Wednesday, May 2, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – သတင္းစာဆရာေရးတဲ့ သတင္းတစ္ပုုဒ္

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – သတင္းစာဆရာေရးတဲ့ သတင္းတစ္ပုုဒ္
(အေတြးအျမင္ အမွတ္ ၃၀၉ ေမလ ၂၀၁၈) မိုးမခ၊ ေမ ၂၊ ၂၀၁၈


(James Glen Stovall (ဂိ်မ္းစ္ ဂလန္ စတုုိဗယ္) ရဲ႕”Journalism“ (သတင္းစာပညာ) လုုိ႕ အမည္ေပးထားတဲ့ စာအုုပ္က ပထမအခန္းက စာပုုိဒ္မ်ားကုုိ သင့္ေလ်ာ္သလုုိ ဘာသာျပန္တင္ျပထားတာပါ။ သူ႕ရဲ႕အာေဘာ္အတုုိင္း ဘာသာျပန္ထားေသာလည္း စာေရးသူ ျဖည့္စြက္ထားတာေတြကိုု ကြင္းစကြင္းပိတ္နဲ႕ လုုပ္ေပးထားပါတယ္။)
သတင္းေတြနဲ႕ အခ်က္အလက္ေတြဆုုိတာ သတင္းစာဆရာက ထုုတ္လုုပ္လုုိက္ တဲ့အရာေတြ – ထုုတ္ကုုန္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ဒါေပမယ့္လုုိ႕ သတင္းတုုိင္းဟာ အခ်က္အလက္ေတြ မဟုုတ္ဖူးလုုိ႕ ဆုုိထားပါတယ္။ သတင္းစာဆရာက ထူးျခားတဲ့အခ်က္အလက္ေတြ လိုု႕ေခါင္းစဥ္တပ္လုုိက္တဲ့ အမ်ဴိးအစားေတြကုုိမွသာလွ်င္ သတင္းေတြလုုိ႕သတ္မွတ္ပါတယ္။ အဲသည္သတင္းေတြဟာ စာဖတ္ပရိသတ္ေတြလုုိအပ္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြျဖစ္တယ္၊ သတင္းမီဒီယာမွာ ခ်ျပသင့္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြ ျဖစ္ရမယ္ လိုု႕ဆုုိထားပါတယ္။
ပြင့္လင္းတဲ့ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းထဲမွာ ေရာပါေမ်ာပါေနတဲ့ အဓိကအေရးပါတဲ့ သတင္းေတြကိုု သတင္းစာဆရာက ေပးရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ တစ္ဦးတစ္ေယာက္တည္းနဲ႕ သက္ဆုုိင္တဲ့ သတင္းေတြဟာ သင့္ကုုိ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္တစ္စုုံတစ္ရာ ခ်ေပးဖုုိ႕ အေထာက္အကူျဖစ္မယ္။ ဥပမာ မုုိးေလ၀သ သတင္းဟာ သင္အျပင္ထြက္ဖုုိ႕ ကိစၥေတြကုုိ ျဖစ္ျဖစ္၊ ခရီးထြက္မယ့္ကိစၥေတြကိုုပဲျဖစ္ျဖစ္ ဆုုံးျဖတ္ေစမယ္။ အလုုပ္နဲ႕ပတ္သက္တဲ့သတင္းေတြ၊ စာေမးပဲြနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့သတင္းေတြဟာ သင့္အတြက္ တစ္ခုုခုု လုုပ္ဖိုု႕ အေထာက္အကူျဖစ္မယ္။ ဒီထက္မကက်ယ္ျပန္႕တဲ့ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ သတင္းေတြဟာ သင္ဘယ္လိုု လူ႕အဖဲြ႕အစည္းထဲမွာ ရွိေနသလဲ ဆုုိတဲ့အေျဖတစ္ခုုကုုိ ထုုတ္ေပးလိမ့္မယ္။
လူအမ်ားနဲ႕ သက္ဆုုိင္တဲ့ သတင္းတစ္ပုုဒ္ကုုိ ေရးသားေဖာ္ျပျခင္း ဆုုိတာဟာ အင္မတန္မွကုုိ ခက္ခဲတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ ဒီလုုိသတင္းတစ္ပုုဒ္ရဖုုိ႕ ေငြကုုန္လူပန္း တယ္ေပါ့။ အဲသည္မွာ သတင္းအဖဲြ႕အစည္းဟာ အေရးပါလာျပီ။ ဒီသတင္းကုုိ စားသုုံးမယ့္ ပရိသတ္ကုုိ ထည့္စဥ္းစားရျပီ။ ဒါေလာက္အေရးပါတဲ့ သတင္းကုုိ ေပးမယ့္ သတင္းစာဆရာတစ္ေယာက္ရဲ႕ သတင္းစာပညာဟာ ဘာလဲလုုိ႕ ေမးခြန္းထုုတ္ရျပီ ျဖစ္ပါတယ္။
ဒီအတြက္ ေအာက္ပါအခ်က္ေတြကုုိ ထုုတ္ျပထားပါတယ္။
– သတင္းဆုုိတာသည္ သတင္းစာပညာ၏ အဓိကထုုတ္ကုုန္ျဖစ္တယ္။ တင္ျပလုုိက္ေသာ သတင္းဟာ သတင္းစာဆရာက ပရိသတ္အတြက္ အေရးပါသည္၊ အေရးၾကီးသည္ ဟုု သတ္မွတ္လုုိက္ေသာ အခ်က္အလက္ျဖစ္တယ္။
– ပြင့္လင္းေသာ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းဟုု ဆုုိထားသည့္အတြက္ ေဖာ္ျပေသာ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားသည္ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းကုုိ ထိမ္းခ်ဴပ္ထားတာမရွိေစပဲ အစုုိးရ သုုိ႕မဟုုတ္ တျခားေသာ အဖဲြ႕အစည္း တစ္စုုံတစ္ရာမွ စြက္ဖက္ျခင္း လုုံး၀မရွိ၊ တစ္စုုံတစ္ခုုႏွင့္ အလဲအလွယ္လုုပ္ထားျခင္းမရွိေသာ သတင္းမ်ားသာ ျဖစ္တယ္။
– သတင္း၏တန္ဖုုိးဟူေသာ စကားလုုံး၏ အႏွစ္သာရမ်ား အျပည့္အ၀ စီး၀င္ေနရမည္။ ေပးေသာ အခ်က္အလက္မ်ားသည္ အျဖစ္အပ်က္တစ္ခုု သုုိ႕မဟုုတ္ တစ္စုုံတစ္ခုုနွင့္ ပတ္သက္ေသာ သတင္းျဖစ္ရမည္။ ထုုိအထဲတြင္ အခ်ိန္ကာလ၊ အျဖစ္အပ်က္၊ ျဖစ္ပြားမူ၊ လက္ရွိအေျခအေန၊ အေရးၾကီးေသာ အေျခအေန၊ အနီးစပ္ဆုုံးအေျခအေနတုုိ႕ကုုိ အဓိကထား အတိအက်ေဖာ္ျပ ရမည့္ အျပင္ ေန႕စဥ္ေန႕တုုိင္း သမရုုိးက်ျဖစ္ပ်က္ေနတာေတြ မဟုုတ္ရပါဘူးတဲ့။ (ဥပမာ- ေနမင္းၾကီးက အေရွ႕ကထြက္ေနတာကုုိ သတင္းလုုပ္လုုိ႕မရဘူး၊ ေနက အေနာက္ဖက္ကထြက္လာရင္ေတာ့ သတင္းျဖစ္ျပီ။)
– သတင္းဟာ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြက္ ေမးခြန္းလည္းေပးသလုုိ အေျဖလည္း ထုုတ္ေပးရမည္။ တစ္ဦးတစ္ေယာက္တည္းအတြက္ေရာ၊ အမ်ားအတြက္ေရာ အေရးပါေသာ အခ်က္အလက္မ်ား ေပးထားရမည္။ (အလုုပ္သတင္း၊ စာေမးပဲြ၊ မုုိးေလ၀သ၊ ပညာေရး၊ က်န္းမာေရး စသျဖင့္)
– သတင္းစာဆရာဟာ သူ႕ရဲ႕ ဘက္လုုိက္တဲ့ ယုုံၾကည္မူ၊ သေဘာထား၊ သူ႕အျမင္မ်ားကုုိ မွ်တ၊တိက်တဲ့ သတင္းေတြလုုိ႕ ေမ်ာ္လင့္ဖတ္ရူေနတဲ့ ပရိသတ္ေတြကုုိ မေပးရဘူး။(သတင္းေရးသူဟာ ဘက္မလုုိက္ရဘူး၊ သတင္းထဲမွာ သူ႕အျမင္ေတြ ထည့္မေရးရဘူး၊ သူယုုံၾကည္တာေတြကုုိ မေဖာ္ျပရဘူး၊ သူ႕သေဘာထားေတြကုုိ မေရးရဘူး။ သတင္းသည္ မွ်တရမယ္၊ တိက်ရမယ္။ သူေရးတဲ့ထဲမွာ ဘက္လုုိက္တဲ့ ေလသံေတြ လုုံး၀မပါရဘူး။)
– သတင္းအဖဲြ႕အစည္းေတြဟာ ပရိသတ္ေတြကုုိ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ေပးတဲ့အခါ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြင္းမွာ ဆက္သြယ္ေရး ကြန္ယက္တစ္ခုုကုုိ ဖြင့္ေပးထားရမယ္။ အထူးသျဖင့္ စီးပြားေရးဆုုိင္ရာ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားဟာ လူထုုနဲ႕ဆုုိင္တယ္၊ ဒါေၾကာင့္ စီးပြားေရးေကာင္းမြန္ခုုိင္မာဖုုိ႕ လူထုုနဲ႕ ဆက္သြယ္မူကုုိ ဖြင့္ေပးရမယ္ လိုု႕ဆုုိပါတယ္။
(အဲသည္ပထမအခန္းတစ္ခုုလုုံးမွာ အထက္ေဖာ္ျပပါ အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ေကာက္ႏွဴတ္တင္ျပျခင္း၊ ျပန္လွန္ရွင္းလင္းျခင္းနဲ႕ သတင္းစာဆရာရဲ႕ လုုပ္ပုုိင္ခြင့္ေတြကုုိ ထပ္ခါတလဲလဲ ေရးသားထားပါတယ္။ သူက အဓိကလုုိအပ္ခ်က္ေတြ၊ ေဆာင္ရန္ေရွာင္ရန္ေတြကုုိ ေရးသားတင္ျပထားျပီး ေရးသားေဖာ္ျပထားတဲ့ သတင္းေတြကုုိေတာ့ အေသးစိတ္ ေဖာ္ျပထားျခင္းမရွိပါဘူး။ ေနာက္ပုုိင္းအခန္းေတြမွာ ေတာ့ ေတြ႕ရပါလိမ့္မယ္။)
(သည္ေတာ့သူေရးသားတဲ့ အာေဘာ္အရ သတင္းရဲ႕ သေဘာသဘာ၀ဘယ္လုုိရွိရမလဲ ဆုုိတာကုုိ အဓိကထားတယ္။ သတင္းကုုိ ဘယ္လုုိလိုုိက္ရတယ္၊ သတင္းကုုိ ဘယ္လုုိရွာေဖြရတယ္ ဆုုိတာကုုိ သူက ဒီပထမအခန္းမွာ အဓိကထားသြားတယ္။ သတင္းေရးတာေတာ့ ကိုုယ့္ဘာသာ ေရး၊ ဘာမွ ဘယ္လုုိေရးရမယ္ ဘယ္လုုိ တင္ျပရမလဲ ဆုုိတဲ့ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ ေပးမထားဘူး။ သတင္းစာဖတ္သူေတြက ဒီသတင္းဟာျဖင့္ သတင္းဆုုိတဲ့ ေ၀ါဟာရနဲ႕ကိုုက္ညီတယ္ မညီဘူး ဆုုံးျဖတ္တတ္တယ္ ဆုုိတဲ့ အသိတစ္ခုုကုုိ ေပးထားတယ္။ သတင္းဖတ္တဲ့ ပရိသတ္က ဒီသတင္းစာဆရာဟာ ဘက္လုုိက္တယ္ ဆုုိတာ သူ႕အလုုိလုုိသိတယ္။ ခဲြျခားတတ္တယ္။ သတင္းစာဆရာတစ္ေယာက္ရဲ႕ တန္ဖုုိးဟာ သူေရးတဲ့သတင္းထဲမွာ ပါသြားျပီးပီ ျဖစ္ပါတယ္။)
(၂၀၀၁ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၁၁ ရက္ေန႕မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ နယူးေယာက္က ေ၀ါလ္ထရိတ္စင္တာ၊ ၀ါရွင္တန္ဒီစီက ပင္တာဂြန္ တုုိက္ခုုိက္ခံရမူကုုိ သတင္းေထာက္ေတြက ဘယ္လုုိသတင္းရယူခဲ့ရပုုံကုုိ သူကအခုုလုုိ တင္ျပထားပါတယ္။ သတင္းတုုိေလးတစ္ပုုဒ္ ရဖုုိ႕ ဆုုိပါေတာ့တဲ့။)
သတင္းေတြဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ ပတ္၀န္းက်င္ ေဘးပတ္ပတ္လည္မွာ ရွိေနတယ္။ ၀ုုိင္းရံေနၾကတယ္။ ၂၀၀၁ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာ ၁၁ ရက္ေန႕က ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ သိပ္ကုုိ ထူးျခားတဲ့ သတင္းမ်ဴိးပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ေလမုုန္တုုိင္းသတင္းမ်ဴိးပဲျဖစ္ျဖစ္ေပါ့ေလ။ ဒါေတြဟာ ေန႕စဥ္ ျဖစ္ပ်က္တတ္တဲ့ သတင္းေတြလုုိ႕ ဆုုိရမယ္ ထင္ပါတယ္။ ခြင့္နဲ႕ ေနရပ္ခနျပန္သြားတဲ့ သတင္းစာဆရာတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ေဒးဗစ္ မက္တင္းလီ (David Mattingly) ဟာ ၂၀၀၁ ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၁၁ ရက္ေန႕က စတုုထၱေျမာက္ အေမရိကန္ေလယာဥ္ ဖလုုိက္ ၉၃ က ပန္နီဆလီဗာနီးယား မွာ ပ်က္က်သြားတယ္ ဆုုိတာကုုိ သိလုုိက္ရတယ္။ သူက အဲသည္ျဖစ္ပြားတဲ့ေနရာရဲ႕ မနီးမေ၀းမွာ ရွိေနတယ္။ သူ႕ရဲ႕သတင္းေအဂ်င္စီ အႏၱလန္တာ (Atalanta) က အယ္ဒီတာေတြဆီ ဖုုန္းဆက္ သတင္းပုုိ႕ အေၾကာင္းၾကားေပမယ့္ ဖုုန္းေတြက ဂ်မ္းျဖစ္ေနလိုု႕ ဆက္မရဘူး။ ဘယ္သတင္းစာဆရာမွ အနီးအနားမရွိေတာ့ သတင္းယူဖုုိ႕ကုုိယ္တုုိင္ လုုိက္ရတဲ့ အေၾကာင္းကုုိ ေရးသားထားတယ္။ ပ်က္က်သြားတဲ့ေလယာဥ္ပ်ံအေၾကာင္းကုုိ အလ်င္အျမန္သတင္းပိုု႕လုုိက္ရတဲ့ သူ႕သတင္းဟာ နံမယ္ရ သတင္းအဖဲြ႕အစည္းတစ္ခုုျဖစ္တဲ့ စီအန္အန္ (CNN) မွာ မ်က္ႏွာဖုုံးသတင္းျဖစ္သြားခဲ့တယ္။
သတင္းဆုုိတာဟာ သတင္းစာေလာကရဲ႕ အဓိက အစိတ္အပိုု္င္းတစ္ခုု ျဖစ္ပါတယ္။ သတင္းကေဖာ္ျပတဲ့ အခ်က္အလက္မ်ားဟာ လူ႕အဖဲြ႕အစညး္ကုုိ ေရရွည္တည္တန္႔ေအာင္ ေပးဆပ္ေပးေနတယ္။ (သူက သတင္းစာဆရာေတြနဲ႕ သတင္းစာေလာကကုုိ သိပ္ျပီး ေရွ႕တန္းတင္လြန္းထားတယ္လုုိ႕ စာဖတ္သူက ေတြးလုုိ႕ရတယ္။)
– သတင္းဆုုိတာ သတင္းစာဆရာကေပးတာ ျဖစ္တယ္။ သတင္းမ်ားသည္ သဘာ၀အေလ်ာက္ ျဖစ္ေနတာေတြ မဟုုတ္ဘူး။ သတင္းသည္ အခ်က္အလက္တစ္ခုု (ဆုုိလုုိတာက အခ်က္အလက္ပုုံစံ တမ်ဴိးတည္း) တည္းေပးတာမဟုုတ္။ မိမိေဘးပတ္၀န္းက်င္မွာ ေပးစရာအခ်က္အလက္ေတြ တပုုံတစ္ေခါင္းၾကီး။ အဲသည္ထဲက တခ်ဴိ႕သာလွ်င္ သတင္းအရည္အခ်င္းရွိတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ အခ်က္အလက္တုုိင္း သတင္းမဟုုတ္။
– အမ်ားစုုက သူတုုိ႕ေန႕စဥ္ ေန႕ဓ၀ူ၀ ေတြ႕ၾကဳံေနတာေတြ၊ သူတုုိ႕ရ႕ဲေန႕စဥ္ အေတြ႕အၾကဳံေတြကုုိ စုုေဆာင္းေကာက္ယူၾကတယ္။ အဲသည္လုုိ အေတြ႕အၾကဳံေတြ၊ အခ်က္အလက္ ရယူထားတာေတြကုုိ သတင္းစာဆရာတစ္ဦး သတင္းတစ္ခုုတင္ျပသလုုိ တင္ျပႏုုိင္မယ္၊ အေရးၾကီးတာကိုု ဘယ္လုုိေရြးခ်ယ္ျပီး ေရးသားႏုုိင္မယ္ ဆုုိတာကသာလွ်င္ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕အတြက္ သတင္းျဖစ္ပါတယ္။
– အခ်က္အလက္ေတြ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ရတယ္ ဆုုိပါက သတင္းစာဆရာအတြက္ သတင္းေရးသား၊ သရုုပ္ေဖာ္ တဲ့လုုပ္ငန္းစဥ္ဟာ ပုုိလြယ္ကူတယ္ေပါ့။ ၂၀၁၁ စက္တင္ဘာ ၁၁ ျဖစ္ပြားမူကုုိ အေမရိကန္အစုုိးရက အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ထိမး္ခ်ဴပ္ခဲ့တာေတြ ရွိတာေၾကာင့္ သတင္းစာဆရာေတြဘက္က သတင္းတင္ျပမူမွာ အခက္အခဲေတြ၊ အားစုုိက္ရမူေတြ ၾကဳံၾကရတယ္။ ကုုိယ့္ရဲ႕ အားထုုတ္မူနဲ႕ အထိမ္းခ်ဴပ္ခံရမူကုုိ စကားလုုံးလွလွနဲ႕ ပုုံႏွိပ္ရရင္ေတာ့ “အမ်ဴိးသားလုုံျခဳံေရး“ အတြက္ေပါ့။
(သတင္းဟုုတ္တယ္၊ သတင္းမဟုုတ္ဘူးဆုုိတာကုုိ ဘယ္လုုိခဲြျခားမလဲ ဆုုိတာကုုိ သူကဥပမာတစ္ခုုနဲ႕ ျပထားတယ္။)
သင္ဟာ ေမာ္ေတာ္ကားထိခုုိက္မူတစ္ခုုမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနတယ္။ ဘာမွ ဒဏ္ရာရတာ မရွိဘူး။ အထိအခိုုက္မရွိဘူး။ ဒါဆုုိရင္ ဒီသတင္းဟာ သင့္ရဲ႕ ေဒသဆုုိင္ရာ သတင္းစာမွာ မပါႏုုိင္ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ အဲသည္ မေတာ္တဆထိခုုိက္မူထဲမွာ ဥပမာ – အဲသည္ကားထဲမွာ သမၼတပါလာမယ္ သမၼတက ဒီအမူထဲမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနျပီ ဆုုိရင္ေတာ့ ဒီသတင္းဟာ ညတြင္းခ်င္းကုုိ မ်က္နွာဖုုံးသတင္းျဖစ္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါဟာ သတင္းစာဆရာတစ္ေယာက္ ရဲ႕မ်က္စိထဲမွာ သတင္းလုုိ႕ သတ္မွတ္ပုုံတစ္ခုုျဖစ္ပါတယ္။ (ဒီသတင္းဟာ လူေတြစိတ္၀င္စားမယ့္သတင္းျဖစ္တယ္၊ လူေတြဖတ္ခ်င္မယ့္သတင္းျဖစ္မယ္ လုုိ႕ သူကဆုုံးျဖတ္မယ္) (တေန႕ကပဲ မင္းသား ဘရပ္ပစ္တစ္ေယာက္ ေမာ္ေတာ္ကားတုုိက္မူမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနတဲ့သတင္း ဖတ္လုုိက္ရတယ္။ ဒီေနရာမွာ သင္ဆုုိရင္ သတင္းထဲ ပါလာစရာမရွိဘူး။)
အျဖစ္အပ်က္ေတြ ေထာင္ခ်ီ သန္းခ်ီျပီး ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ ေဘးပတ္၀န္းက်င္မွာ ေန႕စဥ္ ျဖစ္ပ်က္ေနတယ္။ ဒါေတြကုုိ အယ္ဒီတာမ်ားနွင့္ သတင္းဒါရုုိက္တာမ်ားက သူတုုိ႕ဆီ သတင္းစာဆရာမ်ားက ေပးပိုု႕လုုိက္တဲ့ ရာခ်ီတဲ့ သတင္းေတြကုုိ ၾကည့္ျပီး ဘယ္ဟာကေတာ့ သတင္းျဖစ္တယ္ ဆုုိတာကုုိ ေခါင္းခ်င္းဆုုိင္ေဆြးေႏြးျပီး ေရြးခ်ယ္စီစစ္ရပါတယ္။ (သတင္းစာထဲမွာ သတင္းတစ္ပုုဒ္ အျဖစ္သတ္မွတ္ ေရးသားဖုုိ႕ ဘယ္ေလာက္ၾကီးက်ယ္ေၾကာင္း ကုုိ သူကေရးသားထားတာပါ။) ျပီးရင္ စာဖတ္ပရိသတ္ (သတင္းစာဖတ္သူမ်ား)ဆီ ပုုိ႕ဖိုု႕ သတင္းေရးၾကရပါတယ္။
(သူကမုုိးေလ၀သသတင္းတုုိတစ္ပုုဒ္ရဲ႕ အေရးပါပုုံကုုိ ေရးထားပါတယ္။)
“လူတုုိင္းလူတုုိင္းက မုုိးေလ၀သအေၾကာင္းေျပာၾကပါတယ္” (လုုိ႕အစခ်ီထားပါတယ္။)
လူတုုိင္း မုုိးေလ၀သအေၾကာင္း ေျပာၾကတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ မ်က္နွာစိမ္းတစ္ေယာက္နဲ႕ ေတြ႕တဲ့အခါ၊ ဒါမွမဟုုတ္ ကုုိယ့္သူငယ္ခ်င္းတစ္ေယာက္နဲ႕ ဘာစကားစေျပာရမွန္းမသိတဲ့အခါ မုုိးေလ၀သအေၾကာင္း ေျပာၾကတယ္။
ဒီအေၾကာင္းက ေဆြးေႏြးစရာေတြ အမ်ားသား။ သိပ္ပူအုုိက္ေနသလား၊ သိပ္ေျခာက္ေသြ႕ေနသလား၊ သိပ္ေအးေနသလား၊ ေနာက္ေန႕ ေအးဦးမလား၊ ပူေနဦးမလား၊ မုုန္တုုိင္းေရာ ျဖစ္မွာလား၊ ဟာရီကိန္း ေတာ္နဒုုိ ေရၾကီးေရလွ်ံ ႏွင္းက် ႏွင္းမုုန္တုုိင္း စသျဖင့္ ၾကဳံရမလား။ ေႏြ မုုိး ေဆာင္း ဘယ္ႏွယ့္ေနသလဲ။
မုုိးေလ၀သဟာ အျမဲေျပာင္းလဲေနတာေၾကာင့္ ေျပာစရာ အျမဲရွိေနတယ္၊ သိစရာလည္း လုုိအပ္ေနတယ္။ ဒါဆုုိ မုုိးေလ၀သ အေၾကာင္း သင္ဘယ္ေလာက္သိသလဲ လုုိ႕ဆုုိေတာ့ သိပ္မသိပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕သိတာက ေႏြရာသီဆုုိ ပူတယ္၊ ေဆာင္းရာသီဆုုိ ေအးတယ္၊ မုုိးရာသီ မုုိးရြာတယ္ ဒါေလာက္ပါပဲ။ ဒါေပမယ့္ ဘယ္ေလာက္ပူမလဲ ဘယ္ေလာက္ေအးမလဲ မုုိးဘယ္ေလာက္ရြာမလဲ အဲဒါေတာ့ မသိပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ္တိုု႕သိတာက သည္ေႏြရာသီေတာ့ မုုိးနည္းနည္းရြာတယ္၊ သည္ႏွစ္ ေဆာင္းရာသီ ပုုိေအးတယ္။ အဲသေလာက္ေတာ့ သိတယ္။ ဒါေပမယ့္ အတိအက် ဘယ္ေလာက္ ဆုုိတာေတာ့ မသိဘူး။ မုုိးေကာင္းကင္ၾကီး ေမွာင္လာတယ္၊ လင္းလာတယ္ ဆုုိတာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕သိတယ္။ ဒါေပမယ့္ အခုု မုုိးရြာမရြာေတာ့ မသိပါဘူး။ ညေနရြာမလားလည္း မသိပါဘူး။ ေနာက္ေန႕ ရြာမလားလည္း မသိပါဘူး။ တျခားတုုိင္းျပည္ေတြရဲ႕ မုုိးေလ၀သက်ေတာ့ ပိုုမသိေတာ့ဘူူး။ သည္ေနရာမွာ လူေတြရဲ႕ သိခ်င္စိတ္၊ လိုုအပ္ခ်က္ေတြကုုိ ျဖည့္စည္းေပးမွာက သတင္းစာပညာနဲ႕ သတင္းစာဆရာမ်ားပဲ ျဖစ္တယ္။ သူတုုိ႕ရဲ႕လုုပ္ငန္း၊ သူတုုိ႕ရဲ႕ေပးတဲ့ သတင္းေတြကသာလ ွ်င္ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ ဖတ္ခ်င္တဲ့၊ စိတ္၀င္စားမူေတြကုုိ ေပးမွာျဖစ္လုုိ႕ သတင္းစာပညာရဲ႕ အေရးပါမူကုုိ ဒီမုုိးေလ၀သဥပမာေလးနဲ႕ပဲ ခ်ိန္ထိုုး စဥ္းစားၾကည့္ၾကဖိုု႕ တင္ျပလုုိက္ရျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
ဂ်ဴနီယာ၀င္း

Friday, March 23, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – သတင္းစာပညာ စာအုုပ္တစ္အုုပ္

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – သတင္းစာပညာ စာအုုပ္တစ္အုုပ္
(အေတြးအျမင္ အမွတ္ ၃၀၈ မတ္ ၂၀၁၈ ) မိုးမခ၊ မတ္ ၁၊ ၂၀၁၈
(”Journalism“ (သတင္းစာပညာ) လုုိ႕အမည္ေပးထားတဲ့ စာအုုပ္ကုုိ James Glen Stovell (ဂိ်မ္းစ္ ဂလန္ စတုုိဗယ္) ကေရးပါတယ္။ ဂ်ိမ္းစ္ဟာ ၁၉၄၈ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာ၈ ရက္ေန႕ ဖြား အလာဘားမား (Alabama) တကၠသိုုလ္က သတင္းနွင့္အခ်က္အလက္ဆုုိင္ရာဌာန အျငိမ္းစား ပါေမာကၡ ျဖစ္ပါတယ္။ သူက လက္ရွိ (၂၀၁၈ လက္ရွိအေနအထားအရ) သတင္းေရးသားျခင္းဆုုိင္ရာ ဘာသာရပ္ကုုိ သင္ၾကားေနဆဲ၊ ၀က္ဆုုိက္သတင္းစာပညာကုုိ သင္ၾကားေနဆဲ သူတစ္ေယာက္ျဖစ္ကာ စာေရးဆရာအျဖစ္နဲ႕ ေဂ်ပေရာ့ဖ္ (jprof) ၀က္ဆုုိက္မွာ ေရးသားေနဆဲသူတစ္ေယာက္ျဖစ္တယ္။) ယခုုစာအုုပ္က သကၠရာ္ဇ္ ၂၀၁၁ ကထြက္ခဲ့တဲ့စာအုုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္ကုုိ ၂၀၁၃ ခုုနွစ္က ဖတ္ဖုုိ႕အခြင့္အေရးရခဲ့တယ္။ ဒီမွာေတာ့ ဂ်ိ္မ္းစ္ ကသူ႕အာေဘာ္အတုုိင္း နိဒါန္းပ်ဴိး ေရးထားတာကုုိ ျဖည့္စြက္ ဘာသာျပန္ေပးထားတာပါ။ စာေရးသူျဖည့္စြက္ထားတာေတြကိုု ကြင္းစကြင္းပိတ္နဲ႕ လုုပ္ေပးထားပါတယ္။)
”သတင္းစာဆရာေတြက ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ကုုိ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕အေၾကာင္းေတြ ေျပာျပၾကတယ္။“
(လိုု႕သူကအစခ်ီထားပါတယ္။ သတင္းစာေတြထဲမွာပါတဲ့သတင္းေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ သူ႕အျမင္ကုုိ ေရးထားတာပါ။ သတင္းစာေတြကေပးတဲ့သတင္းေတြကုုိ ေတာ္ေတာ္ေလး ေလ့လာဆန္းစစ္ျပီး သုုေတသနလုုပ္ကာ ေရးထားတဲ့ စာအုုပ္တစ္အုုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ Journalist ေတြကိုု သူကေတာ္ေတာ္ ခ်ီးမြမ္းခန္းဖြင့္ထားတယ္လုု႕ိ ယူဆရပါတယ္။ Journalist ကုုိ သတင္းစာဆရာ၊ သတင္းေရးတဲ့သူေတြ လုုိ႕ဆုုိရပါမယ္။ သူ႕နိဒါန္းအရေတာ့သူက သတင္းစာဆရာဘ၀ေတြ၊ သတင္းေရးတာကုုိ စိတ္၀င္စားသူေတြ၊ သတင္းလုုိက္ရတာကုုိ အရသာေတြ႕သူေတြကုုိ ခ်ီးမြမ္းခန္းဖြင့္ထားပါတယ္။ ဒီအလုုပ္ဟာ စိတ္၀င္စားစရာေကာင္းတယ္ ခင္ဗ်ားတုုိ႕လည္း လုုပ္ၾကည့္ၾကပါဦးလိုု႕ ဆုုိထားပုုံပါပဲ။)
သည္လုုိအလုုပ္ဟာျဖင့္ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕အတြက္ အေရးၾကီးသလိုု လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြက္လည္း မရွိမျဖစ္လုုိအပ္လ်က္ရွိပါတယ္။ သူတိုု႕ေပးတဲ့ သတင္းေတြဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ဘ၀ေတြအတြက္လဲ ျဖစ္သလိုု က်ယ္ျပန္႕တဲ့ လူ႕ပတ္၀န္းက်င္ကိုုလည္း ဆက္သြယ္ေပးေနပါတယ္။ အဲဒီသတင္းအခ်က္အလက္ေတြက ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ကုုိ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ ခ်ေပးတယ္ …. ဥပမာ မုုိးေလ၀သ သတင္းေတြကုုိ ဖတ္ျပီးေတာ့ ထီးယူသင့္မယူသင့္…. ပညာေရးသတင္းေတြ ဖတ္ျပီးေတာ့ ဘယ္လုုိင္းကုုိယူသင့္တယ္၊ ဘယ္လုုိ ေရြးခ်ယ္သင့္သလဲ စသည္ျဖင့္….. ဒီလုုိ သတင္းသမားေတြက ေပးတဲ့ သတင္းေတြကုုိ မဖတ္ပဲ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ဘ၀က ဘယ္လုုိျပည့္စုုံမလဲ။
ဟုုတ္ပါတယ္။ သတင္းစာသမားေတြေပးတဲ့ သတင္းေတြကုုိၾကီးပဲ မမွီခုုိပဲနဲ႕ ကုုိယ့္ဘာသာကိုုယ္လည္း သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ရႏိုုင္ပါတယ္။ – သူငယ္ခ်င္းေတြ၊ မိသားစုုေတြၾကား၊ စာအုုပ္ေတြ ဖတ္ျပီးေတာ့ျဖစ္ျဖစ္၊ ရုုပ္ရွင္ေတြ ထဲကျဖစ္ျဖစ္၊ လက္ကမ္းေၾကာ္ျငာေတြဆီကေန၊ ဒါမွမဟုုတ္ ေၾကာ္ျငာဘုုတ္ေတြဆီက (အခုုေခတ္ဆုုိရင္ေတာ့ ေဖ့ဘုုတ္ကေန ရေနတဲ့သတင္းေတြ ကိုုထည့္သြင္း စဥ္းစား ရလိမ့္မယ္ ထင္ပါတယ္။) စသျဖင့္ စသျဖင့္ ရႏုုိင္ပါတယ္လုုိ႕ ေစာဒကတက္လိုု႕ ရပါတယ္။ သုုိ႕ေသာ္ သတင္းစာဆရာေတြက သည့္ထက္ ပုုိျပီးက်ယ္ျပန္႕တဲ့ နယ္ပယ္ေတြဆီကုုိ ေရာက္ေအာင္သြားျပီး အခ်က္အလက္ေတြ စုုေဆာင္း၊ ရယူ၊ မွတ္သားလုုိ႕ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕က စုုေပါင္းျပီး ဖတ္လုုိ႕မွတ္လုုိ႕ရေအာင္ လုုပ္ေပးေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။ သတင္းသမားမ်ားဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ဘ၀ေတြထဲကုုိ တုုိက္ရုုိက္ျဖစ္ေစ၊ သြယ္၀ုုိက္ျပီးျဖစ္ေစ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ထိေတြ႕လုုိ႕ရေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေပးေနပါတယ္။ သင္အခုုဘာလုုပ္ေနသလဲ သင္ကအခုုဘာလဲ ဆုုိတဲ့အခ်က္အလက္ေတြဟာ သတင္းသမားေတြရဲ႕ ၾသဇာသက္ေရာက္မူနဲ႕ မကင္းႏုုိင္ပါဘူး။
သတင္းစာဆရာေတြကေပးတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြက လူတစ္ကုုိယ္စာတင္မက ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ ေနထုုိင္ေနတဲ့ လူ႕ပတ္၀န္းက်င္ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းတစ္ခုုလုုံးဆီကုုိပါ အက်ဴိး သက္ေရာက္ေနပါတယ္။ အဲသည္အက်ဴိးသက္ေရာက္မူ ဘယ္ေလာက္ေတာင္မ်ားလဲလုုိ႕ ဆုုိတာ ကုုိေလ့လာၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ႏုုိင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး၊ လူမူေရး၊ စသျဖင့္ စသျဖင့္ ေတြဆီကုုိပါ ျဖန္႕က်က္လ်က္ရွိေနပါေရာလား။ သတင္းစာသမားေတြက ကၽြန္ေတာ္တိုု႕ကုုိ ပတ္၀နး္က်င္အသိအျမင္ေတြအျပင္ ဒီအသိအျမင္ေတြကုုိ တျခားလူေတြကုုိ ဘယ္လုုိ ေ၀မွ်ရမယ္ဆုုိတာကိုုပါ လမ္းျပေပးေနပါတယ္။
သတင္းစာပညာဟာ အထူးသျဖင့္ေတာ့ အေမရိကန္ေတြရဲ့ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းမွာ မရွိမျဖစ္ လုုိအပ္တဲ့ အရာျဖစ္ပါတယ္။ (အေမရိကမွာ သတင္းစာေတြကုုိ က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ ဖတ္ရူေနတဲ့ ပရိသတ္ေတြ ရွိေနဆဲပါ။ သူတုုိ႕က သတင္းစာေတြကုုိ ဖတ္ဆဲ၊ အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ေလ့လာေနဆဲ၊ အခ်င္းခ်င္း ေဆြးေႏြးေနၾကဆဲ လိုု႕ သူက အတိအက် ဆုုိထားပါတယ္။ ဒါ ၂၀၁၁ စစ္တမ္းအရေပါ့။) သတင္းစာေတြကေန ေပးတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကုုိ ရယူတယ္ဆုုိတာ ဟုုိးေရွးကတည္းက က်င့္သုုံးလာတဲ့ ေရွးအယူအဆတစ္ခုုလုုိျဖစ္ပါတယ္။ ဒါတြကုုိ တဖန္ျပန္ျပီး ထင္ျမင္ခ်က္ေတြေပးၾက၊ ေ၀ဖန္သုုံးသပ္ၾက၊ အၾကံညဏ္ေတြရယူၾကတယ္ဆုုိတာ ထုုံးတမ္းစဥ္လာတစ္ရပ္လုုိ ျဖစ္ေနတာ အေမရိကန္လူမ်ဴိးေတြၾကားထဲမွာပါ (တ့ဲ။)။ ဒါေတြကိုုုု သတင္းစာပညာမရွိပဲ ဘာမွ လုုပ္လုုိ႕မရပါဘူး။
သည္ေတာ့ ဒါေလာက္ေတာင္ အေရးပါတဲ့ သတင္းစာပညာကိုု ေလ့လာၾကည့္ၾကရေအာင္။ သင့္ရဲ႕အလုုပ္က သတင္းစာပညာနဲ႕ ဘာမွမဆုုိင္လဲပဲ ေပါ့ေလ။ ေဟာဒီစာအုုပ္က သတင္းစာပညာ ဆုုိတာဘာလဲဆုုိတာကုုိ မိတ္ဆက္ေပးတဲ့ စာအုုပ္။ သတင္းစာပညာ ဆုုိတာ
– က်ယ္ျပန္တဲ့ စာနယ္ဇင္းလုုပ္ငန္းကုုိ သိျမင္ဖုုိ႕
– သင္ဖတ္ေနတဲ့သတင္းေတြက ဘယ္လုုိကေန ဘယ္လုုိ ရရွိ၊ ထုုတ္ျပန္သလဲဆုုိိတာကိုု နားလည္ဖုုိ႕
– သတင္းအဖဲြ႕အစည္းေတြ ဘယ္လုုိ လုုပ္ကုုိင္ၾကသလဲဆုုိတာကုုိသိဖုုိ႕
– သတင္းစာပညာ အေၾကာင္းကုုိ တီးမိေခါက္မိဖုုိ႕
– အနာဂတ္သတင္းစာပညာ ဘာျဖစ္ႏုုိင္သလဲလိုု႕ ေတြးေခၚၾကည့္ၾကဖိုု႕
ဆုုိပါေတာ့။
သည္ေတာ့ သတင္းစာပညာဆုုိတာ ဘာလဲလုုိ႕ ေလ့လာစမ္းစစ္သူေတြအတြက္ သတင္းစာဆရာတစ္ေယာက္ အျဖစ္ကုုိယ့္ကုုိယ္ကုုိယ္လည္းပဲ စဥ္းစားၾကည့္မိေစဖုုိ႕ သည္စာအုုပ္က ေဖာ္ညြန္းထားပါတယ္။ သင္လည္းပဲ တေန႕တခ်ိန္က် သည္အလုုပ္ကုုိ စိတ္၀င္တစား လုုပ္ျဖစ္မယ္၊ သတင္းမီဒီယာကုုိ သင္လည္းပဲ လုုပ္ၾကည့္ခ်င္မယ္ ဆုုိရင္ သည္စာအုုပ္က အေထာက္အကူ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ ဒါ့အျပင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုရဲ႕ အင္မတန္ အသိပညာခ်မ္းသာၾကြယ္၀လွတဲ့ သတင္းစာပညာသမုုိင္း ကိုု ဒီစာအုုပ္မွာ ေတြ႕ၾကျမင္ၾကရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
အဓိကက်တဲ့ လုုပ္ငန္းခြင္အလုုပ္ေတြ ျဖစ္တဲ့ သတင္းကုုိ တင္ျပျခင္း၊ သတင္းေရးျခင္း၊ သတင္းကုုိ တည္းျဖတ္ ေရးသားေသာ အတတ္ပညာ၊ သတင္းကုုိ စာမ်က္ႏွာေပၚမွာ တင္တဲ့အခါ ဒီဇုုိင္းျဖင့္ ေပၚလြင္ ေအာင္လုုပ္ျခင္း၊ ဓါတ္ပုုံကုုိ မည္သုုိ႕ ေရြးခ်ယ္ကာ သတင္းနွင့္ ယွဥ္တင္ျခင္းပညာရပ္ စတဲ့ သတင္းစာပညာ အေျခခံအခ်က္ေတြကုုိ သိထားဖုုိ႕လုုိအပ္လွပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္မွာ သတင္းစာပညာနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ အေသးစိတ္အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ေဖာ္ျပထားရုုံမက သည္အလုုပ္ကုုိ စလုုပ္မယ့္သူအတြက္လည္း အင္မတန္ ထိေရာက္မယ့္ လုုိရင္းတုုိရွင္း ထိထိမိမိ ေပးသြားမယ့္ စာအုုပ္ျဖစ္တယ္။
ကိုုယ့္ဘ၀ကုုိ သတင္းစာဆရာဘ၀နဲ႕ပဲ ေပ်ာ္ေမြ႕ေတာ့မယ္လုုိ႕ သံဓိဌာန္ခ်ထားသူေတြအတြက္ စိတ္လွဴပ္ရွားစရာေကာင္းတဲ့ သတင္းစာသမားဘ၀ေတြကိုု ေလ့လာရင္းနဲ႕ အေထာက္အကူ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ လူတုုိင္းနားလည္သင့္တဲ့ သတင္းစာပညာကုုိ အခုုလုုိ စာအုုပ္ဖတ္ရုုံနဲ႕လက္ေတြ႕ ခံစားၾကရမယ္ေပါ့။
ကၽြန္ေတာ္ဟာ သတင္းစာပညာထဲ ထဲထဲ၀င္၀င္ လုုိက္စားလာခဲ့တာ နွစ္၄၀ရွိျပီလုုိ႕ ဆုုိရပါမယ္။ … ဆုုိလုုိတာက ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕ ေက်ာင္းသားဘ၀ကတည္းက အထက္တန္း ေက်ာင္းသားသတင္းစာေတြ မွာပါ၀င္လွဴပ္ရွားခဲ့တာကိုု ထည့္တြက္ထားပါတယ္ …. သည္အေတြ႕အၾကဳံေတြကေန လူေတြနဲ႕ဆက္ဆံရင္းနဲ႕ သူတုုိ႕ေတြဟာ စိတ္ပါလက္ပါ သူတုုိ႕သိထားတာေတြကုုိ ေ၀မ ွ်ဖုုိ႕ ၀န္မေလးၾကတာ၊ သင္ေပးဖုုိ႕ စိတ္ပါၾကတာ၊ သင္ယူဖုုိ႕လည္း စိတ္၀င္စားၾကတာေတြကုုိ ေတြ႕ရတယ္။ ကၽြန္ေတာ့္ဘ၀မွာ သည္လုုိလူမ်ဴိးေတြနဲ႕ပဲ ေတြ႕ခဲ့ရတာကိုု ကံေကာငး္တယ္လုုိ႕ မွတ္ပါတယ္။
အာလဘားမာ (Alabama) တကၠသုုိလ္မွာ ေတြ႕ခဲ့ဆုုံခဲ့ရတဲ့ ကၽြန္ေတာ့္သူငယ္ခ်င္းေတြ၊ အႏွစ္ ၂၀ ေလာက္ ဆရာအျဖစ္နဲ႕ သင္ၾကားေပးခဲ့တဲ့ ကၽြန္ေတာ့တပည့္ ေက်ာင္းသားေတြဟာ ကၽြန္ေတာ့္အတြက္ေတာ့ သူတိုု႕ဆီက အၾကံညဏ္ေတြ၊ အားေပးမူေတြ အမ်ားၾကီး ရခဲ့တဲ့ အေထာက္အကူေတြေၾကာင့္လည္း သည္စာအုုပ္ေလး ေရးျဖစ္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္ေရးဖိုု႕ သူတုုိ႕ေပးတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြ၊ စာရြက္စာတမ္းေတြ၊ ဓါတ္ပုုံေတြကအစ ထိေတြ႕ဖုုိ႕ အခြင့္အေရးေတြ ရခဲ့တယ္ေပါ့။
ကၽြန္ေတာ့္မွာ သတင္းစာအေတြ႕အၾကဳံအျဖစ္ ဘရစ္တုုိ၊ ဟယ္ရယ္ကုုိရီေရ၊ ကေနာ့စ္ဗီးသတင္းစာ၊ ခ်ီကာဂုုိထရစ္ဗ်ဴး သတင္းစာေတြအပါအ၀င္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားေသာ သတင္းစာေတြနဲ႕ ထိေတြ႕မူေတြမ်ားစြာ ရခဲ့ပါတယ္။ ေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက သူငယ္ခ်င္းေတြကလည္း ပံ့ပိုုးခဲ့တယ္။ ဗီအုုိေအ အပါအ၀င္ သတင္းေအဂ်င္စီ ၃မ်ဴိးေလာက္ ဆီက သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားကုုိလည္းကၽြန္ေတာ္ ရယူခဲ့ပါတယ္။ မိ္တ္ေဆြသူငယ္ခ်င္းေတြ၊ တပည့္တပန္းေတြရဲ႕ အကူအညီမပါပဲ ကၽြန္ေတာ္သည္စာအုုပ္ မေရးႏုုိင္ပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္ဇနီးဆယ္လီ၊ သားျဖစ္သူ ဂ်က္တုုိ႕ကလည္း အားေပး ကူညီေထာက္ပံ့ေပးခဲ့ၿကပါတယ္ခင္ဗ်ား… ။ (လုုိ႕နိဒါန္းခ်ီကာ သူ႕စာအုုပ္ကုုိ အမႊမ္းတင္လ်က္ စာဖတ္သူမ်ားလက္ထဲ အေရာက္ပိုု႕လုုိက္ပါတယ္။)
(သူ႕စာအုုပ္မွာ အပိုုင္းေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ခဲြျပီး သတင္းစာပညာကုုိ ေတာ္ေတာ္ေလး ႏွ႔့ံနွ့ံစပ္စပ္ ေရးသားထားတာပါ။ ယေန႕ေခတ္မွာ ၾကဳံေတြ႕ေနရတဲ ့ သတင္းေတြကိုု လုုိက္ျပီး သတင္းေရးရပုုံမ်ားကုုိ ဓါတ္ပုုံေတြနဲ႕တကြ တင္ျပထားပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္မွာသူက အဓိကအားျဖင့္ – ဘယ္သူေတြက သတင္းေတြကုုိ ယူသလဲ၊ သတင္းကုုိ ဘယ္လုုိ လိုုက္ၾကသလဲ၊ အင္တာဗ်ဴးဘယ္လုုိ လုုပ္ဖုုိ႕ ဘယ္လုုိျပင္ဆင္ရသလဲ၊ ဘယ္လုုိေမးခြန္းေတြကုုိ ေမးျမန္းၾကသလဲ၊ ရယူလာတဲ့သတင္းေတြကုုိ ဘယ္လုုိေရးသလဲ၊ ေရးထားတ့ဲသတင္းေတြကုုိ ဘယ္လုုိျပန္လည္ တည္းျဖတ္ျပီး ေရးသားရသလဲ၊ ဘယ္လုုိအတုုိခ်ဴံးျပီး လုုိရင္းကိုု ေရးရသလဲ၊ သတင္းေတြရဲ႕ ပုုံစံ ဘယ္ႏွစ္မ်ဴိးရွိသလဲ၊ အယ္ဒီတာရဲ႕ အလုုပ္ကဘာလဲ၊ အယ္ဒီတာနဲ႕သတင္းေရးသူရဲ႕ ဆက္ဆံေရး ဆက္သြယ္မူက ဘာလဲ၊ အယ္ဒီတာ တစ္ေယာက္ျဖစ္ဖုုိ႕ ဘာေတြလုုိအပ္သလဲ၊ သတင္းေခါင္းစဥ္ကုုိ ဘယ္လုုိေပးသလဲ၊ ပုုံေတြကုုိ ဘယ္လုုိေရြးသလဲ၊ စကားလုုံးနဲ႕ပုုံရဲ႕ ဆက္သြယ္ခ်က္၊ ဒီဇုုိင္းဆရာအလုုပ္၊ သတင္းတစ္ပုုဒ္ရဲ႕အျမင္ကုုိ ဘယ္လုုိေဖာ္သလဲ၊ သတင္းေရးတဲ့စတုုိင္ စသည္ျဖင့္ ေတြသာမက လက္ေတြ႕ဘ၀မွာ သတင္းစာ၊ မဂၢဇင္းေတြရဲ႕ အေရးပါမူေတြကုုိပါ ေတာ္ေတာ္ေလး က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ တင္ျပထားပါတယ္။)
(သူ႕စာအုုပ္အခန္းတုုိင္းမွာ ယေန႕ေခတ္နဲ႕အညီ ၀က္ဆုုိက္ေတြ၊ သတင္းမီဒီယာေတြကုုိ ထည့္သြင္းထားတာေၾကာင့္ ယေန႕စာဖတ္သူေတြအေနနဲ႕ ထပ္မံ ဆက္လက္ေလ့လာ လုုိက္စားဖုုိ႕ အေထာက္အကူျဖစ္မွာပါ။ အမွန္ေျပာရရင္ေတာ့ စာအုုပ္တစ္အုုပ္လုုံးဟာ စိတ္၀င္စားဖြယ္ေကာင္းေလာက္ေအာင္ ေရးသားထားတာမွန္ေသာလည္း တခါတခါေတာ့ ျငီးေငြ႕ဖြယ္ေကာင္း စာရင္းဇယားေတြ၊ ဂရပ္ေတြနဲ႕ ရွင္းလင္းခ်က္ေတြ ေတြ႕ရေသးတယ္။)
(ဖတ္လိုု႕ေကာင္းပါတယ္။ ဘာသာျပန္မယ္ဆုုိရင္ေတာ့ ေတာ္ေတာ္ေလး တည္းျဖတ္ျပီး လူစိတ္၀င္စားေအာင္ ျပန္ေရးရပါလိမ့့္မယ္။ အခုုသူ႕နိဒါန္းကိုုေလ့လာၾကည့္ရုုံနဲ႕ သတင္းစာပညာရဲ႕သေဘာတရားမ်ားကုုိ စိတ္ပါ၀င္စား ဖတ္ရူခ်င္ေလာက္ပါတယ္။ သတင္းလုုိက္သူေတြရဲ႕ စိတ္လွဴပ္ရွားစရာအခန္းေတြကလည္း ပါတယ္ဆုုိေတာ့ စာဖတ္သူေတြ မပ်င္းေတာ့ဘူးေပါ့။ သတင္းလုုိက္ျခင္း၊ သတင္းေရးျခင္း အတတ္ပညာပိုုင္းဆုုိင္ရာမ်ား ကုုိပါ ေရးသားထားတာေၾကာင့္ တခ်ိန္ခ်ိန္ေတာ့ စိတ္၀င္စားစရာ အခန္းတခ်ဴိ႕ကုုိ ဘာသာျပန္ၾကည့္ပါဦးမယ္။)
ဂ်ဴနီယာ၀င္း
(REF : (Journalism by James Glen Stovall 2011, PHI Learning Private Limited မွ နိဒါန္းကုုိ ကုုိးကားေရးသားပါသည္။)

Tuesday, February 6, 2018

ခင္မ်ိဳးခ်စ္ – ဒီေလာက္ေတာင္ဉာဏ္တံုးရသလား

ခင္မ်ိဳးခ်စ္ – ဒီေလာက္ေတာင္ဉာဏ္တံုးရသလား
(အေတြးအျမင္မဂၢဇင္း၊ ရန္ကုန္) မိုးမခ၊ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၁၊ ၂၀၁၈
Stories and Sketches of Myanmar ထဲမွ ေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္ေရးေသာ How Stupid Can I Get? ကိုေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း(သခ်ၤာ)က ျမန္မာဘာသာသို႔ ျပန္ဆို တင္ဆက္လိုက္ပါသည္။
တာဝတႎသာမွ နတ္တို႔၏ဘုရင္ သိႀကားမင္းသည္ ကြ်န္မ၏အလိုဆႏၵကို အလိုလိုသိပံုရသည္။ အေၾကာင္းမွာ ကြ်န္မသည္ ယခုတေလာ ေန႔စဥ္ေန႔တိုင္း ပို၍ ပို၍ ဥာဏ္တံုးလာသည္ကို ေတြ႕ေနရသည္။ ထိုအေၾကာင္းကို ကြ်န္မ၏ခင္ပြန္းျဖစ္သူကို ေျပာျပေသာအခါ သူကေျပာသည္ –
‘မင္းက အခုတေလာ ပိုၿပီးဥာဏ္တံုးလာတယ္ဟုတ္လား။ ဒါ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူးကြာ”
သူ ဆိုလိုတာကို ကြ်န္မကသိပါတယ္။ သူေျပာခ်င္တာက ကြ်န္မရဲ႕ဥာဏ္တံုးမႈဟာ အထြတ္အထိပ္ကို ေရာက္ေနၿပီျဖစ္လို႔ ဒါထက္ပိုၿပီး ဥာဏ္တံုးစရာေနရာ မရွိေတာ့ဘူး။
ဘာလိုဘဲျဖစ္ျဖစ္ ကြ်န္မ၏စိတ္သည္ မတည္မၿငိမ္ျဖစ္ေနတာေတာ့ အမွန္ပါ။ စိတ္သည္ မတည္မၿငိမ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ စာဖတ္မ်က္မွန္ အစရွိသည့္ ပစၥည္းမ်ားကို ဘယ္ထားမိမွန္းမသိ ျဖစ္ေနတတ္သည္။
လြန္ခဲ့ေသာ ရက္အနည္းငယ္က ကြ်န္မ၏ခင္ပြန္းကေမးသည္ –
“မင္း ဟိုတေန႔ကယူသြားတဲ့ လက္သည္းညွပ္တဲ့ပစၥည္းေတြ ဘယ္ထားသလဲ”
ကြ်န္မသည္ ေလဟာျပင္ထဲသို႔ ေငးၾကည့္ရင္း ေျပာလိုက္သည္။
‘အင္း.. လက္သည္းညွပ္တဲ့ပစၥည္းေတြ ဟုတ္လား။ ေနပါဦး ဒီေန႔မနက္ပဲ သံုးေသးတယ္၊ လက္သည္းေတြကလည္း ရွည္ေနတာ မွတ္မိတယ္၊ ငယ္ငယ္တုန္းကလူႀကီးေတြေျပာတာ ၾကားဖူးတယ္။ စုန္းမေတြပဲ လက္သည္းရွည္ထားၾကတာ တဲ့။ ကြ်န္မတို႔ကလည္း ကေလးပီပီ စုန္းမျဖစ္တာ မေကာင္းဘူးလို႔ ယံုေတာ့ကာ စုန္းမေတြလို မျဖစ္ရေအာင္ လက္သည္းေတြကို တိုေအာင္ညွပ္ထားျကတယ္။ အဲဒီေခတ္တုန္းက လက္သည္းအရွည္ထားၿပီး လက္သည္းဆိုးေဆးေတြကို အလွဆိုးတာမ်ိဳး မရွိေသးဘူး။”
ကြ်န္မ ေယာက်ာ္း ကိုလတ္က စိတ္ရွည္စြာျဖင့္ ရွင္းျပသည္။
“ဒါေတြထားပါေတာ့၊ ငါသိခ်င္တာက လက္သည္းညွပ္တဲ့ပစၥည္းေတြဘယ္မွာလဲ…”
“အဲ့ဒါကို သိဖို႔ ကြ်န္မႀကိဳးစားေနတာပဲေလ။ ဒီမွာ ကြ်န္မက စိတ္အစဥ္အတိုင္းလိုက္ၿပီး ဆက္စပ္ ေတြးေနတာ၊ ကြ်န္မကို မေနွာင့္ယွက္နဲ႔၊ေႏွာက္ယွက္ရင္ ကြ်န္မ၏ အေတြးကြင္းဆက္ေတြ ျပတ္သြားမယ္။ ကိုင္း..ေနပါဦး၊ ဘယ္ေရာက္ေနပါလိမ့္၊ ေႀသာ္ … ဒီမနက္ပဲ လက္သည္းေတြ ရွည္လို႔ ညွပ္ေနတာ။ ေပါင္ေပၚမွာ သတင္းစာအေဟာင္းတစ္ တစ္ေစာင္တင္ထားတယ္။ ဒါဟာ လက္သည္းေတြကို ၾကမ္းေပၚကို၊ မပစ္မိေအာင္ လက္သည္းေတြကို ၾကမ္းေပၚကို ပစ္ခ်ရင္ မြဲတတ္တယ္တဲ့။ ဆင္းရဲတတ္တယ္ သိရဲ႕လား။ ဒါနဲ႔ စကားမစပ္ … ရွင္ေရာ လက္သည္းညွပ္တဲ့အခါမွာ လက္သည္းေတြကို ၾကမ္းေပၚမွာ ခ်ထားတတ္သလား။ ဒီလိုမလုပ္နဲ႔ေနာ္။ လက္သည္းေတြကို တစ္ခုခုနဲ႔ခံထား”
“ေအးပါကြာ… ငါ့လက္သည္းညွပ္ညွပ္တဲ့အခါ သတိထားပါ့မယ္။ အခုအေရးႀကီးတာက လက္သည္းညွပ္ ညွပ္ဖို႔ ညွပ္တဲ့ပစၥည္း ဘယ္မွာထားသလဲ သိဖို႔လိုတယ္ကြ”
ကြ်န္မစိတ္ထဲမွာ ခံစားလိုက္ရသည္။ ေယာက်ာ္းေတြဟာ ဒီလိုဘဲ။ သူတို႔လိုခ်င္တာကို ထပ္ကာတလဲလဲေျပာေနတာပဲ။ ကြ်န္မကျပန္ေျပာလိုက္သည္။
“ဒီမွာရွင့္ ကြ်န္မကလည္း အလကားေနတယ္ထင္ေနသလား ။ အဲ့ဒီလက္သည္းညွပ္တဲ့ပစၥည္း ဘယ္မွာထားမိသလဲဆိုတာ မွတ္မိေအာင္လုပ္ေနတာ။ အေတြးကြင္းဆက္ေတြ ဘယ္ေရာက္ကုန္ပါလိမ့္။ ဒီမနက္ဘဲ လက္သည္းညွပ္တယ္။ အဲဒီတုန္းက ေအးေတာ့ အေပၚအက်ႌေလးကို ဝတ္ထားတယ္။ ရွင္က ဒီအေပၚအက်ႌကို မႀကိဳက္ဘူးလို႔ ေျပာတယ္၊ ဘာ..ေၾကာင့္ပါလိမ့္ … သိၿပီ။ အိတ္ေတြက ႀကီးလည္းႀကီး အရုပ္လည္းဆိုးသတဲ့။ ဒီေတာ့ ကြ်န္မကေျပာတယ္။ ဒါဆိုရင္ အေပၚအက်ႌလွလွေလး ဝယ္ေပးပါလားလို႔။ မႏၱေလးကအစ ကို လက္နဲ႔ခ်ဳပ္ထားတဲ့အက်ီ ၤမ်ိဳးေပါ့။ ဒါက်ေတာ့ ရွင္ကေမ့ေနၿပီေပါ့။”

Saturday, February 3, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – လူေတြဖန္တီးခဲ့တဲ့ အႏုုပညာပစၥည္းမ်ား သိုု႕မဟုုတ္ Folk Art

 ဂ်ဴနီယာ၀င္း – လူေတြဖန္တီးခဲ့တဲ့ အႏုုပညာပစၥည္းမ်ား သိုု႕မဟုုတ္ Folk Art
(အေတြးအျမင္ အမွတ္ ၃၀၇ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၀၁၈) မိုးမခ၊ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၃၊ ၂၀၁၈
Folk Art ဆုုိတာဘာလဲ။ အဲသည္အဓိပယ္ကုုိ ရွင္းလင္းဖုုိ႕ ၁၉၉၁ ခုုနွစ္ ေမလ ထုုတ္ American Weekly Newsletter မွာ ေဒးဗစ္ အမ္ မက္စ္ဖီးလ္ (David M.Maxfield) က ေမးခြန္းထုုတ္ျပထားပါတယ္။
ေဆာင္းပါးေရးသူကေတာ့ သင္က အဲသည္အရာေတြကုုိ ေတြ႕လုုိက္ရင္ အဲဒါဘာကိုုေခၚတာလဲ ဆုုိတဲ့ အေျဖ ကုုိသိလာမွာ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ဆုုိလုုိတာက Folk Art ဆုုိတာ ဘာ ? ဆုုိတာကိုု တုုိက္ရုုိက္အဓိပယ္ေတြ ေလ်ာက္ဖြင့္ေနမယ့္အစား Folk Art ေတြကုုိ သြားၾကည့္ျပီး ဘာလဲဆိုုတာ ကိုုယ့္ဘာသာ အေျဖရွာလုုိက္ပါ လိုု႕ေျပာတာပါ။ သည္ေတာ့ Folk Art ေတြကုုိ သြားၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ဘာေတြ ေတြ႕သလဲတဲ့။ ဟုုတ္ပါတယ္ Folk Art ဆုုိတာ “လူေတြလုုပ္ထားခဲ့တဲ့ ပစၥၫ္းေတြပါ။ လူေတြက ဖန္တီးထားခဲ့တဲ့အရာေတြပါ။ ဒါေတြဟာ လူေတြအတြက္ ျဖစ္ပါတယ္“ ဆုုိိတဲ့ ဒီမုုိကေရစီဆုုိတာဘာလဲလုုိ႕ အဓိပယ္ဖြင့္တဲ့စာေၾကာင္းေတြလိုု အဓိပၸါယ္ေတြ တန္းစီ ထြက္လာပါတယ္။ (Of the people, by the people, for the people.)
Folk Art ဆုုိတဲ့အတြက္ Folk Artist – Folk Art ကုုိဖန္တီးသူ ဆုုိတာ ရွိလာတယ္။ သူ႕ရဲ႕ကိုုယ္ပုုိင္ အျမင္ေတြနဲ႕ သူ႕ရဲ႕ ကိုုယ္ပုုိင္စၾက၀ဌာနဲ႕ သူ႕ကုုိယ္ပုုိင္ဖန္တီးထားတဲ့ ကမာၻျဖစ္ပါတယ္။ သည္ေတာ့ သစ္သားေတြကုုိ ထြင္းထုုတဲ့သူကေျပာတယ္ – “ကၽြန္ေတာ့္အလုုပ္က စိတ္ကူးနဲ႕ တည္ေဆာက္ထားတာျဖစ္ပါတယ္“ တဲ့။ သူက ဒါကုုိ အႏုုပညာလုုိ႕ ဆုုိလုုိက္ရင္ သူလုုပ္ထားတာေတြအားလုုံးကုုိ Fork Art ေတြလုုိ႕ေခၚရမွာေပါ့။
Folk ကုုိတုုိက္ရုုိက္ျပန္ရင္ လူ လုုိ႕ပဲ ဆုုိရမွာေပါ့။ သုုိ႕ေသာ္ people လုုိ႕မေခၚထားတဲ့အတြက္ people ေလာက္ေတာ့ မက်ယ္ျပန္႕ပါဘူး။ ေဆာင္းပါးေရးတဲ့သူကေတာ့ သူ႕အဓိပယ္ကုုိ မဖြင့္ခုုိင္းပါဘူူး။ Folk Art ေတြကုုိ သြားၾကည့္ျပီးကိုုယ့္ဘာသာ ဘာဆုုိတာကိုု သိေအာင္လုုပ္ လုုိ႕ဆုုိထားတာပါ။ သုုိ႕ေသာ္လည္း သူ႕စကားနားမေထာင္ပဲနဲ႕ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ၾကည့္ ၾကတာေပါ့။ art ကေတာ့ အခုုေဆာင္းပါးနဲ႕ ကိုုက္ညီေအာင္ အႏုုပညာလုုိ႕ပဲ ဆုုိၾကရေအာင္။ သည္ေတာ့ လူေတြဖန္တီးထားတဲ့ အႏုုပညာ လုုိ႕ပဲအၾကမ္းအားျဖင့္ ေျပာရမယ္ထင္ပါတယ္။ သူ႕ေဆာင္းပါး တစ္ခုုလုုံးမွာေတာ့ Folk Art အေၾကာင္းေတြကုုိ ေ၀ေ၀ဆာဆာ ေရးထားရုုံမက Folk Art ေတြကုုိ စုုေဆာင္းတဲ့သူ နဲ႕ Fork Art ေတြကုုိ ပုုံမ်ားနဲ႕ ရွင္းျပထားတာပါ။ သည္ေတာ့ ေဆာင္းပါးဆုုံးသြားရင္ေတာ့ စာဖတ္သူက သူ႕ဘာသာသူ သေဘာေပါက္သြားနိုု္င္ပါတယ္။ လူေတြ ဖန္တီးထားခဲ့တဲ့ အရာေတြအျဖစ္ Folk Art ေတြကုုိ ပုုံေဖာ္လုုိက္ရင္ အရာရာဟာ အဆုုံးမရွိေတာ့ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ Folk Art ဆုုိျပီး လူဖန္တီးတဲ့ အရာတုုိင္း ကုုိ Fork Art လုုိ႕ေတာ့ မေခၚပါဘူးတဲ့။
– ၁၉၆၀ခုုနွစ္ ပတ္၀န္းက်င္ေလာက္က ပုုလင္းဗူးအဖုုံးခြံေတြနဲ႕ တိရိစာန္ရုုပ္ပုုံေတြကုုိ အမည္မသိလူတစ္ေယာက္က လုုပ္ခဲ့ပါတယ္တဲ့။ သူ႕ကုုိ အႏုုပညာသည္ လုုိ႕ေခၚပါတယ္။ သူဟာ အမည္မသိ Folk Artist တစ္ေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။
– ၁၉၃၀ခုုနွစ္ေလာက္က အေမရိကန္နုုိင္ငံသား တစ္ေယာက္က မစ္ကီေမာက္စ္ ပုုံကိုု သစ္သား၊ ငွက္ေမြးေတြနဲ႕ ထုုလုုပ္ခဲ့ပါတယ္တဲ့။ ဒါဟာ Folk Art တစ္ခုုျဖစ္ပါတယ္တဲ့။
– ၁၉၇၄ခုုနွစ္မွာ မီခ်ီကန္သားတစ္ေယာက္က ၇ ေပျမင့္တဲ့ အေမရိကန္သမတ ဂ်ယ္ရယ္ဖိုု႕ပုုံကုုိ ထုုခဲ့ပါတယ္တဲ့။ သူဟာလည္း Folk Artist ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။
-လက္နဲ႕လုုပ္တဲ့ ဒုုတ္ေခ်ာင္းပုုံ ၾကိမ္လုုံးေတြ၊ အိမ္သုုံးပစၥည္းေတြ၊ တက္တူးဒီဇုုိင္းေတြ၊ ငွက္ပုုံေဖာ္ထားတဲ့ ဒလက္ေတြ၊ တူရိယာေတြ၊ ေလဒဟပ္ေတြ၊ ဘင္ဂ်ိဴဒီဇုုိင္းေတြဟာ Folk Art ေတြပဲျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ၁၇ရာစုုတုုန္းကရွိခဲ့တဲ့ သစ္သားေပၚမွာ ထြငး္ခဲ့တဲ့ ျပကၡဒိန္ဟာလည္း Folk Art ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ခ်ီကာဂုုိက လင္ကြန္းပန္းျခံက နံရံတစ္ခုုေပၚ ေရးဆဲြထားတဲ့ Folk Art နံရံ တစ္ခုု ရွိပါတယ္တဲ့။ သြားၾကည့္လုုိ႕ရပါတယ္တဲ့။ ဘယ္တုုန္းက ဘယ္သူက ဘာအတြက္ ဘာေၾကာင့္ ဘာပစၥည္းေတြနဲ႕လုုပ္တယ္ ဆုုိတာေတြကေတာ့ သုုေတသနလုုပ္မွ ျဖစ္မွာျဖစ္ပါတယ္တဲ့။
သည္ေတာ့ Folk Art ဆုုိတာ ဒါကုုိ ၾကည့္တဲ့သူရဲ႕ မ်က္စိထဲမွာ အလွအပတစ္ခုုလုုိ ခံစားမိႏုုိင္ပါတယ္။ တခ်ဴိ႕ေသာ သူေတြကေတာ့ ၁၈၇၅ ခုုနွစ္ေလာက္ကတည္းက Folk Art ဆုုိတာ အေမရိကမွာ ရွိေနခဲ့တာျဖစ္ျပီး သိပ္ကုုိ ေလးစားျမတ္ႏုုိးဖြယ္ျဖစ္ပါတယ္လိုု႕ ဆုုိၾကပါတယ္္။ ဒါ့အျပင္ Folk Art ပရိသတ္ေတြကလည္း အဲဒီကတည္းက ရွိေနၾကျပီး ယေန႕ေခတ္အေခၚ fan(ပရိသတ္) ေတြကေန ဆုုေတြဘာေတြေတာင္ ေပးခဲ့ၾကတယ္လုုိ႕ဆိုုပါတယ္။ သူတုုိ႕ကေျပာတာေတာ့ Folk Artist ေတြဟာ သင္ၾကားေပးသူ ေလ့က်င့္ေပးသူ ဆရာသမားမရွိပဲ သူ႕ဘာသာသူ ကုုိယ္ပုုိင္စတုုိင္နဲ႕တီထြင္ဆန္းသစ္ၾကသူေတြ၊ အႏုုပညာသမုုိင္းတစ္ခုုကိုု ေရးခဲ့ၾကတဲ့သူေတြလုုိ႕ သတ္မွတ္ျခင္းခံ ၿကရသူေတြ ျဖစ္ၾကပါတယ္တဲ့။ အေမရိကမွာ Folk Artist ေတြ အေယာက္ ၇၀ ေလာက္ရွိပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ေရွးေခတ္က Folk Artist ေတြကုုိ ေလးစားျပီး သူတုုူိ႕အနုုပညာကုုိ စိတ္၀င္တစားရွိတဲ့သူေတြထဲမွာ နံမယ္ေက်ာ္ ပန္းခ်ီဆရာ ပီကာဆုုိ ပါပါတယ္။ သူက အာဖရိက ကရုုိးရာရုုပ္တုုေတြနဲ႕ မ်က္နွာဖုုံးေတြကုုိ အထူး ေလ့လာခဲ့သူ ျဖစ္ပါတယ္။

သုုိ႕ေပမယ့္ တခ်ဴိ႕ေသာ သူေတြကေတာ့ အဲသည္လိုုဖန္တီးမူေတြကုုိ ရွာေဖြစုုေဆာင္း ၾကသူေတြကုုိ သူတိုု႕မွာ ထူးျခားတဲ့ အေတြးေတြရွိျပီး တန္ဖိုုးထားတတ္တဲ့ အသိေတြရွိၾကတယ္လုုိ႕ သတ္မွတ္ၾကပါတယ္။ အဲသည္ထဲမွာ တစ္ေယာက္ကေတာ့ ဟားဘတ္ ၀ိတ္ဒ္ ဟန္ဖီးလ္ ဂ်ဴနီယာ (Herbert Waide Hemphill Jr) ျဖစ္ပါတယ္။ သူစုုေဆာငး္ထားတဲ့ Folk Art ေတြကုုိ ၀ါရွင္တန္က အေမရိကန္အႏုုပညာဆုုိင္ရာ စမစ္ဆုုိနီယမ္ အမ်ဴိးသားျပတုုိက္ (Smithsonian Institution’s National Museum) မွာ ျပခန္းေတာင္ ဖြင့္လွစ္ျပသခဲ့တယ္ ဆုုိပဲ။ ၁၉၇၆ခုုနွစ္ကတည္းက သူ႕ဆီက စုုေဆာင္းထားတာေတြကုုိ ျပတုုိက္က ရယူလာခဲ့တာ ၄၂၇ခုုေလာက္ရွိပါျပီ။ ျပတုုိက္မွာ ျပသဖုုိ႕ဆုုိရင္ အဲသည္ေလာက္ အေရအတြက္ကေတာ့ အနည္းဆုုံးရွိရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ (ေဆာင္းပါးရဲ႕ခုုႏွစ္ ၁၉၉၁ အရ သူ႕ရဲ႕ ျပခန္းကုုိ အဲသည္ခုုႏွစ္မွာ ဖြင့္လစ္ျပသခဲ့တယ္လိုု႕ ခန္႕မွန္းပါတယ္။)
သူ ၁၉၅၀ခုုနွစ္ကေန ၁၉၆၀ခုုႏွစ္ၾကား စုုေဆာင္းလာခဲ့တဲ့ ပစၥည္းေတြက ဘာေတြမ်ားလဲလုုိ႕ ၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ေလတုုိက္ရင္ လည္တဲ့ အရုုပ္ကေလးေတြ၊ ပင္အပ္ေလးေတြနဲ႕ လုုပ္ထားတဲ့ အဆင္တန္ဆာေတြ၊ ပန္းခ်ီကားေတြ၊ ဒုုတ္ေကာက္ေတြ၊ ေလဒဟပ္ေလးေတြ၊ စီးကရက္ဘူးခြံေတြနဲ႕ လုုပ္ထားတဲ့ ပုုံစံမ်ဴိးစုုံပစၥညး္ေတြ စသျဖင့္စသျဖင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေတြက Folk Art ေတြပါပဲ။ ဆုုိလုုိတာက ဘယ္သူမွန္းမသိ၊ အမည္မသိတဲ့ သူေတြက သူတုုိ႕စိတ္တုုိင္းက် ဖန္တီးထားခဲ့တဲ့ အႏုုပညာပစၥည္းေတြျဖစ္တယ္။ သူတုုိ႕ဟာ အမည္မသိ Folk Artist ေတြျဖစ္တယ္။
သည္ေတာ့ Folk Artနဲ႕ ဒါေတြကုုိ စုုေဆာင္းသူေတြနဲ႕ ဆက္သြယ္မူဟာ ၁၉ ၃၀ နဲ႕ ၁၉ ၄၀ ခုုနွစ္ ေတြၾကားကတည္းက စတင္ခဲ့ၾကတယ္လုုိ႕ဆုုိတယ္။ “ဟန္းဖီးလ္ဟာ ၂၀ရာစုု Folk Art ကုုိ ၾကိုုးစားေဖာ္ထုုတ္ဖိုု႕ ၾကိုုးစားတာမဟုုတ္ပါဘူး။ သူက အရင္ကရွိခဲ့ျပီးသား အႏုုပညာရပ္တစ္ခုုရဲ႕ ျဖစ္တည္မူကုုိ ျပသျခင္းသာ ျဖစ္ပါတယ္“ လုုိ႕ျပတုုိက္ကတာ၀န္ရွိသူတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ လင္ဒါ ရုုိစကုုိ ဟာတီဂန္ (Lynda Roscoe Hartigan) ေျပာပါတယ္။ ဟန္းဖီးလ္က ဒီ Folk Art ေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ စကားရည္လုုဖုုိ႕လည္း စိတ္ကူးမရွိပါဘူး။ စိတ္မ၀င္စားဘူး။ သူကလူေတြၾကားမွာ ရွိခဲ့တဲ့ အႏုုပညာတည္ေဆာက္မူတစ္ခုုကိုု စုုေဆာင္းျပီး လူထုုေရွ႕ခ်ျပခဲ့တာပါ။ ဟုုိးတုုန္းကလူေတြက သည္လုုိပစၥည္းေလးေတြ လုုပ္ခဲ့ၾကတယ္ – ဒါပဲ – အဲဒါသူေျပာခ်င္တာပါ။
ျပတုုိက္ကုုိ မဖြင့္ျပခင္မွာ တာ၀န္ရွိသူျဖစ္တဲ့ ဟာတီဂန္က ျပပဲြလာၾကည့္မယ့္သူေတြဟာ ၁၉ ရာစုု Folk Art ေတြကုုိ ၾကည့္ရင္းနဲ႕ Folk Art ရုုိးရာယဥ္ေက်းမူတစ္ခုုကိုု မေတြ႕မျမင္ၾကပဲ တလဲြအျမင္ေစာင္းသြားမွာကုုိ စုုိးရိမ္လုုိ႕ ၾကိဳတင္သတိေပးထားပါတယ္။ သိပ္ျပီး ေမ်ာ္လင့္မထားဖုုိ႕။ စိတ္ရွင္းရွင္းနဲ႕ ၾကည့္ၾကဖိုု႕ စသျဖင့္ စသျဖင့္။ (ပစၥည္းအစုုတ္ပလုုပ္ေတြ ျပထားတာ လုုိ႕အထင္ခံရမွာကိုု စုုိးရိမ္ပုုံပါပဲ။)
နယူးဂ်ာဆီမွာ ေမြးဖြားသူ ဟန္းဖီးလ္က သူငယ္စဥ္ကတည္းက ခရုုခြံနဲ႕လုုပ္တဲ့ ပစၥည္းေလးေတြ၊ အေရာင္ခ်ယ္ထားတဲ့ ခရုုခံြေလးေတြ၊ ပုုိ႕စကပ္ေတြ၊ တံဆိပ္ေခါင္းနဲ႕ ပိုုက္ဆံအေၾကြေတြကုုိ စုုေဆာင္းတာ ၀ါသနာပါခဲ့တယ္။ ဒါ့အျပင္ ဖန္နဲ႕လုုပ္ထားတဲ့ အရုုပ္ေလးေတြ၊ ဖန္ထည္ပစၥညး္ေတြကုုိလည္း စုုေဆာင္းရတာ သေဘာက်တယ္။ သူေက်ာင္းသားဘ၀မွာ သူ႕စိတ္၀င္စားမူက အႏုုပညာနဲ႕ စာေပဆီကုုိ ေရာက္သြားတယ္။၁၉၄၉ ခုုနွစ္မွာ နယူးေယာက္မွာ အေျခခ်တယ္။ သူပုုံမွန္သြားတဲ့ေနရာက ျပတုုိက္ေတြ ျဖစ္တယ္။ အာဖရိကတုုိက္က မ်က္နွာဖုုံးစြပ္ေတြ၊ အလွအပအဆင္တန္ဆာေတြကုုိ စုုေဆာင္းတယ္။ ၁၉၅၆ခုုႏွစ္မွာ သူ႕ငယ္စဥ္တုုန္းက စိတ္၀င္စားခဲ့တာေတြကုုိ ျပန္သတိရျပီး သူေလ်ာက္ရမယ့္လမ္းဟာ သည္လုုိ ပစၥညး္ေတြကုုိ စုုေဆာင္းတာပဲဆုုိတာ သေဘာေပါက္လာတယ္။
၁၉၈၁ခုုနွစ္မွာ ဟန္းဖီလ္းက သူ႕လုုိပဲ ပစၥည္းေတြ စုုေဆာင္းသူမိတ္ေဆြတစ္ေယာက္ကုုိ ေျပာခဲ့တာေတာ့ “လူေတြက ဦးထုုတ္အသစ္ေလးတစ္လုုံး၊ အက်ီအသစ္တစ္ထည္ ၀ယ္ဖုုိ႕အျမဲလုုိအပ္ေနတာပဲ မဟုုတ္လား။ ကၽြန္ေတာ္လည္း အဲသည္လုုိ ပါပဲ။ အဲသည္စိတ္ကေလးက အသစ္အသစ္ေသာ အရာေတြကုုိ ရွာေဖြခ်င္တဲ့စိတ္ ျဖစ္လာတာလိုု႕ ထင္တာပဲ။ “ (ဒီေနရာမွာ သူဆုုိလုုိတဲ့ အသစ္အသစ္ေသာအရာေတြ ဆုုိတာ ေခတ္ေပၚပစၥၫ္းေတြ၊ ေခတ္မွီတဲ့ အရာေတြကိုုေျပာတာ မဟုုတ္ပါဘူူး။ ဟုုိးေရွးတုုန္းကႏွစ္ေတြမွာ ေရွးလူေတြ လုုပ္ခဲ့ၾကတဲ့ သူ မေတြ႕မျမင္ဘူူးေသးတဲ့ Folk Art ေတြကုုိ ဆုုိလုုိတာပါ။ ပစၥည္းအေဟာင္းေတြ ဆုုိေပမယ့္ သူ႕အတြက္ေတာ့ အသစ္အဆန္းေပါ့။)
ျပတုုိက္ကိုုလာၾကည့္တဲ့သူေတြထဲက တစ္ေယာက္ကေတာ့ ဟန္းဖီးလ္ကုုိ အခုုလုုိ ေမးခြန္းထုုတ္တယ္။ “ဒါေတြအားလုုံးက ခင္ဗ်ားအပုုိင္လား ဒါမွမဟုုတ္ သူမ်ားဆီက ငွားထားတာေတြလား။“တဲ့။

ဟန္းဖီးလ္ ကအေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုု တခြင္ သြားေရာက္ကာ ဒီလုုိပစၥၫး္ေလးေတြ စုုေဆာင္းခဲ့တာပါ။ ဟာတီဂန္က “Folk Art ေတြဟာ လူေတြဖန္တီးထားတာျဖစ္တယ္။ စြန္႕ပစ္ခဲ့တာေတြ မဟုုတ္ဘူး။ စိတ္ကူးညဏ္ကြန္႕ျမဴးျပီး တီထြင္ၾကံဆျပီး ပစၥည္းေလးေတြလုုပ္ျပီး ေက်ေက်နပ္နပ္နဲ႕ သည္အတုုိင္း ထားခဲ့ၾကတာေတြပါ။ တစ္ခုုဆီမွာ အဓိပယ္ေတြ ရွိေနတယ္။ သတူိုု႕ေျပာခ်င္တဲ့စကားေတြ ၾကားႏုုိ္င္တယ္။ သူတုုိ႕ျဖတ္သန္းခဲ့တဲ့ ဘ၀ေတြ သမုုိင္းေတြ စီး၀င္ေနတယ္။ သူတိုု႕ ေပၚျပဴလာျဖစ္ေအာင္ လုုပ္ခဲ့တာေတြ မဟုုတ္ပါဘူး၊ ၾကည့္ေလ သူတုုိ႕နံမယ္ေတြေတာင္ ထုုိးမသြားဘူး။“ လုုိ႕ Folk Artေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ သူ႕အျမင္ကိုု ေျပာခဲ့ပါတယ္။ ဥပမာ ဟန္းဖီးလ္ စုုေဆာင္းထားတဲ့အထဲက အမည္မသိပန္းခ်ီဆရာရဲ႕ “သမင္နဲ႕ေက်ာက္တုုံးဆီက ပဲ့တင္သံ“ လုုိ႕အမည္ေပးထားတဲ့ ပန္းခ်ီကားကုုိ ၾကည့္လုုိက္ပါ။ “ပန္းခ်ီထဲမွာ သမင္ၾကီးတစ္ေကာင္က ပန္းခ်ီကားရဲ႕အလယ္ေလာက္မွာ ရွိတယ္။ ပန္းခ်ီကားရဲ႕အစြန္မွာ ျမင္း၂ေကာင္ရဲ႕ဦးေခါင္းကုုိ ေရးဆဲြထားတယ္။ ကားခ်ပ္ေရးသူက ပန္းခ်ီကားၾကည့္သူရဲ႕ အာရုုံကုုိ ေနာက္ခံက စီးက်လာတဲ့ ႏွင္းေတြနဲ႕ ေက်ာက္တုုံးေတြဆီက အသံကုုိ ၾကားသြားေအာင္ ဆဲြယူလုုိက္တယ္လုုိ႕ ဆုုိခ်င္ပါတယ္။ အခုုအဲသည္ပန္းခ်ီကားကုုိ ျပတုုိက္မွာ ခ်ိတ္ထားတယ္။ သည္ပန္းခ်ီကားဟာ ေရွးလက္ရာတစ္ခုုကိုု ျပသေနတယ္လုုိ႕ ေကာက္ခ်က္ခ်ခ်င္ပါတယ္။“
ပန္းခ်ီကားကုုိ ၁၈၅၀ခုုနွစ္ေနာက္ပိုု္ငး္ေလာက္က လုုိ႕ မွန္းဆျပီး ေရာ့ကာဖယ္လာ ဖုဒ္အာ့ စင္တာ (Rockerfeller Fork Art Centre) အတြက္ ျပတုုိက္တင္ဖိုု႕ ပုုိ႕ခဲ့ေသာလည္း အဲသည္ပန္းခ်ီကားဟာ မွန္းထားတဲ့ ခုုနွစ္ကုုိ အေၾကာင္းျပျပီး အပယ္ခံခဲ့ရဘူးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဟန္းဖီးလ္က ေတာ့ ခုုနွစ္ေတြကုုိ ဂရုုမစုုိက္ပါဘူး။ ဟာတီဂန္က ေျပာရာမွာ “ဟန္းဖီးလ္က ဒီပန္းခ်ီကားကိုု နွစ္သက္တယ္။ ပန္းခ်ီကားရဲ႕ ရွဴပ္ေထြးတဲ့ ေရးဆဲြမူနဲ႕ စုုတ္ခ်က္ေတြဟာ သူ႕ရင္ကိုုလာထိတယ္။ သူ႕စိတ္ထဲမွာ အဲသည္ခုုနွစ္ ကာလေလာက္က ျဖစ္မယ္လုုိ႕ ယူဆတယ္။ အဲဒါပါပဲ။“ အဲသည္ စင္တာက ယေန႕လက္ရွိ (၁၉၉၁ခုုနွစ္ ျဖစ္ပါလိမ့္မည္) ဒါရုုိက္တာ တစ္ဦးကေတာ့ အဲသည္ကားခ်ပ္ကုုိ အသိအမွတ္ျပဳထားပါတယ္။ သူကေတာ့ “လြတ္သြားတဲ့ငါးတစ္ေကာင္“ လိုု႕အမည္ေပးခဲ့ပါတယ္။ အဲသည္ “ငါးတစ္ေကာင္“ က ျပတုုိက္ေတြမွာ ဟန္းဖီးလ္ရဲ႕ ရတနာတစ္ပါးလုုိ တန္ဖုုိးထား ျပသျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။ Fork Art ေတြကုုိ ပညာတတ္ေတြ၊ ပစၥည္းစုုေဆာင္းသူေတြနဲ႕ လူထုုၾကား ဆက္သြယ္မူတစ္ခုုအျဖစ္ ျဖစ္လာဖုုိ႕ကုုိ ျပတုုိက္တာ၀န္ခံ ဟာတီဂန္က ေမ်ာ္လင့္ထားပါတယ္။
ျပတုုိက္ကုုိ တာ၀န္ခံျပသသူေတြက လာၾကည့္တဲ့ ပရိသတ္ေတြ၊ ၀ါသနာပါသူေတြဟာ စိတ္၀င္တစားနဲ႕ ေဆြးေႏြးလာမယ္၊ တစ္ေယာက္အျမင္ခ်င္း ဖလွယ္မယ္။ သည္လုုိနဲ႕ Fork Art ဆုုိတဲ့ ေခါင္းစဥ္ဟာ ျပတုုိက္အတြက္ သင့္ေတာ္တဲ့ အစိတ္အပုုိင္းတစ္ခုုအျဖစ္ လက္ခံလာမယ္ ဆုုိျပီး ယူဆထားပါတယ္။
ျပတုုိက္မွာ တင္ထားတဲ့ပန္းခ်ီကားတစ္ခုုဆုုိရင္ ေရာင္စုုံခဲတံနဲ႕ စာရြက္ေပၚ ေရးဆဲြထားတာပါ။ လူ၂ေယာက္ပုုံ (ထုုံးထားတဲ့ ဆံတုုံးကုုိ ၾကည့္ျပီး အမ်ဴိးသမီး၂ေယာက္လုုိ႕ ယူဆပါတယ္။) က တစ္ေယာက္နဲ႕ တစ္ေယာက္ ေက်ာခုုိင္းျပီး လက္ဟန္ေျခဟန္ျပေနပုုံပါ။ သူတုုိ႕ေရွ႕မွာ အျမွီးရွည္ရွည္နဲ႕ ေၾကာင္ကေလးတစ္ေကာင္ကလည္း သူတုုိ႕လုုိ လုုိက္လုုပ္ေနပါတယ္။ ေရးဆဲြမူဒီဇုုိင္းနဲ႕ ပုုံပန္းသဏာန္ကုုိၾကည့္ျပီး ၁၉၄၀ ခုုႏွစ္လုုိ႕ တပ္ထားပါတယ္။ အဲသည္ပန္းခ်ီကားကုုိ အခုုပဲ (၁၉၉၁ခုုႏွစ္ကုုိ ဆုုိလုုိပုုံရပါတယ္) စမစ္သုုိနီယမ္ ျပတုုိက္ကိုု လာလွဴသြားတာပါ။
လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေတြတုုန္းကေတာ့ ဟာတီဂန္နဲ႕ သူမရဲ႕အဖဲြ႕သားေတြဟာ ဟန္းဖီးလ္ရဲ႕ စုုေဆာင္းထားသမွ် ေတြကုုိ ဂရုုတစုုိက္ ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ခဲ့ၾကတယ္။ ဒီပစၥည္းေတြတစ္ခုုခ်င္းကုုိ ၾကည့္ျပီး ဒါကေတာ့ ဘာနဲ႕လုုပ္ထားတယ္၊ အသုုံးျပဳထားတဲ့ ပစၥညး္ေတြက ဘာေတြလဲ၊ ဒါကုုိ ဘယ္ကရႏုုိင္သလဲ၊ ဘယ္တုုန္းက အရာေတြျဖစ္ႏုုိင္တယ္၊ ဘယ္လုုိလူတန္းစားေတြက လုုပ္ခဲ့တာ ျဖစ္မလဲ၊ သူတုုိ႕က ဘယ္လုုိအေၾကာင္းျပခ်က္ေတြနဲ႕လုုပ္ခဲ့တာလဲ၊ ဥပမာ- သံဗူးေလးေတြနဲ႕လုုပ္တဲ့ အရုုပ္ကေလးတစ္ရုုပ္ကုုိ ၀တ္ဆင္ေပးထားတဲ့အက်ီေလးေတြ၊ ထုုထြင္းထားတဲ့ မ်က္နွာအမူအယာ၊ ေဆာင္းထားတဲ့ ဦးထုုပ္၊ ကိုုင္ထားတဲ့ ဘင္ဂ်ဴိလုုိ အတီးအမွဴတ္ေလးေတြ၊ သူ႕ရဲ႕ဆံပင္ပုုံစံ အစရွိသျဖင့္ကုုိ သုုေတသနလုုပ္ ေလ့လာၾကပါတယ္။ ဒီလုုိေလ့လာဆန္းသစ္ျပီးမွ သည္ Folk Art ဟာ ဘယ္နွစ္ခုုနွစ္ေလာက္က ျဖစ္ႏုုိင္တယ္ ဆုုိျပီး အေျဖထုုတ္ၾကရပါတယ္။
အမည္မသိေတြအျပင္ တခ်ဴိ႕ေသာ အမည္သိပညာရွင္ ေတြရဲ႕လက္ရာေတြလည္း ပါပါတယ္။ ဥပမာ ၁၉၇၀ခုုနွစ္ေလာက္က စတီဗင္ အက္ရွ္ဘီ (Steven Ashbly) လုုပ္ခဲ့တဲ့ သစ္သားေပၚမွာ ေဆးေရာင္စုုံ ေရးဆဲြထားတဲ့ ပန္းခ်ီလက္ရာမ်ဴိးျဖစ္ပါတယ္။ အမ်ဴိးသမီးတစ္ဦးရဲ႕ ဦးေခါင္းနဲ႕ ကုုိယ္ခႏာၱကုုိ ေရေပၚထုုိးတဲ့ ကရိယာနဲ႕ သစ္သားေပၚ လုုပ္ထားတာလုုိ႕မွန္းဆရပါတယ္။ အမ်ဴိးသမီးေလးက ဦးထုုတ္နီေလးေဆာင္းထားတယ္။ အ၀တ္အစားက အျဖဴရည္ေရာင္ မေပၚ့တေပၚ ေအာက္ခံ သစ္သားျခစ္ရာမ်ားနဲ႕ ကိုုယ္လုုံးကိုု ပုုံေဖာ္ထားတာပါ။ ဓါးသြားေတြ၊ ေရေပၚထုုိးတာေတြ၊ အ၀တ္စ၊ ႏုုိင္လြန္အစနဲ႕ သစ္သားအစင္းရာေတြနဲ႕ “ေခါင္းျငိမ့္ေနတဲ့ အမ်ဴိးသမီးေလး“ (Nodding Woman) လိုု႕အမည္ေပးထားပါသတဲ့။
ဟာတီဂန္က ေျပာရာမွာ “အဲဒီလက္ရာကုုိ လူတခ်ဴိ႕က သေဘာမက်ၾကဘူး။ အဲဒါကုုိ ၾကည့္ျပီး – ဒါအမွဴိက္ပဲ – လိုု႕ေျပာၾကပါတယ္။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ေပါ့ေလ။ အဲသည္လုုိအရာကိုု ျပသသူေတြက တန္ဖုုိးထားၾကတယ္ ဆုုိေတာ့ ျပီးတာပါပဲ။ တခ်ဴိ႕ေသာ ကုုိယ့္ဘာသာကုုိယ္ တီထြင္ၾကံဆသူေတြက တဆင့္တဖန္ျပန္သုုံးလုုိ႕ရတဲ့ ပစၥည္းေလးေတြ လုုပ္ၾကျပီး ဖန္တီးယူတတ္ၾကသူေတြဟာလည္း တခ်ိန္က်ရင္ Fork Art ေတြအျဖစ္ တန္ဖိုုးထားစရာေတြ ျဖစ္လာလိမ့္မယ္လိုု႕ ဘယ္သူေျပာမလဲ။” (ဥပမာ – ျမန္မာျပည္မွာလည္း လက္မူပညာသည္ေတြက သုုံးျပီးသား ပစၥည္းေတြျဖစ္တဲ့ သံဗူးေတြ၊ ကၽြတ္ကၽြတ္အိတ္ေတြ၊ ပုုိက္တံေလးေတြ၊ တူကေလးေတြ၊ ဗူးခြံေတြနဲ႕ တခ်ဴိ႕ေတြ အလွအပပစၥည္းေတြ လုုပ္ၾကတယ္ေလ။ ပိုုက္ဆံအိတ္ကေလးေတြ၊ အရုုပ္ေတြ၊ ဂ်ိတ္ေတြ၊ ကလစ္ေလးေတြ၊ လက္ကုုိင္အိတ္ေတြ၊ လက္စြပ္လက္ေကာက္ဆဲြၾကိဳး၊ နားကပ္ေတြ၊ ၾကယ္သီးေလးေတြ လွလွပပ နဲ႕ ထြက္လာတဲ့ လက္မူထည္ ပစၥည္းေတြဟာလည္း Folk Art ေတြပါပဲ။)
ဟန္းဖီးလ္ ဟာ ၁၉၂၉ ခုုနွစ္မွာ ေမြးဖြားခဲ့ကာ အသက္၆၉ ႏွစ္အရြယ္မွာ နလုုံးေရာဂါနဲ႕ ကြယ္လြန္ခဲ့ပါတယ္။ “ဟန္းဖီးလ္ေၾကာင့္သာလွ်င္ Fork Art ေတြဆိုုတာ ဘာလဲဆုုိတဲ့သေဘာတရားကိုု လူေတြသိလာတာျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကသားေတြအတြက္ သူ႕ကုုိ အၾကီးအက်ယ္ ဂုုဏ္ျပဳေလာက္ပါတယ္“ လုုိ႕ နယူးေယာက္စီးတီးက American Fork Art ျပတုုိက္က ဒါရုုိက္တာ ဂဲရက္ စီ၀ါကင္ ကေျပာပါတယ္။
သူကုုိ ၃၆၀ဒီဂရီအျမင္ပုုိင္ရွင္ လိုု႕ အမည္ေပးၾကတယ္။ သူက သူ႕ပတ္ပတ္လည္က ေရွးေဟာင္းပစၥည္းအေရာင္းဆုုိင္ေတြ၊ လမ္းေဘးေစ်းေတြကုုိ သြားတယ္။ ထူးဆန္းတဲ့ အသြင္အျပင္နဲ႕ အရာ၀တၱဳေတြကုုိ ရွာေဖြတယ္။ သာမန္မဟုုတ္တဲ့ လက္လုုပ္ပစၥည္းေလးေတြကုုိ ဂရုုတစုုိက္ေလ့လာတယ္။ အဲသည္လုုိ ပစၥည္းေလးေတြ ၀ယ္ယူစုုေဆာင္းထားတာ အေရအတြက္ ၃၀၀၀ ေတာင္ ရွိလာျပီးတဲ့ေနာက္ ျပတုုိက္ေတြနဲ႕ ဆက္သြယ္ျပသျဖစ္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။
အေမရိကန္ Fork Artျပတုုိက္ရဲ႕ မွတ္ခ်က္ကိုု ကုုိးကားရရင္ “သူဟာ ေကာ္မတီထဲက တက္ၾကြတဲ့ အဖဲြ႕၀င္တစ္ေယာက္ျဖစ္တယ္။ ျပတုုိက္ကုုိ ေရာက္လာတဲ့ Folk Art ေတြကုုိလည္း ဂရုုတစုုိက္ ၾကိဳဆုုိတယ္။ ျပီးေတာ့ သူ႕ဆီက အျမဲၾကားရေလ့ရွိတဲ့စကားတစ္ခြန္းရွိတယ္။ သူ႕ေရွ႕ေရာက္လာတဲ့၊ သူ႕ကုုိ လာျပတဲ့ Fork Art ေတြကုုိ ေတြ႕တုုိင္း သူက – ကၽြန္ေတာ့္အိမ္မွာ အဲသည္လုုိပစၥည္းေလးရွိတယ္ဗ်၊ ကၽြန္ေတာ္ယူလာျပဦးမယ္ – တဲ့။“

ဂ်ဴနီယာ၀င္း
(၁၉၉၁ ခုုနွစ္ ေမလ ထုုတ္ American Weekly Newsletter မွ ေဒးဗစ္ အမ္ မက္စ္ဖီးလ္ (David M.Maxfield) ၏ The Unexpected is Found in an Intrepid folk Art Collection ကုုိ မွီျငမ္းဘာသာျပန္ဆုုိကာ Robert Smith Herbert ၏ Waide Hemphill Jr., Folk Art Collector, Dies at 69 (May 13, 1998) ႏွင့္ Steve Ashby ၏ Renwick Gallery, ႏွင့္ Wiki Folk Art မွ အခ်က္အလက္မ်ားကုုိ စုုေပါင္းေရးသားခဲ့တာ ျဖစ္ပါသည္။)

ေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း (သခ်ၤာ) – ကမၻာ မေက်ာ္ေသာ အဆိုအမိန္႔မ်ား

ေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း (သခ်ၤာ) – ကမၻာ မေက်ာ္ေသာ အဆိုအမိန္႔မ်ား
(အေတြးအျမင္မဂၢဇင္း၊ ရန္ကုန္) မိုးမခ၊ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၊ ၂၀၁၈
ဤေဆာင္းပါးတြင္ ေခါင္းစဥ္တပ္ထားသည့္အတိုင္း ကမၻာမေက်ာ္ေသာ အဆိုအမိန္႔ မ်ားကို ေရးမည္ျဖစ္ပါသည္။ စာေရးသူကသာ မွတ္တမ္းတင္ေရးသားၿပီး အေတြးအျမင္ မဂၢဇင္းကသာ ထည့္မေပးလွ်င္ ဘယ္သူမွ မသိဘဲ ေပ်ာက္ကြယ္သြားမည္ ျဖစ္ပါသည္။ ယခုလည္း ေပ်ာက္ကြယ္ မသြားဟုအာမ မခံႏိုင္ပါ။
ယခု ကြ်န္ေတာ႔ ဖခင္ဦးခင္ေမာင္လတ္ေျပာေသာအဆိုတခုျဖင့္စပါမည္။ ဤအဆိုအမိန္႔ ျဖစ္လာပံုအျဖစ္အပ်က္ကေလးနဲ႔ခ်င္ပါသည္။ တစ္ခ်ိန္က Art for People’s Sake (အႏုပညာသည္ ျပည္သူ႕အတြက္)ဟူေသာ အဆိုသည္ လူတိုင္းပါးစပ္ဖ်ားတြင္ အေတာ္ေခတ္စားခဲ့ပါသည္။ ဆိုလိုသည္မွာ အစိုးရအႀကိဳက္ကို လိုက္လံ၍ ေျပာသူမ်ား ႏႈတ္ဖ်ားတြင္ ျဖစ္ပါသည္။
ကြ်န္ေတာ္တို႔မိသားစုကေတာ့ မည္သည့္အစိုးရကိုမွ မဖားေသာၾကာင့္ လူတိုင္းဟူသည့္အထဲတြင္ မပါခဲ့ပါ။ ထိုအခ်ိန္က ကြ်န္ေတာ္၏ဖခင္သည္ လုပ္သား (အဂၤလိပ္) သတင္းစာတြင္ အယ္ဒီတာခ်ဳပ္အျဖစ္တာဝန္ထမ္းေဆာင္ေနေသာေၾကာင့္ ထိုအဆိုအမိန္႔ ႏွင့္ ပတ္သက္၍ တစ္ခုခုေျပာရန္
ကိစၥ ႀကံဳလာရပါသည္။
ကြ်န္ေတာ္အေဖ၏ ရာထူးအရ အစိုးရကိုယ္တိုင္က ဝါဒျဖန္႔ထားေသာအဆိုအမိန္႔ ကိုေထာက္ခံရန္ တာဝန္ရွိပါသည္။အဂၤလိပ္သတင္းစာ၏ အယ္ဒီတာခ်ဳပ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ ဤသို႕ေမးပါသည္။ဆရာႀကီး Art for People’s Sake (အႏုပညာသည္ ျပည္သူ႔အတြက္) ဆိုတာကို မေထာက္ခံဘူးလား။ အႏုပညာဟာျပည့္သူ႔အတြက္မျဖစ္ရင္ ဘယ္သူ႕ အတြက္ျဖစ္ရမွာလဲ ဟူ၍ ေမးပါသည္။
ထိုအခါ ကြ်န္ေတာ္အေဖကလည္း အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ ဤသို႔ျပန္ေျဖလိုက္ပါသည္။”Yes, I agree that art must be for people’s sake, but remember it must be art, not trash or not just propaganda …” အဓိပၸာယ္မွာ ေအး..အႏုပညာသည္ ျပည္သူ႕အတြက္ ဆိုတာကို ေထာက္ခံတာေပါ့။ ဒါေပမဲ့ အႏုပညာဆိုတဲ့အတိုင္း အႏုပညာျဖစ္ရမယ္။ အမိႈက္သရိုက္ဝါဒျဖန္႔ျခင္းသက္သက္ မျဖစ္ရဘူး။
ဤအဆိုကိုေတာ့ ေထာက္ခံသူလည္း မရွိပါ။ မည္သူကမွလည္း လိုက္၍မေျပာပါ။
ေနာက္ေရးလိုေသာ အဆိုအမိန္႔မွာ ပစၥည္းေပ်ာက္ျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္ပါသည္။ အိမ္တိုင္းတြင္ ပစၥည္းေပ်ာက္တတ္ေသာျပႆနာ၊ ကိုယ္တစ္ေနရာတြင္ ထားလိုက္ေသာ ပစၥည္းသည္ ထိုေနရာတြင္မရွိေတာ့သည့္ျပႆနာ ႀကံဳဖူးလိမ့္မည္ျဖစ္ပါသည္။ ထိုေၾကာင့္ ဤကိစၥႏွင့္ပတ္သက္၍ စာေရးဆရာ ဦးထင္လင္းေျပာေသာအဆိုကို လူတိုင္းက နားလည္ႏိုင္လိမ့္မည္ဟု ထင္ပါသည္။
စာေရးဆရာဦးထင္လင္း ႏွင့္ ကြ်န္ေတာ့္အေဖ ဦးခင္ေမာင္လတ္တို႔၏ အျပန္အလွန္ စကားမွာ ဤသို႔ျဖစ္ပါသည္။
ဆရာဦးထင္လင္း- ” ကြ်န္ေတာ့စာအုပ္ကေလး ဒီမွာ ေသခ်ာထားတာ အခုမရွိေတာ့ဘူး။  ဘယ္လိုျဖစ္တာလဲ။”
ဦးခင္ေမာင္လတ္- “ပစၥည္းဆိုတာ ဒီလိုပဲေပါ့ကြ။ ကိုယ္ထားတဲ့ေနရာမွာ ဘယ္အျမဲရွိမွာလဲ။ သူမ်ားလည္း ယူသြားႏိုင္တာပဲ။”
ဆရာဦးထင္လင္း – “မဟုတ္ပါဘူးကိုလတ္ရာ။ ဟိုအျပင္က ေက်ာက္တံုးႀကီးဆိုရင္ ဒီမွာပဲရွိေနတာ ၾကာၿပီ၊ ဘယ္မွေရာက္မသြားပါဘူး။ ဘယ္သူမွလည္း ယူမသြားပါဘူး။”
ဤသည္ကား ဦးထင္လင္း (ကြ်န္ေတာ့္ အေခၚ ဦးေလးကိုသိန္းေမာင္) တို႔၏ အျပန္အလွန္ စကားမ်ားျဖစ္သည္။ ဦးေလးကိုသိန္းေမာင္ေျပာေသာ ဟိုနားကေက်ာက္တံုးႀကီးအေၾကာင္းကို ကြ်န္ေတာ္သည္ ပစၥည္းတစ္ခုခု ေပ်ာက္တိုင္းေျပာေလ့ရွိပါသည္။ ကြ်န္ေတာ့္ဇနီး တကၠသိုလ္
ေရႊရီဝင္းကလည္း ကြ်န္ေတာ့္အေဖေျပာသလို ပစၥည္းဆိုတာ ဒီမွာအၿမဲဘယ္ရွိပါ့မလဲ ဟူေသာစကားျဖင့္ ျပန္ေျပာေလ့ ရွိပါသည္။ ကြ်န္ေတာ္ကေတာ့ ဦးေလးကိုသိန္းေမာင္ ေျပာေသာ ဟိုနားက ေက်ာက္တံုးႀကီး အေၾကာင္းကို ယေန႔တိုင္မေမ႔ႏိုင္ပါ။
ေနာက္ေျပာလိုေသာ အေၾကာင္းတစ္ခု မွာ ကြ်န္ေတာ့္သား ေမာင္ရစ္ေျပာေသာ စကားျဖစ္ပါသည္။ ထိုစကားမွာလည္း ကြ်န္ေတာ့္တို႔မိသားစုႏွင့္ အသိုက္အဝန္းတြင္ ျပန္ေျပာေလ့ရွိပါသည္။ ျဖစ္ပံုက ဒီလိုပါ။
ကြ်န္ေတာ့္သားငယ္စဥ္က ကြ်န္ေတာ့္ကိုေမးခဲ့ပါသည္။
“ေဖေဖ color blind ကာလာဘလိုင္း ျဖစ္တယ္ ဆိုတာ ဘာကိုေျပာတာလဲ”
ကြ်န္ေတာ္ကဤသို႔ ျပန္ေျဖပါသည္။
“ေဖေဖ သိတာကို ေျပာရရင္ လူတစ္ေယာက္ဟာ အေရာင္ေတြကိုမျမင္ရဘဲ BLACK AND WHITE အျဖဴနဲ႔ အမည္းကိုပဲ ျမင္ရရင္ ကာလာဘလိုင္းလို႔ ေခၚတယ္ကြ။ ဥပမာ ေျပာရရင္ကြာ မင္းတို႔ေတြ အျဖဴအမည္း ရွပ္ရွင္ၾကည့္ရသလိုေပါ့ကြာ။ ရုပ္ရွင္ထဲမွာ မဟုတ္ဘဲ တကယ္ဘဲ အျဖဴအမည္း ကိုပဲ ျမင္ရတာ ေျပာတာ”
ေမာင္ေမာင္ဝင္း (ေမာင္ရစ္)သည္ ေခတၲ စဥ္းစားေနၿပီး အခုလိုေျပာလိုက္သည္။ “ဒီလိုဆိုရင္
ကြ်န္ေတာ္လည္း ကာလာဘလိုင္း ျဖစ္ၾကည့္ခ်င္လိုက္တာ”
ေနာက္ေျပာခ်င္ေသာအေၾကာင္းအရာ တစ္ခုမွာ ေၾကာင္ကို မီမီ၊ မီမီ ဟုအဘယ္ေၾကာင့္ ေခၚသည္ဟူေသာ အေၾကာင္းျဖစ္ပါသည္။ ေျပာေသာသူက ကြ်န္ေတာ္၏အဘြား (အေမ၏အေမ) ျဖစ္ပါသည္။ ကြ်န္ေတာ္ ငယ္စဥ္ ကေလးဘဝက ေၾကာင္ကို ဘာေၾကာင့္ မီမီ မီမီ ဟုေခၚျခင္းျဖစ္သည့္ အေၾကာင္းကို ကြ်န္ေတာ္က အဘြားကို ေမး၍ အဘြားက ေျဖတာလား၊ (သို႕) အဘြားက ‘ေျမးေလး … ေၾကာင္ကို ဘာလို႔ မီမီ မီမီလို႔ေခၚရင္ ေၾကာင္ကလာတာလဲ သိသလား။ မသိရင္အဖြား ေျပာျပမယ္” လို႔ စေျပာတာလားဟူသည္ကိုေတာ့ မမွတ္မိေတာ့ပါ။ အဘြားေျပာေသာအေၾကာင္းမွာ ကားဤသို႔ျဖစ္ပါသည္။
ေၾကာင္စကားနဲ႔ ငါးကို ‘မိုင္မိုင္ လို႔ေခၚတယ္။ ဒီေတာ့ ေၾကာင္ကို မီမီ မီမီ လို႔ေခၚလိုက္ရင္ သူက မိုင္မိုင္ မိုင္မိုင္ လို႔ ၾကားေတာ့ ငါးစားရေတာ့မယ္ဆိုၿပီး ေၾကာင္က ေျပးလာတာ”
ပညာရွင္မ်ားအေနနဲ႔ အဘြားေျပာေသာစကားတြင္ အားနည္းခ်က္ေတြ ေတြ႔ၾကမည္ျဖစ္ပါသည္။ ကြ်န္ေတာ့အေနနဲ႔ေတာ့ ငယ္စဥ္ကေလးဘဝတုန္းက အဘြားေျပာေသာ စကားကိုယံုပါသည္။ ယခုလည္း အဘြား၏ေစတနာနဲ႔စကားကို မေမ့ႏိုင္ပါ။ ယခုဘဲ ကြ်န္ေတာ့္ေၾကာင္ေတြ နံနက္စာ စားဖို႔အခ်ိန္ ေရာက္ၿပီ။ ေခၚလိုက္ဦးမယ္။
“မိုင္မိုင္ မိုင္မိုင္ မီမီ မီမီ….”
ေနာက္ေျပာခ်င္ေသာအေၾကာင္းအရာတစ္ခုမွာ ေမေမ ေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္ေျပာေသာစကားျဖစ္ပါသည္။ ႏိုင္ငံေက်ာ္ စာေရးဆရာမႀကီး ေျပာသည့္ စကားဆိုေတာ့ ေတာ္ေတာ္နက္နဲမွာပဲလို႔ေတာ မထင္လိုက္ၾကပါႏွင့္။ ေမေမကလည္း သာမန္လူသားတစ္ေယာက္ဆိုေတာ့ သာမန္လူေျပာတတ္ေသာ စကားမ်ိဳးျဖစ္ပါသည္။
ဟိုတစ္ခ်ိန္တုန္းက စာေရးသည့္အခါတြင္ ေဖာင္တိန္သံုးခဲ့ေသာ ေခတ္တစ္ေခတ္ရွိခဲ့ပါသည္။ ထိုအခ်ိန္က မင္အိုးမ်ားဝယ္ထားၿပီး ေဖာင္တိန္ထဲသို႔ မင္ထည့္၍ သံုးရပါသည္။ ေမေမသည္လည္း ေဖာင္တိန္ေတြ သံုးေလးေခ်ာင္းႏွင့္ မင္အိုးေတြ ဝယ္ထားပါသည္။ ေဖာင္တိန္ တစ္ေခ်ာင္း မင္ကုန္သြားရင္ ေနာက္တစ္ေခ်ာင္းကို သံုးပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္း တခါတရံတြင္ ေဖာင္တိန္တြင္ အားလံုးတြင္ မင္မရွိဘဲ ကုန္သြားသည္ အခါမ်ားလည္း ရွိပါသည္။ ေနာက္ပိုင္း ေဘာလ္ပင္မ်ား ေပၚလာေသာအခါ ေဖာင္တိန္ ေခတ္မရွိေတာ့ပါ။ ယခုေခတ္လူငယ္မ်ားသည္ ေဖာင္တိန္ဟူသည္ကိုပင္ ဘာမွန္းသိမည္ မဟုတ္ေတာ့ပါ။ ထို႔ေၾကာင့္ ေမေမေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္သည္ ေဖာင္တိန္ႏွင့္ပတ္သက္၍ ေျပာေသာစကားကို ယခုေခတ္ လူငယ္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား က နားမလည္လွ်င္ ေခတ္ကိုမီေသာသူ မ်ားက ရွင္းျပလိုက္ပါ။
ေမေမေဒၚခင္မ်ိဳးခ်စ္ေျပာေသာစကားမွာ ေတာ္ေတာ္ရွင္းရွင္းေလးျဖစ္ပါသည္။ “ေဖာင္တိန္ရဲ႕အဆိုးဆံုးအားနည္းခ်က္ကေတာ့ မင္ကုန္သြားရင္ လံုးဝကို ဘာမွ ေရးလို႔မရေတာ့ဘူး”
ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္က ေမေမ့ကို ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ေဘာပင္လည္း ဒီလိုပါပဲ။
ေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း(သခ်ၤာ)

Wednesday, December 13, 2017

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အသက္အႏၱရာယ္ကုုိ ခ်ိမ္းေျခာက္ခံေနရျခင္း


ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အသက္အႏၱရာယ္ကုုိ ခ်ိမ္းေျခာက္ခံေနရျခင္း
(အေတြးအျမင္ ၂၀၁၇ ႏုုိ၀င္ဘာ) မိုးမခ၊ ဒီဇင္ဘာ ၈၊ ၂၀၁၇





၁၉၈၉ ခုုႏွစ္ဂၽြန္လ ၁၉ ရက္ေန႕ထုုတ္ American Weekly Newsletter မွာ ဂ်င္ ဖူလာ (Jim Fuller) ေရးသားထားတဲ့ ေဆာင္းပါးတစ္ပုုဒ္ကုုိ ကိုုးကားတင္ျပသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ သူက လူေတြဟာ အသက္ကုုိ စေတးျပီး ဘ၀ကုုိ ရွင္သန္ေနၾကပါတယ္တဲ့။ အဲသည္အမွန္တရားနဲ႕ လူေတြရဲ႕ ေနထုုိင္မူပုုံစံကုုိ ေလ့လာျပီး ေရးသားထားတာပါ။
ေစ်းထဲမွာ ေဆး၀ါးေတြကုုိ ေရာင္းခ်ခြင့္ျပဳထားပါတယ္တဲ့။ အဲသည္ေဆး၀ါးေတြဟာ ေနာက္ဆက္တဲြဆုုိးက်ဴိးေတြ ရွိေနတာကိုု သိရက္နဲ႕ ေရာင္းခ်ခြင့္ေပးထားတာ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ အဲဒါကုုိ ခြင့္ျပဳသင့္ပါသလားတဲ့။ နယူကလီယားဟာ လူေတြရဲ႕အသက္ေတြကုုိ မ်ားစြာ ဆုုံးရွဴံးနုုိ္င္တဲ့ အင္အားၾကီးမားတဲ့ လက္နက္ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ အဲဒါကုုိ တားျမစ္သင့္တယ္ မဟုုတ္လားတဲ့။ စုုိက္ပ်ဴိးေရးထြက္ကုုန္ေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ဓာတုုေဗဒပစၥညး္ေတြ ပါေနတာကုုိ သိရက္သားနဲ႕၊ ဒါေတြဟာ ကင္ဆာျဖစ္ေစႏုုိင္တဲ့ဆီကုုိ ဦးတည္လာႏုုိင္တယ္ ဆုုိတာကုုိ သိေနရက္သားနဲ႕ ေစ်းေတြမွာ ေရာင္းခ်ခြင့္ျပဳထားတာေတြ အားလုုံးကုုိ ျပန္သိမ္းသင့္တယ္ မဟုုတ္လားတဲ့။ ေနေရာင္ျခည္ေၾကာင့္ အသားအရည္ေလာင္ႏုုိင္ျပီး ဒါဟာ ကင္ဆာကုုိ ျဖစ္ေစနုုိင္တယ္ဆုုိတာ ဟုုတ္ပါသလားတဲ့။
သူကေမးခြန္းေတြနဲ႕ သူ႕ေဆာင္းပါးကုုိ အစခ်ီထားတာပါ။ ဒီေမးခြန္းေတြဟာ သုုေတသနပညာရွင္ေတြ ေျဖဆုုိဖုုိ႕ ၾကိုုးစားေနဆဲျဖစ္ျပီးေတာ့ သူတုုိ႕ေတြ စဥ္းစားေနဆဲ ေမးခြန္းေပါင္းေျမာက္မ်ားစြာေတြထဲက အနည္းငယ္ေလာက္ နမူနာ ထုုတ္ျပထားတာပါ လုုိ႕ဆုုိထားပါတယ္။ အက်ဴိးနဲ႕ အဆုုိးကုုိ ဒြန္တဲြစဥ္းစားေနတဲ့ အႏၳရယ္မ်ားတဲ့ အေျခအေန တစ္ရပ္ကုုိ တင္ျပထားတာပါ။ ေခတ္မွီုတုုိးတက္လာေလ၊ ေမးစရာေမးခြန္းေတြမ်ားလာေလ၊ လူေတြဟာ အသက္ကုု ိဖက္နဲ႕ထုုတ္ျပီး ေနေနရေလပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
လူတခ်ဴိ႕ကေတာ့ အဲသည္အခ်က္ေတြကုုိ စဥ္းစားခန္း၀င္လုုိက္မိတာ ေတာ္ေတာ္ေလး တုုန္လွဴပ္ေျခာက္ျခားကုုန္ၾကပါတယ္။ ရရွိလာတဲ့ အက်ဴိးရယ္၊ ေနာက္ဆက္တဲြ လုုိက္ပါလာတဲ့ ဆုုိးက်ဴိးရယ္နဲ႕ ရွဴပ္ေထြးကုုန္ၾကပါတယ္။ ဒီေတာ့ လုုံး၀ဥသုုံ အသက္အႏရာယ္ကင္းလြတ္ ေစတဲ့ ေဆး၊ အစားအစာ၊ ေရ နဲ႕ မေနထုုိင္သင့္ၾကဘူးလား။
သုုိုု႕ေသာ္လည္း လူေတြဟာ ေန႕စဥ္နဲ႕အမွ် အိပ္ရာကႏုုိးလာတဲ့ အခ်ိန္ကစလုုိ႕ ကိုုယ့္အသက္ေတြကုုိ စိန္ေခၚျပီး ေနလာၾကတာပါ။ အေမရိကအိ္မ္ေတြမွာတဲ့၊ ေလွကားေပၚကျပဳတ္က်လုုိ႕ ေသတဲ့သူ နွစ္စဥ္ ၇၀၀၀ ရွိပါသတဲ့။ ၀ါယာၾကိဳးအေဟာင္းေတြ နဲ႕အိ္မ္ေတြမွာ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ အႏၱရယ္ၾကဳံလုုိ႕ ေသဆုုံးႏုုိင္တဲ့ အေျခအေနက ရာခုုိင္နွဴန္း အနည္းငယ္ေတာ့ ရွိႏုုိင္ပါတယ္ တဲ့။ အလုုပ္တုုိ႕ေက်ာင္းတုုိ႕ကုုိ လမ္းေလ်ာက္သြားတဲ့သူေတြ ကားတုုိက္လုုိ႕ လည္းေသဆုုံးႏိုုင္ပါတယ္တဲ့။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုရဲ႕ နွစ္တစ္နွစ္မွတ္တမ္းအရ လမ္းေလ်ာက္သူ လူ၂ေသာင္း၄ေထာင္မွာ ၁ ေယာက္ ကားတိုုက္ျပီး ေသဆုုံးပါတယ္ လုုိ႕ဆုုိတယ္။ တခ်ဴိ႕ေသာ အနည္းငယ္ေသာ အနည္းငယ္လူတခ်ဴိ႕ကေတာ့ အဲသည္ အႏၱရယ္ေတြအားလုုံးကုုိ ေရွာင္ၾကဥ္ျပီး ေနထုုိင္ဖုုိ႕ ၾကိဳးစားခဲ့ၾကပါတယ္တဲ့။
အဲသည္လုုိ ဆုုိးက်ဴိးေတြ၊ အသက္အႏၱရယ္ျဖစ္ႏုုိင္တာေတြကုုိ လုုံး၀ဥသုုံ ေရွာင္မယ္၊ ဖယ္မယ္ ဆုုိတဲ့ (ျဖစ္ႏုုိ္င္တာ မျဖစ္ႏုုိင္တာ အပထားလုုိ႕ေပါ့) အဲသည္လုုိ အေျခအေနတရပ္ကုုိ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္ ျခင္းကုုိ အေမရိကက ပညာရွင္ေတြက “မိမိအသက္ကုုိ တန္ဖုုိးထား ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း“ လုုိ႕ အမည္ေပးျပီး ယင္းကုုိ စည္းကမ္းေဘာင္ေတြနဲ႕သတ္မွတ္ ခဲ့ၾကပါတယ္။ (ေရကုုိၾကိဳခ်က္ေသာက္၊ အိမ္ကုုိ တထပ္ပဲေဆာက္၊ ေအာ္ဂဲနစ္ကုုိပဲ အားေပး၊ ေနာက္ဆက္တဲြေဘးျဖစ္ေစတဲ့ ေဆး၀ါးေတြကုုိ မေသာက္၊ အထပ္ျမင့္ေတြ မတက္ပဲေန၊ လွ်ပ္စစ္ပစၥည္းေတြ ေ၀းရာေန…. စသျဖင့္ စသျဖင့္။)
ေရာ္ဘင္ ဂရီဂုုိရီ(Robin Gregory) လုုိ႕ေခၚတဲ့ အမ်ဴိးသားသိပၺံနဲ႕ စီမံခန္႕ခြဲမူ ေဖာင္ေဒးရွင္းက တဲြဖက္ဒါရုုိက္တာက အသက္ကုုိ တန္ဖုုိးထားဖုုိ႕၊ အႏၱရာယ္ရွိတာေတြ ဖယ္ရွားဖုုိ႕ဆုုိတဲ့ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြခ်မွတ္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ဖုုိ႕ အခုုလုုိဆုုိခဲ့ပါတယ္။ သူက ပထမဦးဆုုံး လုုပ္ရမွာက အသက္အႏၱရာယ္ရွိတာေတြ၊ ကုုိယ့္အသက္ကုုိ ခ်ိမ္းေျခာက္ခံေနၾကရတာေတြက ဘာေတြလဲဆုုိတာ သိေအာင္လုုပ္တာျဖစ္တယ္၊ ျပီးရင္ ဒါေတြကုုိမလုုပ္ပဲ ေရွာင္ရွားတာျဖစ္တယ္၊ ေနာက္ေတာ့ တေျဖးေျဖးနဲ႕ ညဏ္ရွိတဲ့အေတြးေတြ ၀င္လာျပီး ပုုိေကာင္းတဲ့ နည္းသစ္ေတြ၊ အၾကံညဏ္ေတြ ရလာႏိုု္င္ပါတယ္လိုု႕ ဆုုိပါတယ္။ သူ စဥ္းစားျပတဲ့အထဲမွာ နယူးကလိယားစက္ရုုံေတြ လည္းပါပါတယ္။ စကတည္းက လူေတြ အႏၱရယ္ရွိသလားမရွိဘူးလား ဆုုိတာကုုိ စဥ္းစားသင့္ပါတယ္လုုိ႕ ေျပာပါတယ္။
ဟားဗက္တကၠသုုိလ္ထြက္ ရစ္ခ်က္၀ီလ္ဆင္ (Richard Wilson)ဟာ သိပၺံမဂၢဇင္းတစ္ေစာင္မွာ ႏွစ္စဥ္ျဖစ္ပ်က္တတ္တဲ့ အသက္အႏၱရယ္ ဆုုံးရွဴံးမူေတြကုုိ အၾကမ္းဖ်င္း သုုေတသနလုုပ္ျပ ခဲ့ပါတယ္။ ေနရာတုုိင္း၊ အခ်ိန္တုုိင္းမွာ ျဖစ္တတ္၊ ပ်က္တတ္ တာေတြပါ။
– ရုုိးရုုိးေရကုုိ သန္႕စင္ဖုုိ႕ဆုုိျပီး ဓါတုုပစၥည္း တမ်ဴိးျဖစ္တဲ့ ကလုုိရင္း (Chlorie) (Cl) သုုံးရပါတယ္။ ဒီေရသန္႕ကုုိ ေသာက္သုုံးလုုိ႕ လူ ၁၇သိန္းမွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– တစ္ေန႕ကုုိ ပဲေထာပတ္ စားပဲြတင္ဇြန္းနဲ႕ တစ္ဇြန္းစားသုုံးသူ လူ၁သိန္း၂ေသာင္း ၅ေထာင္(၁၂၅၀၀၀)မွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– အိမ္အတြင္းမွာ ျဖစ္တတ္တဲ့ မေတာ္တဆထိခုုိက္မူမ်ား (ဥပမာ-ေလွကားေပၚက ျပဳတ္က်တာမ်ဴိး)ေၾကာင့္ လူ၉ ေထာင္မွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုု အေရွ႕ဖက္ပိုုင္းက မသန္႕ရွင္းတဲ့ေလေတြကုုိ ရွဴရွိူက္မူေတြေၾကာင့္ လူ ၅ေထာင္မွာ ၁ ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– ပုုလိပ္ေတြ ဂ်ဴတီ၀င္ရင္း အသတ္ခံရမူေတြမွာ လူ ၄ ေထာင့္ ၅ ရာ (၄၅၀၀)မွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– ကားမေတာ္တဆမူေတြေၾကာင့္ လူ ၄ေထာင္မွာ ၁ေယာက္ေသဆုုံးပါတယ္။
– ေတာင္တက္ရင္းနဲ႕ ေသဆုုံးမူက လူ ၁၇၀၀ မွာ ၁ေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္။
– စီးကရက္ေသာက္မူေၾကာင့္ ကင္ဆာျဖစ္ျပီးေသဆုုံးတာ လူ၃၀၀ မွာ ၁ေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္။
ဒါ့ထက္မက ျပင္းထန္ျပီး က်ယ္ျပန္႕တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ၾကည့္လုုိက္ေတာ့ အေမရိကလူဦးေရဟာ အခ်ိမ္းေျခာက္ခံေနရျပီး မလုုံျခ်ဳံေတာ့ဖူးလုုိ႕ သူက (ဂ်င္ဖူလာ) ေကာက္ခ်က္ခ်ပါတယ္။ ေလျဖတ္တာနဲ႕ နွလုုံးေရာဂါေတြေၾကာင့္ ေသဆုုံးမူႏွဴန္းဟာ ျမင့္မားလာတယ္လိုု႕ ဆုုိတယ္။
သိပၺံပညာရွင္ေတြရဲ႕ေလ့လာ ေတြ႕ရွိခ်က္ေတြအရ ပတ္၀န္းက်င္ေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားတဲ့ ေသဆုုံးမူေတြမွာ အသက္အရြယ္ငယ္ငယ္နဲ႕ ေသဆုုံးမူေတြကုုိ ေလ့လာၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ေဆးလိပ္ေသာက္တာ၊ အဆီမ်ားတဲ့အစားအစာေတြ စားသုုံးတာ၊ ေလ့က်င့္ခန္းနည္းတာ၊ အရက္ေသစာ ေသာက္စားတာေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ၾကျပီး အဲသည္အခ်က္ေတြဟာ အခုုမွ မဟုုတ္ပဲ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ရာစုုေတြကတည္းက အေျခခံလာတဲ့အခ်က္ေတြ ျဖစ္တယ္လုုိ႕ သုုံးသပ္ျပပါတယ္။ သည္ေတာ့ ဒါေတြကုုိ ေသေသခ်ာခ်ာ ေရွာင္ရွားလုုိ႕ရႏုုိင္တယ္ ဆုုိတာကုုိ ခ်ျပျပီး လူေတြကုုိ လက္ေတြ႕က်က် က်င့္သုုံးခုုိင္းလုုိက္ေတာ့ အေမရိက က်မ္းမာေရးစစ္တမ္းအရ အဲသည္နွစ္ေတြမွာ တကယ္ပဲ က်မ္းမာေရး တုုိးတက္လာတယ္လိုု႕ ဆုုိပါတယ္။
ေဆးေသာက္သုုံးမူ၊ အစားအစာစားေသာက္မူ ေတြအတြက္ ေရရွည္ထိမ္းခ်ဴပ္ႏုုိ္င္ဖုုိ႕ကုုိ ေတာ့ ၾကိဳးစားရဦးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဓါတုုေဗဒေဆးေတြ(ပိုုးသတ္ေဆးေတြ) ပါ၀င္တဲ့ အသီးအနွံေတြ၊ အစားအေသာက္ေတြကုုိ အဆင့္မွီျပန္လည္ သုုံးသပ္ဖုုိ႕ အေမ၇ိကန္ အစားအေသာက္နဲ႕ ေဆး၀ါးဆုုိင္ရာ ေကာ္မတီ၀င္တစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ဖရင့္ရန္း (Frank Young) ကတင္ျပပါတယ္။ သူကဆက္လက္တင္ျပမူမွာေတာ့ အဲသည္လိုု ပုုိးမႊားေတြသတ္ဖိုု႕သုုံးတဲ့ ေဆးေတြဟာ အသီးအႏွံေတြထဲ၊ အစားအေသာက္ေတြထဲ ပါလာတယ္၊ ဒါကုုိစားသုုံးရင္ အသက္အႏၱရယ္ရွိႏုုိင္တယ္၊ ကင္ဆာျဖစ္ပြားမူေတြကုုိ ေလ်ာ့က်ဖုုိ႕ ဒီလုုိအစားအေသာက္ေတြ မစားသင့္မသုုံးသင့္ေၾကာင္းေတြကုုိ အခ်က္အလက္မ်ားနဲ႕ တိတိက်က် လူထုုေရွ႕ခ်ျပဖုုိ႕ လုုိအပ္တယ္လိုု႕ ဆိုုထားပါတယ္။
လူေတြကေတာ့ အသက္အႏၱရာယ္ရွိတာကုုိ သိရဲ႕နဲ႕လည္း ေရွ႕တုုိးေနၾကတုုန္းပဲလိုု႕ ပညာရွင္ေတြက ဆုုိတယ္။ ဥပမာတစ္ခုု ေထာက္ျပရရင္ ေဆးလိပ္ေသာက္သုုံးတာ အသက္အႏၱရယ္ရွိပါတယ္ ဆုုိတာကုုိ သိၾကေသာလည္း၊ ေဆးလိပ္ေသာက္သုုံးသူေတြရဲ႕ ၃၀ ရာခုုိင္နွဴန္းဟာ ေဆးလိပ္ေသာက္သုုံးမူေၾကာင့္ ဆက္စပ္ျဖစ္လာတတ္တဲ့ ေရာဂါေတြေၾကာင့္ အသက္ဆုုံးရွဴံးတာကုုိ သိၾကေသာလည္းပဲ လူေတြက က်န္တဲ့ ၇၀ ရာခုုိင္နွဴန္းကုုိ အားကုုိးျပီး ေဆးလိပ္ေသာက္သုုံးေန ၾကပါေသးတယ္။ ဒါ့အျပင္ လူ၁သန္းမွာ ၁ေယာက္ ျဖစ္တတ္တဲ့ ကင္ဆာလုုိေရာဂါဆုုိးၾကီးဟာ ဓာတုုေဗဒပစၥည္းေတြပါတဲ့ ေရသန္႕ေတြကုုိေသာက္သုုံးလုုိ႕ဆုုိတဲ့ အခ်က္ကုုိ လူေတြကုုိ သိေအာင္လုုပ္ခဲ့ေပမယ့္ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ဒီ ေရကုုိ ေသာက္သုုံးသူတုုိင္းမျဖစ္ၾကတာကိုုပဲ အဓိကထား ၾကည့္ခဲ့ၾကပါတယ္တဲ့။ (လူ၁သန္းမွာ ၁ေယာက္ျဖစ္တာပဲ အဲသည္ထဲ ငါမပါဘူး ဆုုိတာမ်ဴိးေတြးၾကပုုံပါပဲ။)
သည္ေတာ့ လူေတြ အသိတရားရလာေအာင္ ဘယ္လုုိလုုပ္ရမလဲဆုုိျပီး အမ်ဴိးသားသိပၺံပညာဆုုိင္ရာ ေဖာင္ေဒးရွင္းက အဲသည္ကြက္လပ္ကုုိ ျဖည့္ဖုုိ႕ ၾကိဳးစားၾကပါတယ္။ အဲသည္ နယ္ပယ္ကိုု “အသက္အႏၱရယ္ရွိတဲ့ အေျခအေနတစ္ခုုကိုု လူထုုၾကား ဆက္သြယ္တင္ျပမူ” (Risk Communication) လုုိ႕အမည္ေပးလုုိက္ပါတယ္။ သည္အဓိပၺါယ္ကုုိ ေဖာ္ေဆာင္လုုိက္ရင္ ကၽြမ္းက်င္တဲ့ ပညာရွင္ေတြနဲ႕ လူထုုၾကားမွာ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကုုိ ေပးမယ္၊ အၾကံညဏ္ေတြ ေပးမယ္၊ ေဆြးေႏြးမယ္၊ တုုိင္ပင္မယ္။ ျပီးရင္ အသက္အႏၱရယ္ရွိတဲ့ အေျခအေနေတြကုုိ လူေတြက သိျမင္လာျပီး ကိုုယ့္ကိုုယ္ကုုိယ္တင္မက၊ ကုုိယ္ခ်စ္တဲ့သူေတြကုုိပါ ကာကြယ္ဖုုိ႕ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြခ်ၾကမယ္။ အဲဒီရည္ရြယ္ခ်က္ေတြနဲ႕ Risk Communication ကုုိလုုပ္ၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ သူတုုိ႕ကုုိ အင္တာနက္ေတြ၊ အြန္လုုိင္းေတြကတဆင့္ စိတ္ပါ၀င္စားသူေတြ ဆက္သြယ္လာဖုုိ႕လည္း ၾကိဳဆုုိေနၾကပါတယ္တဲ့။ တခ်ဴိ႕ေသာ တကၠသုုိလ္ေတြမွာလည္း ဒီဘာသာရပ္ကုုိ တင္ျပေဆြးေႏြးသြားဖုုိ႕ ေမ်ာ္လင့္ခ်က္နဲ႕ ဆက္လက္ၾကိဳးစားေနၾကပါတယ္။
ဂ်ဴနီယာ၀င္း
(Ref ; 1989 June 19 American Weekly Newsletter မွ Jim Fuller ၏ Expert Study Reality and Perception Life’s Risk နွင့္ ၂၀၁၇ Risk Communication ကုုိမီွညမ္းဘာသာျပန္ထားပါသည္။)

Thursday, November 2, 2017

ဂ်ဴနီယာဝင္း ● အိပ္မက္ေတြကုုိ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေပးခဲ့ၾကသူမ်ား

ဂ်ဴနီယာဝင္း ● အိပ္မက္ေတြကုုိ  အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေပးခဲ့ၾကသူမ်ား
(မုိးမခ) ႏုိဝင္ဘာ ၂၊ ၂ဝ၁၇ (အေတြးအျမင္ ႏုုိဝင္ဘာ ၂ဝ၁၇)
(ဒီေဆာင္းပါးကုုိ ဆင္းရဲတြင္းနက္ေနသူမ်ား (၂) လုိ႔ အမည္တပ္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဆင္းရဲတြင္းနက္ေနသူမ်ား အမည္တပ္ ေဆာင္းပါးတစ္ပုုဒ္က Jeffrey Sachs ေရးသားေသာ The End of Poverty စာအုုပ္နိဒါန္း (အဆိုုေတာ္ ဘုုိႏုုိ (Bono) ေရး) တာကိုု ဘာသာျပန္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။)

● မင္းအိပ္မက္က ဘာလဲ ?

ဒီေမးခြန္းက ကမာၻေပၚမွာ အလုုပ္္မရွိတဲ့လူေတြ၊ အလုုပ္လက္မဲ့ေတနဲ႔ ဆင္းရဲတဲ့လူတန္းစားတရပ္ကုုိ ေမးလုုိက္တာပါ။ သည္ ေတာ့ ေမးခြန္းက သူတုိ႔အတြက္ ရယ္စရာေကာင္းေနလား။ သူတုိ႔ကုုိ  ဘယ္လုုိအလုုပ္မ်ဳိးကုုိ စတင္လုုပ္ခ်င္သလဲလုိ႔ေမးျပီး အလုုပ္အကုုိင္တစ္ခုုခုုေပးျပီး သူတုိ႔ဆီက ဘယ္လုုိေမ်ာ္လင့္ခ်က္ထားၾကမလဲ။

၁၉၇၉ ခုုနွစ္ မွာ Trickle Up ပရုုိဂရမ္ စတင္တည္ေထာင္ခဲ့တဲ့ အေမရိကန္ႏုုိင္ငံသား မုုိင္းဒရပ္နဲ႔ဂလန္လိသ္ (Mildred and Glen Leet) တုိ႔စုုံတဲြက တုုိင္းျပည္ ၉၉ ႏုုိင္ငံမွာ အၾကိမ္ေပါင္း ၇ဝဝဝ မက အဲဒီ ေမးခြန္းေတြကုုိ ေမးၿပီး အေကာင္အထည္ေဖာ္ဖုုိ႔ ႀကိဳးစားခဲ့ၾကတယ္။ သူတုိ႔တေတြက ဆင္းရဲသားေတြအျပင္ စာမတတ္ေပမတတ္ လူတန္းစားေတြကုုိေတာင္ ေတြ႕ျပီး အေျဖ ထုုတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ လိသ္ဟာ ကာရီဘီရန္အရပ္က အဆင္းရဲဆုုံး ေဒသတစ္ခုုျဖစ္တဲ့ ဒုုိမီနီကာကုုိခရီးထြက္ခဲ့စဥ္မွာ Trickle Up ေမြးဖြားလာဖုုိ႕ အေၾကာင္းေတြ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။
”ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က မတူညီတဲ့လုုပ္ငန္း ၁ဝဝ အတြက္ ေဒၚလာ ၁ဝဝ သုုံးခဲ့တယ္။ ရခဲ့တဲ့ အေတြ႕အၾကဳံေတြက ဒီထက္မက တန္ဖုုိးရွိတယ္။ ဘာနဲ႔မွ ႏႈိင္းလုိ႔မရပါဘူး။” ဂလန္လိသ္က ဆက္ေျပာရာမွာ ”ကာရီဘီရမ္အရပ္က ဒုုိမီနီကာဆုုိတဲ့ ကြၽန္းေလး တစ္ကြၽန္းကိုု စစခ်င္းတုုန္းက ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ ေရြးခ်ယ္ခဲ့ပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆုုိေတာ့ အဲသည္ေနရာမွာ အလုုပ္လက္မဲ့ေတြ သိပ္ကုုိ ထူထပ္တယ္။ သူတုိ႔ရဲ႕ဝင္ေငြကလည္း အနိမ့္ဆုုံးအဆင့္ေလာက္ပဲ ရွိတယ္။”
အဲဒီမွာ ဆင္းရဲတဲ့သူေတြကုုိ ကူညီေပးမယ့္ ပရုုိဂရမ္ေတြ ဘာမွမရွိဘူး။ သူတုိ႔က ႐ုိး႐ုိးရွင္းရွင္းပဲ စခဲ့ၾကတာပါ။ သူတုိ႔ကိုုယ္ပုုိင္ ပုုိက္ဆံ ေဒၚလာ ၁ဝဝ နဲ႔ လူ ၁ဝ ေယာက္စီကုုိေပးျပီး ကိုုယ္ပုုိင္အလုုပ္ေလး စလုုပ္ခုုိင္းခဲ့ၾကတယ္။ ၾကက္ဥ၊ ယုုိနဲ႔ ေက်ာင္းသုုံး ပစၥည္းေလးေတြ ေရာင္းဖုုိ႔စီစဥ္ေပးခဲ့တယ္။ အဲသည္အလုုပ္ေလးက ယေန႔တုုိင္ တည္တန္႔ေနတယ္။ ေျပာရရင္ ရလဒ္ေတြက အံ့ၾသစရာေကာင္းေလာက္ေအာင္ တုုိးတက္လာတယ္ေပါ့။ အခုု Trickle Up အေၾကာင္းေလးကုုိ အစျပန္ေဖာ္ၾကည့္ပါမယ္။
Trickle Up ဆုုိတဲ့ အဓိပၺါယ္ရဲ႕ ေနာက္မွာ လက္ေတြ႕က်တဲ့သီအုုိရီ တစ္ခုုရွိေနတယ္။ ”လူတစ္ေယာက္ကုုိ ငါးတစ္ေကာင္ေပးျပီး ထမင္းတနပ္ေကြၽးမလား၊ ဒါမွမဟုုတ္ သူ႕ဘဝေနထုုိင္စားေသာက္ဖုုိ႕ ငါးမ်ားနည္း သင္ေပးမလား” တဲ့။ လိသ္က ”လူတုုိင္း လူတုုိ္င္းမွာ” တဲ့၊ ”ဘယ္လုုိပဲ အဖိႏွိပ္ခံေနရပါေစ၊ ေကာင္းမြန္တဲ့ ဘဝအိပ္မက္ေတြနဲ႔ အလုုပ္ေကာင္းေကာင္းလုုပ္ဖုုိ႔ ခ်န္ပီ ယံ ျဖစ္ဖုုိ႔ အခြင့္အေရးရရင္လုုပ္မွာပဲ ဆုုိတဲ့ အိပ္မက္ေတြ ရွိေနၾကပါတယ္” လုိ႔ေျပာတယ္။
Trickle Up ရဲ႕မူရင္းအဓိပၸါယ္ကိုု ေဖာ္ၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ”အျပည္ျပည္ဆုုိင္ရာ အက်ဳိးအျမတ္မယူပဲ လူ႔ဘဝေကာင္းမြန္တုုိး တက္ဖုုိ႔ လုုပ္ေဆာင္ေပးေနေသာ အဖဲြ႕အစည္း” လုိ႔ ဘာသာျပန္ပါတယ္။ အဲဒီအဖဲြ႕အစည္းက အလြန္႔ အလြန္ ဆင္းရဲမဲြေတ ပါတယ္ဆုုိတဲ့သူေတြကုုိ အဓိကပစ္မွတ္ထားပါတယ္။ – သူတုိ႔သတ္မွတ္တဲ့ ဆင္းရဲတဲ့သူေတြဆုုိတာ တစ္ေန႔ကုုိ ေဒၚလာ ၂ ေဒၚလာေအာက္ (၁.၉ ေဒၚလာ) ေလာက္ပဲ ဝင္ေငြရွိတဲ့သူေတြ – ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ စစခ်င္းမွာေတာ့ အားႏြဲ႕တဲ့ အမ်ဴိးသမီးေတြ၊ ကုုိယ္ခႏၶာခ်ဳိ႕ယြင္းေနတဲ့သူေတနဲ႔ အေမရိက၊ အာဖရိကနဲ႔အိႏၵိယက ခုုိလႈသူေတြဆီ ခ်ဥ္းကပ္ပါတယ္။ ဆင္းရဲလြန္းလုိ႔ အတိ ဒုုကၡေရာက္ေနသူေတြျဖစ္ျပီး သူတုိ႔ဟာ အစုုိးရေရးဆဲြတဲ့ အစီအစဥ္ေတြထဲမွာ ပါဝင္ပတ္သက္ဖုုိ႕ေတာင္မွ အလွမ္းေဝးေနသူ ေတြျဖစ္ျပီး NGO (Non-government Organization) ဆုုိတဲ့ ”အစုုိးရမဟုုတ္တဲ့ အဖဲြ႕အစည္း” ေတြနဲ႔လည္း ဘယ္လုုိမွ မ ေတြ႕ႏုုိင္တဲ့ မဆုုံဆည္းႏုုိင္တဲ့သူေတြ ျဖစ္ပါတယ္။
United Nations Relief and Rehabilitation Agency (ကမာၻ႕ကုုလသမဂၢ ဆုုိင္ရာ ကူညီေထာက္ပံ့ေရး ေအဂ်င္စီ) မွာ သူ႕ဘဝတေလ်ာက္လုုံး လုုပ္ကုုိင္ခဲ့တဲ့ ကာလတေလ်ာက္လုုံးမွာ ကမာၻအနွ႔႔ံက တုုိင္းျပည္ေပါင္း ၅ဝႏုုိင္ငံ ကုုိခရီးထြက္ျပီး လူေတြရဲ႕ ဘဝေတြကုုိ ေလ့လာစမ္းစစ္ျပီး အေျဖတစ္ခုုထုုတ္ႏုုိင္ဖုုိ႕ ေမ်ာ္လင့္ခ်က္ေတနဲ႔ ၾကိုုးစားခဲ့ၾကပါ့တယ္။
လြန္ခဲ့တဲ့ ၁ဝႏွစ္ေလာက္က မုုိင္းလ္ဒရပ္နဲ႔သူ (လိသ္) တုိ႔နွစ္ဦးသားဟာ ”အျပည္ျပည္ဆိုုင္ရာ ညိမ္းခ်မ္းေရး အဆင့္ျမင့္ ေကာ္မတီ” ရဲ႕ ေနာက္ခံနဲ႔ၾကီးမားတဲ့ အစီအစဥ္တစ္ခုုကုုိ ခ်မွတ္ေရးဆဲြျပီး အေကာင္အထည္ေဖာ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ သူတုိ႔က ပုုိက္ဆံမရွိ၊ ဆင္းရဲတဲ့လူတန္းစားေတြကုုိ ေတြ႕တယ္၊ ေမးခြန္းေတြေမးတယ္၊ သူတိုု႔ရဲ႕အိပ္မက္ကဘာလဲလုိ႔ ေျဖခုုိင္းၾကည့္ တယ္၊ သူတုိ႔လက္ထဲ ပုုိက္ဆံထည့္ျပီး ဒါဟာ တကယ္ကူညီတာ၊ ဟန္ေဆာင္ေမးေနတာမဟုုတ္ဖူးလုိ႔ သက္ေသျပခဲ့တယ္။
”ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က ေဒသဆုုိင္ရာ (ကာရီဘီရန္အရပ္က အဆင္းရဲဆုုံး ေဒသတစ္ခုုျဖစ္တဲ့ ဒုုိမီနီကာ) အစုုိးရအဖဲြ႕ေတြ၊ အရာ ရွိေတြနဲ႔ ေတြ႕ျပီး သူတိုု႕ေနရာက လူေတြအေၾကာင္းကိုု အေသးစိတ္ေမးျမန္းၾကပါတယ္။ ေဒသခံလူေတနဲ႔ေတြ႕ဆုုံမူေတြ မေရတြက္နိုုင္ေအာင္ လုုပ္ရပါတယ္။ တခ်ဳိ႕က ယဥ္ယဥ္ေက်းေက်း တုုံ႔ျပန္ၾကတယ္။ တခ်ဳိ႕ကေတာ့ ဟာသေတြ လာလုုပ္ ေနတယ္ဆုုိျပီး စိတ္ဆုုိးၾကတယ္။ အဲသည္လုုိလူေတြ ၾကားထဲကမွ အနည္းငယ္ေသာ ၁ဝေယာက္ေလာက္သာ ရွိတဲ့ အလုုပ္ လက္မဲ့၊ အိမ္ေထာင္မရွိတဲ့ အမ်ဳိးသမီးအုုပ္စုုတစ္စုုကုုိ ေတြ႕ခဲ့ပါတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က သူတုိ႔ကုုိ ေမးၾကည့္တယ္ — ”ခင္ဗ်ား တုိ႔ကုုိ အလုုပ္တစ္ခုုခုု တစ္ေယာက္ေယာက္က ေပးမယ္လုိ႔ ေမ်ာ္လင့္ျပီး ေစာင့္ေနၾကတာ ဘယ္ေလာက္ၾကာျပီလဲ၊ ကိုုယ့္ဘာ သာကုုိယ္ ေရာလုုပ္ဖုုိ႕စိတ္ကူးမရွိဘူးလား”
”ဒီေမးခြန္းက သူတုိ႔အတြက္ စိတ္အေႏွာက္အယွက္လည္း ျဖစ္တယ္၊ စိတ္လႈပ္ရွားစရာလည္း ေကာင္းပါတယ္။ သူတုိ႔က ေျဖတယ္ – ”ကြၽန္မတုိ႔လုုပ္ခ်င္တာေပါ့။ ကြၽန္မတုိ႔က ဝုုိင္ေကာင္းေကာင္း လုုပ္တတ္တယ္။ ဘယ္လုုိလုုပ္ရမလဲ ဆုုိတာလည္း သိတယ္။” ဆုုိျပီး အစီအစဥ္တစ္ခုုကိုု ေကာက္ေၾကာင္းဆဲြျပတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က သူတုိ႔အတြက္ ရင္းႏွီးေငြ ထုုတ္ေပးလုုိက္ ပါတယ္။ ဒါဟာ သူတုိ႔ရဲ႕အိပ္မက္ကုုိ ဆဲြထုုတ္ေပးလုုိက္တာ ျဖစ္ပါတယ္။ စာခ်ဳပ္တစ္ခုုခ်ဳပ္တယ္ – လက္မွတ္ထုုိးၾကတယ္ – သူတုိ႔အတြက ္ပုုိက္ဆံ ထုုတ္ေပးတယ္။ သူတုိ႔စိတ္ထဲ အလုုပ္တစ္ခုုလုုပ္ရေတာ့မယ္ဆုုိျပီး ခံစားမိသြားၾကတယ္ေပါ့။”
မုုိင္းလ္ဒရက္က ”သူတုိ႔ အခုဆက္လက္ အလုုပ္လုုပ္ေနၾကဆဲပါပဲ။” ”အရသာရွိတဲ့ဝုုိင္ကုုိ သူတုိ႔ေကာင္းေကာင္းလုုပ္ႏုုိင္ၾက ၿပီ၊ ကြၽန္မေတာင္ ျမည္းၾကည့္တာ ေတာ္ေတာ္ ေကာင္းတာပဲ။ ”။
သူတုိ႔လုုပ္ငန္းမွာ ၃ ပု႔ ၂ ပုုံက အမ်ဳိးသမီးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဂလန္လိသ္က ”ကမာၻေပၚမွာရွိတဲ့ အမ်ဳိးသမီးေတြကုုိ  – ေပါင္မုုန္႔ ေကာင္းေကာင္းဖုုတ္တတ္ရင္ ေပါင္မုုန္႔ဆုုိင္တစ္ဆုုိင္ဖြင့္လုုိက္ေတာ့ – တဲ့။ ဒါမွမဟုုတ္ – ေကာင္းေကာင္း အခ်ဳပ္အလုုပ္တတ္ရင္ စီးပြားေရးတစ္ခုုခုု စတင္လုုိက္ေတာ့ – တဲ့။ အဲဒါ အမ်ဳိးသမီးေတြရဲ႕ ေခါင္းထဲမွာ ရွိေနတာ။ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က သူတိုု႕ကိုု ”ခင္ ဗ်ားတုိ႔ေခါင္းထဲ ရွိတာ ခ်ေရးလုုိက္ပါ၊ ကြၽန္ေတာ္တုိ႔က ေဒၚလာ ၅ဝ အရင္းျပဳမယ္။ ၃ လေက်ာ္ရင္ ခင္ဗ်ားတုိ႔ရလာတဲ့ အက်ဳိး အျမတ္ထဲက ၂ဝ ရာခုုိင္ႏႈန္းကုုိ ျပန္ျပီးအရင္းအႏွီးထပ္လုုပ္။ ဒါဆုုိ ခင္ဗ်ားတုိ႔ကုိ ေနာက္ထပ္ ေဒၚလာ ၅ဝ ထပ္ေပးမယ္” လုိ႔ေျပာလုုိက္တယ္။” မုုိင္းဒရက္က ”ဒီလုုိစေျပာလုုိက္ေတာ့  ပထမဦးဆုုံးအၾကိ္မ္ ဆင္းရဲသားေတြဟာ ေသေသခ်ာခ်ာ အာ႐ုံ စုုိက္ျပီး နားေထာင္လာတယ္၊ ေလးေလးနက္နက္ စဥ္းစားလာတာ ေတြ႕ရပါတယ္။ သူတုိ႔ရဲ႕ စိတ္ကူးေတြနဲ႔ ၅ဝ ေဒၚလာ နဲ႔အလုုပ္စလုုပ္မယ္။ ဒါဟာ လြယ္ေတာ့မလြယ္ဘူးပဲ”
”စစခ်င္းမွာေတာ့ သူတုိ႔ကုုိယ္ပုုိင္ စီမံကိန္းနဲ႔လုုပ္ၾကတာေပါ့။ အေမရိကန္က စီးပြားေရးသမားေတြ စီးပြားေရး စလုုပ္တဲ့ သူ ေတြလုုိေပါ့ဗ်ာ။” ဂလန္က ဆက္ေျပာတယ္။” ဒါေပမယ့္ လုုပ္ငန္းရဲ႕ ၃ ပုုံ ၂ ပုုံေလာက္ပဲ အၾကမ္းအားျဖင့္ သြားေနတယ္။ သူ တုိ႔ဆဲြထားတဲ့အတုုိင္းျဖစ္မလာရင္ တစ္ဝက္ေလာက္မွာ ေနာက္တစ္ခုုကိုု စလုုပ္ဖုုိ႕ အၾကံေပးလုုိက္ပါတယ္။” ”ဘာျဖစ္လုိ႔လဲ ဆုုိေတာ့ သူတုိ႔မွာ ဒီအတုုိင္း ဆက္လက္သြားေနဖုုိ႔ အေတြ႕အၾကဳံတုိ႔၊ ဘာတုိ႔ ယူဖုုိ႕ အခ်ိန္သိပ္ေပးလုိ႔မရဘူးေလ။ ေမ်ာ္လင့္ ခ်က္တုိ႔၊ မုုိးေပၚကက်လာတဲ့ ကံေကာင္းမႈတုိ႔ကိုု ေစာင့္ေနလုိ႔မရဘူးဗ်။”
သူတုိ႔ စတင္လမ္းခင္းေပးတဲ့အလုုပ္ေတြထဲမွာ ဆုုိင္ေသးေသးေလး စဖြင့္တာ၊ ၾကက္နဲ႔ဆိတ္ေတြ ေရာင္းခုုိင္းတာ၊ အဝတ္အထည္ေတြကုုိ ေဒသဆုုိင္ရာေစ်းမွာ ေနရာရွာေပးျပီး  တင္ေရာင္းခုုိင္းတာေတြပါပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ပုုိက္ဆံကုုိ ဘယ္ လုုိ စုုေဆာင္းရမယ္၊ အေႂကြးကုုိ ဘယ္လုုိယူျပီး ကိုုယ္ပုုိင္အရည္အခ်င္းနဲ႔တုုိးပြားေအာင္ ဘယ္လုုိလုုပ္သင့္တယ္၊ အနာဂတ္အ တြက္ အစီအစဥ္ဆဲြတတ္ဖိုု႕ စသျဖင့္ ရွင္းျပသင္ၾကားေပးၾကပါတယ္။ အေရးၾကီးဆုုံးကေတာ့ ကိုုယ့္ကိုုယ္ကုုိယ္ ယုုံၾကည္မူရွိဖုုိ႕ ျဖစ္ပါသတဲ့။
သူတိုု႕လုုပ္ငန္းေတြဟာ United Nation ‘s Development Forum magazine (ကမာၻ႕ကုုလသမဂၢ ဆုုိင္ရာ တုုိးတက္ေရး ဆုုိ္င္ရာ ေဆြးေႏြးပဲြ) မဂၢဇင္းမွာ Trickle Up အေၾကာင္းေတြ ေဆာင္းပါးေတြ ပါလာေတာ့ပုုိျပီး လူေတြ အာရုုံစုုိက္မိလာပါတယ္။ ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္းကုုိ မီဒီယာေတြက စိတ္ဝင္စားလာတယ္။ သူတိုု႕ရဲ႕ ေအာင္ျမင္မူေတြကုုိ လူေတြ သိခ်င္လာၾကတယ္။ ကမာၻအနွံ႔အျပားက ကမ္းလွမ္းလာတာေတြ၊ ဒီအလုုပ္ကုုိ လွဴခ်င္တမ္းခ်င္တာေတြ ထိျဖစ္လာတယ္။ မုုိင္းဒရပ္က ”ကြၽန္မတုိ႔ မူလအစမွာ ေဒၚလာ ၁ဝဝဝ နဲ႔ စလွဴခဲ့ၾကတာပါ” လုိ႔ျပန္ေျပာင္းေျပာျပပါတယ္။ ”ေနာက္ေတာ့ UN (United Nation) (ကမာၻ႕ ကုုလသမဂၢ) က ေဒၚလာ ၇ဝဝဝထည့္ဝင္ခဲ့တယ္။ သူတုိ႔ နွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ဆက္လက္ အက်ဳိးျပဳေပးခဲ့တာ ေဒၚလာ ၇ ေသာင္းခဲြေလာက္ ရွိပါျပီ။ ဒါေပမယ့္ မႏွစ္ကဆုုိ နယ္သာလန္က လုုပ္ငန္းတစ္ခုုက ၄ ႏွစ္စီမံကိန္းအတြင္း ေဒၚလာ ၆ ေသာင္း ျပန္ရခဲ့ပါတယ္။ ဒါဟာ နွစ္ေတြၾကာလာေလ၊ ပုုိျပီး လုုပ္ငန္းက ၾကီးထြားလာေလ၊ အျမတ္မ်ားမ်ားရေလ ေပါ့။ စစခ်င္း ကိုုယ္တတ္နိုုင္သေလာက္ေလးနဲ႔စေပးခဲ့ရာကေန ခုုဆိုု ၂ ဆ ျပန္ရတယ္။”
ဟုုတ္ပါတယ္။ ႏွစ္စဥ္ ေဒၚလာ ၅ ေသာင္းနဲ႔လူေတြကုုိ လုုပ္ငန္းေတြ စတင္ေပးခဲ့တာ လာမယ့္နွစ္အနာဂတ္မွာ ေဒၚလာ ၁ သန္းရမယ္လိုု႔ လိသ္က ေမ်ာ္လင့္ေနပါတယ္။
Trickle Up က အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာလည္း အလုုပ္ျဖစ္ေနပါတယ္။ မုုိင္းဒရပ္က ”နယူးေယာက္ရဲ႕အဆင္းရဲဆုုံး ေနရာေလးတစ္ခုုမွာ လုုပ္ငန္း ၄ဝ စတင္ခဲ့ပါတယ္။ အခုုဆုုိရင္ ျမင္တဲ့အတုုိင္းပဲေလ – ၂ဆ ၂ဆ ရေနျပီ။ ဒါဟာ ပထမတစ္နွစ္ စာေလာက္ေလး တြက္ျပတာပါ။ ဒိအရင္စခဲ့တဲ့ စီမံကိန္းေတြဆုုိ ေျပာမျပတတ္ေလာက္ေအာင္ ေအာင္ျမင္ေနပါျပီ။ ဒိထက္မ က ေျပာစရာေတြ အမ်ားၾကီးပါပဲ။”
”အင္း… ကြၽန္ေတာ္တုိ႔ကေတာ့ မီဒီယာကုုိ သည္လူေတနဲ႔ ေပးမေတြ႕ေစခ်င္ဘူး။ သည္လုုိလုုပ္လုုိက္တာဟာ သူတုိ႔ေလးေတြ ရဲ႕ ေရွ႕ေရးကိုဖ်က္စီးပစ္ရာေရာက္ပါတယ္။ လုုပ္ငန္းအတြက္ အကူအညီလည္းမျဖစ္ပါဘူူး။ အစုုိးရ ဝါဒျဖန္႕တဲ့ ပုုံစံျမင္ရပါမ်ား ရင္ ယုုံၾကည္မူကင္းမဲ့သြားမွာကုုိ စုုိးရိမ္ပါတယ္။ ခနေတာ့ စတားေတြ ျဖစ္သြားမွာေပါ့ေလ။ ဒါဟာ သူတိုု႔အတြက္ ေရွ႕အလား အလာ အခြင့္အေရးေတြ ဆုုံး႐ႈံးသြားလိမ့္မယ္။”
မုုိင္းဒရက္ က ”ေဒၚလာ ၅ဝတုိ႔ ၊ ၅ေဒၚလာတုိ႔ဆိုုတာ အေရးမၾကီးပါဘူး။ အေရးၾကီးတာ လူ႕ရဲ႕ခံစားခ်က္ေတြကုုိ ဖြင့္ေပးလုုိက္ဖုုိ႔ သာ အဓိကပါ။ သူတုိ႔အတြက္ ေလးစားမူနဲ႔ဂုုဏ္သိကၡာကို ရရွိခံစားေပးလုုိက္ျခင္းသာလ်င္ လုုပ္ငန္းရဲ႕ ေအာင္ျမင္မႈျဖစ္ပါ တယ္။”
၁၉၇၉ခုုနွစ္မွာစတင္ခဲ့တဲ့ Trickle Up ဟာ အမ်ဳိးသမီး ၂ သိန္းခဲြကုုိ ကူညီေပးႏုုိင္ခဲ့ျပီး မိသားစုုေတြအတြက္ ကိုုယ့္ကိုုယ္ကုုိယ္ ယုုံၾကည္မူ၊ အလုုပ္ကြၽမ္းက်င္မူေတနဲ႔ စီးပြားေရးအလုုပ္ေတြ ပုုိင္ႏုုိင္သြားေစယုုံမက လူမႈဆက္ဆံေရးနယ္ပယ္ပါ က်ယ္ျပန္႔ လာေစခဲ့ပါတယ္။ စဥ္းစားၾကည့္ေလ – အမ်ဳိးသမီးေတြ ေအာင္ျမင္ရင္ သူတုိ႔ရဲ႕ သားသမီးေတြနဲ႔ မိသားစုုေတြပါ ပါလာျပီေပါ့။ ပထမ ၃၇ႏွစ္အတြင္းမွာ  လူေပါင္း ၁ သန္းရဲ႕ဘဝေတြကုုိ ကယ္တင္ေပးႏုုိင္ခဲ့ပါတယ္။
အခုုဆုုိရင္ Trickle Upဟာ အဖဲြ႕ေတြဖဲြ႕ျပီး လုုပ္ငန္းေတြ ဆက္လုုပ္ႏုုိင္ေနပါျပီ။ သူတုိ႔ဟာ လုုပ္ငန္းတြငး္သင္တန္းမ်ားေပးတယ္၊ ကြၽမ္းက်င္ဖုုိ႔ ကြင္းဆင္းလုုပ္ၾကရပါတယ္။ အနာဂတ္အတြက္ အစီအစဥ္ေတြကုုိ ခ်ေပးပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ Trickle Up ဟာ မိမိတုိ႔ေနထုုိင္ၾကတဲ့ ျမဳိ႕ရြာက လူေတြအခ်င္းခ်င္း ဆက္သြယ္ေရး၊ ကိုုယ့္အသိစိတ္ဓါတ္နဲ႔အလုုပ္လုုပ္ခ်င္လာေအာင္ ၾကိဳးစား ခ်င္စိတ္ရွိလာေအာင္ အားေပးၾကတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ ဆင္းရဲတာဟာ ပုုိက္ဆံမရွိလုိ႔မဟုုတ္လား။ ဒါကုုိ ျဖည့္ေပးဖုုိ႔ဆုုိရင္ တကယ့္ကုုိ သူတုိ႔နဲ႔ပြင့္လင္းျမင္သာဖုုိ႔လည္း လုုိတယ္ေလ။
Trickle Up  က ေနာက္လာမယ့္ သကၠရာဇ္ ၂ဝ၃ဝ မွာ တကမာၻလုုံးဆုုိင္ရာ ဆင္းရဲမြဲေတြမူ ကင္းစင္ဖုုိ႔ ေမ်ာ္လင့္လ်က္ရွိပါတယ္တဲ့။  ေနာက္ ၅ ႏွစ္အတြင္းမွာေတာင္ အဆင္းရဲဆုုံးလူ၁သန္းကုုိ ထပ္မံကယ္တင္ေပးႏုုိင္မယ္လုိ႔ ေႂကြးေက်ာ္ထားပါတယ္။ အ ကယ္၍မ်ား သူတုိ႔မွန္းထားတဲ့အတုုိင္းမ်ားျဖစ္ခဲ့ရင္ သူတုိ႔ရဲ႕ Trickle Up ဟာ တကမာၻလုုံးက အာရုုံစုုိက္လာျပီး သူတုိ႔လုုပ္ငန္း ကုုိလည္း သည့္ထက္တုုိးခ်ဲ႕လာႏုုိင္၊ ေအာင္ျမင္လာႏုုိင္ျပီးေတာ့ ဆင္းရဲတ့ဲေနရာေတြဆီကုုိ ဒိထက္မက ပုုိျပီးေရာက္ရွိ ျပန္႔နွ႔ံ သြားေတာ့မွာ ျဖစ္ပါတယ္။
ဂ်ဴနီယာဝင္း
REF : 1989 June American Newsletter, Sherrey Henry’s What is your dream? ကုုိ မွီျငမ္းဘာသာျပန္ထားကာ Trickle Up Wiki မွအခ်က္အလက္မ်ား ျဖည့္စြက္ထားပါတယ္။