Thursday, May 2, 2019

ဂျူနီယာဝင်း - အကူးအပြောင်းကာလ

ဂျူနီယာဝင်း - အကူးအပြောင်းကာလ

(အတွေးအမြင် ၃၂၀ ၊ ၂၀၁၉ မေလ )

မိုးမခ၊ မေ ၂၊ ၂၀၁၉




























(2001 ခုနှစ်ထုတ် M. Mitchell Waldrop (အမ် မီချယ် ဝါလ့်ဒရော့) ရေးသားသော The Dream Machine မှ အခန်း ၂ The Last Transition ကို ဘာသာပြန်ထားသည်။ J.C.R. Licklider နဲ့ သူ့ရဲ့ ပါစင်နယ်ကွန်ပြူတာ နည်းပညာတော်လှန်ရေး အကြောင်း ဆိုပါတော့ လို့စာအုပ်မှာ ကြော်ငြာထားပါတယ်။)

(Dream Machine “အိပ်မက်ထဲကစက်ပစ္စည်း“ အမည်နဲ့ သည်စာအုပ်ကို မိတ်ဆက်ထားခဲ့ပီးပါပီ။


“မစ်ဇူရီကကောင်ကလေး“ အခန်းမှာ Joseph Carl Robnett Licklider (J.C.R Licklider) (March 11, 1915 – June 26, 1990) ဂျူးဆက် ကားလ် ရော့ဘ်နက် လစ်ကလီဒါ (အတိုကောက် J.C.R ဒါမှမဟုတ်) ‘Lick’ လစ် ကိုမိတ်ဆက်ထားပါတယ်။ သူ့မိသားစုတွေနဲ့မိတ်ဆက်ပေးထားတယ်။ သူဟာ ဒေါက်တာဘွဲ့ရပီးလို့ သူ့ဘဝကို ထိမ်းကျောင်းတော့မယ့်အချိန် ၁၉၄၂ ကာလတွေမှာ မလွဲသာမရှောင်သာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနဲ့ တိုးခဲ့တယ်။


တတိယအပိုင်းမှာ “ငရဲခန်းတဖြစ်လဲ အလုပ်ခန်း“ အခန်းမှာ လစ် ဟာ စစ်အတွင်း သူ့အလုပ်တွေကို မရပ်မနားလုပ်ခဲ့၊ သူအိမ်ထောင်ကျခဲ့၊ နောက်တော့ ပညာရှာတဲ့နေရာမှာ လောဘကြီးကြီးရှာခဲ့တာမှာ ယခု ရောက်ရှိနေတဲ့ ကန်းဘရစ်ကနေ ၂မိုင်အကွာက မက်ဆက်ချူးဆက် စက်မူတက္ကသိုလ် Massachusetts Institute of Technology (MIT) (အမ် အိုင် တီ) က သူ့ကို ပညာတွေသင်ပေးမယ့်သူတွေရှိရာအရပ်သို့ တပည့်ခံရန် သွားခဲ့ပါတော့တယ် ဆိုပီး အဆုံးသတ်ခဲ့တယ်။


နောက်အရင်တလကတော့ လစ် ရောက်လာမယ့် အမ်အိုင်တီ မှာ ရောက်နှင့်နေတဲ့ ပညာရှင်တွေ ထဲက မစ်ဇူရီ အရပ်က ကောင်ကလေး တစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့ Wiener (ဝီနာ) ရဲ့ အကြောင်းတွေ အများကြီး မိတ်ဆက်ပေးထားတယ်။ ၁၉၂၅ခုနှစ်တွေကတည်းက နေစလို့ ၊ အမ်အိုင်တီမှာ သူ့စိတ်ကူးတွေကို အကောင်အထည်ဖော်လို့၊ လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာဌာနက ပါမောက္ခ Vannwvar Bush (ဗာနက်ဗာ ဘွတ်ချ်) နဲ့ တွေ့ဆုံဖို့ ဖြစ်လာတယ် ဆိုပီး အဆုံးသတ်ထားတယ်။ အခု အဲသည်ကရဲ့အဆက်ပါ။ အခုအဆက်မှာ အမ်အိုင်တီ မှာ ရှိနှင့်နေတဲ့ နောက် တစ်ယောက်ကို မိတ်ဆက်ထားတယ်။)

(အခု သည် အခန်းမှာ Vannevar Bush (ဗာနက်ဗာ ဘွတ်ချ်) ၊ Norbert Wiener ( နော်ဘတ် ဝီနာ ) တို့နံမယ်တွေ အများဆုံးတွေ့ရမယ် ဆိုတာ ကြိုတင် ပြောထားပါရစေ။ လစ် တစ်ယောက်ကတော့ ရောက်မလာသေးပါဘူး။)

၁၉၂၀မှာ သူတို့၂ဦး (ဘွတ်ချ် နဲ့ဝီနာ ) တွေ့ဆုံစဉ်မှာ ဘွတ်ချ် က အသက် ၃၅ ဝန်းကျင်ပါ။ ဘွတ်ချ် အကြောင်းကို ပြောရရင် သူက နယူးအင်္ဂလန်သမားစစ်စ်၊ သင်္ဘောကပ္ဗတိန်လည်း လုပ်ဖူးတယ်၊ သူက ခြေဦးတည့်ရာ သွားလာလည်ပတ်နေထိုင်သူလိုလို၊ တကိုယ်တည်းနေတဲ့ ရှင်းရှင်း ဘွင်းဘွင်းသမားပေါ့။ Uncle Sam အန်ကန်ဆမ် ဆိုတဲ့ ဝတ္တုထဲကသူလို့သာ မြင်ကြည့်လိုက်၊ မုတ်ဆိတ်မွေးတွေကိုတော့ ဖယ်လိုက်ပေါ့နော်။

(Uncle Sam ကို သူကရှင်းမထားလို့ ဘာသာပြန်သူက ဝင်ရှင်းပေးပါ့မယ်။ အန်ကယ်ဆမ် Uncle Sam ရဲ့ ထိတ်စီး စာလုံးတွေကို ယူလိုက်ရင် US အမေရိက ပါ။ အမေရိကန်အစိုးရ သို့မဟုတ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရဲ့အမျိူးသားကိုယ်စားပြုဖြစ်ပါတယ် ဒဏ္ဍာရီ အရ တော့ ၁၈၁၂ ခုနှစ် စစ်အတွင်းမှာ Samuel Wilson ဆယ်မြူရယ် ဝီလ်ဆင် ကိုခေါ်တယ်လိုု့ဆိုတယ်။ ၁၈ရာစု မှာ သူက နယူးယောက် က ထရွိင် မြို့ကလေးကို ပထမဦးဆုံး အခြေချခဲ့တဲ့ သူတွေထဲမှာ တစ်ယောက် ဖြစ်တယ် ဆိုပါတယ်။ သို့သော် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းမှာ အန်ကယ်ဆမ် အမည်ကို နိုင်ငံရေးခံစားချက်တွေနဲ့ ခေါ်ဝေါ်ကြတယ်။


အန်ကယ် ဆမ် ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကို ဖော်ညွှန်းသော ကိုလန်ဘီယာ အစိုးရ လို့ ဆိုတယ်။ James Montgomery Flagg (J.M. Flagg) ဂျေအမ်ဖလက်ချ် ဆိုတဲ့ အမေရိကန် ကာတွန်းဆရာ တစ်ဟောက်က အန်ကယ်ဆမ် ပိုစတာကို ၁၉၁၇ခုနှစ်မှာ ရေးဆွဲခဲ့တုန်းက သူ့ရဲ့ ပုံကို အန်ကယ်ဆမ် ဆိုပီး ထည့်ဆွဲခဲ့တယ်။ ပိုစတာ မှာ “သင့်ကို အမေရိကန် စစ်တပ် က အလိုရှိသည်“ လို့ လက်ညိုးထိုးနေတဲ့ပုံကိုရေးဆွဲထားတယ်။ ဦထုတ်နဲ့ မှူတ်ဆိတ်မွေးတွေနဲ့ပေါ့။ စာရေးဆရာက အန်ကယ်ဆမ် လို့ပြောလိုက်ရင ်စာဖတ်သူတွေက အဲဒါပိုစတာကို အလိုလို မြင်ယောင်သွားကြမှာမို့ သူက မရှင်းပဲ ရေးခဲ့တာ ဖြစ်ပုံရပါတယ်။ ဆောင်းပါးကို ဆက်ပါ့မယ်။)

သူ (ဘွတ်ချ် ) က တကယ်ပဲ ပြိုင်ဘက်ကင်းတဲ့သူ၊ သြဇာအာဏာရှိတဲ့သူပါ။ ကွန်ပြူတာဟာ့ဝဲတွေကို ဖွတ်ဖွတ်ကြေနေတဲ့ ဝီနာ က ဘွန်ချ် ကို တွေ့လိုက်ရတာ အံ့သြမှင်သက်သွားတယ် ဆိုပဲ။ ‘အမေရိကမှာ နည်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကြီးကျယ်ဆုံးပုဂ္ဂိ်ုလ် တစ်ဦးကို တွေ့လိုက်ရတာပါပဲ“ တဲ့။ ဝီနာ ကဆိုပါတယ်။ နောက်တော့ သူကပဲ အခုလို ကောက်ချက်ချ လိုက်သေးတယ် ။ “ဒီလူက .. သူ့လက်တွေနဲ့ ရော၊ သူ့ဥနှောက်နဲ့ပါ စဉ်းစားတာဗျ။“ (ဆိုလိုတာက ဘွတ်ချ် က ဥနှောက်နဲ့ စဉ်းစားတာတွေကို လက်တွေ့လုပ်တတ်သူ လို့ဆိုလိုပုံပါ။)

ကုန်ကုန်ပြောရရင်တော့ ဝီနာ့အတွက် ဘွတ်ချ် က သူသိသမ ျှ အတွက်အချက်စက်ပစ္စည်းတွေကို အိတ်သွန်ဖာမောက် ဝေမ ျှခံစားပေးတဲ့သူပါတဲ့။ မှန်ပါတယ်။ တခြားသော အဖွဲ့သားတွေက အတွက်အချက်တွေနဲ့ ညင်းခုန်မယ် ပြောကြဆိုကြမယ် ဆိုရင် သူတို့က ရှူပ်ထွေးတဲ့ ဒါမှမဟုတ်လည်း စိတ္တဇ ဆန်တဲ့ ကျိူးကြောင်းဆင်ခြင်သုံးသပ်တဲ့ နည်းပညာမျိူးနဲ့ ချည်းကပ်မယ်။ Slide rule (ဆလိုက်ရူး) (အဲဒါက ဂဏာန်းတွက်စက်မပေါ်ခင် အင်ဂျင်နီယာကျောင်းသားတွေ သုံးတဲ့ စက်ပစ္စည်းပါ။ ကိုယ့်ဦးလေးတွေထဲမှာ အင်ဂျင်နီယာ ကျောင်းထွက်တွေပါရင ်မေးကြည့်ပါ။ သူတို့ရှင်းပြပါလိမ့်မယ်။ အခုအဲသည်ခေတ်တုန်းက ဂဏာန်းတွက်စက် မပြောနဲ့ စလိုက်ရူးတောင် အစပဲရှိဦးမယ်။) အဲဒီ စလိုက်ရူးတွေဟာ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ၊ အင်ဂျင်နီယာတွေ အတွက် မရှိမဖြစ် အသုံးပြုနေရတဲ့ စက်ပစ္စည်းတွေ ဖြစ်နေတယ်။ ကိန်းဂဏာန်းအကြီးကြီးတွေ ကိုင်တွယ်ဖို့ သုံးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီခေတ်တုန်းကတော့ သူတို့က အဲဒီလို အတွက်အချက်တွေ လုပ်ပေးနေတဲ့ စက်ကရိယာတွေရဲ့ အလုပ်တွေကို မိန်းမတွေရဲ့အလုပ် လို့ ခေါ်တယ်။ ၁၉ ၂၀ ခုနှစ်တွေမှာ ကွန်ပြူတာ ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို အလုပ် ဆိုတဲ့ သဘောတရားမျိူးနဲ့ သုံးကြတယ်။ လက်နှိတ်စက်သမားတွေ လို အလုပ်လုပ်နေရတဲ့ပုံစံပေါ့။ အတွက်အချက်လုပ်ပေးတဲ့ စက်ပစ္စည်းတဲ့။ သူတို့က အဲဒါကို အလကားတောက်တိုမယ်ရအလုပ် လို့အကြမ်းစားခေါ်ဝေါ်ကြပါတယ်။

ဝီနာ က သင်္ချာပညာရှင်တွေ ကြားထဲမှာ ရောက်နေသောလည်းပဲ သူ့အလုပ်က ကွန်ပြူတာပါ။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာ သူလုပ်ရတာက ကိန်းဂဏာန်းတွေကို တွက်ချက်ရတာတွေနဲ့ပါ။ ပန့်ချ် ဆိုတဲ့ အပေါက်လေးတွေပါတဲ့ ကဒ်ပြားလေးတွေသုံးပီး အဲသည်ကနေ စက်ပစ္စည်းထဲကို ပေါင်းထည့်ရတဲ့ အလုပ်ကို သူလုပ်ပါတယ်။ (Punch ပန့်ချ် ကဒ်တွေအကြောင်းလည်း ကွန်ပြူတာဌာနက အသိအကျွမ်းတွေကို မေးကြည့်ပါ။ လူကြီးတွေ ကောင်းကောင်း ရှင်းပြနိုင်ပါတယ်။) အမှန်တော့ ဝီနာ က ဟားဗက်တက္ကသိုလ် ဇီဝဗေဒဌာနမှာ တက်ခဲ့တာပါ။ သူ့ရဲ့ပြင်မရတဲ့ အကျင့်ဆိုးကလေးတွေကြောင့် ဓါတ်ခွဲခန်းထဲ မှာပြသနာဖြစ်ရလွန်းလို့ဆိုပီး သူ့ကို သင်္ချာဘက်ကို ပို့လိုက်တယ်။ ဒါကိုက သူ့ဥနှောက်ကို သိပ္ပံပညာရပ်မှာ အသုံးပြုဖို့ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဝီနာ့အတွက်တော့ တွက်ချက်ခြင်း ကွန်ပြူတာနည်းပညာဟာ သူ့ကို စိန်ခေါ်နေပါတယ်။ အဲသည်နည်းပညာကို တာဝန်တစ်ခုလိုယူပီး လုပ်နေရတာကိုက သူ့အရည်အချင်းကို သွေးနေရတယ်လို့ ဆိုရမှာပါ။

ကဲ.. အခု ဗာနက်ဗာဘွတ်ချ် ဘက်ကို လှည့်ပါမယ်။

ဘွတ်ချ် ဟာ ၁၉၂၅ ခုနှစ်ပိုင်းလောက်မှာ အဲသည်ကာလပိုင်းလောက်တုန်းက ပြဿနာအကြီးဆုံးလို့ ဆိုနိုင်တဲ့ နည်းပညာပြဿနာတွေကို လ ျှပ်စစ်ဗေဒဆိုင်ရာ နက်ဝေါ့နည်းပညာနဲ့ ဖြေရှင်းဖို့ ကြိုးစားခဲ့သူပါ။ Network ( နက်ဝေါ့ ဆိုတာ ဖြန့်ကျက်နတဲ့ ကွန်ရက်တွေပေါ့။) ကိုလေ့လာလိုက်စား ဖို့ဆိုရင် အင်မတန်ကို လေ့ကျင့်တတ်မြောက်ထားရမယ့် အခြေခံဝိသေသတွေ ရှိရမယ်။ လက်နဲ့ချည်းပဲတော့ ဖြေရှင်းလို့မရနိုင်ပါဘူး။ အဆင့်မြင့်တဲ့ ဗို့အားတွေကို ထိမ်းကျောင်းမယ့် စွမး်အင်ပြည့်ကုမဏီတွေပါရမယ်။ ဘွတ်ချ်ဟာ နောက်ထပ် ပိုကောင်းတဲ့ နည်းတွေရှိရမယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။

သူပြောတာမှန်ပါတယ်။ ၁၉၂၇ခုနှစ်မှာ စက်ကရိယာတွေနဲ့ စမ်းသပ်မူတွေ လုပ်တယ်။ ဘွတ်ချ်နဲ့ သူ့ကျောင်းသားတွေဟာ Differential Analyzer (ဒစ်ဖရန်ရှယ်အနာလစ်ဆစ် ဆိုတဲ့ အဆင့်မြင့်သင်္ချာ ပညာရပ်) ကိုအသုံးပြုထားတဲ့ တည်ဆောက်မူ ကိုစတင်ပြီး လုပ်ကြည့်တယ်။ အဲသည်မှာ ဂီယာတို့၊ ဆွဲသီးတို့၊ ချိန်သီးတို့ ဘာတို့ညာတို့ ပါတယ်။ ၁၉၃၀မှာ Analog computer (အန်းနာလော့ကွန်ပြူတာ) ဆိုတာ ဖြစ်လာတယ်။ အဲသည်စက်ပစ္စည်းက ဒစ်ဂျစ်တယ် ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ကို ပုံသွင်းလာတော့မယ့်၊ ကိန်းဂဏာန်းတွေမပါတဲ့ သင်္ချာကိန်းထွေတွေ သာပါတဲ့ လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုပေါ့။


ဥပမာပြောရရင် …. ဥပမာ စွမ်းအင်သုံးကွန်ယက်တစ်ခုကို ဖြေရှင်းမယ် ဆိုပါတော့။ ကိန်းထွေတစ်ခုကို တဖက်မှာ ထားမယ်။ အဲဒါနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ လျှပ်စစ်လှိူင်းတစ်ခုက တဖက်မှာ စမ်းစစ်မယ်တဲ့။ အဲသည်လိုနဲ့ ဆက် သွားမယ် တဲ့။ အဲဒါကို ပရိုဂရမ် လို့ခေါ်မယ်တဲ့။ ကွန်ယက်ညီမ ျှခြင်းတွေကို အဲသည်နည်းနဲ့ ဆက် ဆက်သွားတဲ့အခါ ဂီယာတို့ ချိန်သီးတို့ ဘာတို့ကလည်း သူ့ဟာနဲ့သူ ဆက်သွယ် လာရင်းကနေ ညီမ ျှခြင်းတွေပါတဲ့ ပုံစံတစ်ခု ရလာမယ်။ အဲသည်လိုနဲ့ ကွန်ပြူနာ မော်ဒယ်တစ်ခုဟာ ရုပ်လုံးပေါ်လာပါတော့တယ်။ (အဲဒါ သူရေးထားတဲ့အတိုင်းပါပဲ၊ အမှန်အတိုင်းပြောရရင် ဘာတွေမှန်းမသိဘူး။ နားလည်သလို ကြည့်ပီး ပြန်ပေးထားတာပါ။)

(Analog computer (အန်းနာလော့ကွန်ပြူတာ) ဆိုတာကို နားလည်သလောက် ရှင်းပြပါ့မယ်။ အန်းနာလော့ ဆိုတာ ဒစ်ဂျစ်တယ် နဲ့ မတူတဲ့ အရာပေါ့။ ဥပမာ အန်းနာလော့ နဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် ကွာခြားချက်ကို ပြောရရင် အင်နာလော့ က အချက်အလက်တွေနဲ့ဖော်ပြတယ်၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်က ကိန်းဂဏာန်းတွေနဲ့ဖော်ပြတယ်။ အခု အန်းနာလော့ ကွန်ပြူတာဆိုတာ အချက်အလက်တွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတယ်။ ရှင်းမှ ပိုရှူပ်သွားတယ်ဆိုရင် အဲဒါကိုကျော်သာဖတ်သွားပါ။)

သူတို့လုပ်ရကျိူးနပ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးအဆင့်က တော်တော် ရှူပ်ထွေးပါတယ်။ သူတို့ဆွဲထားတဲ့ ကွန်ယက်ကို လုပ်ငန်းခွင်ဝင်ဖို့ ၂ ရက်လောက်ကြာတယ်။ သည်တော့ နောက်ဆုံးတော့ သူတို့ ဟိုဆက် သည်ဆက်လုပ်ထားတဲ့ အရာက ပြီးသွားပီ ဆိုပါတော့။ သူတို့ချရေးထားတဲ့ ညီမ ျှခြင်းက ရိုးရှင်းလိုက်ပုံများ မော်တာတစ်ခု နှိူးရသလောက်ပါပဲတဲ့။ ဂီယာကလည်း အလုပ်လုပ်တယ်၊ ဆွဲသီးကလည်း သွားနေတယ်၊ ဒုတ်တံကလည်း လည်တယ်၊ ခဲတံလို အချောင်းလေးကလည်း ပေးထားတဲ့ စာရွက်တွေပေါ်မှာ ရေးခြစ်နိုင်တယ်။ ဟော…. ရက်တွေ၊ နေ့တွေ၊ ရက်သတ္တပါတ်တွေပေါင်းများစွာ တွက်ချက်နေရတဲ့ ကိန်းဂဏာန်းတွေရဲ့ အဖြေတစ်ခုဟာ မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ထွက်လာပီ။ အဖြေမှန်နဲ့ ၂ ရာခိုင်နှူနး်လောက်ပဲ လွဲပါသတဲ့။

သိပ္ပံပညာရှင် တွေနဲ့ သုတေသနပညာရှင်တွေအတွက် ဆလိုက်ရူးနဲ့ တွက်ချက်တဲ့စက်ပစ္စည်းတွေ သုံးပီး ချွေးတလုံးလုံးနာရီပေါင်းများစွာ အလုပ်လုပ်နေရာကနေ အခုရလိုက်တဲ့ တီထွင်မူကတော့ တကယ်ပဲ ဘုရားပေးတဲ့ဆုပါပဲ။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွေမှာ ကမ္ဘာပေါ်က သုတေသနပညာရှင်တွေဟာ ရူပဗေဒ၊ အက်တောမစ် ရူပဗေဒ၊ ငလျင်လှိူင်းဗေဒ၊ အာကာသဆိုင်ရာ ဗေဒ စတဲ့ ပညာရပ်တွေကို လေ့လာလိုက်စားရင်းနဲ့ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ သံလိုက်ဓါတ်စက်ကွင်း တွေအကြောင်းကိုပါ တွက်ချက်လာနိုင်ကြတယ်။ ဒါဟာ “အန်းနာလော့ စက်ပစ္စည်း“ လို့ သူတို့ခေါ်ဝေါ်လာတဲ့ တီထွင်မူကြောင့်ပါပဲ။ နော်ဘတ်ဝီနာ ဟာ ဘွတ်ချ်ရဲ့ ဓါတ်ခွဲခန်းမှာ နှစ်များစွာ ပုံမှန် လာရောက်သူဖြစ်လာတယ်။ သူတို့၂ယောက် မိတ်ဆွေတွေဖြစ်လာတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ “သင်္ချာပညာရှင်နဲ့ အင်ဂျင်နီယာပညာရှင် ဟာ အတွဲတွေဖြစ်လာလိမ့်မယ်လို့ စိတ်ကူးထဲမှာတောင် မထင်မိပါဘူး“ တဲ့။

ဘွတ်ချ်မှာ ဒိထက်မက ကြီးကျယ်တဲ့ စိတ်ကူးတွေ ရှိပါတယ်။ ၁၉၃၅ နွေဦးရာသီမှာ ဘွတ်ချ် က အမြင့်ဆုံးအလျင်နဲ့ အလုပ်လုပ်ပေးမယ့် လ ျှပ်စစ် ပတ်လမ်းတွေအတွက် အခြေခံပီး ဒုတိယမျိူးဆက်တွေအတွက် တဲ့၊ ဒစ်ဖရင်ရှယ်အနာလစ်ဆစ် ကိုအခြေခံတဲ့ တိုးတက်မူတစ်ခုရရှိဖို့ Rockerfeller Foundation (ရော့ကာဖယ်လာဖောင်ဒေးရှင်း) ကို ဒေါ်လာ ၈သောင်းခွဲ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့တယ်။ ဟုတ်တယ်.. အဲ သည် စက်ပစ္စည်းအသစ်က အန်းနာလော့ကွန်ပြူတာ (လို့ခေါ်ဝေါ်တော့မယ့် အမည်) အတွက်ပရိုကရမ်တွေ ဘာတွေဆွဲပေးတော့မှာ။ ရေးဆွဲလိုက်တဲ့ ညီမ ျှခြင်းတိုင်းအတွက် ပုံစံသစ်တစ်ခုကို ပေးတော့မှာ။ ဒုတ်ချောင်းတွေ၊ ဂီယာတွေ၊ ဆွဲသီးတွေ အစား ဗို့အားတို့၊ လ ျှပ်စစ်ပတ်လမ်းတို့ ရောက်လာတော့မှာ။ Rockerfeller Analyzer “ရော့ကာဖယ်လာ အန်နာလစ်ဇာ“ လို့ သူတို့ခေါ်ဝေါ်လိုက်တဲ့ အဲသည် တီထွင်မူဟာ ၁၉၄၂ခုနှစ်မှာ နောက်ဆုံး ထွက်လာတော့မယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းမှာ အလုပ်လုပ်ပေးတော့မယ် တဲ့။

ဘွတ်ချ် က သိပ်ကို ရည်မှနး်ချက်ကြီးမားတဲ့သူပါ။ သူ့ရဲ့ ရော့ကာဖယ်လာ ပရောဂျက်ကြီးကနေ မိုက်ကရိုဖလင်တို့၊ ဖိုတိုခန်းတို့၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်တို့ဘာတို့ဆီကိုပါ တွက်ချက်ပေးတော့မှာ။ သို့သော်လည်း အဲသည်ကိုဦးတည်လာနေတဲ့ သူ့ရဲ့ ကမ်းလှမ်းချက်တွေဟာ ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတိုင်အောင် အဲသည် အသီးအပွင့်တွေ မစားရသေးဘူး။ (ဆိုလိုတာက အဲဒါတွေ အကောင်အထည်ပေါ်လာဖို့ ပိုက်ဆံလိုတယ်လေ။)


Carnegie Corporation (ကားနက်ဂျီကော်ပိုရေးရှင်း)က နောက်ဆုံးမှာ (၁၉၃၉ ဇန်နဝါရီမှာ) ဒေါ်လာ ၄သောင်းခွဲနဲ့ မ တည်ပေးဖို့ သဘောတူလိုက်တယ်။ စင်တာအသစ်တစ်ခု ဖိုးပေါ့။ အဲသည် လုပ်ငန်းစဉ် ဆက်သွားဖို့ကို Vannwvar Bush (ဗာနက်ဗာ ဘွတ်ချ်) မပါပဲ ဖြစ်မလား စဉ်းစားကြည့်လေ။ ပိုက်ဆံတွေ MIT (မက်ဆက်ချူးဆက် စက်မူတက္ကသိုလ်) ရောက်လဲ ရောက်ရော၊ ဘွတ်ချ် က ထွက်သွားယ်။

အမှန်တော့ ဘွတ်ချ်က ၁၉၃၂ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက သူ့ရဲ့ ကွန်ပြူတာ ဆိုတဲ့ စက်ကြီးဆိုတာကြီးနဲ့ နပမ်းလုံးနေရတာ ညီးငွေ့လာလာ နေပီ။ အဲသည်အချိန်တုန်းကဆို အမ်အိုင်တီ ဥက္ကဌ Karl Compton (ကားလ် ကွန်တွန်) က သူ့ကို အမ်အိုင်တီ က စတင် ဖွဲ့တည်လိုက်တဲ့ အင်ဂျင်နီယာကျောင်းသားတွေအတွက် ပထမဦးဆုံး အလုပ်လုပ်ပေးဖို့ရယ်၊ အဲသည်တက္ကသိုလ်မှာပဲ ဒုတိယဥက္ကဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖို့ရယ် ကမ်းလှမ်းခဲ့တယ်။ အဲသည်နှစ်တွေ တိုက်စားလာတဲ့ပြီးနောက် စီမံခန့်ခွဲတယ်ဆိုတဲ့ တာဝန်ကြီးကို သူက သိပ်ကို စိတ်ကုန်လာတယ်၊ စစ်ကလည်း ဖြစ်လာဖို့ဦးတည်လာနေတာကိုလည်း စိတ်ပူပန် စိတ်သောကတွေနဲ့ နေနေရတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘွတ်ချ်ဟာ အမေရိကန်အတွက် စစ်ရေးစစ်ရာမှာ နည်းပညာရော၊ စစ်တပ်ရေးရာပါ လိုအပ်နေတာကို တွေ့တယ်။ ဒါကို ဘယ်သူမှ ဘွတ်ချ် လို ကြိုမြင်မှာမဟုတ်ဘူး။ သူ့ကို ကမ်းလှမး်တဲ့ Washington Carnegie ဝါရှင်တန် ကားနက်ချ် လို့အမည်ပေးထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်း မှာ ဒါရိုက်တာအလုပ်ကို လက်ခံလိုက်တယ်။ အဲသည်မှာ စွမ်းအင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖောင်ဒေးရှင်းအလုပ်တွေ ကို သူ့သြဇာအာဏာသုံးပီး လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေနဲ့ သူလုပ်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဘွတ်ချ် တစ်ယောက် ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီမှာ ဝါရှင်တန်မှာ အလုပ်လုပ်ဖို့ ထွက်လာခဲ့တယ်။ ချက်ချင်းဆိုသလို နိုင်ငံရေးကစားပွဲထဲကို ဝင်ဖို့၊ ပြင်ဆင်ဖို့ သူ့အတွက် အသိပညာပေးဖို့ စတင်တယ်။ ကားနက်ဂျီ အရပ်မှာ သူဟာ တကယ်ပဲ အံ့ဝင်ခွင်ကျဖြစ်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။ ကြိုးပြတ်နေတဲ့ သူ့ရည်မှန်းချက်တွေ ပြန်ဆက်ဖို့ ၅နှစ်ကျော် ကြိူးပမ်းခဲ့ပါသတဲ့။

ဘွတ်ချ်ရဲ့စိတ်ကူးတွေ ပထမဦးဆုံး ၁၉၃၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီမှာ ပုံနှိတ်ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရဖူးပါတယ်။ သူက မိုက်ကရိုဖလင် အကြောင်းကို သေချာရေးသားခဲ့တာပါ။ (ဒီအပိုင်းမှာ သူ့ရဲ့ ဖန်တီးမူတွေကို ရှင်းပြထားပါတယ်။ ဘာတွေမှန်းတော့မသိဘူး။ သူကလူတွေကို သူ့စိတိ်ကူးတွေကို စိတ်ဝင်စားလာအောင် ဖန်တီးရေးသားနိုင်စွမ်းရှိတယ် လို့ဆိုရမှာပါ။ မဂ္ဂဇင်းတစ်ခုရဲ့ ထုတ်ဝေသူ Eric Hodgins အဲရစ်ဟော့ဂျင် သူ့ကို အခုလို ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့တယ်။)

Fortune magazine ထုတ်ဝေသူ Eric Hodgins (အဲရစ် ဟော့ဂျင်) က ၄၅ မျက်နှာ ပုံနှိတ်ထားတဲ့ ဘွတ်ချ်ရဲ့ “စက်ပစ္စည်းများနှင့် မှတ်တမ်းများ“ ဆိုတဲ့စာတမ်းဆောင်းပါး နဲ့ပတ်သက်လို့ အခုလိုပြောခဲ့တယ်။ အဲဒိဆောင်းပါးဟာ ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့မှာ လူထုကို ချပြဖို့ ဘွတ်ချ်က ရည်ရွယ်ထားပါတယ်တဲ့။ ဟောဂျင် က အဲဒါကို သိပ်သဘောကျပါတယ်။ “ကျွန်တော့်ရဲ့ ထုတ်ဝေမူသမိုင်းမှာ ကျွန်တော့ဘဝမှာ သိပ်ကို စိတ်လှူပ်ရှားစရာကောင်းတဲ့ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ကို တွေ့လိုက်ရတာပါ“ လို့ အဲသည် စာတမ်းကို ဖတ်ပြီး ပြောခဲ့တယ်။ “ အကယ်၍ တစ်ယောက်ယောက်ကများ ဟောသည် ကမ္ဘာကြီးရဲ့အနာဂတ်က ဘာများလဲလို့ မေးလာရင် ဘွတ်ချ် အက်ဆေးကို ပဲထိုးပေးလိုက်တော့မယ်ဗျာ” တဲ့။

တကယ် သူပြောသလိုပါပဲ။ ၁၉၃၉ ခှုနှစ် မှာ ပါ။ လူတွေက သူ့ဆောင်းပါးဘာလဲ ဆိုတာ သိသွားကြပီ။ လက်လည်း လက်ခံကြတယ်။ ဘွတ်ချ်ရဲ့နည်းပညာဆိုင်ရာ အမြင်တွေဟာ အလှမ်းဝေးနေတယ်လို့ဆိုသောလည်း အန်းနာလော့ကွန်ပြူတာ အကြောင်းကို တိီးမိခေါက်မိသွားကြတယ်။ ၁၉၃၀ခုနှစ်တုန်းက မိုက်ကရိုဖလင်တွေနဲ့ ဖိုတို(ဓါတ်ပုံပိုင်းဆိ်ုင်ရာ) တီထွင်မူတွေကို အခြေခံထားတဲ့ နည်းပညာဆိုပါတော့။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှာ ချပြခဲ့တဲ့ ပုံကြမ်းကို တကယ်ပဲ အသက်သွင်းပေးတော့မှာလား။


ဒါကို အရင်ဆုံး ချသုံးမှာ စာကြည့်တိုက်တွေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လေ့ကျင့်ထားတဲ့ စာကြည့်တိုက်မှူးတွေအတွက် တကယ်ပဲ အသုံးဝင်တဲ့ စက်ပစ္စည်း ဆိုပါတော့။ အလုပ်ခွင်မှာ လျင်လျင် မြန်မြန်နဲ့ အချိန်တိုတိုအတွင်း အလုပ်တွင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမည်တွေကို အက္ခရာစဉ်လိုက် စဉ်ထားပေးပီး ရှာပေးတဲ့စက် လို့ အကြမ်းအားဖြင့် ပြောတာပေါ့။ သူ့အန်နာလော့ ကွန်ပြူတာတွေဟာ စာကြည့်တိုက်တွေမှာ စသုံးလာတာဟာ နောင်တချိန်မှာ ကိုယ်ပိုင်ကွန်ပြူတာခေတ်တစ်ခုကို ဦးတည်လာနေပီ လို့ စိန်ခေါ်လိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါက ဘွတ်ချ် ရဲ့ ပထမစိတ်ကူး အကြံညဏ် လို့ဆိုတယ်။ ဒုတိယ စိတ်ကူးက ဘာလဲ။

အဲသည်လို အက္ခရာစဉ်လိုက်စီထားပေးပြီး စာမျက်နှာတွေကိုလည်း ကျကျနန စီထားပေးပီး လူတိုင်း လူတိုင်း အသုံးပြုလို့ရအောင် လုပ်ပေးတဲ့ စနစ်တစ်ခုကို အခြေခံပီးတော့ ဘွတ်ချ် က Index ( အင်ဒက်စ် ) ဆိုတဲ့ ပုံစံတစ်ခုကို ချပေးပြီးတဲ့နောက် သူက ဘာလုပ်မယ်တဲ့လဲ။ သူ့ရဲ့ ဒုတိယ ခြေလှမ်းက ဘာလဲ….

“လူ့ဦးနှောက်…...“

တော်တော်လည်း ရှေ့ရောက်နေတဲ့ အတွေးလို့ ထင်စရာ။ ကြောက်စရာတောင် ကောင်းနေတယ် မဟုတ်လား။ သူက အခုလို ပြောတယ်..

“လူ့ဦးနှောက်ထဲကအတွေးတွေကို ဆွဲထုတ်ပေးမယ်၊ ဦးနှောက်ရဲ့ အတွင်းပိုင်းက ကလပ်စည်းတွေကနေ ခိုင်းစေသမ ျှတွေကို ဖော်ထုတ်ပေးမယ်၊ အဲဒီလို အရာတွေက ရုပ်ပုံကားချပ်တွေလို အသေးစိတ် မြင်ကြရမှာ၊ သဘာဝတရားကြီးကို အံ့သြမှိူင်းသင့်သွားအောင် လုပ်ပေးမှာ။“ တဲ့။ သူ့စကားလုံးတွေက ထိတ်လန့်စရာ။

သူက သူ့စိတ်ကူးတွေကို ဆောင်းပါးရှည်ကြီးတစ်ခုနဲ့ ပရိသတ်ကို အသိပေးလိုက်တယ်။ “သည်တော့“ တဲ့။ သူကဆက်ရေးတယ်.. “ဒါတွေကို ကြည့်လိုက်ရင် ခလုပ်လေးတစ်ခုကို နှိတ်လိုက်တာနဲ့ အကွဲကွဲ အပြားပြားဖြစ်နေတဲ့ အရာတွေက တခါတည်း စုစည်းပီး စာအုပ်အသစ်တစ်အုပ်လို ထွက်လာမယ်။ အဲဒါထက်တောင်ပိုပါတယ်လေ… မရေတွက်နိုင်တဲ့ အရာတွေကိုတောင် စုစည်းပေးလိုက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။“

ဟော…. သည်တော့ အဲသည် စက်ပစ္စည်းအတွက် အမည်တစ်ခုတော့ ပေးရတော့မယ်။ ဘွတ်ချ် က ဆိုလိုက်တော့ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်မှတ်ညဏ်က အမည်တစ်ခု ထွက်လာတယ်။ ‘Memex’ (မီးမက်စ်) တဲ့။ ၁၉၃၉ ခုနှစ် မှာ ပထမဦးဆုံးထွက်လာတဲ့ ပုံကြမ်း ဆိုပါတော့ တဲ့။

(သည်နေရာမှာ Memex ဆိုတာကို သူကရှင်းတော့ပြထားပါတယ်။ သိပ်တော့ မရှင်းဘူး။ ဒါကို ဘာသာပြန်သူက ဖြည့်ပေးပါ့မယ်။ နားလည်သလောက်ပေါ့။ မီးမက်စ် ဆိုတာ အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းပေးတဲ့အလုပ်ကိုလုပ်ပေးတဲ့ အရာဖြစ်ပါတယ်။ ကြီးမားကျယ်ပြန့်လှတဲ့ အသိပညာတွေ၊ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ပညာရပ်တွေကို လူတွေအတွက် ကူညီပေး ထောက်ပံ့ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘွတ်ချ် က လူတစ်ယောက်ဟာ အချက်အလက်တွေ အများကြီးထဲက ကိုယ်ရှာဖွေလိုတဲ့အချက်လေးတစ်ခုအတွက် လွယ်လွယ်ကူကူနဲ့ ရှာတွေ့အောင် ကူညီပေးတာ လို့ဆိုတယ်။ မီးမက်စ် က အဲသည်လို ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မီးမက်စ် ဟာ အင်တာနက် ဆိုတဲ့အရာကို ဖန်တီးပေးမယ့် ကြီးကျယ်တဲ့ အရေးပါလှတဲ့ အချိူးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ခေတ် www (world wide web) ဆီကို ခြေလှမ်းလှမ်းပေးတော့မယ့် အရာလို့ပဲ ဆိုကြပါစို့။)

ဘွတ်ချ်ရဲ့ နည်းပညာဟာ လူတွေဆီကို နောက်ထပ် ၆ နှစ် တိုင် မရောက်သေးပါဘူး။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွေမှာ ကမ္ဘာကြီးဟာ စိတ်ဓါတ်ကျစရာတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ မီးမက်စ် ဆောင်းပါးကို ပြန်လည် တည်းဖြတ်ထားတဲ့ ဆောင်းပါးဟာ ၁၉၄၅ခုနှစ် ဂျူလိုင်မှာ အန္တလန်တိတ် လစဉ် မဂ္ဂဇင်းမှာ “ကျွန်တော်တို့ စဉ်းစားမိသမ ျှ “ ဆိုတဲ့အမည်နဲ့ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ ပြောရရင် အနည်းနဲ့အများတော့ အမှားလေးတွေ ပါနေပါတယ်။ ဘွတ်ချ် ကတော့ ကျေနပ်ပါတယ်တဲ့။ နောက် အနှစ် ၂၀ ၃၀ မှာ လူတွေဆီကို နည်းပညာဗုံးတစ်လုံး ပစ်ဖောက်ဖို့ အသင့်ဖြစ်နေပါတယ် ဆိုပဲ။

သည့်နောက်တော့ ဘွတ်ချ်တစ်ယောက် အလုပ်တွေသိပ်များနေပါတယ်။ ၁၉၃၉ စက်တင်ဘာ ၁ ရက်နေ့မှာ ဥရောပမှာ စစ်အရိပ်အယောင်တွေဖြစ်လာပီ။ ဟစ်တလာက ပိုလန် ကို ကျူးကျော်လာပီ။ နောက် ၃လမှာ ဘွတ်ချ ်ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် က ဖော်ကျူး ဆ ိုတဲ့ မဂ္ဂဇင်းမှာ ဖော်ပြခဲ့တယ်။ နောက် ၃လ အကြာမှာ ဘွတ်ချ် ဟာ အိမ်ဖြူတော်ကို အမျိူးသား ခုခံရေးသုတေသန ကောင်စီ ရဲ့ ကမ်းလှမး်ချက်နဲ့ သွားရောက်ခဲ့ရတယ်။ ဒါဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာနဲ့ ပတ်သက်နေတယ်။ ဘွတ်ချ် က ဥက္ကဌ အဖြစ်နဲ့ပေါ့။ ၁၅ မိနစ်အတွင်းမှာ သူတင်တဲ့ စာတမ်းဟာ အိုကေ ဆိုတဲ့ စကားလုံးနဲ့ သူအလုပ်ဆက်လုပ်ဖို့ လမ်းပွင့်ခဲ့ပါတယ်။

အခုလက်ရှိခုနှစ် ၁၉၄၀ ဂျွန်လ ၁၂ ရက်ပါ။ ၂ ရက်အကြာမှာ ဂျာမဏီဟာ ပါရီ ကို ချီတက်လာပါပီ။


ဂျူနီယာဝင်း

( အခန်း ၂ The Last Transition ရဲ့ ပထမပိုင်း ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆက်တွဲ ကို ဆက်လက်ဘာသာပြန်ပါဦးမယ်။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပါတယ်။ ခေတ်တခေတ်ရဲ့ နည်းပညာ သူရဲ့ကောင်းတွေ အကြောင်းပါပဲ။ သူတို့ကျော်ဖြတ်လာတဲ့ ခေတ်ကြီးကို ကြည့်လိုက်စမ်းပါ။ စစ်ကြီးတွေဖြစ်၊ တိုက်ပွဲတွေဖြစ်၊ ငွေရေးကြေးရေး အကြပ်အတည်းတွေကြားထဲမှာ ဒီလို သူရဲ့ကောင်းတွေ ပေါ်လာတာကို တွေ့ကြမှာပေါ့။)

Friday, March 15, 2019

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – မစ္ဇူရီက ေကာင္ကေလးတေယာက္ သုုိ႕မဟုုတ္ “၀ီနာ ေလ်ာက္ေသာလမ္း“



ဂ်ဴနီယာ၀င္း – မစ္ဇူရီက ေကာင္ကေလးတေယာက္ သုုိ႕မဟုုတ္ “၀ီနာ ေလ်ာက္ေသာလမ္း“
(အေတြးအျမင္ ၃၁၉ ။ မတ္လ ၂၀၁၉)
မိုးမခ၊ မတ္ ၁၄၊ ၂၀၁၉





(2001 ခုုနွစ္ထုုတ္ M. Mitchell Waldrop (အမ္ မီခ်ယ္ ၀ါလ့္ဒေရာ့) ေရးသားေသာ The Dream Machine မွ Missouri Boys အခန္းမွ ေခါင္းစဥ္တစ္ခုုျဖစ္ေသာ The Wienerweg အခန္းကုိ ဘာသာျပန္ ထားပါတယ္။ J.C.R. Licklider နဲ႕ သူ႕ရဲ႕ ပါစင္နယ္ကြန္ျပဴတာ နည္းပညာေတာ္လွန္ေရး အေၾကာင္း ဆုုိပါေတာ့လုုိ႕စာအုုပ္မွာ ေၾကာ္ျငာထားပါတယ္။)

(Dream Machine “အိပ္မက္ထဲကစက္ပစၥည္း“ အမည္နဲ႕ သည္စာအုပ္ကုိ မိတ္ဆက္ထားခဲ့ပီးပါပီ။ “မစ္ဇူရီကေကာင္ကေလး“ အခန္းမွာ Joseph Carl Robnett Licklider (J.C.R Licklider) (March 11, 1915 – June 26, 1990) ဂ်ဴးဆက္ ကားလ္ ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ကလီဒါ (အတိုုေကာက္ J.C.R ဒါမွမဟုုတ္) ‘Lick’ လစ္ ကိုမိတ္ဆက္ထားပါတယ္။ သူ႕မိသားစုေတြနဲ႕မိတ္ဆက္ေပးထားတယ္။ သူဟာ ေဒါက္တာဘဲြ႕ရပီးလုိ႕ သူ႕ဘ၀ကို ထိမ္းေက်ာင္းေတာ့မယ့္အခ်ိန္ ၁၉၄၂ ကာလေတြမွာ မလဲြသာမေရွာင္သာ ကမာၻစစ္ၾကီးနဲ႕ တုုိးခဲ့တယ္။ တတိယအပုုိင္းမွာ “ငရဲခန္းတျဖစ္လဲ အလုပ္ခန္း“ အခန္းမွာ လစ္ ဟာ စစ္အတြင္း သူ႕အလုုပ္ေတြကုုိ မရပ္မနားလုုပ္ခဲ့၊ သူအိမ္ေထာင္က်ခဲ့၊ ေနာက္ေတာ့ ပညာရွာတဲ့ေနရာမွာ ေလာဘၾကီးၾကီးရွာခဲ့တာမွာ ယခု ေရာက္ရွိေနတဲ့ ကန္းဘရစ္ကေန ၂မုိင္အကြာက မက္ဆက္ခ်ဴးဆက္ စက္မူတကၠသိုလ္ Massachusetts Institute of Technology (MIT) (အမ္ အုုိင္ တီ) က သူ႕ကုိ ပညာေတြသင္ေပးမယ့္သူေတြရွိရာအရပ္သို႕ တပည့္ခံရန္ သြားခဲ့ပါေတာ့တယ္ ဆုုိပီး အဆုုံးသတ္ခဲ့တယ္။

အခုုအပိုုင္းက အဲသည္ရဲ႕အဆက္ အမ္အုုိင္တီ ကုုိေရာက္လာတဲ့ လစ္ အေၾကာင္းေတြ လိုု႕ စာဖတ္သူမ်ား ထင္ရင္ မွားသြားလိမ့္မယ္။ ဘာသာျပန္သူက ေက်ာ္လုုိက္တာမဟုုတ္ပါဘူး။ သူ႕အတုုိင္းပါပဲ။ လစ္ ေရာက္လာမယ့္ အမ္အုုိင္တီ မွာ ေရာက္နွင့္ေနတဲ့ ပညာရွင္ေတြ အေၾကာင္း ျဖစ္ပါတယ္။ အဲသည္ ထဲက မစ္ဇူရီ အရပ္က ေကာင္ကေလး တစ္ေယာက္ျဖစ္တဲ့ Wiener (၀ီနာ) ရဲ႕ အေၾကာင္းေတြ အမ်ားၾကီး မိတ္ဆက္ေပးထားတယ္။ စာေရးဆရာရဲ႕ စတုုိင္အတုုိင္း ဘာသာျပန္တင္ဆက္ထားတာပါ။ ခံစားၾကည့္တာေပါ့။)

ဟားဗက္ကေန အမ္အုိင္တီ ကုိသြားတဲ့ လမ္းဟာျဖင့္ရင္ စစ္ၾကီးရဲ႕ ေနာက္ဆုံးေန႕ေတြမွာျဖစ္လုိ႕ တကယ့္ကုိ ေျပာစမွတ္တြင္ေလာက္မွာပဲ။ ဟားဗက္ – လြန္ခဲ့တဲ့ နွစ္ ၃၀၀ေက်ာ္ေလာက္က ရွိခဲ့ပီးသား၊ ေတြ႕ရွိပီးသားေနနရာတစ္ခု။ ကမ္းဘရစ္ရဲ႕ အေရွ႕ဘက္ျခမ္း။ သစ္ပင္ေတြ၊ ေတာအိမ္ကေလးေတြ၊ စာအုပ္ဆုိင္ေလးေတြနဲ႕ ေနလုိ႕ေကာင္းမယ့္ ေနရာတစ္ခုျဖစ္ေနဆဲ။ ဒါေပမယ့္ အဲသည္ေဒသက အမ္အုိင္တီ ဆိုတဲ့ ၁၈၆၁ခုနွစ္မွာ တည္ေထာင္ခဲ့တဲ့ မက္စက္ခ်ူးစက္ စက္မူတကၠသိုလ္ ကေတာ့ ေဒသရဲ႕ အေရွ႕ဖက္က စက္မူဇုံကြင္းျပင္တစ္ခုသာသာ။ အနီေရာင္ေက်ာက္တုံးေက်ာက္ခဲေတြနဲ႕ စက္မူေက်ာင္းေလးတစ္ခု။ အဓိက ေက်င္းေတာ္ၾကီးကေတာ့ သူ႕အရည္အခ်င္းေတြနဲ႕ သူ႕ဘာသာသူ လုံေလာက္ပါတယ္။

ေဘာ့စတြန္အတြက္လွပတဲ့ ေနရာတစ္ခုလည္းျဖစ္တယ္။ ခ်ားစ္ျမစ္စီးဆင္းရာကုိ သူ႕ဆီက ျမက္ခင္းျပင္ေလး လွိမ့္ဆင္းသြားပုံက ကဗ်ာဆန္ဆန္။ သုိ႕ေသာ္လည္း စစ္အတြင္းတုန္းက M. I. T (အမ္အုိင္တီ) ရဲ႕အစကေတာ့ Radiation Laboratory (ဓါတ္ေရာင္ျခည္ ဓါတ္ခဲြခန္း) ဆုိတဲ့ ထိတ္တန္းလ်ဴိ႕၀ွက္ ေဂဟာတစ္ခုျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ခဲ့။ အဲသည္မွာ ရူပေဗဒပညာရွင္နဲ႕ အင္ဂ်င္နီယာ ၄ေထာင္ေက်ာ္ ဟာ ဓါတ္ေရာင္ျခည္ဆုိင္ရာ နည္းပညာကုိ အၾကီးအက်ယ္ သပ္သပ္ရပ္ရပ္ နဲ႕ အျပင္းအထန္အလုပ္လုပ္ခဲ့ၾကဖူးတယ္။ အဲသည္အရပ္ဟာ သူတုိ႕အတြက္ အိမ္ေဂဟာျဖစ္ခဲ့၊ သည္လုိနဲ႕ အနီးအနား ပတ္၀န္းက်င္ဟာ သူတုိ႕အလုပ္ ျဖန္႕က်က္ရာျဖစ္ခဲ့၊ အက်ဥ္းတန္အရုပ္ဆုိးတဲ့ ဓါတ္ခဲြအေဆာက္အဦေတြ ျဖစ္လာခဲ့၊ တုိးခဲ်႕ခဲ့ တယ္ဆုိပါေတာ့ဗ်ာ။ စစ္မျဖစ္ခင္တုန္းကေတာင္ အဲသည္ဧရိယာဟာ ေျခာက္ေသြ႕တဲ့ ကုန္ေလွာင္ရုံေတြ၊ စက္ရုံေတြနဲ႕ စက္မူလုပ္ငန္းေတြ နဲ႕ ျပည့္ေနတယ္လို႕ ဆုိပါတယ္။ အခုေတာင္ သည္ေနရာက ပုိပီး ေျခာက္ေသြ႕ေနပါသတဲ့။

အခု လစ္ရဲ႕ ဟားဗက္ကေန အမ္အုိင္တီ ခရီးကို ျပန္စရရင္ ေနာက္ဇာတ္လမ္းတစ္ပုဒ္ ျဖစ္သြားပါပီ။ ဟုိးေရွးေရွးတုန္းက… အဲသည္ တကၠသိုလ္ၾကီးဟာ စက္မူေက်ာင္းေလးတစ္ေက်ာင္း သာျဖစ္ပါတယ္။ အဲသည္ထက္ပုိလည္းမပုိပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ၁၉၉၀ ခုနွစ္မွာေတာ့ ရူပေဗဒပညာရွင္တစ္ဦးလည္းျဖစ္၊ ဥကၠဌအလုပ္ကုိ လုပ္ေနသူလည္းျဖစ္တဲ့ ကားလ္ သြန္ပ္ဆင္ ရဲ႕ လက္ေအာက္မွာ အမ္အုိင္တီဟာ ရူပေဗဒ၊ ဓါတုေဗဒ၊ သခ်ာၤ၊ အာခီနဲ႕ တျခားေသာ ဘာသာရပ္ေတြရဲ႕ အဓိက သင္တန္းမ်ားပုိ႕ခ်ရာ ေနရာတစ္ခု ျဖစ္လာပါတယ္။

တဖန္ ဒုတိယ ကမာၻစစ္ၾကီးက ၀င္ေရာက္ ေႏွာက္ယွက္လုိက္ျပန္ေတာ့ အစုိးရက ဓါတ္ေရာင္ျခည္ဆုိင္ရာ သုေတသနခန္း၊၊ ဓါတ္ခဲြခန္း၊ စက္မူပုိင္ဆုိ္င္ရာ ဓါတ္ခဲြခန္း၊ အေရးပါေသာ အဆင့္ျမင့္ ဓတ္ခဲြခန္းေတြ အတြက္ ္ေဒၚလာ သန္း ၁၁၇ သန္းျမဳတ္နွံလုိက္တယ္။ သည္ေတာ့ အမ္အုိင္တီဟာ ေရွ႕မွာဆုိခဲ့သလို သိပၸံပညာရွင္ေတြရဲ႕ လက္ေတြ႕စမ္းသပ္ခန္း၊ ဓာတ္ခဲြခန္းေတြ ရွိရာေနရာေဒသျဖစ္လာတယ္။ ၁၉၄၅ခုနွစ္မွာ ကမ္းဘရစ္ အေရွ႕အရပ္ဟာ စြမ္းအင္ေဗဒဆိုင္ရာဘာသာမွာ ျပိဳင္ဘက္ကင္းတဲ့ ေနရာေဒသျဖစ္လာတယ္။ စစ္အတြင္းကာလေတြမွာ ရူပေဗဒပညာရွင္ေတြ ဟာ စိတ္ပညာေဗဒပညာရွင္ေတြနဲ႕ လက္တဲြျပီး အလုပ္ေတြ တရစပ္လုပ္ေနရတယ္ ဆုိတာ ျငင္းစရာမရွိပါဘူး။

သည္လုုိေပါ့ … ရူပေဗဒပညာရွင္ေတြက စိတ္ပညာရွင္ေတြန႕ဲ႕ တဖက္တခ်က္အလုုပ္တဲြလုုပ္တယ္၊ စိတ္ပညာရွင္ေတြက သခ်ာၤပညာရွင္ေတြဆီကေန သင္ယူေလ့လာတယ္၊ သခ်ာၤပညာရွင္ေတြက လ်ပ္စစ္အင္ဂ်င္နီယာပညာရပ္ကုုိ သူတုုိ႕ဘာသာေဗဒနဲ႕ က်ယ္ျပန္႕ေအာင္လုုပ္တယ္။ အဲသည္ ၄ႏွစ္ဆုုိတဲ့ ကာလ၊ ၄ႏွစ္တာဆုုိတဲ့ အတြင္းမွာ သူတုုိ႕ဟာ စကားေတြေျပာၾက၊ ျငင္းခုုန္ၾက၊ တုုိက္ခုုိက္ၾက၊ ဖန္တီးက်တယ္ေပါ့။ ေဟာ … သည္လုုိနဲ႕ သူတုုိ႕ဟာ အၾကံညဏ္သစ္ေတြနဲ႕၊ စိတ္ကူးသစ္ေတြနဲ႕ ၊ နည္းပညာအသစ္ေတြနဲ႕ ၊ နည္းလမ္းအသစ္ေတြနဲ႕ သူတုုိ႕တေတြဟာ အသက္၀င္လာတယ္၊ ကမာၻၾကီးကုုိ အျမင္သစ္ေတြနဲ႕ ၾကည့္လာၾကတယ္ ဆုုိပါေတာ့ေလ။

(သည္ေနရာမွာ လူတစ္ေယာက္နဲ႕ မိတ္ဆက္ေပးမယ္။) သည္ေနရာကုုိ ပညာရွင္ တစ္ေယာက္ – လူပုုံက ခပ္ၾကြားၾကြား၊၊ ၀တ္စုုံျပည့္နဲ႕ ဘာနဲ႕ညာန႕ဲ၊ လက္မွာ ေဆးေပါ့လိပ္ၾကီးကိုု ဟန္ပါပါညွပ္လုုိ႕႕ အမ္အုုိင္တီ ပရ၀ဏ္ထဲကုုိ ဟုုိေငးသည္ေငးနဲဲ႕ ေရာက္လာတယ္ေပါ့။ သူလမ္းေလ်ာက္လာပုုံနဲ႕ ဟန္ပန္ကုုိ ၾကည့္လိုုက္ေတာ့ ဘဲငန္းတစ္ေကာင္ ကႏြဲ႕ကလ် ေလ်ာက္လာသလုုိလုုိ။ ေျပာရရင္ သူ႕ရဲ႕ အနက္ေရာင္ေဘာင္ မ်က္မွန္ထူထူနက္ၾကီးနဲ႕ သူ႕ပုုံကုုိက အဲသည္ေခတ္ သတင္းေထာက္ေတြက သူ႕ကုုိ ခရစ္စမတ္ဘုုိးဘုုိးၾကီး စင္တာကေလာ့ လိုု႕ ေခၚလိုုက္မွာ ေသခ်ာတယ္။ ဒါေပမယ့္ ယေန႕ေခတ္ သတင္း္ေထာက္ေတြဆုုိရင္ေတာ့ သူ႕ကုုိ ခ်က္ခ်င္းၾကီးကုုိ (KFC)ေကဖက္စီ ကင္တာကီ ၾကက္ေက်ာ္ လုုိ႕ေခၚမွာ။

Norbert Wiener (ေနာ္ဘတ္ ၀ီနာ) က တပါးသူရဲ႕ ရုုံးခန္းထဲကုုိ မေၾကျငာပဲ ၀င္လာခဲ့ပီး “ဘယ္နဲ႕လဲ ေဟ့” လိုု႕ ခရီးေရာက္မဆုုိက္ေမးလုုိက္တယ္။ သူက အေျဖကုုိ မေစာင့္ပဲ သူေဆြးေႏြးလုုိတဲ့ ေခါင္းစဥ္ကုုိ တပ္ပီး ေျပာတယ္ဆုုိတယ္ေပါ့။ ဦးေႏွာက္နဲ႕ အာရုုံေၾကာဆုုိင္ရာ ေရာဂါေဗဒကိုု သခ်ာၤအျမင္နဲ႕ ေဆြးေနြးတယ္။ ဆက္သြယ္ေရးဆုုိင္ရာ ပညာရပ္ကုုိ စိတ္ကူးနဲ႕ သူေျပာခ်င္တာေတြ ေျပာတယ္။ သက္မဲ့စက္ပစၥည္းေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ ဘယ္လိုုအလုုပ္လုုပ္သလဲ ဆုုိတာကိုု သူ႕အျမင္ေတြတင္ျပတယ္။ ေမးခြန္းထုုတ္တယ္။ သူက တကုုိယ္ေတာ္ေျပာသြားတာေတြ။ အဲဒါေတြက တကယ့္ကုုိ ခ်ီးက်ဴးေလာက္တဲ့ စကားေတြပါ။ Robert Fano (ေရာဘတ္ ဖႏုုိ) (သူက အမ္အုုိင္တီက သိပၺပညာရွင္၊ လ ွ်ပ္စစ္အင္ဂ်င္နီယာ ပါေမာကၡ) က စစ္ျပီးသြားတာေတာင္ ေနာ္ဘတ္၀ီနာ ရဲ႕စကားေတြကုုိ ထပ္ခါတလဲလဲ ေျပာမဆုုံးျဖစ္တုုန္း၊ မေမ့ႏုုိင္ျဖစ္တုုန္းပါ။ ဖႏုုိဟာ စစ္ျပီးသြားေတာ့ သူ႕ရဲ႕လွ်ပ္စစ္အင္ဂ်င္နီယာဘာသာ ေဒါက္တာဘဲြ႕ နဲ႕ ဆက္လက္ အလုုပ္လုုပ္ခဲ့တယ္။ ၀ီနာ ေျပာတဲ့စကားတခြန္း “အခ်က္အလက္ေတြဟာ အျမဲတန္း ေျပာင္းလဲေနတယ္“ ဆုုိတာကုုိ သူ႕ဆီက အျမဲၾကားၾကရတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဖႏိုု နဲ႕ေတြ႕ျပီးေနာက္ပုုိင္း ေနာက္ထပ္ စကားအဆန္းေတြ ထပ္မၾကားရေတာ့ဘူး။ ဖႏိုုဟာ ၀ီနာ ေျပာတဲ့အတုုိင္း စီမံေပးတယ္။ သူ႕ရဲ႕အခ်က္အလက္ဆုုိင္ရာ သီအုုိရီေတြကုုိလည္း အသစ္ျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးေပးတယ္။

အဲသည္ ၀ီနာ ဆုုိတဲ့ ပုုဂၢိဳလ္ၾကီးရဲ႕ နံမယ္ၾကီး စိတ္ကူးစိတ္သန္းေတြေပၚ မွာအေျခခံလိုု႕ “၀ီနာ ေလ်ာက္ေသာလမ္း“ ဆုုိပီး Wienerweg ဆုုိတဲ့စကားလုုံး အသစ္ေပၚထြက္လာတယ္။ အဲဒါက ဂ်ာမန္လိုုေရးထားတာပါ။ အဂၤလိပ္လုုိဆုုိရင္ ‘Wiener’s path’ ဆိုုပီး ျဖစ္ပါတယ္။ (အဲဒါ အခုုေဆာင္းပါးရဲ႕ မူရင္း ေခါင္းစဥ္ပါ။) သူနဲ႕စကားေျပာဖူးသူေတြ၊ သူ႕စကားေတြ နားေထာင္ဖူးသူေတြ၊ သူ႕တရားနာဘူးသူေတြ ေကာင္းေကာင္း သိပါတယ္။ “သူက အဲသည္ေနရာမွာ ဘယ္သူေတြပဲ ရွိရွိ မရွိရွိ ၀င္ခ်လာတယ္၊ သူက ဘာကိုုမွ ဂရုုမစုုိက္ပဲ တန္းပီး ေျပာေတာ့တာ၊ သူမ်ားက စကားေျပာေနသလား ဘာလားကအစ ၾကည့္မေနဘူး၊ တန္းပီး စေျပာေတာ့တာပဲ။“ ေနာက္ပုုိင္း အမ္အုုိင္တီက ဥကၠဌ ျဖစ္လာမယ့္ Jerome Wiesner (ေဂ်ရုုန္း ၀က္စ္နာ)က “သူက အေျပာနဲ႕ အေရးကိုု တျပိဳင္နက္ထဲ လုုပ္သြားတာပဲ။ သိပၺံပညာရပ္ကုုိ အေသအခ်ာ ေဆြးေနြးျပႏုုိင္သူ တစ္ေယာက္ပါပဲ” လုုိ႕ ေက်ေက်နပ္နပ္ ေျပာခဲ့ပါတယ္။

၀ီနာ ဟာ အမ္အုုိင္တီ မွာ တကယ္ပဲ ၾသဇာသက္ေရာက္လာတဲ့ ပုုဂိၢဳလ္ျဖစ္လာတယ္။ သူ႕ရဲ႕ အၾကံသစ္ဥာဏ္သစ္ေတြက တကယ္ပဲ ထိေရာက္ပါတယ္။ ( သူက ၁၈၉၄ ဖြားျဖစ္ပါတယ္။ ၁၉၆၄ မွာ ကြယ္လြန္တယ္။) သူဟာ တကၠသိုုလ္စတက္ခ်ိန္ အသက္၁၁ႏွစ္ ၁၉၀၅ ခုုနွစ္ ကတည္းကေန ေနာက္အနွစ္ ၄၀ ေလာက္ အလုုပ္ေတြ လုုပ္ခဲ့တယ္လ ုုိ႕ ဆုုိပါတယ္။ တကယ့္ကုုိ အရွားပါးဆုုံး သတၱ၀ါၾကီးပါပဲ။ သူ႕ရဲ႕ အသြင္အျပင္နဲ႕ သူ႕ေဆးေပါ့လိပ္ၾကီးေၾကာင့္လုုိ႕ပဲ ဆုုိဆုုိ၊ သူက ဥေရာပသားတစ္ေယာက္နဲ႕ ပဲတူတယ္။ သူ႕အသံထြက္က ဥေရာပဆန္တယ္၊ သူ႕အမည္ကုုိ သူက ဗီယက္နမ္သံနဲ႕ ထြက္တယ္ – ဥပမာ ဗီယက္နမ္ လုုိ ဗီ..နာ (ဗီးးးး နာ လုုိ႕ထြက္သလုုိမ်ဴိး) ကုုိ သူ႕အမည္ ၀ီးးးးးး…နာ လိုု႕ ထြက္တယ္ေပါ့။ သူက အမွန္ေတာ့ အေမရိကန္မူရင္းအသံထြက္သမားပါ။

နည္းပညာပုုိင္းဆုုိင္ရာအေနနဲ႕ သူ႕ကုုိ မိတ္ဆက္ရရင္ေတာ့ သူက မစ္ဇူရီက ေကာင္ကေလးတစ္ေယာက္ပါပဲ။ မစ္ဇူရီအရပ္မွာ ၁၈၉၄ခုုနွစ္ ႏုုိ၀င္ဘာလ ၂၆ ရက္ဖြားပါ။ သူ႕ဖခင္က ရုုရွလူမ်ဴိး လီယုုိ တဲ့။ ကုုိလန္ဘီယာတကၠသိုုလ္မွာ ဂ်ာမန္ဘာသာသင္ၾကားသူ။ သူ႕မိသားစုုက ၁၈၉၅မွာ မက္ဆက္ခ်ဴးဆက္ ကန္းဘရစ္ကုုိ ေျပာင္းေရြ႕လာၾကတယ္။ လီယုုိ ၀ီနာ (ေနာ္ဘတ္၀ီနာ၏ ဖခင္) က တကယ့္ကုုိ ထူးခၽြန္တဲ့ပညာရွင္တစ္ေယာက္ပါ။ သိပၺံနဲ႕ သခ်ာၤ ကုုိက်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ သိထားတယ္။ ဘာသာစကား ၄၀ေလာက္နဲ႕ ေရးထားတဲ့ စာအုုပ္ေတြကုုိ ဖတ္တတ္တယ္။ ဟားဗက္မွာ ဘာသာစကားမ်ားဆုုိင္ရာေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ ပါေမာကၡအျဖစ္ အမူထမ္းခဲ့တယ္။ သူက သဘာတရားကုုိ အေလးထားသူ။ ဒါ့အျပင္ အင္ဂ်င္နီယာပညာကုုိလည္း စနစ္တက် ေလ့လာဘူးသူ။

သည္ေတာ့ သည္အေဖက သူ႕သားကုုိ ဘယ္လုုိပညာေရးမ်ဴိးကုုိ ေပးမလဲ။ ႏုုိဘတ္ အသက္၆ႏွစ္အရြယ္ထဲက ဖခင္ရဲ႕ ေလ့်က်င့္သင္ၾကားေပးမူ ေအာက္မွာ ၾကီးျပင္းလာလုုိက္တာ သူကလည္း အလုုိက် ေလ့လာလုုိက္စားခဲ့ေတာ့ မိဘေတြအတြက္ ခ်စ္စရာသားတစ္ေယာက္ျဖစ္လာတာ မဆန္းဘူးေပါ့။ သူေက်င္းစေနေတာ့ သူ႕အသိပညာက ရြယ္တူေတြထက္ ၇နွစ္ေလာက္ ေရွ႕ေရာက္ေနေရာ။ အသက္ ၁၁ႏွစ္မွာ တက္ဖ္တကၠသိုုလ္ကိုု တက္လွမ္းခဲ့ရပီ။ ၁၉၁၃ခုုနွစ္ အသက္ ၁၈နွစ္မွာ ဟားဗက္ကေပးတဲ့ သခ်ာၤဘာသာနဲ႕ သူက ေဒါက္တာဘဲြ႕ရ။ ၁၉၁၇တုုိင္ ပထမကမာၻစစ္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာ ၾကဳံေတြ႕ခဲ့ရသည့္တုုိင္ သူက ကန္းဘရစ္၊ ကုုိလန္ဘီယာ၊ ေဂါ့တီဂန္၊ ေကာနယ္၊ ကုုိဘန္ေဟဂန္ အစရွိတဲ့ တကၠသိုုလ္ေတြမွာ ေဒါက္တာပူပူေႏြးေႏြးက အလုုပ္ေတြလုုပ္ခဲ့ရာမွာ ဆင္ၾကီးေတြျဖစ္တဲ့ စိ္တ္ပညာေဗဒ-သခ်ာၤပညာရွင္ ဘာထရန္ရူဆယ္တုုိ႕၊ ဂ်ာမန္သခ်ာၤပညာရွင္ၾကီး ေဒးဗစ္ဟားဗက္တုုိ႕နဲ႕ တဲြျပီးလုုပ္ခဲ့ရပါသတဲ့။ ၁၉၁၈ခုုနွစ္ ဟာျဖင့္ ေမ်ာ္လင့္ခ်က္ကင္းမဲ့၊ စိတ္ဓါတ္က်ဆင္းဖြယ္ ကာလေတြျဖစ္ေနတာေတာ္င္ အဲသည္ မ်ဴိးခ်စ္စိတ္အျပည့္နဲ့ အဲသည္ အသက္၂၄ႏွစ္အရြယ္ ေကာင္ကေလးက ေမရီလန္းက စစ္ဘက္ဆုုိင္ရာနယ္ေျမအတြက္ သူ႕သခ်ာၤစြမး္ရည္ေတြန႕ဲ အလုုပ္အေၾကြးျပဳခဲ့ေသးတယ္။ သူ႕က စစ္လက္နက္ၾကီးေတြရဲ႕ ပစ္မွတ္ပုုိင္းဆုုိင္ရာေတြကုုိ လက္နဲ႕ အေသအခ်ာ တြက္ခ်က္ျပခဲ့ပါသတဲ့။ ၁၉၂၀ခုုနွစ္ ေဘာ့စတြန္ဟားရယ္ ဆုုိတဲ့ သတင္းစာအတြက္ ဂ်ာနယ္လစ္တစ္ေယာက္အျဖစ္ နည္းနည္းပါးပါး ၀င္လုုပ္ခဲ့ပီးတဲ့ေနာက္ အမ္အုုိင္တီမွာ သခ်ာၤဘာသာရပ္ဆုုိင္ရာ အျဖစ္ အလုုပ္၀င္လုုပ္ခဲ့ပါတယ္။

အမ္အုုိင္တီမွာ သခ်ာၤဘာသာရပ္ကုုိ အင္ဂ်င္နီယာေက်င္းသားေတြကုုိ အဓိကထား သင္ေပးတယ္။ ၀ီနာရဲ႕ သခ်ာၤဘာသာရပ္ဆုုိင္ရာ သင္ၾကားမူပုုံစံဟာျဖင့္ ဒဏာရီဆန္ဆန္ပဲလုုိ႕ ေျပာၾကဆုုိၾကတာ ၾကားဖူးပါရဲ့။ ၀ီနာ တိုုင္းတာမူ၊ ၀ီနာ လုုပ္ငန္းစဥ္၊ ၀ီနာ ညီမ ွ်ျခင္း၊ ပါလီ-၀ီနာ သီအုုိရမ္မ်ား၊ ၀ီနာ လီနီယာအီေကြးရွင္း၊ ၀ီနာ အနာလစ္ဆစ္ စသျဖင့္ စသျဖင့္။ သူက သူ႕ျမင္ျမင္သမ ွ်ဟာ သခ်ာၤၾကီးပါပဲ။ သူ႕မ်က္စိထဲ သခ်ာၤပဲျမင္ေနေတာ့တယ္။ ၁၉၂၀ နဲ႕၁၉၃၀ႏွစ္ေတြမွာ ကြန္တန္သီအုုိရီနဲ႕ပတ္သက္လုုိ႕ တုိးတက္မူေတြကိုု သူပဲ ခ်ျပခဲ့တယ္။ သူ႕အေဖာ္ေတြကေတာ့ သူလုုပ္သမ ွ် သူ႕စတုုိင္ေတြကုုိ လက္ေကာ ေခါင္းေရာ ခါၾကရပါသတဲ့။ ၀ီနာက သခ်ာၤအမွတ္အသားေတြ၊ သေကၤတေတြ၊ ဘာသာစကားေတြကေန အၾကံဥာဏ္အသစ္ေတြ ေမြးဖြားသန္႕စင္ေပးဖုုိ႕ ဒါပဲစဥ္းစားေတြးေခၚေနေတာ့တာ။

သူက နည္းနည္းေတာ့ အဲ…. မ်ားမ်ားေတာ့ ကုုိးယိုုးကားယားႏုုိင္တယ္။ မွတ္္မိသေလာက္ ေျပာရရင္ သူ႕မ်က္မွန္ၾကီးက ေတာ္ေတာ္ထူတယ္။ သည္ေတာ့ တခါတေလက် ဘယ္ဟာက ဘယ္မွာဆုုိတာ သူမသိဘူး။ (မျမင္ဘူး)။ သည္ေတာ့ ဆုုိလိုုတာက စိတ္မွန္းနဲ႕ သူက ကုုိင္တြယ္ အလုုပ္လုုပ္တယ္ေပါ့။ သူမ်ားတကာေတြ ေဟာေျပာေနခ်ိန္မွာ သူက ေဟာက္ေနတတ္တာေတာ့ လြန္တာေပါ့။ အျပီးသတ္က် သူက ႏိုုးလာပီးေတာ့ ေမးခြန္းေတြ တရစပ္ေကာက္ေမးတာမ်ဴိး။ တေန႕ကလည္း သူက စာသင္ခန္းရွိရာကုုိ ေငးေမာရင္း ေတြးရင္းေလ်ာက္လာတယ္။ နံရံတေလ်ာက္မွာ သူ႕လက္ေခ်ာင္းေလးေတြက လိုုက္ေျပးေနတယ္။ သူ႕စာသင္ခန္းတံခါးက ဖြင့္ထားတဲ့တံခါးနား ေရာက္လာတယ္။ အဲဒါကုုိ သူကဆက္ပီးအခန္းထဲက နံရံေလးဘက္အတုုိင္း အဲသည္လုုိ လက္ေခ်ာင္းေလးေတြ နံရံတေလ်ာက္ လုုိက္ပါရင္း ဆက္ေလ်ာက္သြားလုုိက္တာ တံခါးေပါက္ဆီျပန္ေရာက္လာပီး ျပန္ထြက္သြားတယ္။ သူ႕အေတြးေတြထဲ နစ္ေနပုုံမ်ား။ တခါတုုန္းကသူ႕သူငယ္ခ်င္းနဲ႕ လမ္းမွာေတြ႕တယ္။ စကားတေျပာေျပာနဲ႕ ေလ်ာက္လာၾကျပီး သူ႕သူငယ္ခ်င္းကုုိ သူက အခုုနတုုန္းက သူဘယ္ဘက္ကုုိ သြားမလုုိ႕ လုုပ္ေနတာလဲ လိုု႕ေတြ႕တုုန္းက အေျခအေနကိုု ေမးသတဲ့။ ခုုနတုုန္းကေတာ့ ဘာသာရပ္ဆုုိင္ရာ ျပခန္းကေန ထြက္လာတာလုုိ႕ဆုုိေတာ့ ၀ီနာ က “ေၾသာ္… အဲဒါ ကၽြန္ေတာ္ မနက္စာစားပီးပီလိုု႕ ဆုုိလုုိတာေပါ့“ လုုိ႕ခပ္ေၾကာင္ေၾကာင္ မွတ္ခ်က္ခ်တာမ်ဴိး လုုပ္တယ္။

ေနာက္ဆုုံးေျပာစရာတစ္ခုုကေတာ့ သူက လူေတြန႕ဲ ပတ္သက္ရင္ အေသးစိတ္မမွတ္မိတာ။ George Miller (ေဂ်ာ့မစ္လာ) (သူ႕အေၾကာင္းအရင္ အခန္းေတြမွာ ေဖာ္ျပပီး။ အေမရိကန္ စိတ္ပညာရွင္တစ္ဦး၊ စိတ္ပညာဆုိင္ရာ နယ္ပယ္တစ္ခုကို တည္ေထာင္ခဲ့သူ) က “ကၽြန္ေတာ္ ၀ီနာ နဲ႕ တဒါဇင္ေလာက္ေတြ႕ဖူးတာကုုိ သူက ကၽြန္ေတာ့္ကုုိ ေတြ႕တုိင္း တစိမ္းတစ္ေယာက္အျဖစ္ သူက ျမင္ေနတာ“ လိုု႕ ေျပာပါတယ္။ မစ္လာက အမ္အုုိင္တီမွာ ၁၉၅၀ ကာလေတြမွာ နွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ရွိခဲ့ဘူးပါတယ္။ တခါေတာ့ ၀ီနာ နဲ႕ သူ ၀ီနာ့ရုုံးခန္းမွာ ဂ်ာနယ္လစ္ တစ္ေယာက္နဲ႕ ေတြ႕ေပးဖုုိ႕ကိစၥေၾကာင့္ ဆုုံၾကတယ္။ ဂ်ာနယ္လစ္နဲက ၀ီနာဟာ တရုုတ္ဘာသာနဲ႕ အတုုိင္အေဖာက္ညီေျပာၾကဆုုိၾကတယ္။ ၀ီနာ ကသူ႕ဖခင္ရဲ႕ ဘာသာစကားေလ့လာမႈအေမြကုုိ ရထားတယ္ေလ။ သူကိုုယ္တုုိ္င္ ဘာသာ ၁၃မ်ဴိး တတ္ထားတယ္။ ၂မိနစ္ ၃မိနစ္ေလာက္အၾကာ ရုုတ္တရက ္၀ီနာ က မစ္လာဘက္ကိုုလွည့္ပီး “ခင္ဗ်ား ဘယ္သူလဲ“ လုုိ႕ေမးတယ္။ မစ္လာ ကေတာ့ ဘာမွမေျပာပဲ ထြက္သြားလုုိက္ပါတယ္။

၀ီနာက လူေတြရဲ႕ အၾကိဳက္ေတာ့ မဟုုတ္ဘူး။ သူက သူ႕ပုုံစံနဲ႕သူ နံမယ္ၾကီးတာ သခ်ာၤဘာသာပညာရွင္ တစ္ေယာက္လုုိ လူသိမ်ားတာ။ ၀ီနာဟာ သူ႕သူငယ္ခ်င္းေတြနဲ႕ သိပၺံပညာဆုုိင္ရာ အျငင္းပြားမူေတြမွာ ျငင္းခုုန္တတ္တယ္။ ဒါ့အျပင္သူ႕မွာ လူပုုဂၢိဳလ္ေရးဆုုိင္ရာ တုုိက္ခုုိက္မူေတြလည္း ရွိတတ္တယ္။ သူ႕မိတ္ေဆြေဟာင္း ပက္စီမာစာနီ ကေျပာရာမွာ “ ၀ီနာ ဟာ ယဥ္ေက်းပီး အသည္းနွလုုံး ႏူးညံ႔့သူတစ္ေယာက္ပါပဲ “ လုုိ႕ဆုုိပါတယ္။ “ဒါေပမယ့္ တခါတရံ သူ႕မွာ စိတ္ထိခုုိက္လြယ္၊ စိတ္ပူပန္လြယ္၊ အတၱန႕ဲခံစားခ်က္ ျပင္းထန္ သူတစ္ေယာက္လုုိ တုုန္႔ျပန္တတ္တယ္“ ။

ခပ္တုုိတုုိဆက္ရရင္ ၀ီနာ ဟာ ၁၉၄၀မွာ အမ္အုုိင္တီသခ်ာၤ ဆိုုပီး ပုုံစံေျပာင္းပစ္လုုိက္နိုုင္ခဲ့တယ္။ သည္ေတာ့ ဒုုတိယကမာၻစစ္ ကန္ဘရစ္ဟာျဖင့္ ထူးျခားတဲ့ ပုုံစံသစ္နဲ႕ တည္ရွိေနျပီး အလုုပ္အေကၽြးျပဳႏုုိင္ခဲ့တယ္ေပါ့။ လူေတြဟာ ၀ီနာ ရဲ႕အၾကံသစ္ဥာဏ္သစ္ ေတြကေနျပီး အတူတကြ ေျပာဆုုိ ေဆြးေႏြး အၾကံေပး ေနထုုိင္ အသက္ဆက္ခဲ့ၾကပါတယ္။

စစ္အျပီးမွာ ၀ီနာ ရဲ႕“စူပါေဆြးေႏြးပဲြမ်ား“ ဟာ ခ်က္ခ်င္းဆုုိသလိုု ဆင္ႏြဲခဲ့တယ္။ “ညစာစားခ်ိန္ စကားလက္ဆုုံ အခ်ိန္ဟာျဖင့္ အေရာင္အေသြးစုုံတဲ့ အခ်ိန္ပါပဲ။ တက္ေရာက္လာတဲ့ ဧည့္သည္ေတြဟာ စိတ္၀င္တစား နဲ႕စိတ္ပါလာၾကတယ္“ လုုိ႕ (ဂ်ယ္ရီ၀က္စနာ) ကေျပာပါတယ္။ ညစာစားပီးေတာ့ သူ (၀ီနာ) က သူ႕အလုုပ္နဲ႕ ပတ္သက္ပီး ဘယ္သူမဆုုိ ၀င္ေရာက္ ေျပာဆုုိ ေဆြးေႏြးဖုုိ႕ အခုုလုုိေျပာတယ္။ အဲသည္ အခြင့္အေရးေပးရတာဟာ လြယ္ေတာ့မလြယ္ဘူး။

“စကားေတြကုုိ ခပ္တုုိတုုိပဲ ေျပာၾကဖုုိ႕ ေမ်ာ္လင့္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေျပာတဲ့သူက ျပီးေအာင္ၾကိဳးစားျပီး ေျပာေနခ်ိန္အတြင္း ၀င္ေရာက္ျဖတ္ေျပာတာ၊ ေဆြးေႏြးတာ၊ အျငင္းအခုုန္လုုပ္တာေတြလည္း ရွိႏုုိင္ပါတယ္။ သည္ေတာ့ တခ်ဴိ႕အုုပ္စုုေတြလည္း ညသန္းေခါင္ေလာက္က် ထျပန္တာမ်ဴိး ျဖစ္နုုိင္တယ္။ တခါတေလ အျပင္းအထန္ ျငင္းခုုန္မယ္၊ ဒီေန႕ျပီးရင္လည္း ျပီးႏုုိင္မယ္၊ ျပီးခ်င္မွလည္း ျပီးမယ္လုုိ႕ ျမင္ႏုုိင္ပါလိမ့္မယ္။ ဥပမာဗ်ာ – ဒစ္ဂ်စ္တယ္ကြန္ျပဴတာေတြနဲ႕ လူ႕ဥေႏွာက္ ကဲြျပားျခားနားမူေတြ အေၾကာင္း ေဆြးေႏြးၾကတဲ့အခါ မျပီးႏုုိင္တာမ်ိဴးေပါ့။”

ေဟာ …. လစ္ …. (သည္စာအုုပ္ရဲ႕ ဇာတ္လုုိက္ျဖစ္တဲ့ လစ္ကလီဒါ၊ အခုုမွ သူ႕နံမယ္ ေတြ႕ရပီ။) လစ္ က စတီဗင္၊ မစ္လာတုုိ႕နဲ႕ တဖဲြ႕တည္း၊ Psycho -Acoustics Lab ( စိတ္ပညာေဗဒ- ေရဒီယုုိအသံလွဴိင္း ဓါတ္ခဲြခန္း ) ကသူေတြနဲ႕အတူ သူလည္း အဲသည္ ထဲမွာ ပါတယ္။ ဂ်ယ္ရီ ၀က္စနာ က လစ္ဟာ အဲသည္အုုပ္စုုထဲမွာ အရပ္ရွည္ရွည္ ကလန္ကလားနဲ႕၊ သူက အျငင္းလည္း သန္တယ္ လုုိ႕ အမွတ္တရ ေျပာျပတယ္။ ကုုိကာကိုုလာပုုလင္းကုုိ လက္တစ္ဖက္က ကိုုင္လုုိ႕ သူ႕ပုုံစံက အခုုထိ မ်က္စိထဲ ျမင္ေနမိတုုန္း။ လစ္က လူနဲ႕ စက္ပစၥည္းဆုုိတဲ့ ဆက္သြယ္ခ်က္ေတြကုုိ သိပ္ကုုိ စိတ္၀င္တစား စဥ္းစားေတြးေခၚတတ္သူပါ။ သူကလည္း တျခားသူေတြလုုိပဲ ၀ီနာရဲ့ ေဆြးေႏြးေျပာဆုုိခ်က္ေတြကုုိ ေသခ်ာ နားေထာင္ျပီး လုုိက္ပါခံစားတတ္သူပါ။ သည္ေတာ့ သူုတုုိ႕နွစ္ေယာက္ရဲ႕ ဆက္သြယ္ခ်က္က အဲသည္အျမင္ေတြၾကားထဲ ေနမွာေပ့ါ။

“ေခတ္တစ္ေခတ္ရဲဲ႕ နည္းပညာ ဟာ အဲသည္ေခတ္က အေတြးအျမင္ေတြကုုိ ေရာင္ျပန္ဟတ္ပါတယ္“ လုုိ႕ ၀ီနာ ကစစ္ၾကီးအျပီးမွာ ခပ္တုုိတုုိ မွတ္ခ်က္ခ်ခဲ့ပါတယ္။ ဥပမာနဲ႕ ရွင္းေအာင္ေျပာရရင္ ၁၇ရာစုုနဲ႕ ၁၈ ရာစုု ၾကား သိပၺံပညာ ေတာ္လွန္ေရးအတြင္းမွာ ဂါလီလီယုုိ၊ ကတ္ပါလာ၊ နယူတန္ တုုိ႕ဟာ ေခတ္သစ္သိပၺံပညာရပ္ရဲ႕ အေျခခံ အုုတ္ျမစ္ကုုိ ခ်ေပးခဲ့တယ္၊ ၁၇ ရာစုု ေတြးေခၚပညာရွင္ ရေနးေဒးကား က အပင္ေတြ တိရစာၦန္ေတြရဲ႕ အတြင္းပုုိင္းတည္ေဆာက္မူကုုိ တင္ျပပုုံေဖာ္ေပးခဲ့တယ္။ တဖန္ ၁၉ ရာစုု စက္မူေတာ္လွန္ေရးမွာ နည္းပညာ ဆုုိတဲ့ အဓိပၺါယ္သတ္မွတ္ခ်က္ ဟာ ေရေနြးေငြ႕သုုံးအင္ဂ်င္ကေန အပူကုုိထုုတ္ပီး စြမ္းအင္ထုုတ္တဲ့ သေဘာေတြ ပါလာတယ္။ အဲသည္လုုိနဲ႕ သိပၺံပညာရပ္ဟာ တေျဖးေျဖးနဲ႕ ဇီ၀ေဗဒ၊ အပူေဗဒ၊ စက္မူေဗဒ ဆုုိပီး ေျပာင္းလဲ တုုိးတက္လာတာ မ်က္ျမင္ပါပဲ။

အခုု ၂၀ ရာစုုမွာေတာ့ တဲ့ … ၀ီနာ ကဆက္ေျပာပါတယ္။ ေတာ္လွန္ေရးအသစ္တစ္ခုုကိုု စဖုုိ႕ လမ္းစကုုိ ျမင္ေနရပါပီတဲ့။ ဒါေပမယ့္တဲ့ ေရေႏြးေငြ႕ တုုိ႕ဘာတုုိ႕လုုိေတာ့ မဟုုတ္ပါဘူး တဲ့။ နည္းပညာ တုုိးတက္ေျပာင္းလဲမူ လုုိ႕သူက ေခၚလုုိက္ပါတယ္။ ေခတ္သစ္၊ အနာဂတ္ ဆိုုတာကုုိ လမ္းျပေပးမယ့္ ၊ မိမိ ပတ္၀န္းက်င္ကိုု သာမက၊ ကမာၻၾကီးကိုု ပါ တုုိ႕ထိႏုုိင္မယ့္ နည္းပညာပါ တဲ့။ ေခတ္ကုုိ လမ္းျပေပးမယ့္ ပတ္၀န္းက်င္အသစ္တစ္ခုု တဲ့။ “ က်ဴပ္တုိ႕ေျပာေနတဲ့ အဲသည္ စက္ပစၥည္းဟာ စိတ္ကူးယဥ္သက္သက္ မဟုုတ္ပါဘူး။ အနာဂတ္အတြက္ ေမ်ာ္လင့္ခ်က္ေပးေနတာလည္း မဟုုတ္ပါဘူး။ အဲသည္စက္ပစၥည္းက အလုုိအေလ်ာက္ တြက္ခ်က္ေပးမယ္၊ အလ်င္အျမန္ကုုိ တြက္ခ်က္ေပးမယ္၊ ဥပမာဗ်ာ … ဘယ္လုုိေျပာရမလဲ…. စက္မႈနည္းပညာအသစ္ေပါ့။“

သူက “အဲဒါကုုိ အသိဥာဏ္မရွိတဲ့သတၱ၀ါ လိုု႕ပဲေခၚေခၚ၊ စက္ပစၥည္းလုုိ႕ပဲ ေခၚေခၚ ေပါ့၊ ေခၚခ်င္သလုုိေခၚ။“ လုုိ႕သူက ျဖည့္ေျပာလုုိက္ပါေသးတယ္။ ဆက္သြယ္ေရး၊ အဖဲြ႕အစည္း၊ သတင္းအခ်က္အလက္၊ အရာ၀တၱဳ၊ စြမ္းအင္၊ လုုပ္ေဆာင္မႈစတာေတြဟာ အသက္မရွိတဲ့ အရာေတြပဲ လိုု႕သူက ေကာက္ခ်က္ခ်တယ္။ အဓိက ကေတာ့… အင္း…. ဆက္သြယ္ေရးကြန္ယက္နဲ႕ ထိမ္းခ်ဴပ္မႈ …. သူ႕စက္ပစၥည္းက အဲသည္လိုုမ်ဴိး။ (အဲသည္တုုန္းက သူေျပာတာေတြ ဘယ္သူမွ နားလည္ပုုံမရပါဘူး။ လစ္ ကလဲြလိုု႕ေပါ့။ အဲဒီဘာမွန္းမသိတာေတြကိုု သူက အေကာင္အထည္ေဖာ္ျပမွာ။)

၀ီနာက သူ႕စိတ္ကူးေတြကုုိ လစ္နဲ႕ တျခားေသာ သူ႕လိုု ေကာင္ေတြကုုိ တေပ်ာ္တပါးၾကီး ေျပာဆုုိ ရွင္းျပ နားေထာင္ၾက။ အတိုုခ်ဴပ္ေျပာရရင္ “ေအာ္တုုိမစ္တစ္ ကြန္ျပဴတာ“ ဆုုိတဲ့ ယေန႕ေခတ္ အေရးပါဆုုံး ျဖစ္လာမယ့္ စက္ပစၥည္း ဆိုုတာဆီကုုိ ဦးတည္သြားေနၾကတဲ့ လမ္းတစ္ခုုကုုိေဖာက္ေနၾကတာ ျဖစ္မွာေပါ့။ အဲသည္နည္းပညာကိုု ၁၉၂၅ခုုႏွစ္ေတြကတည္းက ေနစလုုိ႕ ၊ အမ္အုုိင္တီမွာ သူ႕စိတ္ကူးေတြကုုိ အေကာင္အထည္ေဖာ္လုုိ႕၊ လွ်ပ္စစ္အင္ဂ်င္နီယာ နည္းပညာဌာနက ပါေမာကၡ Vannwvar Bush (ဗာနက္ဗာ ဘြတ္ခ်္) နဲ႕ သူတုုိ႕ေတြနဲ႕ ေတြ႕ဆုုံဖုုိ႕ ျဖစ္လာတယ္။

(အဲသည္မွာ မစ္ဇူရီကေကာင္ကေလးမ်ား အခန္း အဆုုံးသတ္ပါတယ္။ မစ္ဇူရီကေကာင္ကေလးမ်ား Missourri Boys ဆုုိတဲ့အခန္းတစ္ခုုလုုံး ပီးပါပီ။ ေနာက္တစ္ခန္းကုုိ ကူးပါမယ္။ သည္ေတာ့ စိတ္၀င္စားရင္ ဆက္ဘာသာျပန္မယ္။ စိတ္၀င္စားစရာေကာင္းရင္ ေကာင္းသလိုုေပါ့။ )

ဂ်ဴနီယာ၀င္း

Monday, February 4, 2019

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အယ္ဒီတာမ်ား



ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အယ္ဒီတာမ်ား


(အေတြးအျမင္မဂၢဇင္း၊ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၀၁၉) မိုးမခ၊ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၊ ၂၀၁၉

(”Journalism“ (သတင္းစာပညာ) လုုိ႕အမည္ေပးထားတဲ့ စာအုုပ္ကုုိ James Glen Stovell (ဂိ်မ္းစ္ ဂလန္ စတုုိဗယ္) ကေရးပါတယ္။ အခုု သူေရးထားတာေတြထဲက စိတ္၀င္စားမယ့္ အေၾကာင္းအရာမ်ားကိုု သင့္ေလ်ာ္သလုုိ ဘာသာျပန္ေပးထားတာပါ။ စာေရးသူျဖည့္စြက္ထားတာေတြကိုု ကြင္းစကြင္းပိတ္နဲ႕ လုုပ္ေပးထားပါတယ္။)

(‘၂၁ရာစု ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္’အမည္နဲ႕ ပထမပုုိင္း ဘာသာျပန္စာအုုပ္ ထြက္တယ္။ အခုု တင္ဆက္ထားတာေတြက စာအုုပ္ထဲမပါပါဘူး။ ဒုုတိယအပုုိင္းေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ အယ္ဒီတာေတြ အေၾကာင္း ပါ။ သူဆုုိလုုိတဲ့ အယ္ဒီတာဆုုိတာ သတင္းေအဂ်င္စီေတြ၊ သတင္းလုုပ္ငန္းေတြနဲ႕ ဆုုိင္တဲ့ အယ္ဒီတာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ သုုိ႕ေသာ္ အယ္ဒီတာေတြရဲ႕ သေဘာသဘာ၀ေတြကေတာ့ အတူတူပါပဲ ဆုုိတာ ေတြ႕ရပါတယ္။)

( အယ္ဒီတာ ဆုုိတာ … တဲ့။ )

၁။ အယ္ဒီတာ – သတင္းလုပ္ငန္းမွာ တာ၀န္ရွိဆုုံးပုဂိၢဳလ္ျဖစ္ပါတယ္။ သူက ဌာနၾကီးတစ္ခုလုံး လည္ပတ္မူကို တာ၀န္ယူရပါတယ္။ အယ္ဒီတာမ်ားဟာ ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္လုပ္ငန္းစဥ္ ရဲဲ႕ အဓိက ကုိင္တြယ္သူလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ (ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္ journalism ကုုိ သတင္းစာပညာ လုုိ႕ တုုိက္ရုုိက္ဆိုုရပါမယ္။ အဲသည္ထဲမွာ သတင္းစာ၊ မဂၢဇင္း၊ ဂ်ာနယ္၊ စာေစာင္၊ သတင္းလုုပ္ငန္းနဲ႕ဆုုိင္တဲ့ မီဒီယာမ်ား၊ သတင္းထုုတ္လႊင့္မူမ်ား အကုုန္ပါပါတယ္။ အဲသည္ဌာန အသီးသီးေတြမွာ အယ္ဒီတာအျဖစ္ တာ၀န္ယူလုုပ္ေဆာင္ေနသူေတြကုုိ ရည္ညႊန္းပါတယ္။ အခုုသည္အပိုုင္းမွာ တင္ျပတဲ့ အယ္ဒီတာ ဆုုိတာက သတင္းလုုပ္ငန္းပိုုင္း ကုုိ အဓိက ရည္ရြယ္ထားပါတယ္။)

၂။ ေကာ္ပီအယ္ဒီတာ – သတင္းေထာက္ေတြ၊ တျခားေသာအယ္ဒီတာေတြ ေရးသားတာေတြကုိ စီစစ္ရတဲ့ အဓိကပုဂၢိဳလ္ပါ။ သူတုိ႕မွာ က်ယ္ျပန္႕တဲ့ အသိပညာရွိထားရမယ္။ ဘာသာစကားအသုံးျပဳပုံေတြကုိ နားလည္ သုံးတတ္ရမယ္။ (ေကာ္ပီအယ္ဒီတာ ဟာ အယ္ဒီတာေလာက္ေတာ့ ၾသဇာမေညာင္းဘူးလုိ႕ ေနာက္ပုိင္း သူ ေရးသားထားတာေတြအရ ယူဆပါတယ္။ အယ္ဒီတာတစ္ေယာက္ျဖစ္ခ်င္ရင္ ေကာ္ပီအယ္ဒီတာ အဆင့္တစ္ခုုကိုု ေက်ာ္ျဖတ္ရပါတယ္။)

၃။ အယ္ဒီတာမ်ားဟာ သတင္းေထာက္ေတြနဲ႕ ယုံၾကည္မူ တည္ေဆာက္ထားရမယ္။ တစ္ဦးအေပၚတစ္ဦး စိတ္ခ်င္းဆက္ေနသလုိ နားလည္မူ ယုံၾကည္မူေတြ ရွိထားရမယ္။ သတင္းေထာက္မ်ားဟာ အယ္ဒီတာရဲ႕ အလုပ္ပုိင္းဆုိင္ရာ ကၽြမ္းက်င္မူ၊ ေထာက္ပံ့မူအေပၚမွာ အားထားသင့္တဲ့ အေနအထားမ်ဴိးနဲ႕ ေနရပါတယ္။

၄။ အယ္ဒီတာမ်ားဟာ သတင္းလုပ္ငန္းမွာ တာ၀န္ရွိသူျဖစ္သလို၊ သတင္းကို စားသုံးသူ ပရိသတ္ေတြအေပၚမွာလည္း တာ၀န္ရွိပါတယ္။ သည္လုိ ပရိသတ္ေတြကို အေကာင္းဆုံးသတင္းေတြကုိ ေပးရမယ္ ဘယ္လုိေပးရမလဲ ဆုိတာ သူတုိ႕တာ၀န္ျဖစ္ပါတယ္။

၅။ အယ္ဒီတာေတြရဲ႕ ရုိးသားေျဖာင့္မတ္မူ၊ သတင္းနယ္ပယ္ဆုိင္ရာမွာ အသိပညာရွိမူေတြဟာ သတင္းလုပ္ငန္းၾကီး ရဲ႕အဆင့္အတန္းကုိ ေရာ၊ နံမယ္ကိုပါ ကုိယ္စားျပဳလ်က္ရွိေနပါတယ္။

မီဒီယာေလာက၏ အေရးအၾကီးဆုံးအလုပ္
ယေန႕မီဒီယာ ေလာကမွာ အယ္ဒီတာထက္ အလုပ္ပုိမ်ားတဲ့သူ၊ အေရးၾကီးတဲ့ အလုပ္ဟာျဖင့္ မရွိေတာ့ပါဘူး။ အယ္ဒီတာေတြက စာေရးဆရာေတြ ထက္ေတာင္ တာ၀န္ၾကီးပါသတဲ့။ (သည္ေနရာမွာ စာေရးဆရာ ဆုုိတာ အမ်ား သိထားနားလည္ထားတဲ့ ၀တၱဳေရးတဲ့သူ၊ ကဗ်ာဆရာ၊ စာေရးဆရာ ဆုုိတဲ့အဓိပၺါယ္ေတြ အျပင္ သတင္းေရးသားသူေတြ ပါပါတယ္။ သည္အပုုိင္းမွာ သတင္းကုုိ စီကာပတ္ကုုံး လူနားလည္ေအာင္ ေရးသားတင္ျပသူေတြ ကုုိ စာေရးဆရာေတြလိုု႕ ကင္ပြန္းတပ္ထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ သူတုုိ႕ကုုိ writer – ရုုိက္တာ – စာေရးသူေတြ- စာေရးဆရာေတြ- လုုိ႕ေခၚပါတယ္။ အခုုေနာက္ပိုုင္းမွာ စာေရးဆရာ လုုိ႕ေခၚထားတာေတြကုုိ ေတြ႕ရင္ သတင္းနဲ႕ဆုုိင္တဲ့ စာေရးဆရာေတြလုုိ႕ နားလည္ေပးဖုုိ႕ ၾကိဳတင္ေျပာထားပါရေစ။)

သတင္းေထာက္ေတြ၊ သတင္းေရးဆရာေတြရဲ႕ အလုပ္ေတြရဲ႕တာ၀န္ဆုိတာ အယ္ဒီတာေတြ အိပ္ေနသေလာက္ပါပဲ။ အယ္ဒီတာေတြဟာ သတင္းစားသုံးသူ ပရိသတ္ေတြနဲ႕ သတင္းထုတ္လုပ္မူေတြကုိ ေကာင္းေကာင္းၾကီးနားလည္း ခ်ည္းကပ္တတ္ရပါတယ္။ အယ္ဒီတာမ်ားဟာ ဘာသာစကားေတြ နားလည္ထားပီး ထုတ္လုပ္မူပုိင္းဆုိင္ရာ ဥပေဒသေတြ၊ စတုိင္ေတြကု ိသိထားရပါတယ္။ သူတုိ႕က ဦးေဆာင္ႏုိင္ရမယ္၊ ေခ်ာ့တတ္ ေပါင္းတတ္ရမယ္၊ အယ္ဒီတာေတြဟာ သူတုုိ႕ဆီ သတင္းေရးသားေပးပုုိ႕တဲ့ စာေရးဆရာေတြကုိ လည္း အလုပ္ေကာင္းေကာင္း ခုိင္းတတ္ရပါမယ္။

အယ္ဒီတာမ်ားဟာ သတင္းအဖဲြ႕အစည္းေတြ တင္ျပတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ဆုိင္ရာ လုပ္ငန္းစဥ္ေတြကုိ နားလည္ရမယ္။ သူတုိ႕က သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ တစ္ခုနဲ႕တစ္ခု ဆက္စပ္ေနမူေတြကုိလည္း ခ်က္ဆုိ နားခြက္က မီးေတာက္ဆုိသလို အကင္းပါးေနဖုိ႕ လုိပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ယခုလက္ရွိနဲ႕ ဒိအရင္က အျဖစ္အပ်က္ေတြကုိလည္း မွတ္မိတဲ့ မွတ္ညဏ္ေကာင္းရတယ္။ ဒါမွလည္း အေျခအေနကို သုံးသပ္တတ္မယ္၊ ဆုံးျဖတ္တတ္မယ္၊ ယခုလက္ရွိအျဖစ္အပ်က္က အမွန္အကန္ တကယ့္ ပုံစံကုိ ေဖာ္တတ္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္ ဆုိတဲ့ သတင္းစာပညာပုိင္းဆုိင္ရာ အေျခအေနမ်ားကို ႏွဴိက္နွဴိက္ခၽြတ္ခၽြတ္ တူးေဖာ္ထားပီး အယ္ဒီတာေတြရဲ႕ သေဘာသဘာ၀အတုိင္း တိက်ျပတ္သားမူ၊ လုပ္ငန္းဆက္သြယ္မူနဲ႕ ေရွ႕ေလ်ာက္ ဘာဆက္လုပ္ရမယ္ ဆုိတာေတြကုိ အၾကမ္းအားျဖင့္ ဆုံးျဖတ္ႏုိင္စြမ္းရွိရပါမယ္။ သူတုိ႕က ပရိသတ္ရဲ႕ ယုံၾကည္မူနဲ႕ သတင္းအားထားမူေတြ အေပၚမွီခုိေနပါတယ္။

(သည္ေတာ့ တုိတုိေျပာရရင္) အယ္ဒီတာေတြဆုိတာ မဂၢဇင္းမွ၊ သတင္းစာမွ မဟုတ္ပါဘူး။ သူတုိ႕ကိုိ တစ္ခုုခုရဲ႕ အယ္ဒီတာ လုိ႕ေခါင္းစဥ္တပ္ လုိက္တာနဲ႕၊ ေခၚေ၀ၚလုိက္တာနဲ႕ အယ္ဒီတာရဲ႕ အရည္အခ်င္းေတြ အရည္အေသြးေတြ အကုန္လုံးပါသြားေတာ့တာပါပဲ။ အဲသလုိ ပါ၀ါရွိတယ္ေပါ့။ သတင္းေခတ္ဆုိတာ သူတို႕မပါပဲ ဘာမွ အလုပ္မျဖစ္ပါဘူး။

အယ္ဒီတာဆုိတာ ဘယ္သူလဲ
ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္ ေခတ္မွာ အယ္ဒီတာဆုိတာ သတင္းအဖဲြ႕အစည္းရဲ႕ ေခါင္းေဆာင္ျဖစ္ပါတယ္။ လုပ္ငန္း ေသးေသးေလးကေန လုပ္ငန္းၾကီးတုိင္ အဲသလုိပဲ သတ္မွတ္ပါတယ္။ တခ်ဴိ႕ေသာ ထုတ္လုပ္သူေတြကေတာ့ သူတုိ႕ကို “ေထာက္ပံ့ကူညီေပးသူ အယ္ဒီတာမ်ား“ လုု႕ိဂုုဏ္တင္ပီး ေခၚၾကပါတယ္။ အမွန္ေတာ့ သူတုိ႕က အဲသေလာက္ၾကီးေတာ့ မဟုတ္ၾကပါဘူး။

(သည္ေနရာမွာ ျဖတ္ေျပာရရင္ ထုုတ္လုုပ္သူ ဆုုိတာ သတင္းစာထုုတ္လုုပ္သူ၊ သတင္းလုုပ္ငန္း ထုုတ္လုုပ္သူ ေတြကုုိ ေခၚပါတယ္။ ကုုမၼဏီပိုုင္ရွင္ သေဌးေပါ့။ သတင္းလုုပ္ငန္း လည္ပတ္ေစဖုုိ႕ ပုုိက္ဆံထုုတ္ေပးသူေပါ့။ သူက ေကာင္းေပ့ေတာ္ေပ့ ဆုုိတဲ့ အယ္ဒီတာကိုု ငွားထားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတုုိ႕သတင္းလုုပ္ငန္း ေအာင္ျမင္ဖုုိ႕ဆုုိရင္ အယ္ဒီတာေကာင္းေကာင္း ခန္႕ထားရတယ္ေပ့ါ။)

သည္ေတာ့ ေျပာရရရင္ အမ်ားအားျဖင့္ သူတုိ႕ကုိ အယ္ဒီတာခ်ဴပ္ လုုိ႕နံမယ္တပ္ပီး ေခၚေ၀ၚၾကတယ္။ သူ႕ေအာက္မွာ အမည္မ်ဴိးစုုံတပ္ထားတဲ့ အယ္ဒီတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။ ဌာနတစ္ခုုခုု ရဲ႕ ေနရာမွာ အယ္ဒီတာအျဖစ္လုုပ္ေနတယ္လိုု႕ အမည္တပ္လုုိက္တယ္ဆုုိတာက သူသည္ ထုုိ ဘာသာရပ္အတြက္ တာ၀န္ရွိသူ လုုိ႕ေခၚလုုိက္တာပါပဲ။စီမံခန္႕ခဲြမူ အယ္ဒီတာ၊ အားကစား အယ္ဒီတာ စသျဖင့္ စသျဖင့္။ သူက အဲသည္ေနရာနဲ႕ သက္ဆုုိင္သမ ွ်အတြက္ တာ၀န္ဟူသမ ွ် ယူေပေတာ့ ဆုုိတဲ့သေဘာ။

အခုု သတင္းထုုတ္လုုပ္ေရး မွာ အယ္ဒီတာမ်ားလိုု႕ ဆုုိလုုိက္ေတာ့ သတင္းအယ္ဒီတာမ်ား၊ အားကစားဆုုိင္ရာ အယ္ဒီတာမ်ား၊ အလုုပ္စီးပြားေရး ဆုုိင္ရာ အယ္ဒီတာမ်ား၊ ဘ၀တက္လမ္းဆုုိင္ရာ အယ္ဒီတာမ်ား၊ ဂရပ္ဖစ္ဆုုိင္ရာ အယ္ဒီတာမ်ား၊ ဓါတ္ပုုံ အယ္ဒီတာမ်ား ဆုုိျပီး ထြက္လာတာပါပဲ။ သူတုုိ႕ဟာ သတင္းေထာက္ေတြနဲ႕ သူတိုု႕လုုိအယ္ဒီတာေတြ အားလုုံးနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ တာ၀န္အျပည့္ ယူထားရပါတယ္။ သူတုုိ႕ထမ္းေဆာင္ေနတဲ့ ဧရိယာ နယ္ပယ္အတြင္းမွာ တိက်တဲ့ တုုိက္ရုုိက္ဆက္ႏြယ္ေနတဲ့ သတင္းေတြကုုိ ကုုိင္ထားပါတယ္။ အဲသည္အယ္ဒီတာ တစ္ေယာက္ခ်ငး္မွာလည္း အယ္ဒီတာအရည္အခ်င္းေတြ အျပည့္အ၀ရွိေနရပါတယ္။

အယ္ဒီတာမ်ားရဲ႕ သေဘာသဘာ၀မ်ား
အယ္ဒီတာေတြဟာ ပါးနပ္ရမယ္၊ စူးရွထက္ျမက္တဲ့ စိတ္ရွိရမယ္။ အခ်က္အလက္ေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ သူတုုိ႕က ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္း အသုုံးခ်တတ္၊ ျမင္တတ္ရမယ္။ သမုုိုုင္းေၾကာင္းေတြကုုိလည္း သိထားပီး စာေပပညာကုုိလည္း ႏွ႔ံစပ္ေနရမယ္။ သဒၵါပုုိင္းဆုုိင္ရာ (သည္ေနရာမွာ အဂၤလိပ္စာ ဘာသာသဒၵါကုုိ ဆုုိလုုိပါတယ္။ ျမန္မာဘာသာအရဆုုိရင္ စာလုုံးေပါင္း သတ္ပုုံ သဒၵါ ေတြ အကုုန္ပါမယ္) နဲ႕ စကားလုုံး အျဖတ္အေတာက္ ေတြကုုိလည္း ေသေသခ်ာခ်ာ တတ္သိနားလည္ ထားဖုု႕ိလုုိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဂၤလိပ္စာ စာလုုံးေပါင္းေတြကုုိ ေတာ့ အကုုန္ ကၽြမ္းကၽြမ္းက်င္က်င္ သိထားဖုုိ႕မလုုိပါဘူး။ ျဖစ္တတ္တဲ့ အမွားေတြကုုိ ေလာက္ သိထားရင္ေတာ္ပါပီ။

အယ္ဒီတာမ်ားဟာ လူမူ ဆက္ဆံေရးမွာမရွိမျဖစ္ လုုိအပ္တဲ့ လူမူေရးသေဘာတရားနဲ႕ ပထ၀ီ၀င္အေနအထား (အဲဒါက ၾကည့္ရတာေတာ့ ဘယ္ေနရာေဒသမွာ ဘာျဖစ္တယ္ ဆုုိတာနဲ႕ ေျမပုုံကုုိ ျမင္တတ္ေနရမယ့္သေဘာထင္ပါတယ္ အခုုေခတ္ေတာ့ ဂူးဂဲလ္ မက္ ေပါ့။) ေတြကုုိ သိထားသင့္ပါတယ္။ ဘယ္ေနရာမွာ အခ်က္အလက္ ေတြ သတင္းေတြရမယ္ ဆုုိတာကုုိ သိထားရပုုံဟာ သတင္းေထာက္ေတြလုုိပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အခ်ိန္ေတြ ဘယ္ေလာက္ကုုန္ကုုန္ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြရဖုုိ႕ဆုုိ ေပးဆပ္ဖုုိ႕ အသင့္ျဖစ္ေနရပါတယ္။

အယ္ဒီတာမ်ားဟာ သူတုုိ႕စားပဲြေပၚေရာက္လာတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြမွန္သမွ်ကုုိ နားမလည္ရင္ နားမလည္သလုုိ ေမးခြန္းထုုတ္မယ္၊ အမွားရွာမယ္။ သတင္းတစ္ပုုဒ္ကုုိ သူတိုု႕နားမလည္ဘူးဆုုိတာဟာ သတင္းဖတ္သူအနည္းငယ္လည္း နားမလည္ေလာက္ပါဘူး ဆုုိတဲ့သေဘာျဖစ္ပါတယ္။ အယ္ဒီတာေတြလည္းပဲ အနည္းနဲ႕အမ်ားေတာ့ လူတုုိင္းနားလည္တာမ်ဴိးကုုိ နားမလည္တာမ်ဴိးလည္း ျဖစ္တတ္တာပါပဲ။ ဒါေလးေတာင္ မသိဘူးလားလိုု႕ တဖက္သားက ျမင္တာမ်ဴိးမျဖစ္ေအာင္ ဂရုုစိုုက္ဖုုိ႕ေတာ့ လိုုပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ သူတုုိ႕ရဲ႕ ထူးျခားတဲ့ အသိပညာဆုုိတာက သတင္းဖတ္သူေတြရဲ႕ အျမင္၊ စိတ္ပိုုင္းဆုုိင္ရာကုုိ သိေနရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ သည္ေတာ့ ဘယ္သတင္းဟာျဖင့္၊ ဘယ္စာဟာျဖင့္ ဆုုိပီး လူေတြသိခ်င္တယ္၊ မသိခ်င္ဖူး၊ စိတ္မ၀င္စားဖူး ဆုုိတာကုုိ သူတုုိ႕က ကၽြမး္က်င္စြာ ဆုုံးျဖတ္တတ္ရပါတယ္။ ဒါဟာ ထုုတ္လုုပ္ေရးေအာင္ျမင္မူ အတြက္ အေရးပါတဲ့ စိတ္ဓါတ္ဆုုိင္ရာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေနာက္ဆုုံးတစ္ခ်က္ကေတာ့ အယ္ဒီတာေတြရဲ႕ အေတြ႕အၾကဳံဟာ ရင့္က်က္ေလ အယ္ဒီတာေကာင္းျဖစ္ေလ ပါပဲ။ သည္ေတာ့ အယ္ဒီတာ ျဖစ္ခ်င္ၾကတဲ့ ယေန႕ေခတ္လူငယ္ေတြ အေနနဲ႕ ကိုုယ့္ရဲ႕ အရည္အခ်င္းကိုု ေသြးပီးရင္းေသြးေနရမယ္၊ အသိပညာကုုိလည္း ဆဲြဆန္႕ႏုုိင္သမ ွ် ဆဲြဆန္႕ေနရမယ္၊ အရည္အခ်င္းကိုုလည္း တုုိးတက္ေအာင္ ရယူပီးရင္းကုုိ ရယူေနရပါမယ္။

အယ္ဒီတာနဲ႕ စာေရးဆရာတုုိ႕ရဲ႕ ဆက္သြယ္မူ
(စာေရးဆရာ ဆုုိတဲ့အဓိပၺါယ္ ေရွ႕မွာ ရွင္းျပထားပီးျဖစ္လုုိ႕ ထပ္မရွင္းေတာ့ပါ။)

ကၽြမ္းက်င္တဲ့ စာေရးဆရာေတြ (သတင္းေရးဆရာ ေတြထဲမွာလည္း သိပ္ကုုိ ေတာ္ျပီး ျပည့္စုုံတဲ့ တင္ျပမူေတြနဲ႕ ေရးတတ္သားတတ္သူေတြကုိဆုိလိုပါတယ္။ စာေရးဆရာေတြလုိ အရည္အခ်င္း ျပည့္၀သူေတြ) အတြက္ သူတိုု႕စာကုုိ သူတုုိ႕ စီစစ္ပီး သားျဖစ္ပါတယ္။ (ဆုုိလုုိတာက အယ္ဒီတာက ဘာမွသိပ္ျပင္စရာမလုုိေတာ့ဘူး။) အမ်ားအားျဖင့္ေတာ့ သတင္းေရးဆရာအမ်ားစုုမွာ သူုုတုုိ႕ကုုိယ္ပုုိင္ေရးတဲ့ စာဆုုိတာ မရွိပါဘူး။ (ဆုုိလုုိတာက သတင္းကိုု အခ်က္အလက္ျပည့္စုုံေအာင္ ေရးသားတင္ျပတယ္။ အယ္ဒီတာက စီစစ္တည္းျဖတ္၇တယ္။ ဒီေတာ့ သူတုုိ႕ေရးတဲ့စတုုိင္ စာ ဆုုိတာ မရွိဘူး။) အယ္ဒီတာက သူတုုိ႕ေရးထားတာေတြကုုိ စီစစ္ တည္းျဖတ္ အမွားကင္းေအာင္ လုုပ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတုုိ႕ဟာ သတင္းစာလုုပ္ငန္းမွာ အယ္ဒီတာေတြေပၚ မွီခုုိေနၾကရပါတယ္။ ဒိလုုိနဲ႕ အယ္ဒီတာ-စာေရးဆရာ ေတြဆက္ဆံေရး ဆုုိတာ ေပၚလာပါတယ္။

သူတိုု႕နွစ္ဦးနွစ္ဖက္ဟာ ဒီလုုပ္ငန္းအဆင္ေျပဖုုိ႕ တက္ညီလက္ညီေက်ာ္ျဖတ္ရတယ္ေပါ့။ သတင္းေရးသူဟာ ဒီအေၾကာင္းအခ်က္အလက္န႕ဲ ပတ္သက္လုုိ႕ ကၽြမ္းက်င္ေနရမယ္၊ ဒါကုုိ ေရးသားတဲ့ေနရာမွာလည္း အခ်က္အလက္စုုံလင္ရမယ္။ အယ္ဒီတာရဲ႕ တည္းျဖတ္မူေအာက္မွာ သည္လုုိ စုုံစုုံစိစိ ေရးထားတဲ့ ေဆာင္းပါးဟာ သိပ္ကုုိ ျပိးျပည့္စုုံတဲ့ သတင္းတစ္ပုုဒ္ ျဖစ္လာပါတယ္။

သူေရးတဲ့စာကိုု အယ္ဒီတာက စဖတ္လုုိက္တာနဲ႕ ဘာမွမသိတဲ့ အေၾကာင္းအရာတစ္ခုုကုုိ မိတ္ဆက္တာကိုု ခ်က္ခ်င္း သိမယ္။ သတင္းဖတ္သူေတြ သိခ်င္မယ့္ ေမးခြန္းေတြေပၚလာမယ္။ သည္ေတာ့ ေမးေလ့ရွိတဲ့ ေမးခြန္းက “သည္အေၾကာင္းအရာက အဓိပၺါယ္ရွိရဲ႕လား“။ ဒါက သတင္းဖတ္သူေတြဆီက ျဖစ္လာမယ့္ တုုန္႕ျပန္မူတစ္ခုု။

ဟုုတ္တယ္ေလ အယ္ဒီတာေတြက ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္း ေပၚလာတဲ့ ဖတ္တဲ့သူေတြဆီက အေတြးေတြကုုိ ဖမ္းဆုုပ္ႏုုိင္စြမ္းရွိတယ္။ ရွင္းလင္းျပတ္သားမူမရွိတာကုုိ ျမင္တယ္။ သတင္းေ၇းတဲ့သူနဲ႕ အယ္ဒီတာဆုုိတာ ႏွစ္ဦးနွစ္ဖက္ ဘက္မ ွ်ေနတယ္။ အယ္ဒီတာက ဖတ္သူေတြရဲ႕ အဆင့္အတန္းကိုု သိတယ္၊ သတင္းဖတ္သူေတြက ဘာကုုိ လက္ခံတယ္ လက္မခံဖူးဆုုိတာကုု ိသိတယ္။ စာဖတ္ပရိသတ္က ဘယ္သူေတြလဲ ဘယ္လုုိ အဆင့္အတန္းလဲ ဘယ္လုုိ အက်ဴိးသက္ေရာက္သလဲ သည္သတင္းစာ၊ သတင္း ထုုတ္လုုပ္မူရ႕ဲ နံမယ္ဟာ သူတုုိ႕အေပၚတည္ေနတယ္။

ေျပာရရင္ေတာ့ အယ္ဒီတာေတြရဲ႕ ေနရာဟာ သိပ္ကုုိ ထူးျခားပီး ေျပာင္ေျမာက္တဲ့ တာ၀န္ၾကီးတစ္ခုုကိုု ရြက္ထားရသလိုုပဲ။ သတင္းေရးသားတင္ျပသူ (စာေရးဆရာ)ေတြထက္ကိုု သူက အေတြ႕အၾကဳံရင့္ေနရမယ္။ သတင္းထုုတ္လုုပ္ေရးရဲ႕ အသက္ဟာ သတင္းေရးသူေတြ၊ စာေရးဆရာေတြထက္ မသာရင္သာေနရမယ္ ေလ်ာ့ေတာ့မေလ်ာ့ပါဘူး။ ဘာေၾကာင့္ဆုုိ သတင္းေရးသူေတြ ေရးေပးသမ ွ်ကုုိ အယ္ဒီတာေတြကပဲ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ပီး ျပင္တယ္ ဆင္တယ္ စီစစ္တယ္ တည္းျဖတ္တယ္၊ တခါတေလ အကုုန္လုုံးနီးပါး ကုုိ ေရးသားတဲ့ပုုံစံပါ ေျပာင္းေပးရတတ္တာကုုိး။

အယ္ဒီတာတစ္ေယာက္ျဖစ္လာဖုုိ႕
အယ္ဒီတာ အလုုပ္ဟာ လူတုုိင္းအတြက္ မဟုုတ္ပါဘူး။ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက သတင္းစာလုုပ္ငန္းခြင္ထဲ ၀င္ၾကတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲ – သူတုုိ႕က သတင္းေတြကုုိ တင္ျပခ်င္တယ္၊ သတင္းေတြ ေရးခ်င္တယ္၊ ဓါတ္ပုုံေတြ ရုုပ္ပုုံေတြနဲ႕ ဂရပ္ဖစ္ေတြ လုုပ္ရတာ သေဘာက်တယ္.. စသျဖင့္ စသျဖင့္။ သူတုုိ႕က သူတိုု႕အလုုပ္ကိုု စိတ္စိုု္က္ပီး ဖန္တီးၾကတယ္၊ တခါတရံ တကုုိယ္ေတာ္ လုုပ္လုိၾကတယ္ – တကယ့္ ပေရာ္ဖက္ရွင္နယ္ေတြလုုိ ေပါ့။- – သူတိုု႕က အယ္ဒီတာေတြလုုိ က်ယ္ျပန္႕တဲ့ နယ္ပယ္ထဲ မကူးခတ္ခ်င္ၾကဘူး။ ကုုိယ့္ေနရာေလးမွာပဲ ေနခ်င္ လုုပ္ခ်င္ၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အယ္ဒီတာအလုုပ္ လူတုုိင္းမလုုပ္ခ်င္ဘူး၊ လူတုုိင္းအတြက္လညး္ မဟုုတ္ဘူး။ အယ္ဒီတာျဖစ္လာဖုိ႕ ေရွ႕မွာ တင္ျပထားသလုိ ပညာေတြအမ်ားၾကီး ယူထားရဦးမယ္။

တခ်ဴိ႕ကက်ျပန္ေတာ့ သတင္းစာလုုပ္ငန္း (ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္ အလုုပ္) ကုုိ စိတ္၀င္စားၾကတာက သတင္းျဖန္႕ျဖဴးမူကုုိ တြင္တြင္က်ယ္က်ယ္ လုုပ္ျပခ်င္တာ၊ သူတုုိ႕တကုုိယ္ေတာ္ လုုပ္ျပခ်င္ၾကတာမ်ဴိး ျဖစ္တယ္။ သူတုုိ႕ကၽြမ္းက်င္တဲ့ ဘာသာရပ္ဆုုိင္ရာ ေလ့လာမူ၊ လုုိက္စားမူေတြကိုု အယ္ဒီတာကြ ဆိုုျပီး အသုုံးခ်ျပခ်င္ၾကတယ္။ အယ္ဒီတာေတြကုုိ (ေျပာရရင္ေတာ့) စာေရးဆရာေတြ၊ သတင္းေထာက္ေတြထက္ ပုုိျပီး ပုုိက္ဆံပုုိေပးရတယ္။ လခပုုိရၾကတယ္။ ဒါဟာလည္း အယ္ဒီတာ အလုုပ္ နံမယ္ၾကီးတဲ့ အေၾကာင္းတစ္ေၾကာင္းေပါ့ေလ။

ဒီေတာ့ အယ္ဒီတာ ျဖစ္ေအာင္ ဘယ္လုိလုုပ္ၾကမလဲ
အမ်ားစုုကေတာ့ သတင္းေထာက္တစ္ေယာက္ ျဖစ္ျဖစ္၊ ေကာ္ပီ အယ္ဒီတာဆုုိတဲ့ သတင္းေတြကုုိ ဖတ္ရူ တည္းျဖတ္ စီစစ္တဲ့သူျဖစ္ျဖစ္ စတင္ျပီး ေျခလွမ္းလွမ္း ၾကပါတယ္။ အဲသည္လုုိ စစခ်င္း အဆင့္မွာ ေတာ္ေတာ္ေလး အလုုပ္ျဖစ္လာပီဆုုိရင္ အဆင့္ျမင့္တဲ့ အယ္ဒီတာတစ္ေယာက္ ျဖစ္လာႏုုိင္တယ္ေပါ့။ ဒါေပမယ္လည္း သတင္းေရးတဲ့အလုုပ္နဲ႕၊ စာေရးသားတဲ့အလုုပ္ေတြမွာ မာစတာျဖစ္မလာလည္း အဲသည္အရည္အခ်င္းေတြ မပါလည္း အယ္ဒီတာေတြ ျဖစ္လာႏုုိင္ပါတယ္။ ဆုုိလုုိတာက အယ္ဒီတာျဖစ္လာမယ့္သူဟာ သတင္းစာပညာကုုိ တတ္သိနားလည္မယ္၊ ဘာလုုိအပ္တယ္ဆုုိတာ ေတာင္းဆုုိတတ္တဲ့ အရည္အခ်င္းရွိရင္ ျဖစ္တယ္။ အေျခခံအားျဖင့္ အယ္ဒီတာမ်ားဟာ ရုုိးသားေျဖာင့္မတ္မယ္ ဆုုိရင္ကုုိ အဆင့္မွီတဲ့ သတင္းလုုပ္ငန္းကိုု လုုပ္လုုိ႕ရပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ အယ္ဒီတာျဖစ္မယ့္သူေတြဟာ တျခားေသာ လူေတြနဲ႕ အဆင္ေျပေျပ ဆက္ဆံအလုုပ္လုုပ္ႏုုိင္ရပါမယ္။ ဒါမွ ဘယ္သူေတြက ဘာအရည္အခ်င္းရွိတယ္၊ ဘယ္သူေတြကုုိ အုုပ္စုုဖဲြ႕ေပးမယ္၊ သူတုုိ႕ကုုိ ဘာလုုပ္ခုုိင္းမယ္ ဆုုိတာကုုိ အသာေလး လုုပ္တတ္ပါမယ္။ ကုုိယ့္လုုပ္ေဖာ္ကိုုင္ဖက္ေတြကုုိလည္း ေလးစားတဲ့ စိတ္ရင္းရွိျပီး ဒါဟာလည္း အယ္ဒီတာတစ္ေယာက္ရဲ႕ အရည္အခ်င္းေကာင္းတစ္ရပ္ ျဖစ္ပါတယ္။

အယ္ဒီတာမ်ားဟာ တင္ျပလာတဲ့ သတင္းေတြကုုိ ဖတ္ပီး ျပန္လွန္ ေမးခြန္းေတြေမးတဲ့အခါမွာ မေက်မနပ္နဲ႕ ေမးတာမ်ဴိး မဟုုတ္ရပါဘူး။ သူတိုု႕ရဲ႕ စကားလုုံးေတြနဲ႕၊ အေျပာအဆုုိေတြမွာ တဖက္သားရဲ႕ အမွားမ်ားနဲ႕ အျပစ္ေျပာစရာေတြကုုိ ေထာက္ျပေပးတဲ့ သေဘာေလာက္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ တဖက္သားကိုု နွိမ္ခ်တဲ့ အျမင္မ်ဴိး မရွိရပါဘူး။ သူတုုိ႕ရဲ႕ အမူအယာေတြကုုိ ၾကည့္လုုိက္တာန႕ဲ သူတုုိ႕ဟာ အယ္ဒီတာဆုုိတဲ့ အလုုပ္ကုုိ ေကာင္းေကာင္းလုုပ္ေနတာပဲလိုု႕ တဖက္က ေတြ႕ျမင္ေနၾကရတာမ်ဴိး။

ေနာက္ဆုုံးေျပာရရင္ေတာ့ အယ္ဒီတာေကာင္းတစ္ေယာက္ဟာ အယ္ဒီတာ အလုုပ္ကုုိ နားလည္ရတယ္၊ ရည္ရြယ္ခ်က္ကိုု မေမ့ရဘူး၊ သူတိုု႕လုုပ္ပိုုင္ခြင့္ေအာက္မွာ လုုိအပ္ရင္လုုိအပ္သလုုိ အစီအစဥ္ေတြ ေျပာင္းတာ၊ ျပင္တာ လုုပ္သြားမယ္။ သည္ေတာ့ အယ္ဒီတာတစ္ေယာက္ျဖစ္ခ်င္ရင္ အေကာင္းဆုုံးကေတာ့ အယ္ဒီတာေကာင္းေတြ ဘယ္လုုိအလုုပ္လုုပ္ေနၾကသလဲ ဆုုိတာကုုိ ၾကည့္သင့္တယ္၊ ေလ့လာသင့္တယ္။ သူတုု႕ိလုုပ္ပုုံကိုုင္ပုုံေတြကုုိ ေသခ်ာေစာင့္ၾကည့္ၾကသင့္ပါတယ္ ဆုုိတာကုုိ တင္ျပလုုိက္ရပါတယ္။

ဂ်ဴနီယာ၀င္း

Wednesday, January 30, 2019

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – ေၾကာက္လန္႔ေစေသာ အရာမ်ား



ဂ်ဴနီယာ၀င္း – ေၾကာက္လန္႔ေစေသာ အရာမ်ား


(အမွတ္ ၁၆၃၊ ၂ဝဝ၃ ခုနွစ္၊ စက္တင္ဘာလ အေတြးအျမင္)


မိုးမခ၊ ဇန္န၀ါရီ ၂၄၊ ၂၀၁၉

(‘Scare me’ Discovery Channelမွ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအပိုင္းမွာ ပါဝင္တဲ့ အေျကာင္းအရာေတြ က ေျကာက္ရံြ့မႈေတြအေျကာင္းနဲ့ ဘယ္လိုေျကာက္ရံြ့မႈေတြဟာ လူေတြကို ဘယ္ေလာက္ထိ လႊမ္းမိုးထားတယ္ဆိုတဲ့ အေျကာင္းေတြ ပါဝင္ပါ တယ္။ အဲဒီထဲက စိတ္ဝင္စားဖြယ္ အခို့်ကို တင္ျပလိုက္ပါတယ္။)

ကြ်န္မတို့ လူသားေတြမွာ ရိွတဲ့ ေျကာက္စိတ္ေတြက ဘယ္ကေန ေရာက္လာတာပါလဲ။ ကြ်န္မတို့ဟာ ဒီလိုအရာေတြကို ေျကာက္တတ္ ရမယ္လို့ အစကတည္းက သတ္မွတ္ထားျပီးသားလား သို့မဟုတ္ ေျကာက္ဖို့အတြက္ သင္ယူဖို့လိုအပ္ပါသလား။

သုေတသန ပညာရွင္ေတြက ကြ်န္မတို့မွာ ေမြးရာပါ ေျကာက္စိတ္အနည္းငယ္စီ ပါလာခဲ့တယ္လို့ ယံုျကည္ျကပါတယ္။ အျမင့္ေျကာက္ တဲ့ စိတ္ဟာ ေျခာက္လသား အရြယ္ေလာက္မွာ ရိွလာပါတယ္။ တစ္ေယာက္တည္းခဲြထားခံရရင္လည္း ေျကာက္စိတ္ဝင္လာတတ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ စိတ္ပညာ ေလ့လာမႈေတြအရ ကြ်န္မတို့ဟာ ေျကာက္ေနဖို့ တစ္ခုတည္းနဲ့ ေမြးလာတာ မဟုတ္ဘူးလို့ ဆိုပါတယ္။

ကြ်န္မတို့ကို ေျကာက္လန့္ေစတဲ့ အေျကာင္းအရာ အမ်ားစုဟာ ဦးေနွာက္ကေန ထူပူျပီး ျဖစ္လာတာတစ္ခုတည္းေျကာင့္ မဟုတ္ဘဲ ကိုယ္ပိုင္ အေတြ့အျကံုအရလည္း ျဖစ္လာတာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလို အေတြ့အျကံုေတြေျကာင့္ ကြ်န္မတို့ဟာ အနၲရာယ္ကို ရင္ဆိုင္ဖို့ အခြင့္အေရး ေတြ၊ အေျခအေနေတြ ေပးလာပါတယ္။ ေျကာက္ရံြ့တဲ့ အေတြ့အျကံုေတြကို ေလ့လာျကည့္လိုက္ေတာ့ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္ အနာတရျဖစ္ ေစတဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြဟာ တိုက္ရိုက္သက္ေရာက္တဲ့ ခြန္အားအျကီးဆံုး လမ္းေျကာင္းတစ္ခု ျဖစ္ေနပါတယ္။

ကေလးတစ္ေယာက္ဟာ ေခြးကိုက္ခံရဖူးရင္ ဦးေနွာက္ထဲမွာ ဒီခံစားမႈအစိုင္အခဲဟာ စိမ့္ဝင္ေနမွာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီခြန္အားျကီးတဲ့ ခံစားမႈဟာ ဦးေနွာက္က မွတ္ညဏ္မွာ ေတာ္ေတာ္ စိုးမိုးရတတ္ပါတယ္။ ျကာျကာလည္း ခံပါတယ္။ မွတ္ညဏ္ရဲ့ လုပ္ငန္းစဥ္ထဲမွာလည္း သူက ျဖန့္ျကက္လႊမ္းမိုးလ်က္ ရိွေနပါတယ္။ ဒီလႊမ္းမိုးမႈျကီးထြားလာတဲ့ မွတ္ဥာဏ္ဟာ ကြ်န္မတို့ ဘဝတစ္ေလွ်ာက္လံုးမွာ ဆက္လက္ လိုက္ ပါေနပါတယ္။

ထိခိုက္ဒဏ္ရာရတဲ့ ခံစားမႈ၊ ရုတ္တရက္ တစ္ခုခုျဖစ္တဲ့ ခံစားမႈ၊ ရုပ္ရွင္ျကည့္ရင္း ရလာတဲ့ စိုးရိမ္ထိတ္လန့္မႈေတြဟာ မွတ္ညဏ္ထဲမွာ တစ္စစီ စိမ့္ဝင္ေနပါတယ္။ ပင့္ကူရဲ့ တိုက္ခိုက္မႈေတြပါတဲ့ ရုပ္ရွင္ကားတစ္ကားျဖစ္တဲ့ Arachnophobia ”အာရ္ခ္နိုဖိုးဘီးရား”ကို ျကည့္ျပီးတဲ့ အမို်းသမီးတစ္ေယာက္ဟာ ညအိပ္ရင္ေတာင္ ပင့္ကူမလာေအာင္ ကာကြယ္တဲ့ အေနအထားမို်းနဲ့ အိပ္မိတယ္လို့ ေျပာပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ တကယ္ေတာ့ ဒီလိုထိေအာင္ ေျကာက္ဖို့မလိုအပ္ပါဘူး။ ရုပ္ရွင္ထဲက သရုပ္ေဆာင္ေတြရဲ့ေျကာက္ရံြ့မႈေတြကို ေအးေအး ေဆးေဆး ထိုင္ျကည့္တယ္ဆို လံုေလာက္ပါျပီ။

တြားသြားသတၲဝါေတြနဲ့ အင္းဆက္ေတြဟာ ေျခာက္လွန့္ေစတဲ့ အရာေတြအျဖစ္ ရိွေနျကပါတယ္။ ေဟာလိဝုဒ္ကလည္း ပရိသတ္ေတြကို ဒီအေကာင္ေတြကို အသံုးခ်ျပီး ရိုက္ျပေနျကပါတယ္။ ”အာရ္ခ္နိုဖိုးဘီးရား”လို့ ေခၚတဲ့ ပင့္ကူေျကာက္စိတ္ဟာ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ရိွေနတတ္ပါတယ္။ သူတို့နား မေနရဲတာ၊ သူတို့ကို အနီးကပ္ေတာင္ မျကည့္ဝံ့တာစတဲ့ သိပ္မျပင္းထန္တဲ့ ေျကာက္ရံြ့မႈေတြ ရိွေနတတ္ပါ တယ္။ သူတို့ေလးေတြကို ယဥ္ပါးေအာင္ လုပ္လို့ရပါတယ္လို့ စိတ္ပညာရွင္တစ္ေယာက္က ဆိုပါတယ္။ ပင့္ကူကို အလြန္အမင္း ေျကာက္ စိတ္ရိွေနတဲ့ စိတ္ေဝဒနာရွင္ကို ကုစားဖို့ ပင့္ကူကို ယဥ္ပါးေအာင္လုပ္ျပီး သူ့ကို ျပျကည့္ဖို့ ျကိုးစားရမယ္လို့ ဆိုပါတယ္။

ပင့္ကူကို စဥ္းစားလိုက္တာနဲ့တင္ ေျကာက္ေနရတယ္လို့ ဆိုပါတယ္။ ပင့္ကူဆိုတဲ့ သတၲဝါဟာ အျငိမ္ေနတဲ့အေကာင္ေတြ မဟုတ္ပါ ဘူး။ သူ့အေျကာင္းကို စဥ္းစားလိုက္တာနဲ့ ေျကာက္ရံြ့ေနတယ္ဆိုတဲ့ စိတ္ခံစားမႈဟာ မွားယြင္းတဲ့ လမ္းေျကာင္းဘက္ကို ေရာက္ေနပါတယ္။ အဲဒီလို ျမင္တဲ့လူေတြကို အရူးေတြလို လက္ခံထားျကပါတယ္။ ပင့္ကူကို လြန္လြန္ကူ်းကူ်း ေျကာက္ေနရတဲ့အျဖစ္ဟာ စိတၲဇဆန္လြန္းတယ္ လို့ ဆိုပါတယ္။ ဒီေျကာက္ရံြ့ေနတယ္ဆိုတာဟာ ေရေျကာက္တာ၊ ေခြးေျကာက္တာဆိုတာနဲ့ သေဘာခ်င္းအတူတူပါပဲ။ စိတ္ပညာရွင္တစ္ဦး ကေတာ့ လူေတြရဲ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ကုသမႈေတြကို အခုလိုရွင္းျပပါတယ္။

”ကြ်န္ေတာ္တို့ရဲ့ အေတြးေတြဟာ ဦးေနွာက္ထဲမွာ လြင့္ေမ်ာေနျကပါတယ္။ အဓိကလိုအပ္တာက အဲဒီထဲက အသိစိတ္က ခိုင္းေစတာ ကို လုပ္ဖို့ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒါကို ဆင္ျခင္သံုးသပ္ျပီး လုပ္ေနရတဲ့၊ စိတ္စိုက္ျပီး လုပ္ေနရတဲ့ ပံုစံမို်းမဟုတ္ပါဘူး။ ဒီအလုပ္ဟာ သာမန္လုပ္ ရိုး လုပ္စဥ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ဦးေနွာက္ထဲမွာ ရိွရိွသမွ်ေသာ ဥပမာ-ပင့္ကူေျကာက္စိတ္ေျကာင့္ ေခြ်းျပန္တာ၊ တုန္လႈပ္တာေတြ အပါအဝင္ စိတ္ဖိစီးတာေတြ၊ ကိုယ့္စိတ္ထဲ ရိွေနတာေတြ အားလံုးကို ယူျပီး ေကာင္းကင္ထဲကို လႊတ္ပစ္လိုက္ျပီး ကိုယ္အသံုးမလိုတာေတြကို ဖယ္ပစ္ လိုက္မယ္။ ျပီးရင္ အသံုးဝင္တာေတြကိုပဲ ျပန္ယူတဲ့နည္းကို သံုးပါမယ္”

ကိုယ့္ဦးေနွာက္ထဲမွာ ရိွေနတဲ့ ေျကာက္စိတ္ကို ဘယ္လို ထုတ္ပစ္ရမလဲလို့ ေမးစရာရိွပါတယ္။ ပင့္ကူကို ေျကာက္ေနတဲ့ ေဝဒနာရွင္ ဟာ စိတ္ပညာရွင္ ခိုင္းတဲ့အတိုင္း ပင့္ကူထည့္ထားတဲ့ ဖန္ခြက္ကို ယူျပီး အိမ္အျပင္ကို ထုတ္လိုက္ပါတယ္။ ျပီးေတာ့ ခပ္ေဝးေဝးတစ္ေနရာ မွာ အဖံုးကိုဖြင့္ျပီး ပင့္ကူကို လႊတ္ပါတယ္။ ျပီးေတာ့ ပါးစပ္က အခုလို ေျပာလိုက္ပါတယ္။

”သူ တကယ္ ျပန္မလာေတာ့ဘူး။ သူဟာ ကြ်န္မအိမ္နဲ့ ေဝးရာကို ထြက္သြားျပီ။”

ေဝဒနာရွင္ဟာ ဒီစကားကို ေတာ္ေတာ္ အေလးအနက္ထားျပီး ေျပာလိုက္ျပီး ဒီအလုပ္ကိုလည္း ေလးေလးနက္နက္လုပ္လိုက္တာ ျဖစ္ပါ တယ္။ သူေျကာက္ေနတဲ့ ပင့္ကူက တကယ္ပဲ ထြက္သြားျပီလို့ ဒီလိုပဲ ယံုျကည္ပါတယ္။ အဲဒီလို ဖန္တီးယူတဲ့နည္းနဲ့ ဦးေနွာက္က လက္ခံထားတဲ့ ေျကာက္စိတ္ကို ကုစားလိုက္တဲ့နည္းဟာ ေအာင္ျမင္တယ္လို့ ထင္ရပါတယ္။ ”ေရာဂါေပ်ာက္သြားတာကေတာ့ မယံုနိုင္စရာ ပါဘဲ”လို့ ေဝဒနာရွင္က ေျပာပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ပင့္ကူကို ခ်စ္လို့ေတာ့ မရနိုင္ပါဘူး။ ေျကာက္တဲ့စိတ္သာ မရိွေတာ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။

လူမွာ ပင့္ကူနဲ့ တျခားတိရစၧာန္ေတြ ေျကာက္တဲ့စိတ္တစ္ခုတည္း ရိွေနတာမဟုတ္ပါဘူး။ တျခား ေျကာက္ရံြ့တဲ့ စိတ္ေတြကလည္း ေပၚလာနိုင္ပါတယ္။ ပင့္ကူေျကာက္တဲ့ စိတ္ကို ေျဖရွင္းလိုက္တာ တစ္ခုတည္းနဲ့ေတာ့ မလံုေလာက္ပါဘူး။ အေျကာင္းကေတာ့ ဦးေနွာက္ထဲ မွာ ဒီေျကာက္ရံြ့စိတ္ကို သိမ္းဆည္းထားျပီးျဖစ္လို့ သူက အျမဲတမ္းအသင့္ျဖစ္ေနလို့ ျဖစ္ပါတယ္။

ျကမ္းတမ္းတဲ့ ေတာထဲမွာ ေမြးလာတဲ့ ေမ်ာက္ေတြဟာ သဘာဝအရ ေျမြကို ေျကာက္ျကပါတယ္။ သိပၸံပညာရွင္ေတြဟာ အထူးေရြး ခ်ယ္ ေမြးျမူထားတဲ့ ေမ်ာက္အခို့်ကို ေျမြမေျကာက္ေအာင္ ဓာတ္ခဲြခန္းထဲမွာ ထားထားပါတယ္။ သူတို့ဟာ ေျမြတစ္ေကာင္တစ္ေလေျကာင့္မွ အနၲရာယ္ အခက္အခဲ တစ္စံုတစ္ရာမျဖစ္ေအာင္ လုပ္ထားလို့က တစ္ေျကာင္း၊ ေျမြကို လံုးဝမျမင္ဖူးတာကတစ္ေျကာင္း သူတို့မွာ ေျမြကို ေျကာက္စိတ္ လံုးဝမရိွဆိုတာကို စမ္းသပ္ဖို့အတြက္ သူတို့ကို အဆိပ္မရိွတဲ့ ေျမြကို ျပျကည့္ျကပါတယ္။ အဲဒီအခါမွာ သူတို့ဟာ ေတာထဲက ေမ်ာက္ေတြလိုပဲ ေျမြကို ေျကာက္ရံြ့တဲ့ လကၡဏာကို ျပပါတယ္။ သူတို့ဟာ ေျမြကို တစ္ခါမွမေတြဖူးဘူး၊ မျမင္ဖူးတဲ့အတြက္ေျကာင့္ သူတို့ရဲ့ ေျကာက္ရံြ့မႈဟာ ျမင့္မားျပီး ေဖာက္ျပန္တဲ့အဆင့္ကိုေတာင္ ေရာက္သြားရပါတယ္။

ဒီစမ္းသပ္မႈကေန ရလာတဲ့ အခ်က္ကေတာ့ ကြ်န္မတို့ဟာ မေတြ့မျမင္ဖူးတဲ့ ထူးဆန္းတဲ့အရာေတြကို ေျကာက္တဲ့စိတ္ကို ခုခံဖို့ လိုအပ္ တယ္ဆိုတာ ျဖစ္ပါတယ္။ မေမွ်ာ္လင့္ဘဲ ေပၚလာတာေတြ၊ ကိုယ္မနိုင္တဲ့ဝန္ေတြ ထမ္းရတဲ့အခါ ကြ်န္မတို့ရဲ့ စိတ္ေတြကို ေျကာက္ရံြ့ေစဖို့ တြန္းအားေပးပါတယ္။ လူေတြဟာ တျခားေသာ စိတ္ခံစားမႈေတြထက္ ေျကာက္လန့္တဲ့ စိတ္ဟာ လူကို ပိုျပီး လႊမ္းမိုးတယ္လို့ ဆိုပါတယ္။

ရိုလာကိုစတာ (Roller Coaster) ဟာ စတီးလို ခိုင္မာတဲ့ ပစၥည္းေတြနဲ့ ေဆာက္လုပ္ထားျပီး အနၲရာယ္မရိွေအာင္ အထူးကာကြယ္ ထားတဲ့ ေဘာင္ေတြလည္း ရိွပါတယ္။ ေပတစ္ရာ အျမင့္ကေန တစ္နာရီမိုင္ ၇ဝ နႈန္းနဲ့ ဆင္းခ်လာတဲ့ ရိုလာကိုစတာ စီးသူဟာ မည္းေမွာင္ ေနတဲ့ အေပါက္ဆီကို ဦးတည္လာေနပါတယ္။ အလြန္အကူ်း ေျကာက္တဲ့စိတ္ေတြကိုလည္း အစြမ္းကုန္ ျဖစ္ေစေတာ့မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ စိတ္ ပညာရွင္ေတြရဲ့ အဆိုအရကေတာ့ လူေတြဟာ ထိတ္လန့္ေျကာက္ရံြ့မႈေတြကို လိုလိုလားလားနဲ့ ရွာယူျကရတာကို နွစ္သက္ျကတယ္လို့ ဆိုပါ တယ္။

”လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ရိုလာကိုစတာ စီးျပီး သူတို့ရဲ့ ပူပန္မႈေတြကို ေပါ့ပါးေအာင္ လုပ္ပစ္ခ်င္ျကပါတယ္။ ဥပမာ-ရံုးမွာ တစ္ခုခု အဆင္မေျပတာေတြ၊ စိတ္ညစ္စရာေတြ ရိွလာတဲ့အခါမွာ ဒါကို စီးလိုက္ေတာ့ ကိုယ္စိတ္ညစ္ စိတ္ထိခိုက္စရာေတြဟာ ရိုလာကိုစတာ စီးတဲ့အခါ ရလာတဲ့ ေျကာက္ရံြ့စိတ္နဲ့ ယွဥ္လိုက္ရင္ ဘာမွမဟုတ္ပါလားလို့ ျဖစ္သြားပါတယ္”

စိတ္ပညာရွင္ေတြက ရိုလာကိုစတာ စီးရာက ရလာတဲ့ ေျကာက္လန့္စိတ္ဟာ လူရဲ့ မသိစိတ္ေတြကိုပါ လႈပ္နိႈးေပးလိုက္တယ္လို့ ယံုျကည္ျကပါတယ္။ ေျကာက္ရံြ့မႈဆိုတဲ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ လႈပ္ရွားမႈဟာ လူနဲ့တိရစၧာန္ေတြရဲ့ စြမ္းရည္ေတြကို ထိခိုက္ေစတယ္လို့လည္း ဆိုပါ တယ္။ ေကာင္းတဲ့့ဘက္က ျကည့္ရင္ အဲဒီစိတ္ေျကာင့္ လုပ္တဲ့ဆီမွာ ေအာင္ျမင္တာေတြ ရိွနိုင္ပါတယ္။ အဲဒီစိတ္ကို ေကာင္းေကာင္းထိန္းခု်ပ္ နိုင္ရင္ အဲဒီေဘာင္အတြင္းမွာ ကိုယ့္ကို ခြန္အားေပးတဲ့အရာေတြ ျဖစ္သြားပါတယ္။

၁၉၄ဝ ျပည့္နွစ္စစ္အတြင္းတုန္းက အဂၤလန္ျမို့ေပၚ ဗံုးေတြက်တာကို ခံခဲ့ရသူတစ္ဦးက အဲဒီအေျခအေနေတြကို ရင္ဆိုင္အသက္ရွင္သန္ ဖို့ ျကိုးစားပံုကို ေျပာျပပါတယ္။ အခု နွစ္ေပါင္း ၆ဝ ေလာက္ျကာတဲ့တိုင္ေအာင္ အဲဒီတုန္းက ခံစားမႈေတြဟာ သူ့ကို လႊမ္းမိုးဆဲ၊ ခြန္အား ျကီးစိုးေနဆဲျဖစ္တယ္လို့ ဆိုပါတယ္။ အဲဒီတုန္းက စစ္ဒဏ္ခံခဲ့ရသူေတြရဲ့ ေျကာက္ရံြ့မႈတစ္စိတ္တစ္ေဒသ ေျဖေဖ်ာက္ခဲ့ပံုကို အခုလိုေျပာျပပါ တယ္။

”ကြ်န္ေတာ္ မနက္လမ္းေလွ်ာက္ရင္း လမ္းမွာ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကို ေတြ့ရပါတယ္။ သူတို့က အဲဒီမနက္ေျခာက္နာရီေလာက္မွာ သီခ်င္းတေအးေအးနဲ့ ျဖစ္ပါတယ္။ ဝတ္ထားတာေတြကလည္း စုတ္စုတ္ျပတ္ျပတ္၊ တခို့်ဆိုရင္ ညအိပ္အဝတ္အစားေတြနဲ့ ျဖစ္ပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္နဲ့ ေက်ာ္သြားျပီး သူတို့စကားေျပာသံျကားရပါတယ္။ ”ငါတို့ စိတ္ဓာတ္က်ေနျကလား”တဲ့။ သူတို့အားလံုးက ”လံုးဝမက်ဘူး”လို့ ေအာ္ျကပါတယ္။ စစ္အတြင္းမွာ အဲဒီလိုပဲ ေအာ္ဟစ္ျပီး ေျပာျကရင္းနဲ့ ကိုယ့္ခံစားမႈေတြကို ေျဖေဖ်ာက္ဖို့ ျကိုးစားျကပါတယ္”

California (ကယ္လီဖုုိးနီးယား) က Ei Toro Base (အယ္တုုိရုုိ စခန္း) မွာ US (အေမရိက) ေလေျကာင္းဆိုင္ရာ ေလ့က်င့္ေရးစခန္းရိွပါတယ္။ ေလတပ္အဖဲြ့ဝင္ေတြကို ရုတ္တရက္ ထိတ္တိုက္ေတြ့တဲ့အခါ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ တံု့ျပန္မႈေတြအတြက္ ေလ့က်င့္မႈေတြ လုပ္ေပးပါတယ္။ ေလေျကာင္းသိပၸံဆိုင္ရာ စိတ္ပညာရွင္ စစ္ဗိုလ္တစ္ဦးျဖစ္တဲ့ Michael Prevost က ”ရုတ္တရက္ေျကာက္ရံြ့စိတ္ဟာ နံပါတ္တစ္ အေရးျကီးဆံုးအခ်က္ျဖစ္တယ္”လို့ ဆိုပါတယ္။

စစ္ေလယာဥ္ ပ်က္က်တဲ့ အေျခအေနမို်းမွာ ေလတပ္အဖဲြ့သားေတြရဲ့ ေျကာက္ရံြ့ထိတ္လန့္မႈနဲ႕တင္ သူတို့ကို ေသေစနိုင္ပါတယ္။ ေရထဲ ကို က်သြားတဲ့အခါ မို်းဆိုရင္ ဘယ္လိုျဖစ္မလဲ။ အသက္ရွူနႈန္းက ျမင့္သထက္ ျမင့္လာမယ္။ ဒါဟာ ေလယာဥ္ေမာင္းသူကို ဘာမွ အကူ အညီ မေပးတဲ့အျပင္ ေရထဲမွာ ပိတ္မိသြားေစနိုင္ပါတယ္။

Michael Prevost ဟာ ဒီလို အနၲရာယ္ ျကံုလာတဲ့အခါ ရင္ဆိုင္နိုင္ေအာင္ အေျခအေနေတြကို ဖန္တီးျပီး ေရထဲမွာ ေလ့က်င့္မႈေတြ လုပ္ခိုင္းပါတယ္။ ဟယ္ရီေကာ္ပတာ အတုကို ေရထဲမွာ နွစ္ထားပါတယ္။ အဖဲြ့သားေတြဟာ အေရးေပၚ ေလရွူပိုက္နဲ့ ပုလင္းေတြကို သယ္လာရပါတယ္။ အသက္ရွူဖို့အတြက္ အခိ်န္ဟာ တစ္မိနစ္ ဒါမွမဟုတ္ ရင္တစ္မိနစ္ခဲြေလာက္ရမယ္လို့ Prevost က ဆိုပါတယ္။”

”ဒါေပမဲ့ တကယ့္ အျဖစ္အပ်က္ေတြနဲ့ နိႈင္းယွဥ္လိုက္တဲ့အခါ စိတ္လႈပ္ရွားျပီး သာမန္ထက္ ေလကို ပိုရဴွတာေျကာင့္ စကၠန့္- ၂ဝ ေလာက္ပဲ ေလက ခံပါတယ္။ ဒါေျကာင့္ စမ္းသပ္မႈေတြမွာ စိတ္လႈပ္ရွားမႈ၊ ေျကာက္ရံြ့မႈေတြကို ထိန္းခု်ပ္ဖို့ အဓိကထား စမ္းသပ္ရပါတယ္။ အဲဒီလို အေျခအေနမို်းကို ေလ့က်င့္ျကရာမွာ ေလတပ္အဖဲြ့ဝင္ေတြအတြက္ အသက္ရွင္နိုင္ဖို့ အခြင့္အေရးဟာ ဆယ္ရာခိုင္နႈန္းေလာက္ ရိွရင္ရိွ၊ ဒါမွမဟုတ္ ကိုယ္က ကံေကာင္းပီး အသက္ရွင္ႏုုိင္သူ ျဖစ္ရင္ျဖစ္ဆိုျပီး ေျပာလို့ ရပါတယ္”

ဒါေပမဲ့ သူတို့ရဲ့ ေလ့က်င့္မႈေတြမွာ ေျကာက္ရံြ့တဲ့စိတ္ကို အျမစ္ဖ်က္ျပီး ေျကာက္စိတ္လုုံး၀ေပ်ာက္ေစလိုတဲ့ အေျခအေနမို်း မျဖစ္လိုျကပါဘူး။ ေျကာက္စိတ္ကို တံု့ျပန္မႈကေန ရလာတဲ့ ေအာင္ျမင္မႈကို လိုလားပါတယ္။ Prevost က အခုလို ဆိုပါတယ္။

”ေျကာက္စိတ္ လံုးဝမျဖစ္ဘူးဆိုရင္ ဒါဟာ အနၲရာယ္ပါပဲ။ ေလယာဥ္ထိုင္ခံုေပၚမွာထိုင္ျပီး မေျကာက္တဲ့လူ၊ ေျကာက္စိတ္ကင္းမဲ့ ေနတဲ့လူကို ကြ်န္ေတာ္တို့ မလိုခ်င္ပါဘူး။ ကြ်န္ေတာ္တို့ လိုခ်င္တာက သတၲိရိွသူ ျဖစ္ပါတယ္။ သတၲိရိွမွသာ လိုအပ္တဲ့အခိ်န္မွာ လိုအပ္သလို လႈပ္ရွားနိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္”

သတၲိရိွမႈက ေျကာက္ရံြ့မႈကို ရင္ဆိုင္တဲ့အခါ စြမ္းရည္အျကီးမားဆံုး ခြန္အားျဖစ္ပါတယ္။ ဒါဟာတစ္ကိုယ္တည္း မွာသာမက အဖဲြ့အစည္းမွာပါ အသံုးဝင္ပါတယ္။

အနၲရာယ္ေတြကို ဝမ္းေျမာက္ဝမ္းသာနဲ့ ရင္ဆိုင္ရဲဖို့ေတာ့္ ခက္ပါတယ္။ ဘဝ ရွင္သန္ျခင္းရဲ့ တန္ဖိုးကို သိဖို့အနၲရာယ္ကို ရင္ဆိုင္ ျကည့္တယ္ဆိုတာဟာ သိပ္မလြယ္ပါဘူး။ ေခတ္မီတဲ့ စြန့္စားမႈေတြ လုပ္ျကည့္ျပီး အနၲရာယ္ကို ရင္ဆိုင္တယ္ ဆိုတာဟာ လံုးဝဥႆံုေကာင္း တဲ့ စမ္းသပ္မႈေတြ မဟုတ္ဘူးလို့ ဆိုပါတယ္။ အမွန္အားျဖင့္ေတာ့ ေခတ္မီတဲ့ စြန့္စားမႈေတြ၊ လြန္လြန္ကူ်းကူ်း အားကစားလုပ္ျကသူေတြဆီ ကမွ ထိတ္လန့္မႈေတြ ရတာမဟုတ္ပါဘူး။ ေထာင့္စြန္းတိုင္းမွာ တံခါးေပါက္ေတြရဲ့ ေနာက္မွာ ကိုုယ့္ရဲ့ ေျကာက္လန့္မႈေတြက ေပါက္ကဲြဖို့ အသင့္ေစာင့္ေနျကပါတယ္။ လူတိုင္းေျကာက္တတ္ပါတယ္။ ဒီစိတ္ခံစားမႈက တစ္ခုခုလုပ္ဖို့ တြန့္ဆုတ္ေစပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ရံမွာလည္း ဒီေျကာက္ရံြ့မႈေတြေျကာင့္ အလုပ္ေတြ ေအာင္ျမင္သြားေအာင္ တြန္းပို့ေပးတဲ့ အရာေတြအျဖစ္ တည္ရိွေနမွာျဖစ္ပါတယ္။

ဂ်ဴနီယာ၀င္း

Monday, December 31, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – ငရဲခန္းတျဖစ္လဲ အလုပ္ခန္း



ဂ်ဴနီယာ၀င္း – ငရဲခန္းတျဖစ္လဲ အလုပ္ခန္း

Leo L. Beranek

(အေတြးအျမင္၊ ဒီဇင္ဘာ ၂၀၁၈) မိုးမခ၊ ဒီဇင္ဘာ ၃၁၊ ၂၀၁၈(2001 ခုုနွစ္ထုုတ္ M. Mitchell Waldrop (အမ္ မီခ်ယ္ ၀ါလ့္ဒေရာ့) ေရးသားေသာ The Dream Machine မွ In The Dungeon ကုိ ဘာသာျပန္ထားပါတယ္။ J.C.R. Licklider နဲ႕ သူ႕ရဲ႕ ပါစင္နယ္ကြန္ျပဴတာ နည္းပညာေတာ္လွန္ေရး အေၾကာင္း ဆုုိပါေတာ့ လုုိ႕စာအုုပ္မွာ ေၾကာ္ျငာထားပါတယ္။)



(အရင္တလေက်ာ္က “အိပ္မက္ထဲက စက္ပစၥည္း“ အမည္နဲ႕ သည္စာအုပ္ကုိ မိတ္ဆက္ထားတယ္။ ျပီးခဲ့တဲ့လမွာေတာ့ “မစ္ဇူရီကေကာင္ကေလး“ လစ္ ကိုမိတ္ဆက္ထားပါတယ္။ သူ႕မိသားစုေတြနဲ႕မိတ္ဆက္ေပးထားတယ္။ သူဟာ ေဒါက္တာဘဲြ႕ရပီးလုိ႕ သူ႕ဘ၀ကို ထိမ္းေက်ာင္းေတာ့မယ့္အခ်ိန္ ၁၉၄၂ ကာလေတြမွာ မလဲြသာမေရွာင္သာ ကမာၻစစ္ၾကီးနဲ႕ တုိးခဲ့တယ္ေပါ့။ သူတစ္ဦးသာ မဟုတ္ပါဘူး။ ပညာရွင္ေတြ ပညာတတ္ေတြ အႏုပညာသမားေတြ ဟာ သည္လုိစစ္ၾကီးအတြင္းမွာ ဘယ္လို ဆက္လက္ ေနထုိင္ေနၾကသလဲ ဆုိတာကို အခုလမွာ ဆက္ပါမယ္။ ဘာသာျပန္တင္ဆက္မူရဲ႕ တတိယပိုင္းလုိ႕ ေျပာလုိ႕ရပါတယ္။ အဓိက ဇာတ္ေကာင္ကေတာ့ လစ္ ပါ။)

(Joseph Carl Robnett Licklider (J.C.R Licklider) (March 11, 1915 – June 26, 1990) ဂ်ဴးဆက္ ကားလ္ ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ကလီဒါ ။ သူ႕ကုုိ အတိုုေကာက္ J.C.R ဒါမွမဟုုတ္ ‘Lick’ လစ္ လိုု႕သိထားပါတယ္။ သူက အေမရိကန္လူမ်ဴိး စိတ္ပညာပညာရွင္၊ ကြန္ျပဴတာသိပၺံပညာရွင္ တစ္ဦးျဖစ္ပါတယ္။ အခုဘာသာျပန္တင္ဆက္မူမွာ ဘာသာျပန္သူရဲ႕ ျဖည့္စြက္ခ်က္ေတြကို အခုလို ကြင္းစကြင္းပိတ္မ်ားနဲ႕ ေဖာ္ျပသြားပါ့မယ္။ ရည္မွန္းခ်က္ၾကီးမားတဲ့ သူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အသံေတြကို ၾကားေနရမယ့္ သူ႕အေၾကာင္းေတြပါ။ ခံစားၾကည့္ၾကပါ။ )

ဆူညံပြက္ေလာရုိက္ေနတဲ့ စစ္ပဲြေတြကုိ အသြင္ေျပာင္းဖို႕ဆုိပါေတာ့။ အေမရိကန္က ဒုတိယကမာၻစစ္ထဲ စတင္၀င္ေရာက္လာေတာ့ ေလတပ္ စစ္စခန္းဟာျဖင့္ ဘယ္ေလာက္ေတာင္ နားျငီးေလာက္စရာ ေကာင္းလုိက္မလဲလုိ႕ ေတြးသာၾကည့္လုိက္ပါေတာ့။ အင္ဂ်င္စက္ၾကီးေတြရဲ႕ ေၾကာက္မက္ဖြယ္ အသံေတြ၊ အခ်င္းခ်င္း ပစ္ခတ္ၾကတဲ့ ေပါက္ကဲြသံေတြ ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ စာတစ္ပုဒ္ စပ္အုံးမလား။ နည္းပညာဆုိင္ရာ ဆက္သြယ္ေရးဆုိင္ရာ စက္မူပိုင္းဆုိင္ရာ တုိးတက္ျမင့္မားလာမူေအာက္မွာ တုန္ခါသံေတြကလည္း တုိးလာတယ္ ဆုိပါေတာ့။ ေလယာဥ္မူဴးေတြလည္း ဒါေတြကုိ ေတာ့ျဖင့္ျငီးေငြ႕လာၾကပီေပါ့။ စစ္အတြင္း အေမရိကန္ေလယာဥ္ပ်ံေတြဟာ ခက္ခက္ခဲခဲနဲ႕ ဆင္းသက္ရ၊ ေဘးမသီရန္မခ ဆုိတာဟာ ေတာ္ေတာ္ေလး ရွားပါးတယ္ လို႕ဆုိရမွာပါ။

၁၉၄၀ခုႏွစ္ ေႏြအကုန္ေလာက္မွာ ဆုိပါစုိ႕။ ျဗိတိသ ွ်စစ္တပ္ဟာ လန္ဒန္ကုိ အေစာကတည္းက သိမ္းခဲ့ပီးသားျဖစ္ပါတယ္။ သည္ေတာ့ အေမရိကားမွာလည္း ေလတပ္ဟာ စစ္အတြက္ ၾကိဳတင္ျပင္ဆင္မူေတြ လုပ္ထားသင့္တယ္လုိ႕ ဆုံးျဖတ္ထားပါတယ္။ အခ်ိန္အနည္းငယ္အတြင္းမွာ တုိက္ခုိက္မူေတြမွာ အသုံးတည့္မယ့္ သုေတသနပညာရွင္ေတြ၊ ထိမ္းသိမ္းေရးမွဴးေတြလုိအပ္တယ္လုိ႕ စဥ္းစားေနၾကတဲ့အခုိက္ ဒီအလုပ္ကုိ ေခါင္းေဆာင္ေပးမယ့္သူ Leo Beranek (လီရုိ ဘားနက္) ဆီေရာက္လာတယ္။ သူက ဟားဗက္က ရူပေဗဒပညာရွင္ျဖစ္ပီး သိပၸဒီဂရီဆုိင္ရာ ေဒါက္တာ ပူပူေႏြးေႏြးေလး ျဖစ္ပါတယ္။ ဘားနက္က ရုတ္တရက္ဆုိသလုိ သူ႕ကုိ တာ၀န္ေပးအပ္ခံရတာအေပၚ နည္းနည္းေတာ့ စိတ္လွဴပ္ရွားမိတယ္ေပါ့။ သူက ခ်က္ခ်င္းဆုိသလို ေလတပ္နဲ႕ စကားေျပာဖုိ႕ လုပ္တယ္။ စိတ္ပညာေဗဒနဲ႕ ရူပေဗဒဆုိင္ရာ ထိပ္တုိက္ေဗဒ ဆုိပါေတာ့ေလ။ အသံ၏ သေဘာတရားကုိ ေဆြးေႏြးဖုိ႕ ေလ့လာဖုိ႕ ။ အဲသည္ ဌာန ၂ခု ကုိ ေပါင္းစီးလုိက္ေတာ့ ဘာတဲ့ “စိတ္ပညာ-အသံေဗဒ“ ဆိုပီး ေပၚလာတယ္။ ဘားနက္က သူ႕စိတ္ၾကိဳက္ ဟားဗက္က စိတ္ပညာရွင္ အသက္ ၃၇ ႏွစ္အရြယ္ Stanley Smith (စတန္လီစမစ္) ကုိ ေရြးတယ္။ စတန္လီစမစ္ ေခၚ စမစ္တီ ေခၚ စတီဗင္ တဲ့။

ေရြးတာေတာ္ပါတယ္။ အဲသည္စတီဗင္ဆုိတဲ့သူက ၾကံ့ခုိင္တယ္၊ သူ႕အဖုိးဆီက ခရစ္ယာန္ဘာသာဆိုင္ရာ ဘာသာေရးအေမြေတြရထားတယ္။ ျပီးေတာ့ သူကရုိးရုိးဘြင္းဘြင္းသမား။ သူက အလုပ္ကုိ စိုက္စုိက္မတ္မတ္လုပ္တတ္တယ္။ သူက ေျပာထားရင္ ေျပာတဲ့အတုိင္း တေသြမသိန္း လုပ္လုိက္ရမွ။ သူက ကမာၻေပၚမွာ အေကာင္းဆုံး စိတ္ပညာေဗဒပညာရွင္ လို႕မွတ္ယူရမယ့္သူပါ။ စတီဗင္လုပ္ရတာက ရွင္းပါတယ္။ အရည္အခ်ငး္ရွိတဲ့ သူေတြကုိငွားမယ္၊ လိုအပ္တဲ့ ပစၥည္းကရိယာ ၀ယ္မယ္၊ သူတုိ႕ကုိ ၁ေန႕ ၁၄နာရီခုိင္းမယ္။ ပထမကမာၻစစ္အျပီးမွာ စတီဗင့္အလုပ္ရုံမွာ သုေတသနပညာရွင္ အေယာက္ ၅၀နီးပါး ေမြးထားပီးပီ။

ကဲ စဥ္းစားၾကည့္လုိက္ရေအာင္။ ပထမဦးဆုံး သူ႕အလုပ္ရုံမွာ ခန္႕ခံခဲ့ရသူဘယ္သူ ျဖစ္မလဲလို႕။ အသက္ ၂၇ နွစ္အရြယ္ J.C.R Licklider( ေဂ်-စီ-အာ္ လစ္လီဒါ ) ေပါ့။ (ဒီစာအုပ္ ရဲ႕ ဇာတ္လုိက္ျဖစ္လာမယ့္သူ)။ သူနဲ႕၅ မိနစ္ေလာက္ စကားေျပာအျပီးမွာ ေရြးဖို႕ဆုံးျဖတ္ျဖစ္သြားတယ္ေပါ့။ ၁၉၄၂ခုနွစ္ ေႏြဦးရာသီကာလရဲ႕ အင္တာဗ်ဴးအျပီးမွာ သူက “ကၽြန္ေတာ့အတြက္ သည္ေကာင္ေလး လုိအပ္တယ္၊ ကၽြန္ေတာ့္အတြက္ တပည့္တစ္ေယာက္ ရပါပီ“ လို႕ထုတ္ေျပာခဲ့ပါတယ္။

သူတုိ႕နွစ္ေယာက္ ရင္ဘတ္ခ်င္း တူတယ္တဲ့။ လစ္ ရဲ႕ အျမင္နဲ႕ စတီဗင္လုပ္ေနတဲ့ အလုပ္နဲ႕ ဘက္ညီတယ္ ဆုိပဲ။ စိတ္ကူးဆုိင္ရာ အျမင္ေတြကို အျပင္ကို ဆဲြထုတ္ေပးဖုိ႕ လစ္ က တာ၀န္ယူမယ္၊ ဘားနက္ရဲ႕ အလုပ္ရုံမွာ ရူပေဗဒပညာရွင္ေတြနဲ႕ လ ွ်ပ္စစ္အင္ဂ်င္နီယာေတြနဲ႕ ဆက္သြယ္ေပးမယ္။ စတီဗင္ ကမ္းလွမး္ထားတဲ့ “စိတ္ပညာဆုိင္ရာ အသံေဗဒ အလုပ္ရုံ“မွာ ၁၉၄၂ေနြရာသီကစလုိ႕ အျမဲတမ္း၀န္ထမ္းအျဖစ္ လုပ္ေပးဖုိ႕ လစ္က ခ်က္ခ်င္းလက္ခံလုိက္တယ္။

ဟားဗက္ တကၠသိုလ္ရဲ႕ အဲသည္တုန္းက ေခတ္ကာလ ဆုိင္ရာအရ ေျပာရရင္ေတာ့ အဲသည္အလုပ္ရုံဆုိတာဟာ ပတ္၀န္းက်င္္္္္္္္္္္အားျဖင့္ ဆုိး၀ါးတယ္ စိတ္၀င္စားဖြယ္မေကာင္းပဲ ညီးေငြ႕ဖြယ္ ျဖစ္ပါသတဲ့။ ဒါေၾကာင့္ ၀န္ထမး္ေတြက ငရဲခန္း လုိ႕ေခၚၾကတယ္။ ေခၚေလာက္ပါတယ္။ သုေတသနလုပ္ရတဲ့ အဲသည္ ဟားဗာ့ ရိပ္သာဟာျဖင့္ စစ္ဖက္ပိုင္းဆုိင္ရာ အခ်က္အလက္ေတြအတြက္ ေနရာလုံး၀မရွိသေလာက္ပါပဲ။ ဒါကုိ ဘယ္သူမွလည္း သေဘာမက်ပါဘူး။ ဒါ့အျပင္ အသံပုိင္းဆုိင္ရာ သုေတသနလုပ္ရတဲ့ အလုပ္ခန္းက ဟားဗက္ရိပ္သာ ရဲ႕ ျပင္ပက ၀င္ရတဲ့ တံခါးေပါက္။ အဲသည္ ေနရာဟာ ဗစ္တုိးရီးယားတုိ႕ ေဂါသစ္တု႕ိေခတ္က အမွတ္တရ ခန္းမၾကီးရဲ႕ ေျမေအာက္ခန္း လုိ႕ဆုိပါတယ္။ သည္ေတာ့ အုတ္နီခဲေရာင္ ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္းကို မ်က္စိထဲျမင္ၾကည့္လုိက္ပါ။ စစ္ပဲြေတြ ဆင္ႏြဲခဲ့ရတဲ့ နန္းေတာ္ပုံစံမ်ဴိး။ အျပင္ဘက္ထုတ္ထားတဲ့ ေျမေအာက္ခန္းတံခါး ကေနၾကည့္ုလုိက္ရင္ ဘယေ္နရာကု ိေရာက္လုိ႕ ဘယ္ေပါက္ေနတယ္ဆုိတာ မသိႏုိင္မျမင္ႏုိင္တဲ့ အေနအထားပါ။ အတြင္းကို ၀င္ၾကည့္လုိက္ဦးမလား။ စတီဗင္ကုိယ္တုိင္ေတာ့ အဲသည္ထဲ ၀င္သြားရတာကိုက တကယ့္ကုိ ငရဲတြင္းထဲပါပဲတဲ့။ လစ္ တစ္ေယာက္ရဲ႕ ပထမဦးဆုံး ရုံးတက္တာကုိ ေျပာရရင္ သူလည္းပဲ ေလာင္ကၽြမ္းေနတဲ့ ပုိက္လုံးၾကီးထဲက က်ဴိးပဲ့ေနတဲ့ ရုံးခန္းေတြၾကားထဲ ေရာက္သြားရသလိုပါ။ အလုပ္ခန္းထဲကုိ ခပ္သြက္သြက္ ၀င္လုိက္မိေတာ့ ဖုန္အလိမ္းလိမ္းတက္ေနတဲ့ အေဆာက္အဦပ်က္ ၾကီးျဖစ္ေနတယ္။

စတီဗင္ကေတာ့ ဒီျပႆနာကို ခပ္ျမန္ျမန္ပဲ ေျဖရွင္းတယ္။ စတီဗင္ ဟာ တဲ့။ သူရင္ဆုိင္ေနရတဲ့ အဓိကလုပ္ငန္းစဥ္ကုိ ခပ္သြက္သြက္ပဲ လုပ္သြားတယ္ လို႕ Georgw Miller (ေဂ်ာ့ေမလာ) က စတီဗင္ ၁၉၇၃ ခုႏွစ္ကြယ္လြန္ခိ်န္တုန္းက အမွတ္တရေျပာျပသြားတယ္။ “ေျပာရရင္ သူအလုပ္လုပ္ပုံက ေျပးလႊားေနသလုိ အားကုန္ေမာင္းေနတာပါ“ ။ စတီဗင့္ ဘဲြ႕က “ဒါရုိက္တာ“ ပါ။ သူက အဲဒီလုိၾကီး ေနတာမဟုတ္ဘူး ဆုိပါေတာ့။ မုန္တုိင္းၾကားထဲ ရွိရွိသမ ွ် တာ၀န္ယူျပီး သိမ္းၾကံဳးလုပ္ေနသလိုပါပဲ။ ျမန္ျမန္လုပ္ရင္ ျမန္ျမန္ပီးမယ္ ျမန္ျမန္ငရဲတြင္းထဲက ထြက္ရမယ္ အဲသလုိခံယူထားပုံပါ။

မစ္လာရယ္ လစ္ရယ္ ျပီးေတာ့ ေနာက္အဖဲြ႕သားေတြရယ္ဟာ အဲသည္ ပတ္၀န္းက်င္ဆုိးထဲမွာ စီမံခန္႕ခဲြမူ ေတြနဲ႕ အတူတကြ လုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါဟာ ဒါရုိက္တာ တစ္ေယာက္ျဖစ္တဲ့ စတီဗင့္ကို ၾကည့္ပီး အားလုံးစိတ္ပါလက္ပါ ျဖစ္သြားၾကတယ္လုိ႕ ေျပာလုိ႕ရပါတယ္။ သူကေလ.. ရုံးခန္းတံခါး၀ကုိ ျဖတ္ကနဲေရာက္လာပီး “ခင္ဗ်ားတုိ႕ ဘာလုပ္ရမယ္ဆုိတာ သိတယ္မဟုတ္လား“ လုိ႕ အသံျဗဲၾကီးနဲ႕ ေအာ္ပါတယ္။ ေျပာရရင္ လူလုိသူလုိ နွဴတ္ဆက္ၾကတဲ့ “ဂြတ္ေမာနင္း“ ဆုိတဲ့ အေျခခံယဥ္ေက်းမူ စကားလုံး မ်ဴိးကုိ ဟန္ေဆာင္ပန္ေဆာင္ ေျပာမေနဘူးေပါ့။ အေရးၾကီးတာ သူ႕ အလုပ္ခန္း အသက္၀င္ေနဖုိ႕။ “ အဲသည္အလုပ္ခန္းဟာျဖင့္ သူ႕မိသားစုပဲ။ အဖဲြ႕သားေတြဟာ ကုိယ့္တာ၀န္ကုိယ္ယူၾက။ သူတုိ႕ဟာ သည္မိသားစု၀င္ေတြျဖစ္တယ္ တူေတြ ေမာင္နွမ၀မ္းကဲြေတြ ေဆြမ်ဴိးေတြ”လုိ႕ မစ္လာက ေရးခဲ့တယ္။ “စည္းနဲ႕ကမ္းနဲ႕ သည္ခရီးကို ဆက္ေလ်ာက္ေနၾကပါတယ္။ အဖဲြ႕သားေတြ အားလုံး ေကာင္းက်ဴိးအတြက္ပါ။ “ မိသားစုဆုိတဲ့ စကားလုံးနဲ႕ ကိုက္ညီတဲ့ ေပ်ာ္ပဲြစားထြက္တာ ညစာထြက္စားၾကတာ စေနတနဂၤေႏြ ခရီးထြက္ရင္းနဲ႕ အလုပ္ေတြပါ သယ္ပီး လုပ္ၾကတာ ေႏြရာသီနဲ႕ ေဆာင္းရာသီေတြမွာ စကိတ္စီးၾကတာေတြလည္း ပါပါတယ္။

အခု လစ္ အေၾကာင္းကို ေျပာရရင္ သူကလည္း လူတမ်ဴိးပါ။ သူကလည္း စတီဗင့္ေလာက္ေတာ့ အသာေလး။ သူက ပုိသာတာက ေပ်ာ္တတ္တယ္။ “လစ္အေၾကာင္း မွတ္မိသေလာက္ ေျပာရရင္ သူ အလုပ္ခန္းမွာ လုပ္ရင္းက စမစ္ရဲ႕ သဘာတူခ်က္နဲ႕ ရန္ပုံေငြထားတဲ့ စနစ္ကုိ လုပ္တယ္။ မိသားစု ဘ႑ာေငြစုျခင္းေပါ့။“ လို႕ Karl Kryter (ကားလ္ခရစ္တာ) ကေျပာျပတယ္။ သူက ေရာ့ခ်က္စတာ တကၠသုိလ္မွာတုန္းက လစ္၇ဲ႕ အခန္းေဖာ္လဲျဖစ္ အရင္းနွီးဆုံးသူငယ္ခ်င္းလည္း ျဖစ္ခဲ့တယ္။ “သူက တေန႕ေတာ့ အ၀တ္ေရာင္းတဲ့ဆုိင္ကို သြားပီး ၀ါယာၾကိဳးလို ဟာေတြ ၀ယ္လာတယ္။ ျပီးေတာ့ အလုပ္ခန္းထဲမွာ အဲဒါေတြနဲ႕ အလုပ္လုပ္ေနလုိက္တာ ေနာက္တေန႕ ကူူးတဲ့တုိင္ေအာင္ပဲ။ အဲဒီ ဟာကုိ သူက စနက္ပီ လို႕အမည္ေပးလုိက္တယ္။ ေျပာရရင္ ဒါမ်ဴိး ကို တကၠသိုလ္မွာ စမ္းသပ္ခန္းသုံးဖုိ႕ အပ္ရင္ ၂လကေန ၃လ ၾကာတယ္။ သူကအဲဒါကုိ လြယ္လြယ္ကူကူလုပ္လုိက္တာ။ အဲသည္၀ါယာၾကိဳးအဆက္ေတြနဲ႕ သူဟာ အသံခ်ဲ႕စက္ေတြမွာ သုံးလုိ႕ရေအာင္ လုပ္ေပးတယ္။ သူလုိခ်င္တဲ့ ပုံစံကုိ တီထြင္လိုက္တာ ျဖစ္ပါတယ္။“

အဲသည္ “စိတ္ပညာဆုိင္ရာ အသံဖဲြ႕စည္း တည္ေဆာက္မူ အလုပ္ခန္း“ သုေတသနမွာ လစ္လုပ္ခဲ့တာေတြက အသံလွဴိင္းေတြကုိ နားလည္ေစတဲ့ လုပ္ငန္းစဥ္ပါတယ္၊ ေရဒီယို တယ္လီဖုန္း အခ်က္ျပအမွတ္အသားေတြက နားဆင္သူရဲဲ႕ လက္ခံေပးမူဆုိင္ရာ ခံစားမူစြမ္းရည္ကုိ သိရွိေစတဲ့ သုေတသနေတြ ျဖစ္တယ္။ သူကုိယ္တိုင္ေတာင္မွ အဲသည္ေတြ႕ရွိမူ သုေတသနေတြကုိ အံ့ၾသမိတယ္ဆုိတယ္။ တျခားသူေတြေတာ့ ဆုိဖြယ္ရာမရွိဘူး ဆိုပါေတာ့။

သူက A E I O U (ေအ အီး အုိင္ အုိ ယူ) ဆုိတဲ့ အဂၤလိပ္စာလုံးေတြကို အေျခခံပီး အသံထြက္စနစ္နဲ႕ တည္ေဆာက္တဲ့ ပုံစံကုိ ေတြ႕ရွိခဲ့တယ္။ အဲသည္စနစ္ကုိ သုံးျပီး ေနာက္ခံ အသံကို ထုတ္တယ္။ အဲသည္ ေတြ႕ရွိခ်က္က ထုိဓါတ္ခဲြခန္း အလုပ္ရုံအတြက္ သိပ္ကုိ ေရွ႕ေရာက္သြားေစတယ္။ ဒါကုိ လစ္က လူတုိင္း နားလည္မယ့္ စကားလုံး Peak Clipping “ ပိခ္ ကလစ္ပင္း “ လုိ႕ေခၚလုိက္တယ္။ (ပိခ္ ကလစ္ပင္းဆုိျပီး လူတုိင္းနားလည္တဲ့စကား လုိ႔ဆုိလုိက္ေသာလည္း ကိုယ့္မွာ နားမလည္ဘူး ျဖစ္သြားတယ္။ သခ်ာၤဘာသာရပ္မွာ ဆုိရင္ (ဆုိင္းဥပေဒသ) Sine Rule ကုိ ဂရပ္ဆဲြျပျပီး ရွင္းျပရင္ပုိလြယ္တယ္။ လူတိုင္း နားလည္ေအာင္လည္း ရွင္းမျပတတ္ဘူး။ သူ႕အဓိပၸါယ္ကုိ အတိအက်ေဖာ္ထုတ္ပါက peak ဆုိတာ အျမင့္ဆုံး ထိပ္ဆုံးကုိ ေျပာတာပါ။ အသံလွဴိင္း၏ အျမင့္ဆုံးေနရာေပါ့။ clipping က ျဖတ္တာ၊ တိတာ။ ဆုိေတာ့ အသံလွဴိင္းထိတ္ဆုံးပုိင္းကုိ တိခ်လိုက္တာ ျဖတ္ခ်လုိက္တာ။ သည္လုိ အသံလွဴိင္းဆုိင္ရာ အေျခခံသေဘာတရားေတြနဲ႕ လစ္ က ဂရပ္ေတြဆဲြခဲ့တယ္၊ အသံလွဴိင္းေတြကုိ ေဖာ္ထုတ္ခဲ့တယ္လို႕ ပဲဆုိၾကပါစုိ႕။) ဒီေတြ႕ရွိခ်က္အေၾကာင္းေျပာတာနဲ႕ လစ္ ဆုိတဲ့နံမယ္က တြဲပီး ပါလာရေတာ့တာပါပဲ။

သူ႕အေၾကာင္း ဆက္ရရင္ သူက… လစ္ က.. ေမြးရာပါ ေခါင္းေဆာင္ ျဖစ္လာသူလုိ႕ ဆုိရမွာပါ။ ေနာက္ေတာ့ လစ္ရယ္၊ ခရစ္တာရယ္၊ သုေတသနပညာရွင္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားရယ္ အပါအ၀င္တုိ႕ကုိ အဲဒီအလုပ္ခန္းကေနပီးေတာ့ ဖေလာ္ရီဒါမွာ အေျခစုိက္တဲ့ ေလတပ္စခန္းဆီကုိ အေခၚလႊတ္ကာ စစ္ပုိင္းဆုိင္ရာ ေရဒီယုိအခ်က္ျပ စခန္းဆီကုိ ပို႕ခဲၾကရပါတယ္။ အဲသည္အျဖစ္ေတြဟာ လစ္အတြက္ ေနာက္ပုိင္းက်ေတာ့ စိတ္၀င္စားဖြယ္ ၀တၱဳဇာတ္လမ္းေတြ ျဖစ္လာပါတယ္။ အဲသည္စခန္းကုိ ေရာက္ေရာက္ခ်င္း တစ္ဦးခ်င္းဆီကုိ သူတုိ႕ရာထူးက ဘာလဲ ဘယ့္နဲ႕ နဲ႕စစ္ေဆးခံရေတာ့ သူတုိ႕က သူတုိ႕ကုိယ္သူတုိ႕ “ဗုိလ္” လု႕ိေျဖၾကေတာ့ သူတုိ႕ကုိ အခန္းက်ဥ္းကေလးေတြဆီ ပို႕လုိက္တယ္ေပါ့။ အဲ … ဒါေပမယ့္ လစ္ ကေတာ့ သူ႕ကိုယ္သူ “ဗုိလ္မွဴး“ လုိ႕ေျဖလုိက္တယ္။ ဒါနဲ႕ သူက အရာရွိေတြ ရိပ္သာမွာ အခန္႕သားေနရာေပးခံရပါတယ္။ သို႕ေပမယ့္ သူတုိ႕အားလုံး ညစဥ္ ေတြ႕ဆုံေပ်ာ္ပါးၾကေတာ့ အတူတူပါပဲ။ လစ္က အိပ္ေတာင္အိပ္ရဲ႕လားမသိ၊ အလုပ္ေတြလည္းလုပ္ ပါတီပဲြေတြလည္း ညစဥ္ႏြဲေပါ့။

လစ္ ဟာ Louise Carpenter Thomas (လူ၀ွစ္ ကာပန္ဒါေသာမတ္ ) ဆုိတဲ့ အသက္ ၂၃ႏွစ္အရြယ္ အမ်ဴိးသမီးအတြင္းေရးမွဴးမေလးနဲ႕ ခင္မင္ရင္းနွီးခ့ဲၾကတယ္။ အဲသည္တုန္းက အတြင္းေရးမွဴးမိန္းခေလးဆုိလို႕ ၂ေယာက္ပဲရွိပါတယ္။ (သည္ေနရာမွာ ဘာသာျပန္သူအေနနဲ႕႔ ျဖတ္ေျပာရရင္ေတာ့ သူတုိ႕၂ေယာက္ အေၾကာင္းေတြကုိ စာေရးဆရာက စာ၂မ်က္နွာေလာက္ က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ေရးထားပါတယ္။ အဒီမိန္းခေလးမွာ အိမ္ေထာင္ရွိတယ္။ သူတုိ႕၂ေယာက္က အလုပ္ခန္းမွာ ေတြ႕ၾကတယ္။ လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ေတြ ျဖစ္လာတယ္။ လူ၀ွစ္ က လစ္ကုိ ရယ္စရာေမာစရာေတြ ေျပာတတ္တဲ့သူတစ္ေယာက္အျဖစ္ ျမင္တယ္။ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ေနတတ္တယ္၊ အၾကံညဏ္ေတြလည္း ထုတ္ေနတတ္တဲ့သူ လို႕ဆုိထားပါတယ္။ ေနာက္ေတာ့ လူ၀ွစ္ဟာ သူ႕ခင္ပြန္းျဖစ္သူနဲ႕ ၁၉၄၄မွာ ကြာရွင္းခဲ့ကာ လစ္နဲ႕ ၁၉၄၅ ခုနွစ္ ဇန္န၀ါရီ ၂၀မွာ လက္ထပ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေလာက္ အတုိခ်ဴပ္ပဲ သိထားရင္ ျဖစ္တာေၾကာင့္ ယခု ငရဲခန္းက အေၾကာင္းေတြ ဆက္ပါ့မယ္။)

သိပ္ေတာ့မလြယ္ဘူးေလ။ စဥ္းစားၾကည့္ သည္ေလာက္ အလုပ္ေတြမ်ား၊ ခက္ခဲ ပီး ငရဲလုိအခန္းမွာ အလုပ္လုပ္ေနၾကရတဲ့ အခ်ိန္မွာ သူက (လစ္ကို ေျပာတာပါ) အခ်စ္ေရးကိစၥေတြ၊ အိမ္ေထာင္ေရးကိစၥေတြက ပါ၀င္ပတ္သက္လာေနတယ္ဆုိေတာ့။ ဒါေပမယ့္ အဲသလုိဆုုိပီး သူ႕ကုိ အလုပ္မွာ လစ္ဟာသြားတဲ့သူလု႕ိေျပာ လုိ႕မရေအာင္ လစ္ ဟာ သူ႕အခ်ိန္ေတြ ကို အလစ္မေပးပဲ အဆုံးမရွိ အလုပ္ေတြလုပ္ေနတယ္။

“သူက အလုပ္ခန္းထဲမွာ တခ်ိန္လုံး နွစ္ျမဳပ္ေနတာပါပဲ” လုိ႕ သူနဲ႕အတူတူလုပ္တဲ့ လီရုိ ဘားနက္က ေျပာျပပါတယ္။ သူ႕ဇနီးျဖစ္လာတဲ့ လူ၀ွစ္ ကလည္း သူ႕ေယာက်ၤးက တခ်ိန္လုံး ေတြးေခၚၾကံဆေနတာ၊ အၾကံညဏ္ေတြ ထုတ္ေနတာ ကို သိတယ္။

“သူက ဘာဆက္လုပ္ရမယ္ ဆုိတာကုိ တခ်ိန္လုံး ေတြးေနေတာ့ကာ ခုနက ရတဲ့ စိတ္ကူးေတာင္ ေဟာင္းသြားပီ။ သူစိတ္၀င္စားပါတယ္ဆုိတာကလည္း ျဖတ္ကနဲဆုိ သိပ္စိတ္မ၀င္စားေတာ့ဘူး ျဖစ္သြားတတ္ပါတယ္။ သူက ရူပေဗဒကုိ ေလ့လာခ်င္တယ္။ သခ်ာၤဘာသာကုိလည္း ေလ့လာၾကံဆခ်င္တယ္။ သူက တစ္ခုခုကုိ ေလ့လာခ်င္ျပီဆုိရင္ အဲဒီဘာသာရပ္မွာ ထိတ္ဆုံးေရာက္ေနတဲ့သူေနာက္ကုိ လိုက္ေတာ့တာပဲ။ “ လုိ႕ လစ္ရဲ႕ ဇနီးသည္ လူ၀ွစ္ က လစ္ အေၾကာင္းေတြကုိ ျပန္ေျပာင္း ေျပာျပခဲ့ပါတယ္။

မေမ့သြားေအာင္ ထပ္ေျပာရရင္ေတာ့ လစ္က ကြန္ျပဴတာေတြနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ ရွည္လ်ားတဲ့ လမ္းတစ္ခုကို ေဖာက္ေနတာပါ။ ကြန္ျပဴတာဆုိတဲ့ ပန္းတုိင္ကုိေရာက္မယ့္ ၾကီးက်ယ္ တဲ့ လမ္းတစ္ခုကို ေဖာက္ေနတာပါ။ သူက သူစိတ္၀င္စားတဲ့ ဘာသာရပ္ေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုိ႕ ထိတ္ဆုံးေရာက္ေနတဲ့သူေတြဆီ မရရေအာင္ လုိက္ေနတယ္ ဆုိတာက သူ႕ကုိ တစ္ခုခု သင္ေပးဖုိ႕၊ သူ ဟားဗက္မွာ သင္ၾကားခဲ့တာေတြနဲ႕ မတူတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကုိ သူ႕ကုိ ပို႕ခ်ဖုိ႕ ျဖစ္ပါတယ္။ သည္လုိနဲ႕ သူဟာ ယခု ေရာက္ရွိေနတဲ့ ကန္းဘရစ္ကေန ၂မုိင္အကြာက မက္ဆက္ခ်ဴးဆက္ စက္မူတကၠသိုလ္ Massachusetts Institute of Technology (MIT) က သူ႕ကုိ ပညာေတြသင္ေပးမယ့္သူေတြရွိရာအရပ္သို႕ တပည့္ခံရန္ သြားခဲ့ပါေတာ့တယ္။

(ျဖည့္စြက္ခ်က္။ လစ္ဟာ ဟားဗက္တကၠသိုလ္ က အလုပ္ခန္းမွာ ၁၉၄၃မွ ၁၉၅၀ သုေတသနဆုိင္ရာ အလုပ္လုပ္သူအေနနဲ႕ တာ၀န္ယူထားရုံမက ကထိက အျဖစ္လည္း စိတ္ပညာဆုိင္ရာ အသံေဗဒ ဌာနမွာ အလုပ္လုပ္ခဲ့ပါတယ္။)

ဂ်ဴနီယာ၀င္း
(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)

Thursday, December 6, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – မစ္ဇူရီကေကာင္ကေလး

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – မစ္ဇူရီကေကာင္ကေလး
(အေတြးအျမင္ အမွတ္ ၃၁၆ ၂၀၁၈ ဒီဇင္ဘာ) မိုးမခ၊ ဒီဇင္ဘာ ၅၊ ၂၀၁၈



(2001 ခုုနွစ္ထုုတ္ M. Mitchell Waldrop (အမ္ မီခ်ယ္ ၀ါလ့္ဒေရာ့) ေရးသားေသာ The Dream Machine မွ Missouri Boys အခန္းကုိ ဘာသာျပန္ထားပါတယ္။ J.C.R. Licklider နဲ႕ သူ႕ရဲ႕ ပါစင္နယ္ကြန္ျပဴတာ နည္းပညာေတာ္လွန္ေရး အေၾကာင္း ဆုုိပါေတာ့ လုုိ႕စာအုုပ္မွာ ေၾကာ္ျငာထားပါတယ္။)

(Joseph Carl Robnett Licklider (March 11, 1915 – June 26, 1990) ဂ်ဴးဆက္ ကားလ္ ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ကလီဒါ ။ သူ႕ကုုိ အတိုုေကာက္ J.C.R ဒါမွမဟုုတ္ ‘Lick’ လစ္ လိုု႕သိထားပါတယ္။ သူက အေမရိကန္လူမ်ဴိး စိတ္ပညာပညာရွင္၊ ကြန္ျပဴတာသိပၺံပညာရွင္ တစ္ဦးျဖစ္ပါတယ္။ အခုဘာသာျပန္တင္ဆက္မူမွာ ဘာသာျပန္သူရဲ႕ ျဖည့္စြက္ခ်က္ေတြကို အခုလို ကြင္းစကြင္းပိတ္မ်ားနဲ႕ ေဖာ္ျပသြားပါ့မယ္။ ခံစားဖတ္ၾကည့္ ၾကတာေပါ့)

ဂ်ဴိးဆက္ ကားလ္ ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ကလီဒါ ကလူေတြအထင္ၾကီးေအာင္ မလုပ္ဘူး။ သူ လူေတြဘာမွန္းမသိေသးတဲ့ ကြန္ျပဴတာၾကီး ေတြၾကားထဲ အလုပ္လုပ္ေနတုန္းကေတာင္ အရာရာကို ဒါေတြက အလြယ္ေလးေတြပါ ဆုိတဲ့အေနနဲ႕ လုပ္ေနတာ။
“လစ္က ကၽြန္ေတာ္သိသမွ်သူေတြထဲမွာ ဥာဏ္ၾကီးရွင္အၾကီး တက အၾကီးဆုံးပါပဲဗ်ာ” လို႕ William McGill (၀ီလီယမ္ မတ္ဂီးလ္) က သူမကြယ္လြန္ခင္ ၁၉၉၇ခုနွစ္ သူ႕အင္တာဗ်ဴးတစ္ခုမွာ ေျပာသြားပါတယ္။ (၀ီလီယမ္ မတ္ဂီးလ္ အေၾကာင္းေျပာရရင္ သူက အေမရိကန္ စိတ္ပညာပညာရွင္၊ ကိုလန္ဘီယာတကၠသိုလ္၏ ၁၆ေယာက္ေျမာက္ ဥကၠဌျဖစ္ခဲ့သူ။) မတ္ဂီးလ္ ကေျပာျပရာမွာ သူက (လစ္ကိုုေျပာတာပါ) ၁၉၄၈ခုနွစ္ ဟားဗတ္တကၠသုိလ္ကို စိတ္ပညာတကၠသိုလ္ ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္အျဖစ္ ေရာက္လာတုန္းကေပါ့လုိ႕ ဆိုပါတယ္။

“လစ္က သခ်ာၤပညာနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ သက္ေသျပခ်က္ေတြကုိ သိေနတယ္၊ သူက ေသခ်ာတြက္ခ်က္တာမ်ဴိး မဟုတ္ပဲနဲ႕ သူ႕အသိက အလုိလို သိေနတာမ်ဴိးေပါ့။ လူေတြက သခ်ာၤသေကၤတေတြနဲ႕ ဆက္စပ္ပံုေတြကုိ တြက္ခ်က္ေနတုနး္မွာ သူက အဲသည္ဆက္သြယ္ခ်က္ေတြကုိ သိေနတာ။ ေျပာရရင္ေတာ့ သူဟာ သေကၤတေတြနဲ႕ ပတ္သက္လာရင္ လ်ဴိ႕၀ွက္ခ်က္ေတြကိုေတာင္ သိေနေလာက္ေအာင္ ဥာဏ္ၾကီးရွင္ ျဖစ္ေနတာဗ်။ အဲဒါဘယ္လုိလုပ္သိသလဲ လစ္က အဲဒါေတြ မသင္ၾကားရပဲ အလုိလုိ ဘယ္လုိလုပ္ျမင္ေနတာတုန္း။”

“လစ္နဲ႕ ပုစာၦတစ္ပုဒ္ကုိ ေျပာၾကေတာ့…”  မၾကာမီ ကုိလန္ဘီယာတကၠသုိလ္မွာ ေက်ာင္းအုပ္ျဖစ္လာမယ့္ မတ္တ္ဂီးလ္ ကဆက္ေျပာပါတယ္။ “ကၽြန္ေတာ့္ကုိယ္တုိင္ ေတာင္ စမ္းသပ္ၾကည့္မွ အေျဖရမယ့္ IQ ပုစာၦေတြတြက္တာ သူက အမွတ္ေတြ ၃၁ မွတ္ အျပည့္ေပးႏုိင္ေလာက္ေအာင္ သူက အေျဖကုိ သိေနတယ္ သူဟာ တကယ္ ဥာဏ္ၾကီးရွင္ ပါပဲ။“

ဒုတိယကမာၻစစ္အတြင္းတုန္းက ဟားဗတ္က စိတ္ပညာ-ေအာ္ဂတ္စတစ္ ဓါတ္ခဲြခန္းမွာ အတူလုပ္ခဲ့ဖူးတဲ့ George A. Miller (ေဂ်ာ့ ေအမီလာ) ကလည္း လစ္အေပၚ ေလးစားေလာက္တဲ့ အျမင္မ်ဴိး ခ်ခဲ့ဖူးပါတယ္။ (ေဂ်ာ့ေအမီလာ အေၾကာင္း ေျပာရရင္ေတာ့ သူကလည္းအေမရိကန္ စိတ္ပညာရွင္တစ္ဦး၊ စိတ္ပညာဆုိင္ရာ နယ္ပယ္တစ္ခုကို တည္ေထာင္ခဲ့သူ ျဖစ္ပါတယ္။)

“လစ္ဟာ အေမရိကန္သားကေလးပါ။ အရပ္ရွည္ရွည္၊ အသားလတ္လတ္၊ ၾကည့္ေကာင္းတဲ့ ေကာင္ကေလးေပါ့။ သူဘာလုပ္လုပ္ အဆင္ေျပတဲ့ပုံေပါ့။“ မီလာက ေနာက္နွစ္ေတြၾကာလာေတာ့လည္း အခုလုိ မွတ္ခ်က္ခ်ပါတယ္။ “သူကတကယ့္ကုိ အလြန္႕အလြန္ကုိ ညဏ္ရည္ထက္ျမက္သူပါပဲ။ ဖန္တီးရွင္တစ္ဦးလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ သူကေလ … ဥပမာဗ်ာ တစ္ေယာက္ေယာက္က အမွားတစ္ခုလုပ္မိတယ္ဆုိရင္ သူက အဲဒါကုိ ရယ္စရာအျဖစ္ ေျပာင္းပီး ဟာသလုပ္လုုိက္ တတ္တယ္။ လစ္က ရယ္စရာဟာသေတြကုိ သေဘာက်ပါတယ္။ သူ႕လက္တစ္ဖက္မွာ ကိုကာကိုလာ ပုလင္းေလးကို ကုိင္ပီး ေနတတ္တဲ့ပုံက သူ႕စတုိင္လု႕ိေျပာရမလားပဲ။“

သူက လူေတြကုိ သေရာ္တ့ဲသေဘာမဟုတ္တာေတာ့ ေသခ်ာပါတယ္။ မီဇူရီအရပ္က ေကာင္ကေလးက သူ႕ေဘးကလူေတြကုိ ျပဳံးသြားေအာင္ လုပ္တတ္တာပါ။ သူက ကမာၻၾကီးထဲကုိ အထီးက်န္စြာ ေရာက္လာတာပါ။ သူနဲ႕ေတြ႕သမ ွ်လူတုိင္းဟာ သူ႕အတြက္ေတာ့ ၾကီးက်ယ္ပါသတဲ့။

ဟုတ္ပါတယ္။ သူကမစ္ဇူရီသားေလးပါ။ (Missouri ဆုိတဲ့အရပ္ေဒသက အေမ၇ိကန္ျပည္ေထာင္စု အေရွ႕အလယ္ပုိင္းမွာ တည္ရွိပါတယ္။ အဲသည္မွာ သူကၾကီးျပင္းခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။) သူ႕အမည္ရင္းက လစ္- ကလီဒါ။ သူ႕မိသားစုက ျပင္သစ္-ဂ်ာမန္ ႏွစ္နယ္စပ္ထားတာပါ။ သူက မစ္ဇူရီမွာ  မျဖစ္မွီကတည္းက ေနခဲ့တာပါ။ သူ႕ဖခင္ Joseph Licklider (ဂ်ဴိးဇက္လစ္ကလီဒါ) က လယ္ယာလုပ္တဲ့သူပါ။ ဂ်ဴိးဇက္က (သူက လစ္ရဲ႕ဖခင္ပါ) စိတ္ဓါတ္ၾကံံ့ခုိင္တဲ့ လူငယ္တစ္ေယာက္ျဖစ္ပါတယ္။ ၁၈၈၅ခုနွစ္ သူ႕ဖခင္ဟာ (အဲဒါ လစ္ရဲ႕အဖုုိးကိုုေျပာတာပါ) ျမင္းေတြနဲ႕ အလုပ္လုပ္ရင္း မေတာ္တဆျဖစ္ျပီး ေသဆုံးသြားတယ္။ အဲသည္တုန္းက ဂ်ဴိးဇက္ က ၁၂ႏွစ္ (လစ္ရဲ႕ဖခင္) ။ သူ႕စိတ္ထဲ မိသားစုတာ၀န္ဟာ သူယူရမယ္လို႕ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်တယ္။ သူ႕မိခင္နဲ႕ သူ႕ညီမဟာ သည္လယ္ယာအလုပ္ကုိ မဦးေဆာင္နိင္ဘူးလို႕ သူေတြးတယ္။ မိသားစုုလုုိက္ စိန္႕လူ၀ီေဒသကုိ ေျပာင္းသြားဖုိ႕ လုပ္တယ္။ သူ႕ညီမကုိ ေဒသဆုိင္ရာ ေက်ာင္းတက္ခုုိင္းရုုံတင္မက ေကာလိပ္ ပါတက္ခိုင္းတယ္။ သူက ေဒသဆုိင္ရာ ရထားလမ္းမွာ အလုပ္လုပ္တယ္။ သူ႕ဘာသာသူေတာ့ စာေရးစာဖတ္နဲ႕ ဒီဇုိင္းပညာ ကုိ သင္ယူတယ္။ ေလ့လာတယ္။ ဒီပညာနဲ႕ အလုပ္လုပ္ရာက စိန္႕လူ၀စ္မွာ စီးပြားေရးဆုိင္ရာ ကုန္သည္အလုပ္မွာ ဆရာၾကီးျဖစ္လာတယ္။

သည္လုိနဲ႕ မစၥစ္ Margaret Robnett (မာဂရက္ ရုိနက္) နဲ႕ေတြ႕တယ္။ “သူ႕အသံေလးက သာယာလွတယ္။ သီခ်င္းဆုိေနတဲ့ အတုိင္းပါပဲ။ သူဟာ ကၽြန္ေတာ့ရဲ႕ဖူးစာရွင္ပါပဲ။” လုိ႕သူက ျမင္ျမင္ျခင္း သေဘာက်သြားခဲ့တယ္။ ေနာက္မၾကာမီ သူတုိ႕လက္ထက္ခဲ့ၾကတယ္။ တစ္ဦးတည္းေသာ သားတစ္ေယာက္ထြန္းကားတယ္။ ၁၉၁၅ခုနွစ္ မတ္လ ၁၁ ရက္ေန႕။ သူ႕နံမယ္ကို ဖခင္ရဲ႕အမည္ ဂ်ဴိးဇက္၊ မိခင္ရဲ႕ ကြယ္လြန္သြားတဲ့ ေမာင္ရဲ႕အမည္ Carl Robnett (ကားလ္ေ၇ာ့ဘ္နက္) အမည္ပါေအာင္ ေပးလုိက္ပါတယ္။ (အဲဒါ အခုေဆာင္းပါးရဲ႕ဇာတ္လိုက္ ျဖစ္လာမယ့္ သူ ေမြးဖြားလာပုံ။ Joseph Carl Robnett Licklider (ဂ်ဴိးဇက္ ကားလ္ ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ ကလီဒါ။)

ကေလးေလးက အထီးက်န္ဆန္ေနတဲ့ ပုုံေပါက္ေနတာကုုိေတာ့ နားလည္ေလာက္ပါတယ္။ သူ႕ဖခင္က အသက္၄၂ႏွစ္ မိခင္က ၃၄ႏွစ္ဆုုိတဲ့ အသည္ခုုႏွစ္ အဲသည္ေခတ္ကာလ အရေျပာရရင္ အသက္ၾကီးမွ ပထမဆုုံးရတဲ့ ကေလးလည္းျဖစ္ျပန္ေတာ့ ကေလးေလးအေပၚ အလုုိမလုုိက္၊ စည္းကမ္းတင္းၾကပ္၊ သူတုုိ႕ဘာသာေရးအေတြးအေခၚ ၾကားထဲ သြန္သင္ဆုံးမမူေအာက္မွာ ၾကီးျပင္းခဲ့ရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူတုုိ႕က ေႏြးေထြးပီး ၾကင္နာတတ္တဲ့ သူေတြပါ။ သူတုုိ႕သားေလးကိုု ခ်စ္ျပီး တေလ်ာက္လုုံး ဂရုုတစုုိက္ေမြးခဲ့ၾကပါတယ္။ လစ္ ကေလးကလည္း နွစ္ဖက္မိဘေတြအတြက္ တဦးတည္းေသာ ေျမးကေလးျဖစ္ေနျပန္တယ္။ သူၾကီးျပင္းလာတဲ့အခါ မိဘေတြက စႏၵယားတီး၊ တင္းနစ္ရုုိက္ဖုုိ႕ စသျဖင့္ သူလုုပ္ခ်င္တာေတြ လုုပ္ၾကည့္ဖုုိ႕ သင္ဖုုိ႕အားေပးတယ္။ အထူးသျဖင့္ သူလုုပ္ခ်င္တာက နည္းပညာနဲ႕ပတ္သက္တာမွန္သမ ွ် အကုုန္ဆုုိပါေတာ့။ သူကလည္း ဘယ္သူ႕ကုုိမွ စိတ္ပ်က္ေအာင္မလုုပ္ဖူး။ သူက ထက္ျမက္တယ္၊ တက္ၾကြတယ္၊ ဟာသဥာဏ္ရွိတယ္၊ သိခ်င္စပ္စုုခ်င္တယ္၊ အတတ္ပညာ နည္းပညာေတြကုုိ အကုုန္ၾကိဳက္တယ္။

သူအသက္၁၂ႏွစ္မွာ ဆုုိပါေတာ့။ စိန္႕လူး၀စ္ေဒသမွာ သူနဲ႕ ေကာင္ကေလးေတြ ေလယ်ာဥ္ပ်ံ ပုုံစံတုုတစ္ခုုကိုု တည္ေဆာက္ၾကဖိုု႕ စိတ္၀င္စားၾကတယ္။ သူတုုိ႕အရပ္ေဒသက ေလေယ်ာဥ္ပ်ံစက္မူလုုပ္ငန္းနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး စတင္တုုိးတက္ဖုုိ႕တာစူေနတဲ့ကာလ ျဖစ္လုုိ႕လဲ ျဖစ္ႏုုိင္သလိုု ခ်ားလ္ လင္းဘတ္ကလည္း ပူပူေႏြးေႏြး သူ႕တကုုိယ္ေတာင္ တစ္ေယာက္စီး Spirit of Saint Louis (စပရစ္ေအာ့္ စိန္႕လူး၀စ္) ေလေယ်ာဥ္ေလးနဲ႕ အႏၱလန္တိတ္ကုုိ ျဖတ္သန္းပ်ံျပတာ ေအာင္ျမင္ကာစ ျဖစ္တာေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ႏုုိင္ပါတယ္။

ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ေလ စိန္႕လူး၀စ္က ေကာင္ကေလးေတြက ေလေယာဥ္ပ်ံပုုံစံထုုတ္ဖုုိ႕ အရူးအမူးျဖစ္ေနၾကတာေတာ့ အမွန္ပဲ။ ဘယ္သူမွ ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ ကလီဒါ (လစ္ ကိုုေျပာတာပါ) ထက္ေတာ့ ပုုိေကာင္းေအာင္ မလုုပ္နိုုင္ၾကဘူး။ သူ႕ရဲ႕မိဘေတြရဲ႕ ခြင့္ျပဳခ်က္နဲ႕ သူ႕အခန္းကုုိ လင္းဘတ္စတိုုခန္းလိုု ေပါ့ပါးတဲ့ သစ္တုုိသစ္စ သစ္သားေတြနဲ႕ အလုုပ္လုုပ္လုုိ႕ရတဲ့ ပုုံစံေျပာင္းလုုိက္တယ္။ သူ႕ကုုိယ္ပုုိင္ ပုုံေတြဆဲြ၊ ဒီဇုုိင္းဆဲြ၊ အေသးစိတ္လုုပ္ပါေတာ့တယ္။ တညလုုံး အစိတ္အပုုိင္းေတြကုုိ ျဖတ္ေတာက္ပုုံေဖာ္ နဲ႕။ အေတာင္ပံေတြတပ္။ ေကာ္ပတ္ေတြစား။ ေကာ္အေကာင္းစားေတြသုုံး။ အင္ဒီယာနာပုုိလီမွာ ေလေယ်ာဥ္ပ်ံျပပဲြလုုပ္ေတာ့ ကုုမၼဏီတစ္ခုုက သူ႕ကုုိ ကူညီေပးခဲ့ပါတယ္။

သူ႕ရဲ႕၁၆ႏွစ္ျပည့္ ေမြးေန႕နီးကပ္လာခ်ိန္မွာ သူ႕စိတ္၀င္စားမူက (ေလေယာဥ္ပ်ံကေန) ေမာ္ေတာ္ကားေတြဆီ ေရာက္သြားျပန္ပါတယ္။ သူက ေမာ္ေတာ္ကားေတြ ေလ်ာက္ေမာင္းခ်င္လိုု႕ မဟုုတ္ပါဘူးတဲ့။ သူက ေမာ္ေတာ္ကားေတြအေၾကာင္း နားလည္ခ်င္တာ။ အတြင္းေရာ အျပင္ေရာ သိခ်င္တာ။ သည္ေတာ့ သူ႕မိဘေတြက ကားအုုိေဟာင္းတစ္စီး ၀ယ္ေပးရပါတယ္။ သူ႕ကိုု သည္အနီးအနား မ်က္စိတျပအတြင္းမွာပဲ ေမာင္းခြင့္ေပးတယ္။ သည့္ထက္ေတာ့ မေမာင္းရ – အဲဒါကိုု လုုိက္နာမွ။ ေရာ့ဘ္နက္ ေလးကေတာ့ (လစ္ကိုုေျပာတာပါ) ကားကိုု အစိတ္အပိုုင္းေတြ ျဖဳတ္၊ ျပန္တပ္ျပန္ဆင္နဲ႕ အေတာ္ေပ်ာ္သြားပါတယ္။ “ေအာ္… သူကဒီလိုုကိုုး၊ ေဟာဒါက သည္လိုု အလုုပ္လုုပ္တာကိုုး။ အုုိေက…” သူ႕မိခင္ မာဂရက္က သူ႕သားလုုပ္သမ ွ် နေဘးကရပ္ၾကည့္၊ သူ႕သားလွမ္းေတာင္းတဲ့ ကရိယာတန္ဆာပလာေတြကိုု ယူေပး။ သားျဖစ္သူကုုိ နည္းပညာရပ္ဆုုိင္ရာမွာ ပံံ့ပိုုးေျမေတာင္ေျမွာက္ေပးခဲ့တဲ့ အက်ဴိးေတြေပါ့။ အဲဒါ သူ (လစ္ကုုိေျပာတာပါ) ၁၆ႏွစ္ကုုိ ေရာက္လာတဲ့ ေန႕။ ၁၉၃၁ခုုနွစ္ မတ္လ ၁၁ ရက္ေန႕ သားျဖစ္သူ လိုုင္စင္ ရတဲ့ေန႕။

အသက္၁၆ႏွစ္သား ေရာ့ဘ္ (လစ္ ကုုိဆိုုလုုိပါတယ္) က အရပ္ရွည္ရွည္၊ ရုုပ္ရည္သန္႕သန္႕၊ အားကစားသမားတစ္ေယာက္လုုိ၊ မ်က္လုုံးျပာျပာ၊ အေရာင္ရင့္ရင့္ဆံပင္ေတြနဲ႕ လင္းဘတ္ (Charles Lindbert ကုိေျပာတာပါ။ စိန္႕လူး၀စ္က ေလယ်ာဥ္ပ်ံေမာင္းသမား သူရဲေကာင္းေလး) နဲ႕ဆင္တူသူအျဖစ္ လူေတြ သတိထားမိၾကတဲ့ပုုံစံလိုု သူ႕ေက်ာင္းေနဘက္ေတြက သူ႕ကုုိ သတိထားမိလာၾကတယ္။ အဲသည္တုန္းက သူက တင္းနစ္ကုုိ သဲၾကီးမဲၾကီးကစားခဲ့တယ္။ သူအသက္ ၂၀ ေက်ာဘက္ပိုုင္းမွာ ဒဏ္ရာရခဲ့ျပီးတဲ့ေနာက္ပုုိင္းမွပဲ တငး္နစ္ကစားတာကုုိ နားခဲ့တယ္။

သူက ေတာင္ပုုိင္းသားတုုိ႕ရဲ႕ ယဥ္ေက်းတဲ့ အမူအယာကေတာ့ အျပည့္အ၀ရွိသူပါ။ ဆုုိလုုိတာက သူတုုိ႕ရဲ႕ ၀ါရွင္တန္တကၠသိုုလ္နားက အိမ္ၾကီးမွာ သူ႕မိခင္ရဲ႕ ညီမလင္မယားရယ္၊ လက္မထပ္ရေသးတဲ့ ညီမတစ္ေယာက္ရယ္ အတူတကြေနၾကပါတယ္။ ေရာ့ဘ္ ၅ႏွစ္သားတုုန္းကေပါ့၊ ညေနစာစားခ်ိန္ သူ႕အေဒၚငယ္ကုုိ ထမင္းစားပဲြကုုိ လက္တဲြေခၚလာပီး ကုလားထုုိင္မွာ ေနရာခ်ေပးပုုံက တကယ့္လူၾကီး လူေကာင္းတစ္ေယာက္လုုိ။ သူလူၾကီးျဖစ္လာတာေတာင္ သူက ယဥ္ေက်းတဲ့သူ၊ စဥ္းစားတတ္တဲ့သူ၊ အိမ္မွာ ေနတာေတာင္ ကုုတ္အက်ီကုုိ ရုုိရုုိေသေသ၀တ္၊ ႏုုိက္တုုိင္ကုုိ သပ္သပ္ရပ္ရပ္တပ္လုုိ႕ အမ်ဴိးသမီးမ်ား ေနရာမယူေသးရင္ သူက အရင္ထုုိင္ပီး မေနတတ္တဲ့ သူတစ္ေယာက္ပါ။ စိတ္ဆုုိးလုုိ႕ေအာ္ဟစ္တာမ်ဴိးက ပိုုလုုိ႕ေတာင္ ေတြ႕ရခဲပါသတဲ့။

ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ ကလီဒါ က သူ႕ကိုုယ္ပုုိင္ အရည္အခ်င္းအရည္အေသြးနဲ႕ စိတ္ဓါတ္ပုုိင္းဆုုိင္ရာမွာ ရင့္က်က္လာသူပါ။ လူငယ္ေလးတစ္ေယာက္ျဖစ္လာေတာ့ ေသေသသပ္သပ္နဲ႕ ရင့္က်က္လာတယ္။ သူ႕ဖခင္က ေဒသဆုုိင္ရာ ဘုုရားရွိခုုိးေက်ာင္းမ်ာ တရားေဟာဆရာအျဖစ္ လုုပ္တုုန္းက သူက သူ႕ဖခင္နဲ႕အတူ လုုိက္ပါဖူးတယ္။ ဖခင္ျဖစ္သူ ဂ်ဴိးဇက္က တရားေဟာေနခ်ိန္မွာ သူက ေအာ္ဂန္ရဲ႕ ကီးဘုုတ္ကုုိ လုုိက္မွတ္ေပးရတယ္။ ဘုုရားရွိခိုုးေက်ာင္းက ေအာ္ဂန္တီးရတဲ့ အမ်ဴိးသမီးက သိပ္ေကာင္းေကာင္း မလုုပ္တတ္တာလည္း ပါတယ္။ တခုုေသာေန႕မွာ သူ႕ေခါင္းက ငိုုက္ပီး ေအာ္ဂန္ကီးဘုုတ္ေပၚ ေဒါင္ကနဲ ျပဳတ္က်ဘူးပါရဲ႕။ အဲဒီအျဖစ္ကလည္း သူ႕ကုုိ သိပၺံနည္းပညာေတြ ေပးလုုိက္ေစပါတယ္။ ကီးဘုုတ္ကုုိ အခုုလုုိ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ထိခုုိက္မိတဲ့အခါ ထြက္လာတဲ့အသံမ်ဴိးက သူ႕ဘ၀မွာ တစ္ခုုခုုကုုိ စဥ္းစားစရာ ေပးမယ့္သေဘာလိုု႕ ဆိုုပါတယ္။ သူက တခ်ိန္က်ရင္ “ကြန္ျပဴတာ နက္ေ၀ါ့အလုုပ္လုုပ္ပုုံ” တုုိ႕၊ “စစ္စတန္မက္တစ္” တုုိ႕၊ “၀ါယာလက္စ္” တုုိ႕ဘာတုုိ႕ကုုိ မိတ္ဆက္ေပးမယ့္ အလုုပ္ေတြ လုုပ္မယ့္သေဘာ။

သူ႕ကုိအိမ္မွာ ေရာ့ဘ္နက္ လုိ႕ေခၚတယ္။ ေရာ့ဘ္ ဆုိျပီး ေက်ာင္းက သူငယ္ေတြက ေခၚတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေနာက္ေတာ့ သူေကာ္လိပ္ေက်ာင္းသားျဖစ္လာေတာ့ အေခၚအေ၀ၚေတြ သူ႕ဘာသာေျပာင္းပစ္လုိက္တယ္။ သူ႕ကုိယ္သူ ပုံစံသစ္နဲ႕ သြားမယ္ဆုိတဲ့အေနနဲ႕ “ကၽြန္ေတာ့္ကုိ လစ္ လုိ႕ေခၚၾကပါ” လုိ႕နံမယ္ေျပာင္ သေဘာမ်ဴိး ေခၚခုိင္းတယ္။ သူ႕ကုိယ္သူ မိတ္ဆက္ရင္ “လစ္” လို႕ မိ္တ္ဆက္တယ္ေပါ့။ သူ႕သူငယ္ ေဟာင္းေတြေလာက္သာ “ေရာ့ဘ္ လစ္ ကလီဒါ” ဆုိတဲ့အမည္ကုိ နည္းနည္းေလာက္သာ ေရးေတးေတး ေပၚလာေလာက္ေတာ့တယ္။

ေဟာသည္ ေကာ္လိပ္ေက်ာင္းသားၾကီးက ဘာလုပ္မလဲ ဆုိေတာ့ သူတတ္ႏုိင္သေလာက္ ေမဂ်ာေတြ ရႏုိင္သမ ွ် သင္ယူပါတယ္။ သူက ဘယ္ဘာသာရပ္ကိုမဆုိ ေလ့လာလုိက္စားဖုိ႕ စိတ္၀င္စားေနတယ္။ တစ္ေယာက္ေယာက္ဆီက တစ္ခုခု ၾကားလုိက္ရရင္ေတာင္ သူကလုိက္လုပ္ၾကည့္ခ်င္တတ္တယ္။ သူဖရွက္ရွာ ေက်င္းသားဘ၀မွာ အႏုပညာဘာသာရပ္က ေမဂ်ာယူပီး အင္ဂ်င္နီယာဘာသာက ေနာက္တဲြျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္း ရူပေဗဒနဲ႕သခ်ာၤပါလာတယ္။ အဓိကအခ်က္ကဘာလဲဆုိေတာ့ သူသည္ ေလာကၾကီးနဲ႕ပတ္သက္လုိ႕ ေမဂ်ာယူထားပါတယ္ေပါ့။ ေလာကၾကီးအေၾကာင္းကို သူသိလာရပုံကေတာ့ သူ႕ဖခင္ရဲ႕ အာမခံကုမဏီအလုပ္က တေန႕ေတာ့ ပိတ္သိမ္းရတယ္။ ဂ်ဴိးဇက္ (လစ္ရဲ႕ဖခင္) ဟာ အလုပ္ကထြက္လုိက္ရပီး သားျဖစ္သူ (လစ္ကို ေျပာတာပါ) အတြက္ က်ဴရွင္လခေတာင္မေပးႏုိင္ေတာ့ဘူး။ လစ္ဟာ အဲသည္နွစ္မွာ ေက်ာင္းနားလုိက္ရတယ္။ ဂ်ဴိးဇက္ (လစ္ဖခင္) ဟာ စားေသာက္ဆုိင္တစ္ဆုိင္မွာ အလုပ္၀င္လုပ္ရပီး တျခားအလုပ္ေတြ ေလ်ာက္လုပ္ေနရင္းက စိတ္က်ေရာဂါျဖစ္လာတယ္။ ေနာက္ေတာ့ ဘုရားရွိခုိးေက်ာင္းမွာ တရားေဟာဆရာလိုတယ္ဆုိေတာ့ ၀င္လုပ္ျဖစ္တယ္။ ဇနီးသည္မာဂရက္နဲ႕ အတူ သူတုိ႕ဘ၀ေတြဟာ ဘုရားရွိခုိးေက်ာငး္ေတြ တေက်ာင္းျပီးတေက်င္း လွည့္လွည္ ၀င္လုပ္ေနလုိက္ၾကတာ သူတုိ႕အတြက္ ဘ၀မွာ အေပ်ာ္ဆုံးကာလေတြ ျဖစ္လာပါသတဲ့။

လစ္တစ္ေယာက္လည္း ေနာက္ေတာ့ ေကာလိပ္ျပန္တက္တယ္။ စိတ္သစ္လူသစ္နဲ႕ အခ်ိန္ပုိင္းအလုပ္ေတြလုပ္ခဲ့တာမွာ စိတ္ပညာဌာနရဲ႕ တိရိစာၦန္မ်ားဆုိင္ရာ စမ္းသပ္ခန္းမွာ ေစာင့္ေရွာက္ေရးတာ၀န္လည္း လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ဆရာမ်ားရဲ႕ သူေတသနလုပ္ငန္းမ်ားကို နားလည္လာျပီး သူ႕ဘ၀အတြက္ ဒီေလာက္ဒီအလုပ္ ေတာ္ပီလုိ႕ သူေတြးခ့ဲပါတယ္။ သူက ဦးေနွာက္နဲ႕ ဖန္ရွင္ပို္င္းဆုိင္ရာေတြကုိ အေသးစိတ္ေလ့လာခဲ့ဖူးတယ္။ ယေန႕ေခတ္မွာ ဒီပညာေတြက တကယ့္ကို တုိးတက္ေနတဲ့ ပညာရပ္ေတြ ျဖစ္လာပါတယ္။ သူကေတာ့ ဒါေတြကုိ အဲသည္တုန္းက အတုိင္းအတာတစ္ခုအထိ မွတ္ယူခဲ့ဖူးတယ္ေပါ့။ ယေန႕ေခတ္ ဦးေနွာက္ကုိ အေသးစိတ္ေလ့လာ စကင္ဖတ္တဲ့နည္းပညာ အီလက္ထရြန္ဆက္စာလုိဂရပ္ဖီ ဆုိတဲ့ EEG (အီးအီးဂ်ီ) ရုိက္တဲ့ စနစ္ဟာ ၁၉၃၀ခုနွစ္ကာလတုန္းက ေရဒီိယုိ တယ္လီဖုန္း ဆက္သြယ္ေရးအီလက္ထေရာနစ္ နည္းပညာကေန ဆင့္ပြားလာတာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ကဲ… လစ္ အေၾကာင္း ဆက္ပါမယ္။

လစ္ တစ္ေယာက္ကေတာ့ သူသင္ယူခဲ့ဖူးတဲ့ စိတ္ပညာဆုိင္ရာ ဇီ၀ေဗဒပညာကုိ တကယ္နွစ္သက္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ သခ်ာၤ၊ လ ွ်ပ္စစ္ ပညာေတြကလည္း သူ႕ကုိ စိန္ေခၚေနပါတယ္။ အဲသည္တုနး္ကေတာ့ ဒါေတြဟာ တေန႕ သူအသုံးခ်လာနို္င္တာေတြပဲလုိ႕ မသိခဲ့ပါဘူး။ သူ႕အတြက္ေတာ့ ပင္တာဂြန္ကုိ ေျခခ်မိျခင္းဟာ တကယ့္ကို ၾကီးမားတဲ့ ေျခလွမ္းၾကီး တစ္ခု ျဖစ္လာပါတယ္။ ေနာက္ဘာေတြ ဆက္ျဖစ္မယ္ ဆုိတာေတာ့ ေနာက္မွ စဥ္းစားၾကတာေပါ့တဲ့။ အႏွစ္ ၂၀ေလာက္ ေလ့လာ မွတ္သားခဲ့တဲ့ အရာေတြက တေန႕ဘာျဖစ္လာမွာလဲ။ သူေလ့လာခဲ့တဲ့ စိတ္ပညာဆုိင္ရာ ပညာရပ္ဟာ ကြန္ျပဴတာေတြကုိ သူေလ့လာခဲ့တဲ့ဆီမွာ တကယ္ပဲ အသုံး၀င္လာတယ္ လုိ႕ဆုိႏုိင္ပါတယ္။ ၁၉၄၀ ၁၉၅၀ ေလာက္မွာ သခ်ာၤ၊ ရူပေဗဒ၊ လ ွ်ပ္စစ္အင္ဂ်င္နီယာပညာေတြ ေနာက္ခံနဲ႕ သူေလ့လာေနတဲ့ နယ္ပယ္ဟာ တေန႕က်ရင္ ၾကီးက်ယ္တဲ့ နည္းပညာေျပာင္းလဲမူေတြ ျဖစ္လာမွာပါတဲ့။ သူ႕ရဲ႕ လက္ရွိအသုံးခ်ေနတဲ့ ၾကီးမားတဲ့ စက္ၾကီးေတြက (သူကအဲဒါကိ ုကြန္ျပဴတာ လုိ႕စတင္ေခၚေ၀ၚေနပါပီ) ကြန္ျပဴတာဆုိတဲ့ စြမ္းရည္ေတြ စတင္ျပသေနပီ၊ ကမာၻၾကီးကို စိန္ေခၚေနပီ၊ စသျဖင့္ သူကေတာ့ ေၾကြးေက်ာ္ေနပါပီ။

အဲ… အခု ၁၉၃၇ခုနွစ္ကိုျပန္သြားမယ္။ လစ္ ေလ်ာက္ေနတဲ့လမ္းက ရွင္းပါတယ္။ ၀ါရွင္တန္တကၠသိုလ္က ရူပေဗဒ၊ သခ်ာၤနဲ႕ စိတ္ပညာ ဒီဂရီ ၃ခု နဲ႕ေက်ာင္းပီးခဲ့လုိ႕ ဘဲြ႕ရပီ။ သူက ေနာက္တစ္နွစ္ကို စိတ္ပညာ မာစတာဆက္တက္တယ္။ သူကုိ “ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ ကလီဒါ“ ဆုိတဲ့ အမည္နဲ႕ စိတ္ပညာမာစတာ ဘဲြ႕ေပးခဲ့ေတာ့ အဲသည္အမည္က စာရြက္ေပၚ ေနာက္ဆုံး တင္က်န္ခဲ့တဲ့ အမည္ျဖစ္လာတယ္။ ၁၉၃၈ခုနွစ္ နယူးေယာက္က ေရာ့ခ်က္စတာတကၠသိုလ္မွာ ေဒါက္တာဘဲြ႕ယူဖုိ႕ တက္လွမ္းခဲ့တယ္။ သူ႕ရည္ရြယ္ခ်က္က ဦးေႏွာက္ရဲ႕ အၾကားအာရုံဆုိင္ရာ အပုိင္းကုိ သုေတသနလုပ္ဖုိ႕။ ကၽြႏုိပ္တုိ႕ ဘယ္လုိၾကားပီး အဓိပၸါယ္ေဖာ္သလဲ။ အဲသည္အပိုင္းကို အဓိကထား သုေတသနလုပ္ဖုိ႕။

လစ္ တစ္ေယာက္ မစ္ဇူရီကေန ထြက္လာတယ္ဆုိတာ ေနရပ္လိပ္စာ တစ္ခုတည္း ေျပာင္းလုိက္တာမဟုတ္ပဲ သူ႕ဘ၀ပါေျပာင္းလဲလာတာလို႕ ဆုိပါတယ္။ ေရွ႕က နွစ္ ၂၀ သူ႕မိဘ၂ပါးရ႕ဲ ပုံစံခြက္ထဲမွာ ေနေနရာကေန ထြက္လာတာပါ။ တစ္ပတ္တခါ မိဘေတြနဲ႕ ဘုရားရွိခုိးေက်ာင္း္မွာ လုိက္ပါပီး ကူညီတက္ေရာက္ခဲ့ရတဲ့ ဘ၀ကေန ထြက္လာခဲ့တာပါ။ သူအိမ္ကထြက္လာျပီးေတာ့ ဘုရားရွိခုိးေက်ာင္းဆီ ေျခဦးမလွည့္ေတာ့ပါဘူး။ သူ႕မိဘေတြကုိေတာ့ သူ႕ရဲ႕ယုံၾကည္မူေျပာင္းလဲသြားပီ ဆုိတာကုိ အသိမေပးခဲ့ပါဘူး။ သူ႕ရဲ႕ဘ၀မွာ နာၾကင္မူေတြ၊ သူျပင္းျပင္းထန္ထန္ စိတ္ဆင္းရဲခဲ့ရတာေတြ ကုိ မိဘေတြကုိ ဘာမွမေျပာခဲ့ဘူး။ ဒါေပမယ့္ တင္းၾကပ္တဲ့ ေတာင္ပုိင္းသားေတြရဲ႕ ဘာသာေရးဆုိင္ရာ အထိန္းအကြပ္ေတြၾကားထဲ သူၾကီးျပင္းလာရတာကိုေတာ့ သူမေမ့ပါဘူး။ သူ႕ရဲ႕ ဘုရားရွ္ိခုိးေက်ာင္းတုန္းက ဘုရားစာရြတ္ဖတ္ခဲ့ရတဲ့ ကာလေတြအေၾကာင္း သူ႕ကုိ ေမးရင္ သူက “ဒါေတြက ပီးသြားပါျပီ။“ လို႕ခပ္တုိတုိပဲ ျပန္ေျဖခဲ့ပါတယ္။
သူ႕ဘ၀မွာ ေျပာင္းလဲမူေတြ အမ်ားၾကီးၾကဳံခဲ့ရ ေျပာင္းလဲခဲ့ရေသာလည္း မေျပာင္းပဲရွိခဲ့တဲ့အရာ တစ္ခုေတာ့ရွိတယ္။ လစ္ က ၀ါရွင္တန္တကၠသိုလ္က စိတ္ပညာဌာနွမွာ စတား ျဖစ္ေနဆဲပဲ။ ေရာ့ခ်က္စတာမွာလည္း စတားပဲ။ သူေလ့လာလုိက္စားခ့ဲတဲ့ အၾကားအာရုံဆုိင္ရာ တုန္႕ျပန္မူ ပုိင္း ဘာသာရပ္မွာ ေရးဆဲြခဲ့တဲ့ ေျမပုံကားခ်ပ္ဟာ သူ႕ရဲ႕ေဒါက္တာဘဲြ႕တက္လွမ္းဖုိ႕ လမ္းပြင့္ခဲ့ပါတယ္။

သူက ၁၉၄၂ခုႏွစ္ ေဒါက္တာဘဲြ႕ရခဲ့ပီးတဲ့ေနာက္ ဖီလန္ဒါဖီးယားျမို႕ျပင္က ဆြာ့မုိးလ္ ေကာလိပ္မွာ ပူပူေႏြးေႏြးေဒါက္တာေလးအျဖစ္ ယာယီအလုပ္၀င္ခဲ့ရတုန္းကလည္း သူကနံမယ္ၾကီးျဖစ္ေနတယ္။ အဲသည္အခ်ိန္တုိတုိကေလးမွာ လူ႕ဦးေႏွာက္နဲ႕ပတ္သက္တဲ့ အေသးစိတ္ စနစ္ေတြကုိ သံမဏိၾကိဳးေခြေတြနဲ႕ သရုပ္ျပခဲ့ပါတယ္။

အားလုံးကုိ ျခဳံျပီးေျပာရရင္ေတာ့ ၁၉၄၂ခုနွစ္ဟာ လစ္ အတြက္ နွစ္ေကာင္းတစ္ခုေတာ့မဟုတ္ ခဲ့ပါဘူးေလ။ တျခားေသာ သုေတသနပညာရွင္ေတြလုိပဲ သူ႕ရဲ႕ အလုပ္ပုိင္းဆုိင္ရာမွာ သိပ္ကို ၾကီးက်ယ္တဲ့ အခ်ဴိးအေကြ႕ ၾကီး တစ္ခု ျဖစ္ခဲ့ေက်ာ္ျဖတ္ခဲ့ရပါတယ္။

(ဒီေနရာမွာ အခန္းကို အဆုံးသတ္ထားပါတယ္။ ဒါကို အဓိပၸါယ္ေဖာ္ရရင္ေတာ့ ၾကီးမားတ့ဲအခ်ိူးအေကြ႕ ဆုိတာ ဒုတိယကမာၻစစ္ ကုိ ေျပာတာပါ။ သူဟာ စစ္အတြင္းမွာ သူ႕ရဲ႕အလုပ္ သူ႕ရဲ႕ သုေတသနလုပ္ငန္းေတြဟာ တျခားေသာ ပညာရွင္ၾကီးေတြ၊ ဥာဏ္ၾကီးရွင္ေတြလုိပဲ အဖ်က္အဆီး အေႏွာက္အယွက္ေတြ ၾကဳံၾကရတယ္။ ဒါကုိ ေနာက္အခန္းေတြမွာ ေရးသားထားပါလိမ့္မယ္။ အခုတင္ျပခဲ့တဲ့အခန္းက သူ႕ရဲ႕ မိသားစုအေရးနဲ႕ ပညာေရးပိုင္းလို႕ ဆုိရမွာေပါ့။ ဒါ့အျပင္သူ႕ဘ၀ အခ်ဴိးအေကြ႕ေတြပါလာတယ္။ သူ႕ရဲ႕ စိတ္ပုိင္းဆုိင္ရာခံစားခ်က္ေတြ မွန္းဆလုိ႕ရတယ္ေပါ့။ ေနာက္ပို္ငး္ အခန္းေတြေတာ့ စိတ္၀င္စားရင္ ဆက္ျပန္ၾကည့္ပါဦးမယ္။)

ဂ်ဴနီယာ၀င္း

Friday, November 2, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အိပ္မက္ထဲက စက္ပစၥည္း

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အိပ္မက္ထဲက စက္ပစၥည္း

(အေတြးအျမင္ ႏုိ၀င္ဘာ ၂၀၁၈ ၊ အမွတ္ ၃၁၅)
(မိုးမခ) ႏို၀င္ဘာ ၂၊ ၂၀၁၈


(2001 ခုုနွစ္ထုုတ္ M. Mitchell Waldrop (အမ္ မီခ်ယ္ ၀ါလ့္ဒေရာ့) ေရးသားေသာ The Dream Machine မွ နိဒါန္းကိုု ဘာသာျပန္ထားပါတယ္။ J.C.R. Licklider နဲ႕ သူ႕ရဲ႕ ပါစင္နယ္ကြန္ျပဴတာ နည္းပညာေတာ္လွန္ေရး အေၾကာင္း ဆုုိပါေတာ့လုုိ႕စာအုုပ္မွာ ေၾကာ္ျငာထားပါတယ္။)

(Joseph Carl Robnett Licklider (March 11, 1915 – June 26, 1990)

ဂ်ဴးဆက္ ကားလ္ ေရာ့ဘ္နက္ လစ္ကလီဒါ ကုုိ သိၾကပါသလား။ သူ႕ကုုိ အတိုုေကာက္ J.C.R ဒါမွမဟုုတ္ ‘Lick’ လစ္ လိုု႕သိထားပါတယ္။ သူက အေမရိကန္လူမ်ဴိး စိတ္ပညာပညာရွင္၊ ကြန္ျပဴတာသိပၺံပညာရွင္ တစ္ဦးျဖစ္ပါတယ္။ ကြန္ျပဴတာ သိပၺံဘာသာရပ္နဲ႕ ကြန္ျပဴတာသမုုိင္းေၾကာင္းကိုု ေလ့လာ လုုိက္စားေနၾကသူေတြမ်ား စာဖတ္သူေတြထဲမွာ ပါလာရင္ သူ႕ကုုိ မသိမျဖစ္တဲ့ အေရးပါဆုုံးပုုဂၢိဳလ္တစ္ဦး ျဖစ္ပါတယ္ ဆုုိတာကုုိ ေျပာလုုိပါတယ္။ သူက ကြန္ျပဴတာ နဲ႕ပတ္သက္တဲ့ အသုုံးခ်ပုုံစနစ္ နည္းပညာကုုိ ရုုပ္လုုံးၾကြလာေအာင္ လုပ္ေပးခဲ့တဲ့ ေခတ္မွီစနစ္တစ္ခုုကိုု ၾကိဳတင္ လွမ္းေမ်ာ္ကာ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေပးခဲ့သူ တစ္ေယာက္ ျဖစ္ပါတယ္။ အင္တာနက္လမ္းကုုိ ခင္းေပးခဲ့သူလုုိ႕ ဆုုိရင္မမွားပါဘူး။ နက္ေ၀ါ့ေခတ္ဆုုိတာ ဘာမွန္းမသိခင္မွာ သူက ဒါကုုိ ပုုံစံခ် သုုေတသနေတြ လုုပ္ေပးခဲ့သူပါ။ သူ႕ကုုိ “ကြန္ျပဴတာ ဂၽြန္နီအက္ပဲလ္စိ“ လုုိ႕ခ်စ္စႏိုု္းေခၚပါတယ္။ သူက ကြန္ျပဴတာ အုုတ္ျမစ္ကုုိ ခ်ေပးခဲ့သူ ဆုုိပါေတာ့။ ဒစ္ဂ်စ္တယ္ ေခတ္ကိုု ဦးေဆာင္ခဲ့သူ။

ဇီရုုိ ပါခ္ကြန္ျပဴတာ စမ္းသပ္ခန္းနဲ႕ ဒစ္ဂ်စ္တယ္သုုေတသနစင္တာ ကုုိတည္ေထာင္ခဲ့သူ ေရာဘတ္ေတလာ က “ကၽြန္ေတာ္တိုု႕ ေလ့လာ လုုပ္ကုုိင္ေနၾကတဲ့ ဇီရုုိပါ့ခ္ ကြန္ျပဴတာနည္းပညာဟာ လစ္ ရဲ႕စိတ္ကူးအိပ္မက္ေတြ ၾကီးပါပဲဗ်ာ။ အသစ္ဖန္တီးမူေတြ မဟုုတ္ပါဘူး။ လစ္ သာလွ်င္ ကြန္ျပဴတာ အင္တာနက္ နက္ေ၀ါ့ ေတြရဲ႕ဖခင္ၾကီး ျဖစ္ပါတယ္။“လုုိ႕ ဆုုိခဲ့ပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္က သူ႕အေၾကာင္းကိုု အေျခခံထားတဲ့ စာအုုပ္ျဖစ္ပါတယ္။

စစခ်င္းေတာ့ လစ္ရဲ႕ သားျဖစ္သူရဲ႕ သူ႕ဖခင္အေပၚ အျမင္ပုုံစံမ်ဴိးနဲ႕ ထူးျခားတဲ့ မိတ္ဆက္ပုုံမ်ဴိးနဲ႕ ေရးသားထားပါတယ္။ ေနာက္က်ရင္ေတာ့ သည္စာအုုပ္ထဲက စိတ္၀င္စားစရာေလးေတြ ၾကဳံရင္ၾကဳံသလုုိ ဘာသာျပန္ေပးသြားပါ့မယ္။)

သုုံးဘီးတပ္ယာဥ္ …

ထေရစီက အဲသည္သုုံးဘီးတပ္ယာဥ္ေတြကုုိ ေကာင္းေကာင္းမွတ္မိေနတယ္။ ပင္တာဂြန္ က သုုံးဘီးတပ္ယာဥ္။

အခ်ိန္က ၁၉၆၂ခုုနွစ္ အကုုန္ပုုိင္း သိုု႕မဟုုတ္ ၁၉၆၃ အေစာပုုိင္း စေနေန႕ ေန႕လည္ပုုိင္းေလာက္ ကေနဒီရုုံးတစ္ေနရာဆိုုပါေတာ့။ အဲသည္နဲ႕ သိပ္မေ၀းတဲ့ေနရာကုုိ ထေရစီတုုိ႕မိသားစုု ဘြန္စတြန္ကေန ေျပာင္းေရြ႕လာၾကတယ္။ သူ႕အေဖက ရုုံးခ်ဴပ္မွာ အလုုပ္လုုပ္ရမယ္။ အဲသည္အခ်ိန္တုုန္းက ၀ါရွင္တန္က အေျခအေနက လ်င္ျမန္သြက္လက္ လွဴပ္ရွား စြမ္းရည္အျပည့္နဲ႕ သစ္လြင္ေတာက္ပေနတဲ့ ကာလေပါ့။ ငယ္ငယ္ရြယ္ရြယ္ လန္းလန္းဆန္းဆန္းနဲ႕ ဌာနခ်ဴပ္က ေတာ္ေတာ္ ေလးႏုုပ်ဴိေနတယ္။ ကူဘန္လက္နက္ ပစ္ခတ္မူ၊ ဘာလင္တံတုုိင္းကိစၥ၊ ျပည္တြင္းေရးလွဴပ္ရွားမူေတြနဲ႕ ၁၅ႏွစ္တာ ေလ်ာက္ခဲ့တဲ့ လမ္း။ သည္ေတာ့ အဲသည္တေန႕မွာ သူ႕အေဖက အိမ္ျပန္ျပီး က်န္ရစ္ခဲ့တဲ့စာရြက္စာတမ္းေတြ ျပန္ယူရင္း သူ႕ကုုိ ရုုံးေခၚသြားတယ္။ ထေရစီတစ္ေယာက္ ခုုန္ေပါက္လုုိက္ပါသြားေလရဲ႕။ သူက ပင္တာဂြန္ကုုိ စိတ္ကူးထဲပဲ ျမင္ၾကည့္ဖူးတာကုုိး။

အုုိး… ပင္တာဂြန္ဆုုိတာ တကယ့္ကုုိ ထူးျခား အံ့ၾသဖြယ္ေကာင္းလွပါလား။ သင့္အေနနဲ႕ အနီးကပ္ျမင္လုုိက္ရရင္ ပိုုပီးသိလိမ့္မယ္။ ပင္တာဂြန္ဟာ တဖက္ကေန ေနာက္တဖက္ကိုု ေပတစ္ေထာင္ေလာက္နီးပါး က်ယ္၀န္းတယ္။ ေျပာရရင္ ေဘးပတ္ပတ္လည္က နံရံေတြေၾကာင့္ နံရံျမိဳ႕ၾကီးတစ္ျမိဳ႕ နဲ႕ေတာင္ တူေနပါတယ္။ ထေရစီတိုု႕သားအဖ သူတုုိ႕ရဲ႕ကားကိုု က်ယ္ေျပာလွတဲ့ ကားပါကင္ထဲ ထုုိးထားပီးတဲ့ေနာက္ ဂိတ္၀ကုုိ ထြက္လာၾကတယ္ေပါ့။ သူတုုိ႕ဟာ အလြန္႕အလြန္ စည္းကမ္းတင္းၾကပ္တဲ့ လုုပ္ငန္းစဥ္ေတြကုုိ ေက်ာ္လႊားျဖတ္သန္းလာခဲ့ ၾကတယ္။ ထေရစီဟာ လက္မွတ္ထုုိး၊ မွတ္တမ္းေရး၊ ျပီးေတာ့ ခ်ိတ္ဆဲြထားဖုုိ႕ ကဒ္ျပားရခဲ့တယ္။ သားအဖ၂ေယာက္ က်ယ္ျပန္႕တဲ့ အခန္းက်ယ္ၾကီးထဲကုုိ ျဖတ္သန္းလမ္းေလ်ာက္ခဲ့ၾကတယ္။ လြတ္လပ္တဲ့ ကမာၻၾကီးတစ္ခုုထဲ ေရာက္သြားသလုုိပါပဲ။ ပထမဦးဆုုးံထေရစီ ျမင္ေတြ႕ရတာက ခန္းမၾကီးထဲ အေပၚတက္ ေအာက္ဆင္းနဲ႕ စာပုုိ႕စာယူအလုုပ္ေတြ လုုပ္ေနၾကတဲ့ တက္ၾကြလန္းဆန္းေနတဲ့ တပ္သားငယ္ေလးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ သူတုုိ႕က သုုံးဘီးတပ္ယာဥ္ေတြကုုိ စီးျပီး သြားလာေနလုုိက္ ၾကတာ။

အဲဒါ ထူးဆန္းေနတယ္။ ဒါေပမယ့္ သုုံးဘီးတပ္ယာဥ္ေပၚက သူတုုိ႕ၾကည့္ရတာ သူတုုိိ႕အလုုပ္ကိုု သိပ္ျပီး တေလးတနက္ ထားေနပုုံရပါတယ္။ ေျပာရရင္ ထေရစီ့စိတ္ထဲ သုုံးဘီးတပ္ယာဥ္ေတြဟာ ရွည္လ်ားတဲ့ ခန္းမထဲ အခုုလုုိ သြားလာဖုုိ႕ တမင္လုုပ္ထားတယ္ လိုု႕ယူဆတယ္။ သူနဲ႕သူ႕အေဖအတြက္ေတာ့ မျပီးဆုုံးႏုုိင္မယ့္ လမ္းရွည္ၾကီးကိုု ေျခေထာက္နဲ႕ ေလ်ာက္လွမ္းေနၾကရတယ္။

အမွန္ေျပာရရင္ အေဖက သည္လိုု ပင္တာဂြန္လိုုေနရာမွာ အလုုပ္လုုပ္ေနတာ ထူးဆန္းေနတယ္။ စစ္တပ္အရာရွိ၊ စီးပြားေရးသမား၊ ဒါမွမဟုုတ္ ႏုုိင္ငံေရးသမား တုုိ႕ေလာက္ေတာ့ အနည္းဆုုံးရွိေနရမွာ။ ေျပာရေတာ့ အေဖကေလ… ကေလးၾကီးတစ္ေယာက္ လုုိပဲ။ သူ႕ပုုံစံက သာမန္ေလာက္သာ။ အရပ္ရွည္ရွည္၊ အားကစားအက်ီကိုု ခပ္ကပ္ကပ္၀တ္ဆင္ထားျပီး မ်က္မွန္အနက္တပ္ေလ့ရွိတယ္။ ေအးေအးေဆးေဆး ရွိတယ္ ဆိုုေသာလည္း သူ႕မ်က္နွာေပၚမွာ တစ္ခုုခုုကိုု လုုပ္လုုိက္ရမွ ဆုုိတဲ့ မ်က္နွာအသြင္အျပင္ ကေပၚေနတတ္တယ္။ ဥပမာ တစ္ခုုေျ႔ပာရရင္ – ညေနစာစားခ်ိန္ဆုုိပါေတာ့။ အဲသည္အခ်ိန္ကိုု သူ႕ကုုိ ရုုံးမွာ ရွာဖုုိ႕မၾကိဳးစားနဲ႕။ ညေနစာကိုု မိသားစုုနဲ႕အတူ အိမ္ျပန္စားတယ္။ ျပီးမွ ရုုံးကိုု ညအလုုပ္ဆင္းပါတယ္။ အဲသည္အခ်ိန္ ပင္တာဂြန္က အျပင္ကိစၥခုုိင္းလုုိက္တဲ့ အခ်ိန္ကလဲြလိုု႕ ဆုုိပါေတာ့။

ျပီးေတာ့ အေဖက ပုုံျပင္ေတြေျပာျပတယ္၊ တခါတရံ ဘာေတြမွန္းမသိတာေတြ လည္းပါတယ္။ သူရယ္တဲ့အခါ လုုိက္ရယ္ရတာေပါ့။ သူအျမဲတမ္းလုုပ္ေနက်အရာကေတာ့ ထေရစီရဲ႕ ညီမ အသက္ ၁၃ႏွစ္ သမီးေလး လင္ဒီ့ကုုိ “ေျပာျပပါဦး ဒီေန႕ သမီးဘာေတြလုုပ္သလဲ ဘာေတြတီထြင္သလဲ ဘာစာေတြလုုပ္သလဲ“ လုုိ႕ေမးတာပါ။ သူဆုုိလုုိပုုံကေတာ့ သူ႕သားနဲ႕သမီးဟာ သူ႕အေဖေမးရင္ တစ္ခုုခုုေျပာဖုုိ႕ ျပင္ဆင္ထားဖုုိ႕၊ တေန႕လုုံး ဘာေတြလုုပ္သလဲ ဆိုုတာကုုိ ရွာေဖြထားဖုုိ႕ ၊ ဒါကုုိ ရည္ရြယ္ ထားတာလိုု႕ယူဆပါတယ္။

အျပင္ထြက္စားရတာလည္း ေပ်ာ္စရာပါ။ အေဖနဲ႕အေမက စားေသာက္ဆုုိင္ အသစ္ေတြရွာရတာ သေဘာက်ၾကတယ္။ သိုု႕ေသာ္ စားေသာက္စရာေတြ မွာထားျပီး မေရာက္ခင္မွာ ေစာင့္ရင္းနဲ႕ အေဖက လင္ဒီနဲ႕ ထေရစီ့ကုုိ ဥေနွာက္စားတဲ့ ေမးခြန္းေတြ ေမးတယ္။ “ရထားက အေနာက္ဖက္ကုုိ ၁နာရီကုုိ မုုိင္၄၀နဲ႕ ခုုတ္ေမာင္းေနတဲ့အခ်ိန္မွာ ေလယာဥ္ပ်ံတစ္စင္းက သူ႕အေပၚကေနပ်ံသန္းေန…….“ ထေရစီက သည္လုုိေမးခြန္းမ်ဴိးကုုိ လက္တန္းေျဖႏုုိင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ ၁၃ႏွစ္သမီး လင္ဒီခင္မ်ာ လုုိက္မမွီရွာပါဘူး။
သည္ေတာ့ အေဖက လင္ဒီ့ကုုိ ေမးတယ္ – “ကဲ.. လင္ဒီ။။ အကယ္၍ စက္ဘီးရဲ႕ ဘီးက ေျမျပင္တေလ်ာက္လည္ေနတယ္ ဆုုိပါေတာ့။ ဒါဆုုိရင္ အဲသည္ အလ်င္အတုုိင္း ဘီးရဲ႕စပုုတ္ေတြကေရာ လုုိက္လည္ေနမလား။“

“အုုိး… လုုိက္လည္ေနမယ္ ေဖေဖ။“

“မဟုုတ္ဖူး သမီးရဲ႕။ “ အေဖလုုပ္သူက ဘာျဖစ္လုုိ႕လဲ ဆိုုတာကုုိ ရွင္းျပပါတယ္။ ေအာက္ေျခက စပုုတ္ေတြဟာ ဒီအတုုိင္းပဲေနေနတယ္။ အေပၚက စပုုတ္ေတြက စက္ဘီးျမန္ရင္ျမန္သလိုု ၂ဆေျပးေနတဲ့အခါ သူတုုိ႕က သည္အတုုိင္းရွိေနတဲ့အေၾကာင္း ဖ်ာေပၚမွာ ေျမပုုံေလးဆဲြျပီး ရွင္းျပတာ လီယုုိနာဒုုိေတာင္ ဂုုဏ္ယူေလာက္ပါ၇ဲ႕။ (အဲသည္အခ်ိန္မွာ အေဖ့ပုုခုုံးထက္ အေပၚစီးကေန ၾကည့္ေနတဲ့ လူတစ္ေယာက္က ေဒၚလာ ၅၀ ခ်ေပးသြားတယ္။)

ေဟာ… ေျပာရင္းဆုုိရင္း ျပခန္းေတြဘက္ေရာက္လာပီ။ သည္ပိတ္ရက္မွာေတာ့ အေမက သူ႕အတြက္ အခ်ိန္ေတာင္မေပးႏုုိင္ရွာပါဘူး။ သည္ေတာ့ အေဖက ထေရစီနဲ႕ လင္ဒီ့ကုုိ ပန္းခ်ီကားေတြရွိရာကုုိ ေခၚသြားလုုိက္တယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ ေမာေတြဆီက (Washington DC က The Mall ဆိုတဲ့ ဥယ်ာဥ္သဖြယ္ ရင္ျပင္က်ယ္) အနီး အႏုုပညာဆုုိင္ရာ အမ်ဴိးသားျပတုုိက္ ေတြဘက္သြားတာပါပဲ။ အဲသည္မွာ အင္ပရွင္နစ္ ပန္းခ်ီကားေတြ အေဖ့အၾကိဳက္ေပါ့ေလ။ ေဂၚဂြင္၊ ပီကာဆုုိ၊ မုုိေနး၊ ေစးဇန္းတုုိ႕ ။ အေဖက အလင္းေရာင္ေတြပါတာကိုု သေဘာက်တယ္။ ေတာက္ပေနတဲ့ အေရာင္ေတြ က ပန္းခ်ီကားေတြကေန ထုုိးထြက္ေနသလုုိပဲ။ ဒါေပမယ့္ အေဖက အေရာင္ေတြ ဘယ္လုုိေနရာခ်သလဲ ဆုုိတဲ့ လူေတြစဥ္းစားတဲ့ နည္းပညာမ်ဴိးကုုိပဲ ေလ့လာတတ္ပါတယ္။ (သူက ဟားဗက္နဲ႕ အန္အုုိင္တီကေန စိတ္ပညာဆရာ ျဖစ္ခဲ့ေသးတာကိုုး) အေဖကေျပာတယ္ မ်က္စိတစ္ဖက္ကုုိ လက္တစ္ဖက္နဲ႕ပိတ္ထားျပီး ပန္းခ်ီကားကေန ေနာက္ဖက္ကုုိ ေျခလွမ္း၅လွမ္းေလာက္ ဆုုတ္ပီးတာ့ မ်က္စိ၂ဖက္စလုုံးနဲ႕ ၾကည့္ပါတဲ့။ အဲသည္အခါ ျပားေနတဲ့ ပန္းခ်ီကားမ်က္နွာျပင္ဟာ သုုံးဖက္ျမင္ျဖစ္သြားလိမ့္မယ္တဲ့။ ဟာ… တကယ္ပဲဗ်ာ။ အေဖ၊ ထေရစီနဲ႕ လင္ဒီတုုိ႕က အမ်ဴိးသားျပတုုိက္မွာနာရီေပါင္းမ်ားစြာ ေလ်ာက္ၾကည့္ၾကပါတယ္။ သူတုုိ႕အားလုုံး မ်က္စိတစ္ဖက္ေပၚလက္အုုပ္ပီးေတာ့ ပန္းခ်ီကားေတြကုုိ ၾကည့္ၾကတယ္။

သူတုုိ႕က ထူးဆန္းတဲ့သူေတြလုုိ ၾကည့္ၾကတယ္။ ေတာ္ေတာ္ ထူးဆန္းတဲ့မိသားစုုေပါ့ သူတုုိ႕နည္းသူတုုိ႕ဟန္နဲ႕ လုုိ႕ျမင္ရမွာပါပဲ။ ထေရစီနဲ႕ လင္ဒီတုုိ႕ရဲ႕ သူငယ္ေတြၾကားထဲမွာလည္း သူတုုိ႕က မတူျခားနားေနျပန္တယ္။ တကယ့္ကုုိ ကမာၻအနွ႔ံစူးစမ္းေနလုုိက္ၾကတာေပါ့။ ဥပမာ တစ္ခုုေျပာရရင္ သူတုုိ႕အေဖက ခရီးသြားရတာ သေဘာက်တယ္။ ဒီေတာ့ ထေရစီနဲ႕ လင္ဒီတုုိ႕ရဲ႕စိတ္ထဲမွာလည္း ဥေရာပနဲ႕ ကယ္လီဖုုိးနီးယားတခြင္ အပတ္ေပါင္းမ်ားစြာ၊ လေပါငး္မ်ားစြာ လည္ပတ္ေနရတာကိုု သမရုုိးက်ခရီးသြားေနရသလိုု သေဘာထားၾကတယ္။ သူတိုု႕မိဘေတြက အိမ္အသုုံးအေဆာင္ ပရိေဘာဂေတြထက္ ခရီးေတြထြက္ျပီး ပိုုက္ဆံပုုိအသုုံးျပဳၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း မက္စက္ခ်ဴးဆက္က သူတုုိ႕ရဲ႕ဗစ္တုုိးရီးယမ္းအိမ္အုုိေလးဟာ ပုုိျပီး အိုုေဟာင္းႏြမ္းနယ္သြားရတယ္။ အေဖနဲ႕အေမက သူတုုိ႕အိမ္ေလးကုုိ ရုုပ္ရွင္သရုုပ္ေဆာင္ေတြ၊ ဒါရုုိက္တာေတြ၊ စာေရးဆရာေတြ၊ ပန္းခ်ီဆရာေတြ၊ အစရွိသျဖင့္ ရွိရွိသမ ွ်ေသာ ပုုဂၢိဳလ္ထူးေတြကုုိ လာေရာက္ခုုိနားဖုုိ႕ ေပးထားပါတယ္။ အေမက အေဖ့ရဲ႕၃ထပ္က ရုုံးခန္းကုုိ သူတုုိ႕ကုုိ လႊတ္လိုုက္ပါတယ္။ အဲသည္အခန္းမွာအေဖ့ရဲ႕ စာရြက္ပုုံၾကီးက ေျမမဆုုံးမုုးိမဆုုံးပါ။ အေဖက ဘယ္ေတာ့မွ မရွင္းဘူး။ တခါတေလ သူ႕စားပဲြေပၚမွာ သူ႕အၾကိဳက္ အုုိင္စ္ ဆုုိတဲ့ သၾကားလုုံး ေတြေတြ႕ရတတ္ပါတယ္။ သင္လည္း စားခ်င္စိတ္ျဖစ္လာႏုုိ္င္ပါတယ္။

သည္ေတာ့ေလ ေျပာရရင္ အေဖ့ပုုံစံနဲ႕ အေဖလုုပ္ေနတဲ့ ပင္တာဂြန္နဲ႕က ဆက္စပ္လုုိ႕မရဘူး လိုု႕ဆုုိခ်င္တာပါ။ အခုု အေဖက ထေရစီနဲ႕ အဲသည္ ခန္းမထဲမွာ အတူလမ္းေလ်ာက္ေနတယ္ေပါ့။

သူတုုိ႕ အေဖ့ရုုံးခန္းကုုိ ေရာက္သြားျပီ ဆုုိၾကပါစုုိ႕။ ထေရစီ့စိတ္ထဲေတာ့ ေဘာလုုံးကြင္း အၾကီးၾကီးကုုိ ျဖတ္ပီး ေရာက္သြားတယ္လိုု႕ ခံစားေနရပါတယ္။ တကယ္ပဲ သြားရမယ့္ေနရာ ေရာက္ေတာ့ သူျမင္လုုိက္ရတာက… အင္း… စိတ္မ်ားေတာင္ ပ်က္မိပါရဲ႕။ တံခါးေပါက္ေတြတန္းစီးျပီး ေတြ႕ေနရတဲ့ လမ္းေၾကာင္းက တံခါးတစ္ေပါက္ပဲ ဆုုိၾကပါစိုု႕။ အတြင္းကလည္း စစ္စိ္မ္းေရာင္မဲြေျခာက္ေျခာက္ ေဆးသုုပ္ထားတဲ့ ပ်င္းေျခာက္ေျခာက္ အခန္းေသးေသးေလး။ စားပဲြတစ္လုုံး၊ ခုုန္တစ္စုုံ၊ ဖုုိင္ေတြစီရီထားတဲ့ စင္ေတြရယ္ ဒါပဲ။ ျပဴတင္းေပါက္တစ္ေပါက္၊ က်န္တာ နံရံ။ သည္ေတာ့ ထေရစီက ဘာေတြမ်ားေတြ႕ရမယ္လုုိ႕ ေမ်ာ္လင့္ထားတာတုုန္း လိုု႕ဆုုိေတာ့လည္း သူလည္းသိပ္ေတာ့ မသိပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ဒီလုုိမ်ဴိးေတာ့ မဟုုတ္ဘူးေလ။

ထေရစီက သူ႕အေဖသည္လုုိ အခန္းေလးထဲ တေနကုုန္အလုုပ္လုုပ္ေနတာလား ဆုုိတာ မေသခ်ာပါဘူး။ ဒါလ်ဴိ႕၀ွက္စရာမွ မလုုိတာ။ ဒါေပမယ့္ သည္ရုုံးက ကာကြယ္ေရးႏွင့္ဆုုိင္ေသာ ဌာနခ်ဴပ္ဆုုိေတာ့ အေဖက သိပ္ကိုု အေလးအနက္ထားတယ္ အိမ္မွာ သူ႕ရုုံးကိစၥ ဘာမွ သိပ္မေျပာဘူး။ ေျပာရရင္ေတာ့ ထေရစီ အသက္၁၅ႏွစ္ ထေရစီက အေဖဘာလုုပ္ေနတယ္ ဆုုိတာ သိပ္ပီး ဂရုုမစုုိက္လွပါဘူး။ ေသခ်ာတာတစ္ခုုကေတာ့ ေဖေဖက သိပ္ကုုိ အလုုပ္ၾကီး အကုုိင္ၾကီးလုုပ္ေနတယ္ဗ်ာ။ လူေတြ သူတုုိ႕အလုုပ္ေတြ လုုပ္ေနၾကတာကုုိ အေဖက အခ်ိန္ေတြေပးပီး လုုပ္ေပးေနတယ္။ ကြန္ျပဴတာေတြ အမ်ားၾကီးနဲ႕ အလုုပ္ေတြ လုုပ္ေနတယ္။

အံ့ၾသစရာေတာ့ သိပ္မရွိပါဘူး။ သူ႕အေဖက ကြန္ျပဴတာကုုိ ခေရဇီးျဖစ္တယ္။ ကန္းဘရစ္က အိမ္မွာတုုန္းက ေဘာ့လ္ဘရန္နက္ အင္ နယူးမင္း ဆုုိတဲ့ကုုမဏီမွာ လုုပ္တုုန္းကဆုုိ ေရခဲေသတၱာေလာက္ၾကီးတဲ့ ကြန္ျပဴတာေတြနဲ႕ အေဖတုုိ႕ အုုပ္စုုေတြ ကိုုယ့္ဘာသာ ကိုုယ္အလုုပ္လုုပ္ေနၾကတာကိုုး။ ဒါေပမယ့္ ေခတ္မွီပါတယ္၊ ကီးဘုုတ္ပါတယ္၊ မ်က္နွာျပင္က သူတိုု႕ရုုိက္သမ ွ် ေပၚေနတယ္၊ ေပါ့ပါးတဲ့ ေဘာပင္ေလးကလည္း သင္ဘာေရးေရး မ်က္နွာျပင္မွာျပေနတယ္။ ပါ၀င္တဲ့ ေဆာ့၀ဲလ္က အထူးစပယ္ရွယ္ေပါ့။ အေ၀းကေန ထိန္းခ်ဴပ္တဲ့ စနစ္လည္း ပါပါတယ္။ အေဖက အဲဒါနဲ႕ ေနေနလုုိက္တာ ေန႕ေန႕ညည၊ ပရုုိဂရမ္ေတြလည္း ဆဲြရပါတယ္။ ပိတ္ရက္တစ္ေန႕ေတာ့ သူက ထေရစီ့နဲ႕ လင္ဒီ့ကုုိ အဲဒါနဲ႕ ကစားလုုိ႕ရေအာင္ ၀င္ပါခုုိင္းပါတယ္။ အေဖကသူတုုိ႕ကုုိ ကြန္ျပဴတာ ဘာသာစကားဆုုိင္ရာ စာလုုံးေတြ ေရးျပခုုိင္းပါတယ္။ အကယ္၍ သူေရးတာ မွန္ရင္ ကြန္ျပဴတာက “ကြန္မန္းေဒးဘဲလ္“ လုုိ႕တုုန္႕ျပန္ပါတယ္။ အကယ္၍မွားရင္ေတာ့ “ဒန္႕လ္ေခါ့ဖ္“ လိုု႕တုုန႕္ျပန္တယ္။ (သူ႕အသံထြက္မွာ ဘီ သံမပါရပါဘူး ဂ်ာမန္စကားလုုံးေပါ့။)

ထေရစီက ဒီလုုိဟာေတြ သေဘာက်တယ္ဆုုိတာ သဘာ၀က်ပါတယ္။ ဒါမ်ဴိး သူကိုုုုယ္တုုိင္ ပရုုိဂရမ္ဆဲြနည္း ေလ့လာႏုုိင္ရဲ႕သားနဲ႕ေပါ့ေလ။ ဒါေပမယ့္ လြန္ခဲ့တဲ့ နွစ္ ၄၀ ကိုုျပန္သြားၾကည့္လုုိက္ေတာ့ သူ႕အေဖပင္တာဂြန္မွာ ဘာေတြလုုပ္ေနလဲ ဆုုိတာကုုိ အာရုုံမစုုိက္မိပဲ ေနေနခဲ့တာေတြေၾကာင့္လုုိ႕ ထင္ပါတယ္။ သူက အလုုိလုုိက္ခံရလုုိ႕ ပ်က္စီးသြားတာမ်ဴိးလား။ သူက အခုုေခတ္ကေလးေတြ သရီးဒီကြန္ျပဴတာဂရပ္ဖစ္ေတြ ၾကားထဲ နစ္မြနး္ေနသလုုိ၊ ဒီဗီဒီေတြနဲ႕ ဂိန္းေတြထဲ နစ္ျမဳပ္ေနမိသလုုိ၊ အင္တာနက္နယ္ပယ္ထဲ ကမ္းေျခမဲ့ ကူးခပ္ေနမိသလုုိ ပဲ ဆုုိပါေတာ့။ သူ႕ဘ၀မွာ သူ႕အေဖကိုုင္တဲ့ ကြန္ျပဴတာကုုိပဲ ျမင္ေတြ႕ဖူးခဲ့တာပါပဲ။ ထေရစီ့စိတ္ထဲ အဲသည္တုုနး္ကေတာ့ တြက္ခ်က္ျခင္းအလုုပ္ကုုိ ဘယ္သူမဆုုိ လုုပ္နုုိင္ရမယ္ လုုိ႕ထင္ခဲ့တယ္။ ဆယ္ေက်ာ္သက္အရြယ္ စိတ္ကူးထဲမွာေတာ့ ကြန္ျပဴတာဆုုိတဲ့ စကားလုုံးဟာျဖင့္ ၾကီးမား က်ယ္ျပန္႕ လ်ဴိ႕၀ွက္ ဆန္းက်ယ္ ညွဳ႕ိယူ ဖမ္းစား ေနတယ္။ ပန္႕ခ်္ ကဒ္ကေလးေတြက နံပါတ္ေတြဟာ ပ်ံ၀ဲလြင့္ျပန္႕ ေနတယ္။ ထေရစီ့စိတ္ထဲမွာလိုု လူတုုိင္းအေနနဲ႕လည္း သူ႕အေဖဟာ ကြန္ျပဴတာ ကိုုင္တဲ့ လူနည္းစုုထဲမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနပီး လူေတြမသိေသးတဲ့ နည္းပညာထဲ ၀င္ေရာက္လုုိက္ပါေနတယ္လိုု႕ ျမင္ၾကမွာပါ။

ထေရစီ့အေဖကေတာ့ တစ္ေန႕က်ရင္ ရွိသမွ် ကြန္ျပဴတာေတြဟာ အခုုစက္ၾကီးမ်ဴိးေတြလိုု ကန္းဘရစ္တစ္ခုုလုုံး အသုုံးျပဳလာၾကမယ္လုုိ႕ ယုုံၾကည္ေနပါတယ္။ ဒီစက္ၾကီးေတြက လူနဲ႕လည္း ပုုိတူတယ္၊ ရင္းရင္းႏွီးနွီးလည္း ရွိတယ္ေလ။ သူတုုိ႕က လူေတြရဲ႕အလုုပ္ေတြကုုိ ကူညီေပးမယ္၊ ပုုံစံသစ္နဲ႕ လူေတြကိုု ဆက္ဆံမယ္၊ အခ်က္အလက္ေတြကုုိလည္း က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ေဖာ္ေဆာင္ ေပးဦးမယ္၊ တကမာၻလုုံးဆုုိင္ရာ ဆက္သြယ္မူေတြကုုိ ေတြ႕ျမင္ရမယ္၊ စီးပြားေရး လူမူေရးစသျဖင့္ေပါ့။ အဆုုံးစြန္ေျပာရရင္ေတာ့ လူေတြ မစဥ္းစားမိတာေတြကုုိ နီးနီးကပ္ကပ္ အဆုုိေတြတင္သြင္း၊ ပိုု႕ေဆာင္ေပးမယ့္ တကယ့္ကိုု ခြန္အားအျပည့္နဲ႕ ေရာက္လာမယ့္ ဘယ္စက္ပစၥည္းေတြမွ လုုိက္မမီွေအာင္ အက်ဴိးျပဳသြားဦးမွာပါတဲ့။

ကဲ အခုု သူက ပင္တာဂြန္မွာ အလုုပ္လုုပ္ေနပါတယ္။ ထေရစီ့အေဖက စိတ္ကူူးေတြကုုိ တကယ္ျဖစ္လာေအာင္ အရာရာကိုု ေျပာင္းလဲေပးေနတယ္ေပါ့။ ဥပမာ အန္အုုိင္တီ (MIT)  ကိုုၾကည့္ၾကရေအာင္။ အမ္ေအစီဆုုိတဲ့ ပေရာဂ်က္ကုုိ တည္ေထာင္တဲ့ထဲပါခဲ့တယ္။ အမ္ေအစီ ဆုုိတာ ၾကီးမားက်ယ္ျပန္႕ေသာ ပါစင္နယ္ ကြန္ျပဴတာစနစ္ေပါ့။ ပေရာဂ်က္မန္ေနဂ်ာကေတာ့ ေဒၚလာ ရာခ်ီေထာင္ခ်ီတဲ့ စက္ၾကီးကုုိ လူတုုိင္းသုုံးႏုုိ္င္ဖုုိ႕ေတာ့ သိပ္မေမ်ာ္လင့္ထားပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ သည္စက္ၾကီး တစ္ဒါဇင္ေလာက္ေတာ့ တခ်ဴိ႕ေသာ ေနရာေတြနဲ႕ လူေနအိ္မ္ေတြမွာ အေ၀းထိန္းစနစ္မ်ားနဲ႕ သုုံးၾကပါတယ္။ သုုးံတဲ့သူစိတ္ထဲ သည္စက္ၾကီးက ကုုိယ္နဲ႕ထိေတြ႕မူမွာ လ်င္ျမန္တယ္၊ ကိုုယ့္ကိုု တုုန္႕ျပန္အားေကာင္းတယ္လိုု႕ ယူဆၾကပါတယ္။ တကယ္လည္း အံ့ၾသဖြယ္အလုုပ္လုုပ္ပါတယ္။ အမ္ေအစီပေရာဂ်က္ဟာ လူ ရာ နည္းစုုသာမကပဲနဲ႕တဲ့၊ တကမာၻစာကုုိ အြန္လုုိင္းဆက္သြယ္မူေတြ ေပးလာပါတယ္တဲ့။ ပထမဦးဆုုံး ဆက္သြယ္ေရးစနစ္။ အီးေမး အြန္လုုိင္း ဟက္ကာ။ ဒါဟာ အင္တာနက္ေခတ္ထဲကိုု ၀င္လာတဲ့သေဘာ။ ဒီလမ္းတေလ်ာက္မွာ ၁၉၇၀ တုုိင္ေအာင္ ဆက္သြယ္မူနည္းပညာတရပ္ကိုု ေဖာ္ေဆာင္ေပးမယ့္ “အိမ္တြင္း အခ်က္အလက္မ်ား စနစ္” တစ္ခုု ျဖစ္လာပါသတဲ့။ မိုုက္ကရုုိကြန္ျပဴတာ စနစ္လုုိ႕ ေခၚေ၀ၚလုုိက္ေသာ ေစ်းကြက္တစ္ခုုကိုု ဆဲြယူပိုု႕ေဆာင္ေပးလုုိက္ပါတယ္။

ထေရစီအေဖက လူသားဆန္ေသာ ကြန္ျပဴတာ စနစ္လုုိ႕ေျပာမလား၊ အသိညဏ္ရွိေသာ ကြန္ျပဴတာလူသား လုုိ႕ဆုုိမလား အဲသည္နည္းပညာတစ္ခုုကိုု ပန္တာဂြန္မွာ အလုုပ္စဆင္းတဲ့ ပထမဦးဆုုံးေန႕မွာ တကယ္လက္ေတြ႕ကြင္းဆင္းခဲ့တယ္လုုိ႕ ဆုုိရမွာပါ။ ေဒါက္ကလက္စ္ အန္ဂ်ယ္ဘာ့တ္ က အဲသည္အခ်ိန္ကတည္းက ၾသဇာသက္ေရာက္တဲ့ ပုုဂၢိဳလ္တစ္ဦး ဆုုိပါေတာ့။ သူ႕ရဲ႕ဆရာသမားေတြရွိတဲ့ အက္စ္အာရ္အုုိင္ က ေနာက္ေတာ့ စီလီကြန္ဗယ္လီျဖစ္လာတယ္။ (ဒီေနရာမွာ ရွင္းျပရရင္ စီလီကြန္ဗယ္လီ ဆိုုတာက Silicon Valley (အတုုိေကာက္ SV) ျဖစ္ပါတယ္။ ဆန္ဖရန္စစ္စကုုိ ေဘးဧရိယာ ကယ္လီဖုုိးနီးယား ေျမာက္ဖက္ပုုိင္းက ဆန္တာကလာရာ ဗယ္လီ ကုုိေခၚတာပါ။ အဲသည္ေနရာဟာ အဆင့္ျမင့္နည္းပညာ၊ နက္ေ၀ါ့ဆုုိင္ရာ၊ ဆုုိရွယ္မီဒီယာ အစရွိသျဖင့္တုုိ႕ရဲ႕အခ်က္အခ်ာ ေဒသတစ္ခုု ျဖစ္ပါတယ္။ ဆန္ဟိုေဇး (San Jose) က အဲသည္ေဒသရဲ႕တတိယအၾကီးဆုုံး ျမိဳ႕တစ္ျမိဳ႕ျဖစ္ကာ ကာလီဖုုိးနီးယား၇ဲ႕တတိယေျမာက္အၾကီးဆုုံး၊ အေမရိကရဲ႕၁၀ခုုေျမာက္ အၾကီးဆုုံး ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။)

သူက လူတုုိင္းနဲ႕မတူ သမရုုိးက်မဟုုတ္တဲ့သူ လူထူးလူဆန္း ဂ်ီးမ်ားတဲ့သူ။ ဒါေပမယ့္ သူ႔ကုုိ ထေရစီ့အေဖက အၾကံဥာဏ္ေတြ၊ အလုုပ္ေတြ ခ်ျပလုုိက္ေတာ့ အင္မတန္ ဂ်ီးဂၽြတ္နဲ႕သူက သူနဲ႕ အဖဲြ႕အုုပ္စုုျဖစ္သြားတယ္။ ေမာက္စ္ တီထြင္တယ္၊ မ်က္နွာျပင္၀င္းဒုုိးေပၚလာတယ္၊ ဟုုိက္ပါတက္စ္တိုု႕၊ (hyper text, word-processing) ေ၀ါ့ဒ္ပေရာဆက္ဆင္းတုုိ႕ တျခားေသာ အထူးအဆန္းေတြ တစ္ခုုပီးတစ္ခုု ေပၚလာတယ္။ ဆန္ဖရန္စစ္စကုုိမွာ က်င္းပတဲ့ ကြန္ျပဴတာဆုုိင္ရာ အလုုပ္ရုုံေဆြးေႏြးပဲြမွာ အန္ဂ်ယ္ဘာ့တ္ရဲ႕၁၉၆၈ခုုနွစ္ ေဟာေျပာတင္ျပမူလုုပ္ေတာ့ လူေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာရဲ႕ အာရုုံေတြကုုိ တခါတည္း ဆဲြယူလုုိက္နုုိင္ခဲ့တယ္။ ကြန္ျပဴတာသမုုိင္းမွာ အခ်ဴိးအေကြ႕တစ္ခုုုုကုုိ တသက္လုုံးအမွတ္ရေစေအာင္ ျဖစ္လာရတယ္။ ကြန္ျပဴတာဆုုိတာ ဘာမွန္းမသိတဲ့သူေတြအတြက္ သမုုိင္းစာမ်က္နွာတစ္ခုုကိုု ဖြင့္လွစ္ေပးလုုိက္နုုိင္တယ္ေပါ့။

ထေရစီ့အေဖက ပင္တာဂြန္မွာပဲ သူ႕ရဲ႕ အေမြကိုုဆက္ခံမယ့္ ပညာတတ္ေတြ ေမြးဖြားလာဖုုိ႕ သင္တန္းေတြပုုိ႕ခ်ေပးခဲ့တယ္။ သိပ္မၾကာပါဘူး ပါလုုိအာလ္တုုိ (Pal alto) သုုေတသနဌာန ဆုုိတဲ့ အတုုိေကာက္ ပီေအအာရ္စီ မွာ အရည္အခ်င္းရွိသူေတြ စုုေ၀းလာၾကတယ္။ ဒါဟာ ေနာက္အႏွစ္ ၃၀ မွာ အသုုံးျပဳလာေတာ့မယ့္ အသိပညာေတြ စတင္ ပ်ဴိးေစ့ခ်ၾကတဲ့သေဘာ။ ကိုုယ္ပုုိ္င္ကြန္ျပဴတာေတြ အျဖစ္ လူသိမ်ား လူၾကားထဲကုုိ ေမာက္စ္ရယ္ မ်က္နွာျပင္ရယ္နဲ႕ ၀င္ေရာက္လာေတာ့မယ့္ သေဘာ။ ၀င္းဒုုိးမွာ ဂရပ္ဖစ္ေတြ အသုုံးျပဳလာဖုုိ႕၊ အိုုက္ကြန္ေတြ၊ မီးႏဴးေတြ၊ စကရုုိးဘားေတြ အစရွိေသာ အရာေတြ ေပၚလာေတာ့မယ့္ အေျခအေနတစ္ခုု။ ေလဆာပရင့္တာကေန စာရြက္ေတြ ထုုတ္ေပးဖုုိ႕ ျဖစ္လာေတာ့မယ္။ အီသာနက္ (Ethernet)  ေခၚတဲ့ ေဒသဆုုိင္ရာ နက္ေ၀ါ့ဧရိယာကေန အားလုုံးကုုိ ဆက္သြယ္ခ်ိ္တ္ဆက္ေပးဖုုိ႕ ေျခလွမ္းေတြ။

ေနာက္ဆုုံးေတာ့ နက္ေ၀ါ့ေတြ ေပၚလာပီ ဆုုိပါေတာ့။

အခုုေတာ့ သူက ပင္တာဂြန္မွာ အလုုပ္လုုပ္ေနတယ္။ ထေရစီအေဖက ေလယာဥ္ပ်ံေတြဆီမွာပဲ အခ်ိန္ေတြ ကုုန္လြန္ေနတယ္လုုိ႕ ေျပာရမွာပါ။ ဆက္တုုိက္ဆုုိသလုုိပဲ သူက လူသားဆန္တဲ့ ကြန္ျပဴတာေတြနဲ႕ပတ္သက္လုုိ႕ သုုေတသနလုုပ္တဲ့ အုုပ္စုုေတြနဲ႕ အလုုပ္လုုပ္ေနပါတယ္။ သူ႕ရည္ရြယ္ခ်က္က ကမာၻတခြင့္ ျပန္႕ႏွ႕ံသြားေစဖုုိ႕ပါ။ ဆက္သြယ္ေရးကြန္ယက္ေတြ ဖြင့္လွစ္ႏုုိင္ဖိုု႕ ၾကိဳးပမ္းလုုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ သူ၀ါရွင္တန္ကေန ထြက္ခြာလာကတည္းက ရွိခဲ့တဲ့ သူ႕ရဲ႕အိပ္မက္ေတြ တကယ္ျဖစ္လာဖုုိ႕ပါ။ ၁၉၆၃ခုုနွစ္ ဧျပီလ ၂၅ ရက္ေန႕မွာ ခ်ျပခဲ့တဲ့သူ႕ရဲ႕ နက္ေ၀ါ့ကြန္ျပဴတာ ကိုုအေျခခံလုုိက္တဲ့ စာေစာင္ကေန အဖဲြ႕ေတြ ဖဲြ႕လာႏိုု္င္ခဲ့တယ္။ တကုုိယ္ေတာ္ကြန္ျပဴတာေတြကေန (stand alone computer) ျဖန္႔က်က္ရွယ္တဲ့ စနစ္ဆုုိပါေတာ့။ တကယ္လည္းဟုုတ္ပါတယ္။ နက္ေ၀ါ့နည္းပညာက အခုုလက္ရွိမွာကုုိ အဓိကက်တဲ့ စနစ္တစ္ခုုလုုိ လည္ပတ္လာေနခဲ့တာ ေနာင္မွာလည္း ဆက္လက္ သြားေနဦးမွာပါ။ ဒါေပမယ့္ အေဖ့စိတ္ထဲမွာက သည့္ထက္ ေရွ႕ေရာက္ေနတယ္။ အာကာသေတြၾကားက လြတ္ေနတဲ့ ေနရာေတြနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ နက္ေ၀ါ့ေတြအေၾကာင္းကိုု မၾကာခင္မွာ ေျပာမယ္။ နက္ေ၀ါ့ဆုုိတာကလည္း လူုတုုိင္းလက္လွမ္းမွီတဲ့ ဖြင့္ထားတဲ့ စေပ့တစ္ခုုကိုုး။ အစုုိးရေတြ၊ အဖဲြ႕အစည္းေတြ၊ အလုုပ္အကုုိင္ေတြ၊ တကိုုယ္ေတာ္ေတြနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ ကြန္ယက္ေတြကုုိ ခ်ိတ္ဆက္ေပးေနတယ္။ ေဟာ… အခုုဆုုိ အီး-ဘဏ္၊ အီး-စီးပြားေရး၊ အီး-စာၾကည့္တုုိက္။ ရွိရွိသမွ် စဥ္းစားမိသမွ် ေရွ႕မွာ အီး သာတပ္လုုိက္။ သည္လုုိ ျဖန္႕က်က္လာနိုုင္ဖိုု႕ သူကေတြးေခၚစဥ္းစားခဲ့တာပါ။ ယေန႕ေခတ္မွာေတာ့ အင္တာနက္ ဆုုိတဲ့စကားလုုံးေပါ့ေလ။

(ဒီလုုိနည္းပညာကုုိ ၁၉၆၀ ေနာက္ပိုု္ငး္ေလာက္က အေဖဟာ သူ႕စိတ္ကူးေတြနဲ႕ သေႏၶတည္ခဲ့ျပီး ၁၉၇၀ ေလာက္မွာ အေကာင္အထည္ေဖာ္ဖိုု႕ အဲသည္ကတည္းက ၾကိဳးစားလာၾကတယ္ ဆုုိတာေလး စာဖတ္သူေတြ စိတ္ထဲ နည္းနည္းေလာက္ ၀င္သြားရင္ ေတာ္ပါပီ။ ) (အဲသည္ကြင္းစကြင္းပိတ္ထဲက စာပုုိဒ္ကေတာ့ ဘာသာျပန္သူအေနနဲ႕ ကိုုယ္နားလည္သလိုု ျပန္ေပးထားတာပါ။ သူေရးထားတာေတြက နည္းနည္းရူပ္ေထြးေနလိုု႕ သည္လုုိသေဘာေပါက္သလုုိ ေရးေပးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။)

အတုုိခ်ဴပ္ ဆုုိရေသာ္ ထေရစီ့အေဖသည္ ယေန႕ေခတ္ ေခတ္မွီလ်က္ရွိေသာ ကြန္ျပဴတာစနစ္၊ အခ်ိန္နဲ႕အမ ွ် ရွယ္ေပးႏုုိင္ေသာ စနစ္၊ ပါစင္နယ္ ကြန္ျပဴတာစနစ္၊ ေမာက္စ္၊ ဂရပ္ဖစ္ဆုုိင္ရာ အင္တာေဖ့စ္၊ ဇီရြန္ပီေအအာရ္စီ ဖန္တီးမူနယ္ပယ္၊ အင္တာနက္ စသည္ျဖင့္ ရွိရွိသမ ွ်ေသာ အရာေတြကုုိ ရုုပ္လုုံးေပၚလာေအာင္ အားနဲ႕အင္နဲ႕ ေပးဆပ္ခဲ့ပါသည္ ေပါ့ဗ်ာ။ ဟုုတ္ပါတယ္ ၁၉၆၂ခုုႏွစ္ သူ႕စိတ္ကူးေတြ ဟာ စိတ္ကူးထဲမွာတင္ မေနေတာ့ဘူး ဆုုိပါေတာ့။ သူ႕အတြက္ေတာ့ အဆုုံးမရွိေသာ စိတ္ေပ်ာ္ရႊင္မူေတြရခဲ့တယ္။ ဒါေတြေၾကာင့္လည္း သူဟာ သူ႕မိသားစုုကုုိ သူတုုိ႕ခ်စ္ေသာ ေနရပ္ကေန အျမစ္ကေန ဆဲြထုုတ္ခဲ့ကာ ၀ါရွင္တန္ကုုိ အလုုပ္အရ၊ ေျပာရရင္ သူမုုန္းတီးေသာ ျဗဴရုုိကရပ္ပုုံစံခြက္ထဲကုုိ အလုုပ္လုုပ္ဖုုိ႕ ေရာက္လာခဲ့ရတယ္ေပါ့ေလ။ ခက္တာက သူက သူ႕အိပ္မက္ေတြကုုိ ယုုံၾကည္တာကိုုး။

ဘာျဖစ္လုုိ႕လဲဆိုု သူက သူ႕အိပ္မက္ေတြ တကယ္ျဖစ္လာမွာကုုိ ျမင္ခ်င္တဲ့စိတ္က ၾကီးစုုိးေနတာကိုုး။

ဘာျဖစ္လုုိ႕လဲဆုုိ ေဟာဒီ ပင္တာဂြန္ – သိပ္နားလည္းခ်င္စရာမေကာင္းတဲ့ သိပ္ကိုု ျမင့္မားလြန္းလုုိ႕ လက္လွမ္းမမွီႏုုိ္င္တဲ့ ေနရာတစ္ခုု – သည္မွာကိုုကပဲ သူ႕အိပ္မက္ေတြကုုိ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေပးႏုုိ္င္တဲ့ ေငြေရးေၾကးေရးအရ ျဖည့္ဆည္းေပးႏုုိ္င္မွာကုုိး။

ထေရစီ့အေဖက သူ႕ရဲ႕စာရြက္စာတမ္းေတြအကုုန္လုုံးကုုိ အတူတကြ စုုစည္းျပီးတဲ့သကာလ သြားဖုုိ႕အဆင္သင့္ျဖစ္ပီ။ သူ႕လက္တေပြ႕မွာ အစိမ္းေရာင္ပလတ္စတစ္အထုုတ္အပိုု္းေတြ ကိုု ကုုိင္ေဆာင္လုုိ႕။ အဲဒါ ျဗဴရုုိကရက္ေတြ ေပ်ာ္ရႊင္တဲ့ပုုံစံတဲ့လား။ တစ္ေန႕တာ အလုုပ္ျပီးလိုု႕ အလုုပ္ကေန ျပန္မယ့္အခ်ိန္တုုိင္း သင့္ဖုုိင္ေတြအားလုုံးကုုိ ေလဘယ္ေတြ တပ္ပါ၊ ေရာင္စုုံအမွတ္အသားျပဳတဲ့ စကၠဴစကေလးေတြ ကုုိ ဆဲြအံေတြမွာ သုုံးပါ၊ အစိမ္းေရာင္က မစီရေသးတဲ့ အရာေတြ၊ အ၀ါေရာင္က.. အနီေရာင္က …. စသျဖင့္ စသျဖင့္ ဒါေတြဟာ လုုံျခဳံေရးအတြက္လည္း ပါပါတယ္။ ေျပာရရင္ ရယ္ခ်င္စရာေတာင္ေကာင္းေနေသး။ သူ႕အတြက္ေတာ့ အစိမ္းေရာင္ျပီးရင္ တျခားဟာ ကပ္ထားစရာ မလုုိပါဘူးတဲ့။ ဒါေပမယ့္လည္း အဲဒါက ဥပေဒတစ္ခုုလုုိ လုုိက္နာရမွာ။ အင္း…

ထေရစီ့အေဖက အစိမ္းေရာင္ကေလးေတြကုုိ ေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ လုုိက္လံေနရာခ်ေနတယ္။ တစ္ေယာက္ေယာက္ကေတြ႕ရင္ ဒါေတြကုုိ ဂရုုတစုုိက္နဲ႕ လုုပ္ခဲ့ပါလားလုုိ႕ ထင္စရာ။ “အုုိေက“ သူက သူ႕သားကုုိ “အခုု ျပန္ၾကရေအာင္“လုုိ႕ ေျပာလုုိက္ပါတယ္။
ထေရစီနဲ႕ သူ႕အေဖ တံခါးကုုိ ပိတ္ကာ ေနာက္မွာ ခ်န္ထားခဲ့ပီ။

“အဆင့္ျမင့္ သုုေတသန အလုုပ္ရုုံ ေအဂ်င္စီ“

“နည္းပညာနဲ႕ ထိန္းခ်ဴပ္ေရး သုုေတသန“

ေဂ်.စီ.အာရ္. လစ္လီဒါ. ဒါရုုိက္တာ

ပင္တာဂြန္ရဲ႕ ရွည္လ်ား ရွည္ေမ်ာေသာ ခန္းမမ်ားကုုိ စတင္ျဖတ္သန္း လမ္းေလ်ာက္လာၾကတယ္။ သူတုုိ႕ရဲ႕နေဘးမွာေတာ့ လူငယ္ေတြက သုုံးဘီးတပ္ယာဥ္ေလး ေတြေပၚမွာ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြသယ္ေဆာင္လုုိ႕ ဟုုိမွသည္ သည္မွဟုုိ ကမာၻေပၚမွာ အၾကီးက်ယ္ဆုုံး ျဗဴရုုိကေရစီေတြၾကားထဲ သြားလာေနၾကပါတယ္။

ဂ်ဴနီယာ၀င္း
(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)