိတယ္။ အဲဒီတုုန္းကဆုုိ နယူးေယာက္တုုိင္းသတင္းစာနဲ႕ မီဒီယာအုုပ္စုုမ်ားကုုိ သူတုုိ႕ရဲ႕၀က္ဆုုိက္ေတြထဲကေန အဲသည္ကာတြန္းကုုိ ထုုတ္ပစ္ဖုုိ႕ သတိေပးခံခဲ့ရပါတယ္။
သူက အေမရိကန္သမၼတမ်ားကုုိ ကယ္ရီေကးခ်ားအျဖစ္ အသက္သြင္းခဲ့တာ ၁၉၆၄ခုုႏွစ္က စတင္ခဲ့တာျဖစ္ျပီး ၀ါရွင္တန္ျပတုုိက္ကေန တေလးတစားနဲ႕ အုုိလီဖင့္ လက္ရာမ်ားကုုိ လူထုုကုုိ စုုစည္း ျပသေပးခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကန္နုုိင္ငံေရးဆုုိင္ရာ ကာတြန္းဆရာ ပက္ထရစ္အုုိလီဖင့္တစ္ေယာက္ အေမရိကန္သားအျဖစ္နဲ႕ ေမြးဖြားလာကာ အေမရိကန္သမၼတမ်ားကုုိ သူ႕လက္ခုုတ္ထဲက ဇာတ္ေကာင္ေတြအျဖစ္ ဖန္တီးေနျခင္းဟာ အေမရိကန္အတြက္ ကံဆုုိးတာလား၊ ကံေကာင္းတာလားဆုုိတာ ကာယကံရွင္သမၼတမ်ားပဲ ေျဖႏုုိင္လိမ့္မယ္လုုိ႕ ထင္ပါတယ္။

(Ref: Cartoons as teachers; By Eric Gibson (American Weekly Newsletter, 1991) ကုုိ မွီျငမ္း ဘာသာျပန္ထားျပီး Pat Oliphant (2017 American-Australian Editorial Cartoonist Wiki) ကေနျဖည့္စြက္ထားပါတယ္။)
ဂ်ဴနီယာ၀င္း