Thursday, August 16, 2018

သတင္းဘယ္ေလာက္အေရးႀကီးသလဲ ဂ်ဴနီယာ၀င္း

သတင္းက ဘယ္ေလာက္မ်ားအေရးၾကီးသလဲ

အေတြးအျမင္ အမွတ္ ၃၁၂ ၾသဂုုတ္လ

ဂ်ဴနီယာ၀င္း

(James Glen Stovell (ဂိ်မ္းစ္ ဂလန္ စတုုိဗယ္) ရဲ႕”Journalism“ (သတင္းစာပညာ) လုုိ႕အမည္ေပးထားတဲ့ စာအုုပ္က အပိုုင္းတခ်ဴ႕ိကုုိ သင့္ေလ်ာ္သလုုိ ဘာသာျပန္တင္ျပထားတာပါ။ သူ႕ရဲ႕အာေဘာ္အတုုိင္း ဘာသာျပန္ထားေသာလည္း စာေရးသူျဖည့္စြက္ထားတာေတြကိုု ကြင္းစကြင္းပိတ္နဲ႕ လုုပ္ေပးထားပါတယ္။)

သတင္းက ဘယ္ေလာက္အေရးၾကီးသလဲ ဆုုိတဲ့ေမးခြန္းက ေမးစရာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဘာျဖစ္လိုု႕ လူေတြက သတင္းစာဆရာေတြရဲ႕  သတင္းတင္ျပမူပုုိင္းဆုုိင္ရာကုုိ ၀င္ေရာက္ပတ္သက္မူ မရွိခ်င္ၾကတာလဲ။

သတင္းဟာ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြက္ အေရးပါတဲ့ အစိတ္အပုုိင္းတစ္ခုု ျဖစ္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ ဘ၀မွာ သတင္းကုုိ အပုုိင္း ၃ ပုုိင္းခဲြထားေပးပါတယ္။ အခ်က္အလက္ေပးျခင္း၊ ေဖ်ာ္ေျဖျခင္းနဲ႕  လူထုုကိုု ဆဲြေဆာင္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ၃ခုုက တစ္ခုုနဲ႕တစ္ခုု ပတ္သက္ေနတယ္။ ေျပာရရင္ ေရာယွက္ေနတယ္လုုိ႕ေတာင္ ေျပာလုုိ႕ရပါတယ္။ တကယ့္ဘ၀မွာ တခါတရံ ခဲြထုုတ္ဖုုိ႕ေတာင္ ခက္ခဲပါတယ္။

အခ်က္အလက္ေတြက သတင္းမွာ ေတာ္ေတာ္ အေရးပါတယ္ ဆုုိတာ သိသာထင္ရွားပါတယ္။ သတင္းဟာ အျဖစ္အပ်က္ေတြ၊ တကယ့္ဇာတ္လမ္းေတြကုုိ ေျပာျပေနတာပါ။ ဒါဟာ ကၽြန္ေတ္ာတုုိ႕ေတြနဲ႕ သက္ဆုုိင္တယ္၊ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕အေၾကာင္းေတြကုုိ သိေစပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ အေတြ႕အၾကဳံေတြနဲ႕ ေ၀းကြားတဲ့၊ လက္လွမ္းမမီွႏုုိင္တဲ့ အျဖစ္ေတြ၊ လူေတြ အေၾကာင္းကုုိ သိေအာင္လုုပ္ေပးတယ္။ ကမာၻၾကီးရဲ႕ အေၾကာင္းေတြကုုိ လည္းတတ္ႏုုိင္သေလာက္ သိလာရတယ္ေပါ့။ သတင္းေတြဟာ အသိပညာက်ယ္ျပန္႕လာေအာင္၊ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ တက္ေနတဲ့ ေလွကားထစ္ေတြ တဆင့္ျပီးတဆင့္ ျမင့္တက္လာေအာင္ ျဖည့္စြမ္းေပးေနပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ေနထုုိင္ေနတဲ့ ကမာၻၾကီးက ဘယ္လုုိဟာမ်ဴိးလဲ ဆုုိတာ သတင္းေတြကတဆင့္ သိလာပါတယ္။

ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕က သတင္းေတြကုုိ ဖတ္ျပီး ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ ခ်ႏုုိင္တယ္။ ဥပမာ - မုုိးေလ၀သ သတင္း။ ဘယ္လုုိအ၀တ္အစား၀တ္သင့္သလဲ၊ ထီးယူမလား၊ စသျဖင့္ မနက္ခင္း မုုိးေလ၀သ ဖတ္ျပီး ဆုုံးျဖတ္လုုိ႕ရတယ္။ တခါတေလ ခရီးသြားဖုုိ႕ကိစၥေတြမွာ မုုိးေလ၀သက အေရးၾကီးလာတယ္။ မုုန္တုုိင္းရွိသလား၊ မုုန္တုုိင္း ေက်ာ္သြားမယ့္ေနရာျဖစ္ေနသလား၊ မုုန္တုုိင္း ျပီးသြားပလား၊ မုုန္တုုိင္းေၾကာင့္ သစ္ပင္ေတြက်ဴးိက်လုုိ႕ လမ္းေတြ ပိတ္ဆုုိ႕ေနလား။ သတင္းေတြဖတ္ျပီး ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ အစီအစဥ္ေတြ ေျပာင္းလုုိ႕ရတယ္။ ရုုပ္ျမင္သံၾကားသတင္း ေတြကေနလည္း လတ္တေလာသတင္းေတြ နားေထာင္ျပီး အခ်ိန္မွီ ေရာက္ဖုုိ႕ စဥ္းစားစရာေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ေဘ့စ္ေဘာအားကစားကုုိလည္း ထုုိင္ၾကည့္ဖုုိ႕အခ်ိန္သတ္မွတ္ လိုု႕လည္း ရပါတယ္။

တခါတေလ သတင္းမီဒီယာေတြကုုိ ကုုၽြန္ေတာ္တုု္ိ႕အတြက္ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ မွန္ကန္ေစေအာင္ ျဖည့္ဆြမ္းေပးတဲ့အတြက္ အမွတ္ေတြ ေပးရပါတယ္။ ဥပမာ မဲထည့္ဖုုိ႕ကိစၥေတြမွာ ဘယ္သူ႕ကုုိ မဲထည့္သင့္သလဲဆုုိတာကုုိ သတင္းေတြၾကည့္ျပီး ဖတ္ျပီးေတာ့ျဖစ္ျဖစ္ ဆုုံးျဖတ္လိုု႕ရေစတယ္။ ေၾကာ္ျငာေတြကလည္း ဒီပစၥည္း၀ယ္သင့္ မ၀ယ္သင့္ စဥ္းစားလုုိ႕ရေအာင္ အခ်က္အလက္ေတြ ေပးထားတယ္။ တစ္ေယာက္နဲ႕တစ္ေယာက္ ေတြ႕တဲ့အခါ အခ်င္းခ်င္း သတင္းထဲက အခ်က္အလက္ေတြ ေဆြးေႏြးလိုု႕လည္းရ၊ ညင္းခုုန္လုုိ႕လည္း ရပါတယ္။

လက္ရွိအေျခအေနေတြကုုိ သတင္းေတြကေန သိႏုုိင္တဲ့အတြက္ လူထုုဟာ သတင္းနဲ႕ မ်က္ေျခမျပတ္ေအာင္ေနေနၾကရပါတယ္။ ဥပမာ စစ္အတြင္းတုုန္းကဆုုိ လူေတြဟာ စုုရုုံးျပီး အတူတကြ ေရဒီယုုိကေလး နေဘးကေန နားေထာင္ေနၾကရတယ္။ လမ္းေပၚက ထုုတ္လႊင့္တဲ့ ရုုပ္ျမင္သံၾကားသတင္းကိုု လမ္းသြားလမ္းလာေတြ စုုကာ မတ္တပ္ရပ္လ်ုက္ အတူတကြ ၾကည့္ၾကတယ္။ မဟာမိတ္ေတြ ၀င္လာျပီလား၊ အၾကမ္းဖက္သမားေတြ တုုိက္ခုုိက္ခံေနရ ပီလား၊ ဘယ္ေနရာမွာ ဗုုံးၾကဲခံေနရလား စသျဖင့္ သတင္းေတြကုုိ ၀ုုိင္းကာ နားေထာင္၊ ဖတ္ရူရင္း လူေတြ အခ်င္းခ်င္း အေဖာ္ျပဳေနၾကရတယ္။

အခုုဆက္လက္ျပီးေတာ့ သတင္းရဲ႕ ဒုုတိယ အဓိကအစိတ္အပိုုင္းတစ္ခုုျဖစ္တဲ့ ေဖ်ာ္ေျဖျခင္းကိုု ဆက္ပါ့မယ္။ ေဖ်ာ္ေျဖျခင္းဆုုိတဲ့ကိစၥဟာ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြက္ အေရးပါတဲ့ အပုုိင္းျဖစ္ပါတယ္။ သတင္းေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ကုုိ တုုိက္ရုုိက္မပတ္သက္ မသက္ဆုုိင္ပါဘူး။ သတင္းတုုိင္းဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ဘ၀ကိုု ထိန္းခ်ဴပ္မထားပါဘူး။ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ခ်တယ္ဆိုုတာကလည္း ကၽြန္ေတာ္တိုု႕က ကုုိ္ယ့္ဘာသာကုုိယ္ ခ်တာျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္လုုိခ်ပါ ဘယ္လိုုလုုပ္ပါလိုု႕ ဘယ္သတင္းကမွ မေျပာပါဘူး။ (သတင္းစာဆရာေတြေရးတဲ့ သတင္းတုုိင္းဟာ သူတုုိ႕ကုုိယ္ပုုိင္ အယူအဆ မပါရ၊ သူတုုိ႕အာေဘာ္မပါရလိုု႕ ေရွ႕ကေဆာင္းပါးမ်ားမွာ တင္ျပထားျပီးျဖစ္တယ္။ သတင္းကုုိ ဖတ္ျပီး ထီးယူသင့္မသင့္ ခရီးမသြားသင့္ သြားသင့္ ဆုုိတာက သင့္ဘာသာသင္ ကိုုယ္သြားမယ့္ေနရာကိုု ၾကည့္ပီး ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ခ်တာပါ။ အဲသလုုိပါပဲ တျခားေသာ သတင္းအမ်ဴိးအစားတုုိင္းဟာလည္း အဲသည္သေဘာအတုုိင္း ျဖစ္ပါတယ္။)သတင္းကေပးတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကုုိၾကည့္ျပီး လူေတြက စဥ္းစားမယ္၊ တုုိင္ပင္မယ္၊ ဆုုံးျဖတ္မယ္။

သတင္းထဲက ေဖ်ာ္ေျဖတဲ့ အပုုိင္းဟာ သတင္းစာဆရာေတြၾကားထဲမွာ ႏွစ္မ်ားစြာ အညင္းပြားစရာ ျဖစ္ေနပါတယ္။ စူပါမားကပ္ေတြနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့သတင္းေတြ၊ နံမယ္ၾကီးေတြရဲ႕သတင္းေတြ၊ လူမူထုုတ္ကုုန္ပစၥညး္ေတြအေၾကာင္းဟာ လူထုုကုုိ ေပးေနတဲ့ ေဖ်ာ္ေျဖေရး သတင္းေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ လူေတြ စိတ္၀င္စားတဲ့ပမာဏ ကိုု တြက္ၾကည့္ေတာ့ ေဖ်ာ္ေျဖေရးအပိုု္ငး္ဟာ လူေတြ ပိုုၾကိဳက္ၾက တာကိုု ေတြ႕ရတယ္။ သည္ေတာ့ လူစိတ္၀င္စားတာကုုိပဲ အဓိကထား တင္ဆက္ေနၾကမလား သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ကုုိပဲ အပင္ပန္းခံျပီး သတင္းလုုိက္ေနၾကတာ တန္ေရာတန္ရဲ႕လား ဆုုိျပီး သတင္းစာဆရာေတြ အခ်င္းခ်င္း အညင္းပြားစရာျဖစ္လာတာ ဆန္းေတာ့မဆန္းဘူးေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ၂၀၀၁ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာ ၁၁ ရက္ေန႕က ျဖစ္ခဲ့တဲ့ အေမရိကမွာ အၾကမ္းဖက္တုုိက္ခုုိက္ခံရမူ သတင္းဟာ ေဖ်ာ္ေျဖေရးသတင္းေတြကုုိ ေက်ာ္တက္သြားတာေတာ့ လက္ေတြ႕ပါပဲ။

(တတိယ အစိတ္အပုုိင္းျဖစ္တဲ့ လူထုုကိုု ဆဲြေဆာင္မူဆုုိတာကုုိ စာေရးသူက အေသးစိတ္ထပ္ရွင္းျပမထားပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ မွန္းၾကည့္လိုုက္ေတာ့ ဒီအခ်က္ဟာ ေရွ႕က အခ်က္၂ခုုနဲ႕ ေရာယွက္ေနပါတယ္။ သတင္းစာဖတ္သူေတြရဲ႕ စိတ္၀င္စားမူဟာ ဘာလဲဆုုိတာကုုိ သတင္းစာဆရာေတြ တင္ျပတဲ့ သတင္းေတြေပၚမူတည္ျပီး အေျဖရွာေနတဲ့သေဘာလုုိ႕ ယူဆပါတယ္။)

သတင္းေတြကုုိဖတ္ျပီး လူထုုဟာ စိတ္၀င္စားလာမယ္၊ ေမးစရာေတြ ေပၚလာမယ္၊ အခ်င္းခ်င္း တုုိင္ပင္ႏွီးေနွာခ်င္လာမယ္၊ စကားေျပာစရာ အေၾကာင္းေတြ ရလာမယ္ ဆိုုရင္ ေဖ်ာ္ေျဖေရးသတင္းျဖစ္ျဖစ္၊ အခ်က္အလက္ေတြေဖာ္ျပတဲ့ သတင္းျဖစ္ျဖစ္ ဒါကုုိ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြက္ တန္ဖိုုးရွိတဲ့သတင္းေတြ အျဖစ္ သတ္မွတ္ပါတယ္။ အခုု  ႏုုိ္င္ငံေရးသတင္းေတြအေၾကာင္းကုုိ ဆက္ပါမယ္။

ႏုုိင္ငံေရးသတင္းမ်ား

သတင္းေတြဟာ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြက္ အေရးပါတယ္ ဆုုိတာ ေရွ႕မွာ ေျပာခဲ့ျပီးပါျပီ။ အခုုဆက္လက္ျပီး သတင္းေတြဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ ကိုုယ္ပုုိင္ဘ၀ေတြထဲကုုိ ဘယ္ေလာက္အေရးပါလာသလဲ ဘယ္လုုိ အက်ဴးိသက္ေရာက္မူေတြ ရွိသလဲ ဆုုိတာကုုိဆက္ေျပာပါ့မယ္။ သည္ေတာ့ ဥပမာေလးေတြနဲ႕ပဲ တင္ျပသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ႏုုိင္ငံေရးအလုုပ္ဆုုိတာဟာ ၉၀% အေျပာ၊ ၁၀% လွဴပ္ရွားမူ လိုု႕ဆုုိရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏုုိင္ငံေရးအမ်ားစုုဟာ အၾကံညဏ္ေတြ၊ လုုပ္ပုုံကိုုင္ပုုံေတြ၊ ယုုံၾကည္မူနဲ႕ သြားေနပါတယ္။ မိမိရဲ႕ အျမင္ေတြကုုိတင္ျပတယ္၊ ညင္းခုုန္မယ္၊ တျခားသူေတြနဲ႕  တုုိက္ခုုိက္မယ္၊ တျခားသူေတြနဲ႕ ဆန္႕က်င္ဘက္လုုပ္မယ္။ ဒီအလုုပ္က ညင္းခုုန္၊ ေဆြးေႏြး၊ ညွိႏွဴိင္း …. အဲသည္သေဘာ။ မွန္ပါတယ္။ ႏုုိင္ငံေရးသမားေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ တေနရာကေန တေနရာက မဟာမိတ္ေတြဖဲြ႕၊ လက္ဆဲြနွဴတ္ဆက္၊ တဖက္သားကုုိ သိပ္ဂရုုစုုိက္တဲ့ ပုုံကုုိ ျမင္သာထင္သာေတြ႕ရတယ္ေပါ့။ သည္လုုိနဲ႕ အျမင္ခ်င္းဖလွယ္မယ္၊ ဥပေဒေတြ ခ်မွတ္ေဆြးေႏြးမယ္။ ဒီေနရာမွာ ႏုုိင္ငံေရးရဲ႕ အဓိကအလုုပ္က လူ႕အဖဲြ႕အစည္းကုုိ မဟာမိတ္ေတြနဲ႕ အတူတကြ အၾကံညဏ္ေတြ ထုုတ္ၾက၊ ေရြးခ်ယ္ၾကတာပါပဲ။

သည္ေတာ့ သတင္းစာဆရာေတြက ဘယ္သူကျဖင့္ ေရြးေကာက္ပဲြအတြက္ ၾကိဳးစားေနျပီ၊ ဘယ္သူကျဖင့္ ေရြးေကာက္ပဲြ၀င္ေတာ့မယ္၊ သူတုုိ႕က သည္လုုိ စိတ္ကူးေတြရွိတယ္၊ သူတိုု႕က ဘယ္လိုု အစီအမံေတြနဲ႕ လုုပ္ေဆာင္ေနတယ္ စသျဖင့္ သတင္းေတြလုုိက္ရ၊ ေရးရ၊ တင္ျပရပါတယ္။

သတင္းနဲ႕ သတင္းမီဒီယာ ရဲ႕ အဓိကအလုုပ္တစ္ခုုက အစုုိးရနဲ႕ အစုုိးရအရာရွိေတြအေပၚမွာ ေစာင့္ၾကည့္ျပီး ႏုုိင္ငံေရးအျမင္ေတြနဲ႕ ေရးျခစ္ၾကရတာပါပဲ။ ဥပမာအားျဖင့္ ၁၉ ရာစုု တုုန္းက ဆုုိရင္ လူထုုပုုိက္ဆံေတြကုုိ ဘယ္လုုိသုုံးစဲြသလဲ၊ ျဖဳန္းတီးေနသလား၊ စီမံမူကဘယ္လုုိလဲ၊ ေငြေရးေၾကးေရး အက်င့္ပ်က္ျခစားမူတြ ရွိေနသလား ဆုုိတာေတြကုုိ သတင္းစာတုုိ႔မဂၢဇင္းတုုိ႕မွာ ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့ ၾကပါတယ္။ အဲသည္လုုိ ေဖာ္ျပမူေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းၾကားက ျပႆနာေတြ ပါပါလာတတ္ပါတယ္။ ဥပမာ - ကေလးလုုပ္အားမ်ား သုုံးစဲြခုုိင္းေစမူမ်ား - ဒါေတြကုုိ အစုုိးရက လစ္လ်ဴရွဴထားတယ္ ဘာညာေပါ့။ သတင္းစာဆရာေတြက အစုုိးရလုုပ္ငန္းေတြကုုိ ေစာင့္ၾကည့္ေနရင္းကေန အဲသည္လုုိ ျပႆနာေတြကုုိ ႏုုိင္ငံေရးဆန္ဆန္ မီးေမာင္းထုုိးျပရင္းနဲ႕ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ တင္ျပႏုုိင္ၾကပါတယ္။ ယေန႕ေခတ္မွာလည္း သည္လိုု တခါတရံ ပုုံ၀တၳဳဆန္ဆန္ေတြ ေရးသားေဖာ္ျပၾကတာ ေတြ႕ၾကရတယ္။

လူထုုကုုိ ႏုုိင္ငံေရး ျပႆနာေတြကုုိ သိေစတာဟာ တနည္းအားျဖင့္ လူေတြရဲ႕ တုုန္႕ျပန္မူကုုိ ၾကားၾကရတယ္။ ေရြးေကာက္ပဲြကိစၥမ်ဴိးဆိုု လူထုုနဲ႕ သက္ဆုုိင္တယ္ဆိုုတာမ်ဴိးကုုိ သတင္းစာဆရာေတြက အေရးေကာင္းရင္ေကာင္းသလုုိ ထိေရာက္ပါတယ္။ ႏုုိင္ငံေ၇းသမားေတြက ေအာ္ေနတာထက္ ေဘးလူက၀င္ေျပာရင္ ပုုိနား၀င္တတ္ပါတယ္။ အဲသည္လုုိ ေဘးလူတစ္ေယာက္ရဲ႕ လုုိအပ္ခ်က္ကုုိ သတင္းစာဆရာေတြက ျဖည့္ဆည္းေပးနုုိင္ပါတယ္။ ဒါဟာ သတင္းမီဒီယာေတြက လူထုုဆီကစကားသံေတြကုုိ ဆဲြထုုတ္ေပးတဲ့ တဖက္တလမ္း ကူညီမူပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

၂၄နာရီသတင္းမီဒီယာနဲ႕ အင္တာနက္သတင္းေတြဟာ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ေပးတာထက္ ေဖာင္းပြမူေတြက ပုုိမ်ားေနပါတယ္။ ေနာက္တမ်ဴိးေျပာရရင္ သတင္းဆုုိတဲ့ အရာက လုုံလုုံေလာက္ေလာက္ မပါဘူး။ သတင္းအဖဲြ႕အစည္းေတြ မီဒီယာထုုတ္လႊင့္မူ ဆုုိတာေတြကုုိ ၾကည့္လုုိက္စမ္းပါ။ စကားလက္ဆုုံေျပာတဲ့ အခန္းဂဏေတြ၊ တစ္ေယာက္နဲ႕တစ္ေယာက္ အျမင္ခ်င္းဖလွယ္ၾကတာေတြ၊ ဖက္ရွင္ဂဏေတြ အဲဒါေတြက ေတာ္ေတာ္မ်ားေနပါတယ္။ အဲဒီလုုိအေျခအေနမွာ ႏုုိင္ငံေ၇းအခန္းဂဏေတြကုုိ ေဆြးေႏြးၾက၊ ႏွီးေႏွာၾက စတဲ့ သေဘာပါတဲ့ အခန္းေတြကုုိ ထည့္သြင္းၾကပါတယ္။ အဲသည္ထဲ အျပင္လူေတြကလည္း ၀င္ပါလုုိက္ၾကေသး။ အဲသည္လုုိေတြ လုုပ္တာဟာ ႏုုိင္ငံေရးကုုိ ေမွးမွိန္သြားေစတယ္လိုု႕ ကၽြန္ေတာ္ေတာ့ ထင္ပါတယ္။ ႏုုိင္ငံေ၇းသမားေတြနဲ႕ လူထုုၾကားမွာ တံတားတစ္ခုုကိုု ခင္းမယ္ဆုုိရင္ တုုိတုုိနဲ႕လုုိရင္းျဖစ္ျဖစ္၊ တစ္ခုုခုုကုုိ အဓိကထားျပီးေတာ့ျဖစ္ျဖစ္ အာရုုံစုုိက္ျပီး တင္ျပေပးေစခ်င္ပါတယ္။ ဒါဟာ ေရရွည္အတြက္ပုုိေကာင္းပါလိမ့္မယ္။

တဖန္လူ႕အဖဲြ႕အစည္းကုုိ ေဖာ္ေဆာင္တဲ့ သတင္းဆုုိတဲ့အထဲမွာ စီးပြားေရးရဲ႕အခန္းဂဏ ကလည္း ေတာ္ေတာ္အေရးပါေနပါတယ္။ စားသုုံးသူေတြအတြက္ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြခ်ေပးမယ့္၊ စဥ္းစားေပးမယ့္  အခ်က္အလက္ေတြ ေပးဖုုိ႕ဟာလည္း အေရးၾကီးတာကုုိး။ ဥပမာ သြားတုုိက္ေဆး ဘယ္တံဆိပ္ေကာင္းသလဲ ဘာ၀ယ္ရမလဲ ဆုုိတာကအစေပါ့။ ဒါဟာလည္း သူတိုု႕အတြက္ ပိုုက္ဆံကုုန္ရမယ့္ ကိစၥဆုုိေတာ့ အေ၇းၾကီးတာေပါ့။ တဖန္ သတင္းေတြကေန လူငယ္လူရြယ္ကေလးမ်ား ဘယ္ေကာလိပ္ ဘယ္ေက်ာင္း တက္ရင္ေကာင္းမလဲ ဆုုိတဲ့ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ ခ်မွတ္ဖုု႕ိ အခ်က္အလက္ေတြကိုု သိႏုုိင္ပါေသးတယ္။ ဒါေတြကုုိ သတင္းစာပညာနဲ႕ ေရးသားလုုိက္တဲ့ သတင္းမ်ားကေန ၾသဇာသက္ေရာက္မူမ်ားစြာနဲ႕ လူေတြဆီေရာက္ရွိ ေနတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ သူတိုု႕ရင္ဆုုိင္ေနၾကရတဲ့ ျပႆနာေတြကုုိ ေျဖရွင္းလုုိၾကတယ္။ လုုပ္ငန္းကုုိင္ခန္းေတြ၊ ကုုမဏီလုုပ္ငန္းေတြ၊ ကိုုယ္ပုုိင္လုုပ္ငန္းလုုပ္သူေတြက သူတုုိ႕ပုုိင္ဆုုိင္မူေတြ၊ အခြင့္အေရးေတြ ကာကြယ္လုုိၾကတယ္။ ဒီလုုိအေျခအေနေတြမွာ ေရွ႕ေနေရွ႕ရပ္တုုိ႕၊ ဥပေဒပညာရွင္တုုိ႕၊ တရားခြင္ တုုိ႕ဆုုိတာ ပါလာျပီ။ ေဖ်ာ္ေျဖေရးဆုုိတဲ့ ဂဏထဲမွာ သူမ်ားအေၾကာင္းေတြ ေ၀ေ၀ဆာဆာ တင္ျပလုုိ႕ရတဲ့ လြတ္လပ္တဲ့ သတင္းေတြဟာလည္း နံမယ္ရပါတယ္။ လူေတြကလည္း ကုုိယ့္ဘ၀အေျခအေနေတြကိုု ခနေမ့ျပီး ဒီလုုိသတင္းေတြကုုိ ဖတ္ခ်င္ၾကတယ္။ သူမ်ားရင္ဆုုိင္ေနရတာေတြကုုိ ကိုုယ့္ျပႆနာလိုု သေဘာထားျပီး သိခ်င္စပ္စုုၾကတယ္။ ၁၉၉၀ခုုနွစ္ေလာက္က O.J. Thompson (အုုိေဂ် ေသာမဆင္) လူသတ္မူတစ္ခုုရဲ႕ တရားခြင္ကုုိ သတင္းေရးၾကတာကိုု လူေတြက စိတ္၀င္တစား ေစာင့္ဖတ္ၾကတယ္။ မ်က္နွာဖုုံးသတင္းေတြေတာင္ ျဖစ္လိုု႕။ သတင္းေရးဆရာေတြ အေရးေကာင္းရင္ေကာင္းသလုုိ ေနာက္ဆုုံး ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ခ်တဲ့အထိ လူစိတ္၀င္စားမူ ရခဲ့တယ္။ အသည္လုုိ တရားခြင္သတင္းေတြ လူၾကိဳက္မ်ားတာေၾကာင့္ ယေန႕ေခတ္ဆုုိရင္ တရားခြင္တီဗီေဒ့ါကြန္ ေတာင္မွ လူဖတ္အမ်ားဆုုံးစာရင္း၀င္လာျပီ။

တဖန္ အေရးပါဆုုံးသတင္းကေတာ့ အားကစားသတင္းပေဒသာပါပဲ။ တခ်ဴိ႕ေသာ လူေတြကေတာ့ အားကစားစာမ်က္နွာဆုုိရင္ ေက်ာ္လႊားသြားၾကပါတယ္။ ဒါေတြက အလကားဟာေတြ၊ ဘာအဓိပယ္မွမရွိဘူး။ သိုု႕ေသာ္ ကမာၻ႕အားကစား သတင္းေတြဟာ အခ်ိန္ေတြကုုန္၊ ပိုုက္ဆံေတြအကုုန္ခံျပီး လူေတြပါ၀င္ကာ လူ႕စိတ္၀င္စားမူေတြကုုိ ဆဲြယူႏုုိင္တဲ့ သတင္းေတြျဖစ္ေနတယ္။ သတင္းစာေတြမွာ အားကစားစာမ်က္နွာေတြက သတင္းအစီအစဥ္ထက္ေတာင္ မ်ားေနတယ္။ ေဒသဆုုိင္ရာ တီဗီသတင္းေတြကုုိ ၾကည့္လုုိက္ဦး။ အားကစားထုုတ္လႊင့္မူက ပုုိသာေနတယ္။ အားကစားလႊင့္တ့ဲ လုုိင္းေတြကုုိ ၾကည့္ဦးမလား။ အားကစားလုုိင္းေတြမ်ား လႊင့္သာလႊင့္ မရွဴံးဘူးဆုုိပဲ။ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ ပညာေရးလုုိင္းမွာ  ေကာလိပ္ တကၠသိုုလ္က အားကစားေတြ ပါ၀င္ကာ လႊင့္ထုုတ္ၾကပါတယ္။ အဲသည္အထဲမွာ အားကစားလက္သစ္ကေလးေတြ၊ နံမယ္ရအားကစားသမားေတြကုုိလည္း ေမြးထုုတ္ေပးလုုိက္ေသးတာကုုိး။

တုုိင္ျပည္နဲ႕ခ်ီျပီး က်င္းပၾကတဲ့ အုုိလံပစ္အားကစားေတြဆုုိရင္ အားကစားသတင္းေတြဟာ မ်က္နွာဖုုံးသတင္းေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ပရိသတ္အင္အားကလည္း ေဒသတြင္းေရာ၊ ျမိဳ႕တြင္း ျမုုိ႕ျပင္ပါ ပါ၀င္ပတ္သက္လာတယ္။ ေ၀ဖန္သူေတြက ေျပာရာမွာ အားကစားသတင္းေတြကုုိ တင္ျပတဲ့အခါ အားကစားဆုုိင္ရာအခ်က္အလက္ေတြ ကုုိ ဦးစားေပးသင့္တယ္၊ အားကစားနည္းစနစ္ေတြကုုိ ပိုုျပီး တင္ျပသင့္တယ္၊ လူထုုစိတ္၀င္စားေအာင္ဆုုိျပီး ပရိသတ္ရေအာင္ ဘာမဟုုတ္တာေလးေတြကုုိ ပုုံၾကီးခ်ဲ႕တာမ်ဴိးေတြ နည္းသင့္တယ္လိုု႕ ေထာက္ျပၾကပါတယ္။


ဂ်ဴနီယာ၀င္း



Tuesday, July 3, 2018

My Life Will Go On, The Picture of Junior Win by Junior Win





ျမန္မာလုိ မျပန္ခင္ အ၈္လိပ္လုိ အရင္ထြက္လုိက္တာပါ။
ကုိယ့္ဘ၀ေကာက္ေၾကာင္းေတြ ကုိ ျမန္မာလုိထက္ အ၈္လိပ္လုိ ခ်ေရးလိုက္ေတာ့ ပုိၿပီး ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း နဲ႔ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ရွိလုိ႔ ေရးျဖစ္သြားတာပါပဲ။
ေလာ့ဘရုိင္ရန္ ရဲ႕ ကဗ်ာစာေၾကာင္း ယူသုံးရရင္
ရယ္တယ္ဆုိတာ ငုိမိမွာစုိးလုိ႔ပါ ဆုိတာလုိ။
ကုိယ့္ရဲ႕ရယ္သံေတြကုိသာ ၾကားၾကပါေစ။
စာအုပ္နဲ႔ပတ္သက္လုိ႔ ေျပာစရာအဲသေလာက္ပါပဲ။

ေအာက္က ေၾကာ္ျငာက မုုိးမခက ေရးတာပါ။ ေက်းဇူးတင္လ်က္


မိုးမခစာေပက အဂၤလိပ္ဘာသာ (ဘာသာျပန္မဟုတ္) စာအုပ္အျဖစ္ Junior Win’s The picture of Junior Win – My Life will go on ထုတ္ေ၀လိုက္ပါျပီ။

စာေရးသူက သူ႔ဘေလာ့ဂ္မွာ အဂၤလိပ္ဘာသာနဲ႔ My Life will go on အမည္နဲ႔ အခန္းဆက္ေရးထားတဲ့ ေဆာင္းပါးတုိမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ သူ႔ေဆာင္းပါးေတြကို ကာတြန္းေမာင္ရစ္က သရုပ္ေဖာ္ဆြဲထားျပီး သူျဖတ္သန္းခဲ့တဲ့ ဘ၀ဇာတ္ေၾကာင္းက မိသားစုဓာတ္ပုံေတြကိုလည္း မွ်ေ၀ထားပါတယ္။

ဂ်ဴနီယာ၀င္းဟာ အဂၤလိပ္ဘာသာနဲ႔ပဲ A Memory of My Grandparents (2015) စာအုပ္နဲ႔ ကြယ္လြန္သြားတဲ့ အဘိုးအဘြား ဦးခင္ေမာင္လတ္ ေဒၚခင္မ်ဳိးခ်စ္တို႔ ဘ၀ရုပ္ပုံလႊာနဲ႔ မိသားစုဇာတ္ေၾကာင္းကို ေရးသားထုတ္ေ၀ခဲ့ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ အဂၤလိပ္ဘာသာနဲ႔ပဲ Burmese Days & Flowers ကို ေရးသားခဲ့ပါတယ္။

ျမန္မာစာေရးဆရာက အဂၤလိပ္ဘာသာနဲ႔ ေရးထားတာျဖစ္ပါတယ္။ သူၾကဳံေတြ႔ ျဖတ္သန္းရတဲ့ ျငိမ္းခ်မ္းတဲ့ မိသားစုဘ၀နဲ႔ လိႈင္းထန္တဲ့ ပညာေရးဘ၀၊ စာေရးဆရာဘ၀ကိုလည္း ထုတ္ေဖာ္ေရးသားထားတာျဖစ္ပါတယ္။

ဆိပ္ကမ္းသာစာေပ – အမွတ္ ၁၃ / ၃၈ လမ္း။ ပလာဇာေစ်းသစ္ ။ ၀၉ ၇၈၆၈၃၇ ၃၀၅ / ၀၉ ၉၆၃၆၉၉၈၃၄ က ျဖန္႔ခ်ိပါတယ္။ အုပ္ေရ ၅၀၀၊ စာမ်က္ႏွာ ၁၂၈။ တန္ဖိုး ၃ေထာင္ က်ပ္ ျဖစ္ပါတယ္။

Saturday, June 30, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အေမရိကားက စာမတတ္သူ ပေပ်ာက္ေရး

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – အေမရိကားက စာမတတ္သူ ပေပ်ာက္ေရး
အေတြးအျမင္မဂၢဇင္း၊ ရန္ကုုန္၊ ဇြန္ ၂၀၁၈ ထုုတ္မွ။ (မိုုးမခ) ေမ ၂၉ ၊ ၂၀၁၈



(1994 April ထုုတ္ American Mosaic စာေစာင္မွာ ဖတ္လုုိက္ရတဲ့ This is America, Adult Literacy ဆုုိတဲ့ ေဆာင္းပါးတစ္ပုုဒ္ကုုိ ဘာသာျပန္တင္ဆက္လုုိက္ပါတယ္။ အဲသည္စာေစာင္မွာ စာေရးတဲ့သူအမည္ေတြ ေဖာ္ျပမထားပါဘူး။ အမ်ားအားျဖင့္ လူထုုၾကား ပတ္သတ္ေနတဲ့ အေၾကာင္းအရာမ်ားကုုိ ဦးစားေပးထားတာေၾကာင့္ စာေရးသူအမည္ ေဖာ္ျပဖိုု႕ မလုုိအပ္ဖူးလုုိ႕ ယူဆထားလုုိ႕ ထင္ပါတယ္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုု သံရုုံးကေန သတင္းအခ်က္အလက္ဆုုိင္ရာ ဌာနဆိုုင္ရာက ေရးသား ထုုတ္ေ၀မႈ စာေစာင္ေတြဆုုိပါေတာ့။ ဒါ့အျပင္ ၂၀၁၇ခုုႏွစ္ Adult Literacy ပရုုိဂရမ္ရလဒ္အက်ဥ္းကုုိ ကုုိးကားကာ တင္ျပသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။) (သူအတုုိင္းဘာသာျပန္ထားေသာလည္း စာေရးသူျဖည့္စြက္ထားတာေတြကိုု ကြင္းစကြင္းပိတ္နဲ႕ လုုပ္ေပးထားပါတယ္။)
(စာမတတ္သူ ဆုုိတဲ့ေနရာမွာ ျမန္မာျပည္မွာဆုုိရင္ အ သုုံးလုုံးေပါ့။ ျမန္မာစာကုုိ ေျပာတာေပါ့။ သူတုုိ႕တုုိင္းျပည္အတြက္ေတာ့ အဂၤလိပ္စာကိုု ဆုုိလုုိတာပါ။ အဂၤလိပ္လုုိ ဖတ္တတ္၊ အဂၤလိပ္လုုိ ေရးတတ္ဖုုိ႕ ကိုု ရည္ရြယ္ပါတယ္။ ဒီေဆာင္းပါးမွာ “စာမတတ္သူ“ ဆုုိတဲ့ စကားလုုံးက “အဂၤလိပ္စာ ေကာင္းေကာင္း မဖတ္ႏုုိင္၊ အဂၤလိပ္စာ ေကာင္းေကာင္းမေရးႏုုိင္“ ဆုုိတာကုုိ အတိုုေကာက္ ေရးထားတာလုုိ႕ ဆုုိလုုိပါတယ္။)
သည္လမွာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ ပရုုိဂရမ္က အသက္အရြယ္မငယ္ေတာ့တဲ့ သူေတြ စာဖတ္တတ္၊ စာေရးတတ္တဲ့ အရည္အခ်င္းေတြရွိဖုုိ႕ နဲ႔ပတ္သက္တဲ့အေၾကာင္းအရာကုုိ တင္ဆက္ပါ့မယ္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာ စာမတတ္သူ ပေပ်ာက္ေရး ပရိုုဂရမ္အေၾကာင္းေပ့ါ။
လြန္ခဲ့တဲ့ လအနည္းငယ္က (၁၉၉၄ ဧျပီလ မတုုိင္မွီ လအနည္းငယ္က အေျခအေနကိုု ဆုုိလုုိပါတယ္။) အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုု ပညာေရးေကာင္စီ ကေန အေမရိကန္က အသက္မငယ္ေတာ့တဲ့သူေတြ (လူၾကီးေတြ) နဲ႕ပတ္သက္ျပီး ေလ့လာမူေတြ ကေနရလာတဲ့ ရလဒ္ေတြ ထြက္လာပါတယ္။ အဂၤလိပ္လုုိ ေျပာတတ္ ေရးတတ္တာနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ သူတုုိ႕ေတြရဲ႕အရည္အခ်င္းေတြ ကုုိေဖာ္ျပထားတာပါ။ ဒါဟာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုသမုုိင္း (၁၉၉၄ ခုုႏွစ္ မတုုိင္မွီအထိကုုိ ဆုုိလုုိပါတယ္။) မွာ အၾကီးက်ယ္ဆုုံး သုုေတသနမွတ္တမ္းလိုု႕ ဆုုိႏုုိုုင္ပါတယ္။
သုုေတသနမွတ္တမ္း (၁၉၉၄) အရ အသက္အရြယ္အားျဖင့္ မငယ္ေတာ့တဲ့ သူေတြရဲ႕ (လူၾကီးေတြ၏) ၅၀%ဟာ အဂၤလိပ္လုုိ ေကာင္းေကာင္း မေရးႏုုိင္ မေျပာႏုုိင္ၾကပါဘူးတဲ့။ ဆုုိလုုိတာက လူဦးေရ သန္းေပါင္း ၉၀ ဟာ အဂၤလိပ္လုုိ မေရးႏုုိင္ မေျပာႏုုိင္ဘူး၊ သခ်ာၤပုုစာၦေတြကုုိလည္း မေျဖရွင္းနိုု္င္ဘူး။ ဒါေၾကာင့္ သူတုုိ႕အလုုပ္ေတြမွာ ျပည့္စုုံတဲ့ အရည္အခ်င္းေတြ ရွိမလာဘူး လုုိ႕ ေကာက္ခ်က္ခ်ထားပါတယ္။
အဲသည္ သုုေတသနေလ့လာမူ အသစ္ကေန ပညာတတ္ျခင္းဆုုိတဲ့ ေ၀ါဟာရ အဓိပယ္ကုုိ ဖြင့္ဆုုိခဲ့ပါတယ္။ ပညာတတ္တယ္ဆုုိတာဟာ တဲ့၊ လူမူအဖဲြ႕အစည္းထဲမွာ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကုုိ အသုုံးျပဳတတ္တဲ့ စြမး္ရည္ပုုိင္ဆုုိင္မူ၊ ပန္းတုုိင္ကုုိ ဖမ္းဆုုတ္ႏုုိင္မူ၊ ကိုုယ္သိထားတဲ့ အသိပညာနဲ႕ စြမး္ရည္ကုုိ တုုိးပြားေအာင္ လုုပ္နိုု္င္တဲ့ စြမ္းပကားေတြ ပါ၀င္ေနပါတယ္တဲ့။
အဲသည္ေလ့လာမူထဲမွာ အေမရိကန္ ၂၆၀၀ ေက်ာ္နဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကုုိ စုုေဆာင္းထားတာ ျဖစ္တယ္ လိုု႕သိရပါတယ္။ အဲသည္ လူ ၂၆၀၀ ေက်ာ္ဟာ အသက္၁၆ႏွစ္ ေက်ာ္ေတြျဖစ္တယ္။ သူတုုိ႕ေတြဟာ မတူညီတဲ့ ပုုံစံမ်ဴိးစုုံက ဆင္းသက္လာတဲ့ အေမရိကန္ေတြ ျဖစ္တယ္။ သုုေတသနအားျဖင့္ ၄ႏွစ္ေလာက္ လုုပ္ခဲ့ျပီး သူတိုု႕ကုုိ သုုေတသနပညာရွင္ေတြက စမ္းသပ္မူ ၃၀ေက်ာ္ေလာက္ လုုပ္ခဲ့ပါတယ္။
စမ္းသပ္မူေတြဟာ ေန႕စဥ္နဲ႕အမွ် ေန႕ဓ၀ူ၀ ၾကဳံေတြ႕ေနရတဲ့ အေျခအေနေတြကုုိ အေျခခံထားပါတယ္။ ဥပမာ – ေန႕စဥ္ ေရာက္လာတဲ့ (အဂၤလိပ္) သတင္းစာေတြကုုိဖတ္ျခင္း၊ ဘဏ္တြင္ ေငြသြင္းျခင္း၊ ထုုတ္ျခင္း စသျဖင့္၊ စသျဖင့္။
အဲသည္စမ္းသပ္မူတစ္မ်ဴိးမွာ ေမးခြန္း ၃ ခုုကုုိ ထပ္ျပီး အေျခခံပါတယ္။ ဥပမာ – သူတုုိ႕ဖတ္လုုိက္တဲ့ အေၾကာင္းအရာကုုိ နားလည္တဲ့ အရည္အခ်င္းရွိသလား (သူတုုိ႕ ဘယ္ေလာက္နားလည္သလဲ)၊ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကုုိ ျပန္ေရးျပႏုုိင္သလား၊ သိပ္ကုုိ လြယ္ကူတဲ့ သခ်ာၤ ပုုစာ ၦ ညဏ္စမ္းကုုိ ေျဖႏုုိင္သလား။
သည္လုုိ စမ္းသပ္စစ္ေဆးလုုိက္ေတာ့မွ အေမရိကန္လူမ်ဴိး သန္း ၄၀ဟာ အနိမ့္ဆုုံး ဖတ္တဲ့အဆင့္၊ ေရးတဲ့အဆင့္ေလာက္သာ ရွိတယ္ဆုုိတဲ့ အေျဖထြက္လာပါတယ္။ သူတုုိ႕က သိပ္ကုုိလြယ္ကူရွင္းလင္းတဲ့ ေျမပုုံထဲက လမ္း၂ လမး္ကုုိေတာင္ မရွာႏုုိင္ၾကပါဘူး။ သူတုုိ႕က ပစၥည္းနွစ္ခုုရဲ႕ ေစ်းႏွဴန္း ၂ခုုဘယ္ေလာက္ကြာလဲ ဆုုိတာေတာင္ မတြက္တတ္ၾကပါဘူး။
အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာ တဲ့၊ အနိမ့္ဆုုံး စာမဖတ္တတ္မေရးတတ္သူ ၂၅% ဟာ အေမရိကန္မွာ ေမြးသူေတြ မဟုုတ္ၾကပါဘူးတဲ့။ ေနာက္ ၂၅% ကေတာ့ စိတ္ပုုိင္းဆုုိင္ရာနဲ႕ ရုုပ္ပုုိင္းဆုုိင္ရာ ျပႆနာ ရွိေနၾကပါတယ္တဲ့။ ေနာက္ ၅၀% က အထက္တန္းေက်ာင္းေတာင္ မျပီးၾကေသးပါဘူးတဲ့။ သည္ေတာ့ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ နိမ့္က်တဲ့ ပညာအရည္အခ်င္းေတြ ရွိေနၾကတယ္လိုု႕ (ရလဒ္ကုုိ ၾကည့္ျပီး ေကာက္ခ်က္ခ်ျပထားပါတယ္။) (ဒါက ၁၉၉၄ မွတ္တမ္းပါ။) လုုိ႕ ဆုုိပါတယ္။
စာမေရးတတ္ မဖတ္တတ္တဲ့ လူအမ်ားစုုဟာ ဆင္းရဲၾကပါတယ္။ သူတုုိ႕ေတြက အလုုပ္လက္မဲ့ေတြထက္ေတာင္ ဆုုိးပါတယ္။ အဲသည္လုုိ ေျပာရတာ အားနာတယ္ ဆုုိရင္ေတာ့ အကယ္၍မ်ား သူတိုု႕က အလုုပ္အကုုိင္ရခဲ့ရင္လည္း လစာေတာ္ေတာ္ၾကီးကုုိ နည္းၾကပါတယ္ လုုိ႕ေျပာရပါလိမ့္မယ္။
ေလ့လာမူေတြအရ က်န္တဲ့ အေမရိကန္ သန္း ၅၀ေက်ာ္ဟာ (ခုုနက စာမေရးတတ္ မဖတ္တတ္ၾကတဲ့ သန္း ၄၀နဲ႕ ယွဥ္လုုိက္ရင္) နည္းနည္းေလးေလာက္ပဲ အေရးအဖတ္သာပါတယ္။ အဲသည္လူေတြက ဥပမာအားျဖင့္ ကိန္း၂လုုံးကုုိ ေပါင္းဖုုိ႕ ဂဏာန္းတြက္စက္မသုုံးတတ္ဖူး။ သတင္းစာထဲက အေၾကာင္းအရာတစ္ခုုအေၾကာင္း ေမးရင္ မေျဖတတ္ၾကဘူး။
ေလ့လာေရးပညာရွင္ေတြက ဆုုိရာမွာ အေမရိကန္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ အထက္တန္းေက်ာင္းေတြနဲ႕ ေကာလိပ္ေတြမွာ အရင္တုုန္းကထက္ေတာ့ ဘဲြ႕ေတြ ဒီဂရီေတြ ရလာၾကပါတယ္တဲ့။ ဒါေပမယ့္ ေလ့လာမူေတြအရ အထက္တန္းပညာေရးစနစ္က လူတစ္ေယာက္ကုုိ စာေကာင္းေကာင္းဖတ္ႏုုိင္ေအာင္ ဆုုိတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္မ်ဴိးနဲ႕ သင္ၾကားခဲ့တာ မရွိပါဘူးတဲ့။ အထက္တန္းပညာေရး ေအာင္ျမင္ခ့ဲသူ ေတြရဲ႕တ၀က္ေက်ာ္ေက်ာ္ဟာ သခ်ာၤနဲ႕စာဖတ္ျခင္း မွာ ေဘာင္ေတြ စည္းေတြ နဲ႕ ခ်ထားတဲ့ အရည္အခ်င္းေတြနဲ႕ သာ ရွိေနၾကပါတယ္တဲ့။ ေကာလိပ္ကေန ဘြ႕ဲရလာတဲ့ သူေတြရဲ႕ ၄% ဟာ အနိမ့္ဆုုံးပညာေရး အဆင့္ေလာက္ပဲ ရွိေနတာ ေတြ႕ၾကရပါတယ္။
ပညာမတတ္ ၾကတဲ့ အေမရိကန္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက သူတုုိ႕မွာ စာေရးအဖတ္မွာ ျပႆနာရွိေနတာကုုိ ၀န္မခံၾကပါဘူး။ ေလ့လာမူအရ အဲသည္လူတန္းစားေတြရဲ႕ ၇၀%ဟာ သူတိုု႕ကုုိယ္သူတုုိ႕ အဂၤလိပ္လုုိ ေကာင္းေကာင္းေျပာႏုုိင္ေရးႏုုိင္တယ္၊ ေတာ္ေတာ္ၾကီးကုုိ ေျပာႏုုိင္ေရးနိုုင္တယ္ လုုိ႕ေျပာၾကတာကုုိ ေတြ႕ရတယ္ လုုိ႕ ဆုုိပါတယ္။ အဲဒါ ျပႆနာပဲ။ အဲ့ဒါ တကယ့္ကိုု ၾကီးမားတဲ့ ျပႆနာေပါ့။ သူတုုိ႕ေတြဟာ အသက္မငယ္ေတာ့ဘူး၊ သူတုုိ႕ုုကုုိယ္သူတုုိ႕လည္း ေတာ္တယ္ တတ္တယ္နဲ႕ အဲသည္လုုိ မဟုုတ္တာေတြ ေလ်ာက္ေျပာၾကတာ ေတာ္ေတာ္ ဆုုိးတာေပါ့။ ဒီေတာ့ သူတုုိ႕အရည္အခ်င္းေတြ တုုိးတက္လာေအာင္ ဘယ္လုုိလုုပ္မလဲ။
ပညာေရးဆုုိင္ရာ အတြင္းေရးမွဴး ရစ္ခ်က္ ရေလး (Richard Riley) ကေျပာရာမွာ အေမရိကန္လူမ်ားစုုဟာ သူတုုိ႕ဘ၀ရပ္တည္ဖုုိ႕ အရည္အခ်င္းမရွိဘူး ဆုုိတာကုုိ သူတိုု႕ုုကုုိယ္တုုိင္ေတာင္ မသိၾကပါဘူး လုုိ႕ ရလဒ္ေတြၾကည့္ျပီး ေျပာပါတယ္။
၁၉၇၅ ခုုနွစ္က အသက္မငယ္ေတာ့တဲ့ လူၾကီးေတြရဲ႕ စာေရးတတ္ ဖတ္တတ္တဲ့ သုုေတသန ကုုိ ေနာက္ဆုုးံလုုပ္ခဲ့တာပါ။ အဲသည္တုုန္းက လူၾကီး ၂၅ သန္းဟာ စာမေရးတတ္ မဖတ္တတ္ပါ ဆုုိတဲ့ ရလဒ္ ထြက္ခဲ့ပါတယ္။ အခုုအသစ္ေလ့လာမူ (၁၉၉၄ခုုနွစ္) က အေရအတြက္နဲ႕ ယွဥ္လုုိက္ေတာ့ ေတာ္ေတာ္နည္းေနတာကုုိ ေတြ႕ရတယ္။ (ေရွ႕မွာ ၁၉၉၄ခုုနွစ္ စစ္တမ္းအရ လူၾကီး သန္း ၉၀ စာမေရးတတ္ မဖတ္တတ္ ဖူးလုုိ႕ အေျဖထြက္ထားပါတယ္။)
သည္ေတာ့ ကြာျခားမူ အေရအတြက္နဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ အေၾကာင္းျပခ်က္ကုုိ စဥ္းစားလုုိက္ေတာ့ ေခတ္ရဲ႕ ေျပာင္းလဲမူေတြေၾကာင့္လုုိ႕ ဆိုုတယ္။ ဟုုိးအရင္က စာမတတ္တဲ့ လူေတြက စာပဲေကာင္းေကာင္း မေရးတတ္တာ။ (ဖတ္ေတာ့ဖတ္ႏုုိင္တယ္၊ အရည္အခ်င္းရွိတယ္) ယေန႕ (၁၉၉၄ ခုုနွစ္) မွာက်ေတာ့ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက စကားလုုံးေတြ ဖတ္ႏုုိင္ၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူတိုု႕ဖတ္လိုုက္တာေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ အသုုံးခ်ဖုုိ႕ အရည္အခ်င္းမရွိဘူး။ အဲဒါေၾကာင့္ ကြာဟမူက ၾကီးမားသြားရတယ္။
အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုက လူၾကီးအမ်ားစုုဟာ သူတုုိ႕မေရးနုုိင္ မဖတ္ႏုုိင္ၾကတာကိုု ၾကိုုးစားဖုုံးကြယ္ျပီး ဘ၀မွာ ေနထုုိင္ ေနၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ လူမူဘ၀မွာ ဘယ္အရာမွ ဖုုံးကြယ္လုုိ႕မရဘူးေလ။
ဥပမာ – လူတစ္ေယာက္ဟာ အလုုပ္လုုိခ်င္တယ္၊ ဒါေပမယ့္ အလုုပ္ေၾကာ္ျငာေတြ မဖတ္တတ္ဖူး။ အမ်ဴိးသမီးတစ္ေယာက္ဟာ ေဆးပုုလင္းေပၚမွာ ေရးထားတဲ့ စာေတြ မဖတ္တတ္တဲ့အတြက္ ေနမေကာင္းျဖစ္ေနတဲ့ ကေလးကုုိ ေဆးအမွားေတြ ေကၽြးမိတယ္။
ယေန႕စက္မူေခတ္မွာ အလုပ္တစ္ခုု ျမဲဖုုိ႕ စာဖတ္ျခင္းဟာ လုုိအပ္ခ်က္ျဖစ္ေနပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲ? သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ၊ ကိန္းဂဏန္းေတြနဲ႕ ကြန္ျပဴတာေတြဟာ အလုုပ္ရွာေဖြေရး၊ တည္ျမဲေရးမွာ အစဥ္ဆက္တုုိက္ တုုိးတက္ေနတယ္။ သည္လုုိ အလုုပ္ေတြ က စာဖတ္အားေကာင္းဖုုိ႕၊ ေကာင္းေကာင္း စဥ္းစားေတြးေခၚတတ္ဖုုိ႕ နဲ႕ဆက္သြယ္ေရးအတတ္ပညာေတြ ေတာင္းဆုုိေနတယ္။
လူေတြကလည္း သူတုုိ႕သားသမီးေတြ ေအာင္ျမင္ဖုုိ႕ သူတုုိ႕ကိုုယ္တုုိင္ စာတတ္ဖုုိ႕လုုိအပ္လာျပီ။ အေမရိကလုုိ တုုိင္းျပည္ေတြမွာ ဒီမုုိကေရစီကုုိ ေကာင္းစြာ အေကာင္အထည္ေဖာ္ႏုုိင္ဖုုိ႕ စြမ္းရည္ထက္ျမက္တ့ဲ နုုိင္ငံသားေတြေပၚမွာ မွီခုုိေနရတယ္။ ျပီးေတာ့ အစုုိးရနဲ႕ လက္တဲြဖုုိ႕ စာေကာင္းေကာင္း တတ္ဖုုိ႕ လုုိအပ္ေနျပီ။
ပညာရွင္ေတြက သုုေတသနလုုပ္ရာကေန အေျဖတစ္ခုု ရလာတာက အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုဟာ စာတတ္မူနိမ့္က်မူေတြေၾကာင့္ ႏွစ္စဥ္ အေမရိကန္ေဒၚလာ သန္းေထာင္ခ်ီျပီး ဆုုံးရွဴံးေနရတယ္ လုုိ႕ဆုုိပါတယ္။ ဒါဟာ ကုုန္ထုုတ္လုုပ္မူ နိမ့္က်လာတာပဲ။ စက္မူလုုပ္ငန္းေတြမွာ မေတာ္တဆထိခိုုက္မူေတြဟာလည္း စာမတတ္လိုု႕ျဖစ္ရတာ။ ညဏ္ရည္နိမ့္ပါးလုုိ႕ ျဖစ္ရတာ။ အလုုပ္လက္မဲ့ေတြကုုိ အစုုိးရက ကူညီေပးဖုုိ႕ဟာ လုုိအပ္သထက္ လုုိအပ္ေနတယ္။
ႏွစ္စဥ္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာ လူ၂သန္းဟာ သူတိုု႕ရဲ႕ စာဖတ္မူစြမ္းရည္ ျမင့္မားတုုိးတက္ဖုုိ႕ အကူအညီေတာင္းတာေတြ လက္ခံရရွိလာတယ္။ ေဒသဆုုိင္ရာ၊ ရပ္ကြက္၊ ျမဳ႕ိနယ္ဆုုိင္ရာ အစုုိးရအဖဲြ႕မ်ားဟာ ႏွစ္စဥ္ ေဒၚလာ သန္း ၁ ေထာင္သုုံးစဲြျပီး လူၾကီးေတြ စာတတ္ဖုုိ႕ အစီအစဥ္ေတြ ေရးဆဲြအေကာင္အထည္ေဖာ္လာ ၾကပါတယ္။ ျမိဳ႕နယ္အသီးသီး၊ အနယ္နယ္အရပ္ရပ္ ေတြကုုိ ျဖန္႕ျပီး ေငြေၾကးသုုံးစဲြကာ စာတတ္ဖုုိ႕ အစီအစဥ္ေတြ လုုပ္လာတယ္။ ဆရာဆရာမေတြက သည္ေနရာေတြမွာ ေစတနာ့၀န္ထမ္းေတြ ေပါ့။ သူတိုု႕က လစာေငြမယူပဲ လုုပ္ေပးၾကပါတယ္။
အလုုပ္ဌာန လုုပ္ငန္းခြင္ေတြမွာ သူတုုိ႕အလုုပ္သမားေတြရဲ႕ စာဖတ္မူစြမ္းရည္ ျမင့္တက္ဖုုိ႕ အစီအစဥ္ေတြ ဆဲြၾကပါတယ္။ ေဒသဆုုိင္ရာ အဖဲြ႕အစည္းေတြက လုုပ္ငန္း လည္ပတ္ဖုုိ႕ ပါ၀င္လာၾကတယ္။ တခ်ဴိ႕ကလည္း ကိုု္ယ္ပုုိင္ အဖဲြ႕အစည္းေတြ ဖဲြ႕လုုပ္ၾကတယ္။
အဖဲြ႕အစည္းတစ္ခုုက PLAN လုုိ႕အမည္ေပးထားတဲ့ အဖဲြ႕တစ္ခုု ျဖစ္တယ္။ အဲသည္ PLANရဲ႕ အရွည္က Push for Literacy Action (စာေရးစာဖတ္ တတ္ေျမာက္ဖုုိ႕ အလ်င္အျမန္တြန္းအားေပး ေဆာင္ရြက္ေရး) လုုိ႕အဓိပယ္ဖြင့္ပါတယ္။ ဒါဟာ ၀ါရွင္တန္ဒီစီ၇ဲ႕ ေရွးအက်ဆုုံး ႏွစ္သက္တမ္းအၾကာဆုုံးနဲဲ႕ အေအာင္ျမင္ဆုုံး ရပ္တည္ခဲ့တဲ့ အဖဲြ႕အစည္းတစ္ခုု ျဖစ္ပါတယ္။
တုုိနီကရုုိ (Tony Croll) ကအဲသည္အဖဲြ႕ရဲ႕ ဒါရုုိက္တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ကရုုိ ကေျပာရာမွာ အဖဲြ႕၀င္ေတြဟာ စာဖတ္စာေရးတတ္ဖုုိ႕ မည္သည့္အဆင့္ကုုိမဆုုိ လိုုအပ္သလုုိ ေဆာင္ရြက္ေပးတယ္။ လူၾကီးေတြ ရဲ႕ ရည္မွန္းခ်က္ေတြကုုိလည္း ထည့္သြင္း စဥ္းစားေပးတယ္လိုု႕ ဆုုိပါတယ္။
ဥပမာအားျဖင့္ PLAN က စာဖတ္တတ္ခ်င္လုုိ႕ သုုိ႕မဟုုတ္ သူတုုိ႕စာဖတ္တဲ့ အရည္အခ်င္းေတြ တုုိးတက္ခ်င္တဲ့ လူၾကီးပိုုင္း ေတြအတြက္ သင္တန္းေတြဖြင့္ေပးထားပါတယ္။ သင္တန္းေတြမွာ တစ္ပတ္ကုုိ ၂ၾကိမ္ ေတြ႕ဆုုံခြင့္ေပးထားတယ္။
PLAN က စာေရးစာဖတ္ ပရုုိဂရမ္မွာ မိသားစုုေတြ အတြက္လည္းပါတယ္။ ေစတနာ့၀န္ထမ္း ဆရာဆရာမေတြက အမ်ဴးိသမီးေတြနဲ႕သူတုုိ႕ သားသမီးေတြ ေတြ႕ဆုုံေပးတဲ့ စင္တာ(ေနရာဌာန) ေတြဆီကုုိ သြားရပါတယ္။ ေစတနာ့၀န္ထမ္းေတြဟာ သူတုုိ႕ကုုိ စာဖတ္တတ္ေအာင္ သင္ၾကားေပးတယ္။ ဒီလုုိနဲ႕ သူတိုု႕သားသမီးေတြရဲ႕ ေက်ာင္းစာေတြကုုိ ကူညီေပးႏုုိင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ အဖဲြ႕သားတခ်ဴိ႕ကုုိ အက်ဥ္းေထာင္ေတြဆီကုုိ လႊတ္ျပီး အက်ဥ္းသားေတြကုုိ စာဖတ္တတ္ေအာင္ သင္ၾကားေပးေစပါတယ္။ ၀ါရွင္တန္ဒီစီက အလုုပ္ဌာနေတြဆီကုုိ လည္းအဖဲြ႕သားေတြက သြားျပီး အလုုပ္သမားေတြကုုိ စာေရးစာဖတ္ အရည္အခ်င္းေတြ တုုိးတက္လာေအာင္ ကူညီေပးၾကပါတယ္။
PLAN မွာ အင္မတန္နိိမ့္က်တဲ့ စာေရးစာဖတ္အရည္အခ်င္းအဆင့္ ေလာက္သာ ရွိတဲ့သူေတြ ေကာင္းေကာင္းနားလည္ေစဖုုိ႕ လြယ္ကူေခ်ာေမြ႕တဲ့ သင္ၾကားမူ ျပသမူ ပစၥည္းကရိယာေတြ ရွိပါတယ္။ ဥပမာ – အဖဲြ႕သားေတြဟာ သိသင့္သိထုုိက္တဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကုုိ ျပန္လည္ကူးယူေရးသားခုုိင္းတဲ့ စနစ္ကုုိ က်င့္သုုံးျပီး အသိပညာေပးတဲ့ သင္တန္းေတြ လုုပ္ထားပါတယ္။
လူေတြက PLAN ကသင္တန္းေတြကုုိ တက္ခ်င္ၾကပါတယ္။ ဥပမာ ဂၽြန္ဆုုိတဲ့သူက ဆုုိပါေတာ့။ သူက အထက္တန္းေက်ာင္းမပီးဘူး။ သူကအထူးစာေမးပဲြတစ္ခုုကုုိ ေျဖဆုုိျပီး အထက္တန္းေအာင္လက္မွတ္ ရခ်င္တယ္။ ဥပမာ ဖေလာ့ရင့္ ဆုုိတဲ့ အမ်ဴိးသမီးတစ္ေယာက္က ဆုုိပါေတာ့။ သူက သူ႕ေျမးကေလးေတြကုုိ ပုုံျပင္ကေလးေတြ ဖတ္ျပခ်င္တယ္။
အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာ အဲသည္လုုိ ျဖည့္ဆည္းေပးေနတဲ့ စာေရးစာဖတ္ လူမူအဖဲြ႕ေတြ အမ်ားၾကီးရွိပါတယ္။ ဒီလုုိအစီအစဥ္ေတြက စာနည္းနည္းပဲ ေရးတတ္ဖတ္တတ္တဲ့ လူၾကီးေတြကုုိ အကူအညီျဖစ္ေစတယ္ လိုု႕ ကၽြမး္က်င္ပညာရွင္ေတြက ဆုုိပါတယ္။ ဒီအစီအစဥ္ထဲ ပါ၀င္ခ်င္လုုိ႕ ေစာင့္ေနတဲ့ သူေတြလည္း မနည္းပါဘူး။ ရာခ်ီပါတယ္။
စာေရးစာဖတ္စြမး္ရည္ဆုုိင္ရာ အမ်ဴိးသားယာယီအဖဲြ႕ေတြဟာ ျမိဳ႕ရြာေတြမွာ အမ်ားဆုုံး ပါ၀င္လာၾကပါတယ္။ အထူးတယ္လီဖုုန္းလုုိင္းေတြ နဲ႕လူၾကီးပုုိင္းေတြကုုိ ဆက္သြယ္အကူအညီေတြ ေပးကာ စာဖတ္တဲ့အခါ နားမလည္တတ္တဲ့ ျပႆနာေတြကုုိ ေျဖရွင္းေပးခဲ့ၾကတယ္။ ဘယ္သူျဖစ္ျဖစ္ အဲသည္ဖုုန္းနံပါတ္ေတြကုုိ ဆက္ျပီး စာဖတ္ရင္း နားမလည္တဲ့ေနရာေတြ၊ အဓိပယ္ဘာမွန္းမသိတာေတြ ၾကဳံရရင္ ေမးျမန္းလုုိ႕ရတယ္။ ဆ၇ာဆရာမေတြက သင္ၾကား ေျဖရွင္းေပးတယ္။ (ေဆးပုုလင္းေပၚမွာ ေရးထားတဲ့စာေတြ နားမလည္တဲ့အခါ၊ ကေလးကေမးတဲ့ သခ်ာၤပုုစာၦျဖစ္ျဖစ္၊ အဂၤလိပ္စာျဖစ္ျဖစ္ မေျဖတတ္တဲ့အခါ၊ အလုုပ္ေၾကာ္ျငာကစာေတြ နားမလည္တဲ့အခါ၊ စာဖတ္ရင္း ဘာမွန္းမသိတဲ့စာေတြ၊ စကားလုုံးအသစ္ေတြ မသုုံးတတ္ရင္၊ စာတစ္ခုုခုု ေရးခ်င္တယ္ မေရးတတ္တဲ့အခါ၊ စသျဖင့္ စသျဖင့္။)
၁၉၈၉ ခုုႏွစ္ ျမိုု႕ရြာေဒသ ဆုုိင္ရာ ကုုိယ္စားလွယ္ေတြ၊ ျမိ႕ေတာ္၀န္ေတြကေန ပညာေရးအစည္းအေ၀းေတြ ေခၚျပီး ေတြ႕ဆုုံၾကတယ္။ သူတုုိ႕က အေရးပါတဲ့ အစီအစဥ္ေတြခ်မွတ္ျပီး သကၠရာဇ္ ၂၀၀၀ မွာ အမ်ဴိးသားပညာေရးဆုုိင္ရာ ရည္မွန္းခ်က္ ၆ခုုပါတဲ့ (အဲသည္ ၆ခုုက ဘာလဲဆုုိတာ ေျပာမထားပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ လူၾကီးေတြ အဂၤလိပ္စာ ဖတ္တတ္ဖုုိ႕၊ ေရးတတ္ဖုုိ႕ ၊ နားလည္ဖုုိ႕ ၊ ျပန္လည္ ေဆြးေႏြးႏုုိင္ဖုုိ႕၊ ျပန္လည္ေရးျပႏုုိင္ဖိုု႕၊ နဲ႕ သခ်ာၤတတ္ဖုုိ႕ ေတြ ျဖစ္ႏုုိင္ပါတယ္။) ညီလာခံမွာ ျပန္ေတြ႕ဆုုံၾကဖုုိ႕ သေဘာတူခဲ့ၾကပါတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ လူၾကီးပုုိင္းဆုုိင္ရာ စာဖတ္စြမ္းရည္တုုိးတက္ဖုုိ႕ ကိစၥက ေတာ္ေတာ္ေလး အဓိက က်လာတယ္ေပါ့။
အခုုဆုုိရင္ (၁၉၉၄ခုုနွစ္ကုုိ ဆုုိုုိလုုိပါတယ္) ပညာေရးဆုုိင္ရာ ဆရာဆရာမမ်ား၊ အစုုိးရ၀န္ထမ္းမ်ားနဲ႕ လုုပ္ငန္းဆုုိင္ရာဦးေဆာင္သူေတြ (ေဘာ့စ္ေတြ၊ သူေဌးေတြ၊ ကုုမဏီပုုိင္ရွင္ေတြေပါ့) က စာေရးစာဖတ္တတ္ေျမာက္ေရး ဟာအေရးပါေၾကာင္းနဲ႕ သည့္ထက္မက အစီအစဥ္ေတြ တုုိးတက္ျဖစ္ေျမာက္ဖုုိ႕ အေရးၾကီးတယ္၊ သည္အစီအစဥ္ေတြကုုိ တုုိးခ်ဲ႕ရဖုုိ႕ လုုိအပ္တယ္ဆုုိတာ သေဘာေပါက္လာ ၾကပါတယ္။ သေဘာလည္းတူလာ ၾကပါတယ္။ ဟုုတ္တယ္၊ သည္အစီအစဥ္ေတြက တုုိးတက္လာ ဖုုိ႕လုုိအပ္တယ္။ အဲသည္အတြက္ ပိုုက္ဆံလုုိတယ္ေလ။ ၁၉၉၂ ခုုႏွစ္ မွာ ျမိ႕ၾကီးေတြက ေက်ာင္းေတြမွာ ေဒသဆုုိင္ရာ စာေရးစာဖတ္အစီအစဥ္အတြက္ အလွဴေငြ ေဒၚလာသန္း ၂၀၀ လက္ခံရရွိခဲ့ပါတယ္။ ဒီပရိုုဂရမ္ေတြကုုိ လုုပ္ေပးေနတဲ့သူေတြကေတာ့ သည္ေလာက္ေငြပမာဏ ဟာနည္းေသးတယ္၊ မလုုံေလာက္ဘူး လုုိ႕ဆုုိၾကပါတယ္။
ဟုုတ္ပါတယ္။ ေဒသဆုုိင္ရာ အစုုိးရအေနနဲ႕ စာေရးစာဖတ္အစီအစဥ္ ပရုုိဂရမ္ တကယ္တုုိးတက္ဖုုိ႕ဆုုိရင္ ေသေသခ်ာခ်ာ ေငြေၾကးေထာက္ပံ့ရမယ္ ဆုုိတဲ့အခ်က္ကုုိ လူေတြက သေဘာတူၾကပါတယ္။ သမၼတ ဘီလ္ကလင္တန္ က ေဒၚလာ သန္း၂၇၀ သုုံးစဲြေစခဲ့တယ္။ အဲသည္ပရုုိဂရမ္ဟာ အထက္တန္းေက်ာင္း ျပီးသြားသူေတြအတြက္ အလုုပ္အကုုိင္ရွာေဖြမူမွာ တကယ္ပဲ အေထာက္အကူျဖစ္ေစတဲ့ စြမ္းရည္ေတြ ေပးခဲ့ပါတယ္။
(လူၾကီးေတြ စာေရးစာဖတ္တတ္ေျမာက္လာရင္ ဘယ္လုုိအက်ဴိးေတြ ရလာႏုုိင္သလဲ ဆုုိတာနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ ေရွ႕ကတင္ျပထားသလုုိ အက်ဴိးေက်းဇူးေတြရလာသလုုိ ေနာက္ဆက္တဲြ အက်ဴိးေတြလည္းရွိလာပါတယ္လုုိ႕ ယခုုလတ္တေလာ (ဒါကေတာ့ ၂၀၁၇ ကာလေတြကုုိ ေဖာ္ညႊန္းပါတယ္) အေျခအေနေတြကုုိၾကည့္ျပီးေကာက္ခ်က္ေတြ ေတြ႕လာရတယ္။)
လူၾကီးေတြ စာဖတ္တတ္ စာေရးတတ္ သခ်ာၤတြက္တတ္ (ဂဏန္းမ်ားကုုိင္တြယ္ တတ္လာျခင္း) နဲ႕အတူ ယဥ္ေက်းမူ ဓေလ့ထုုံးစံဆုုိင္ရာ စာေပမ်ားကုုိ ေလ့လာလုုိက္စား လာမူေတြေၾကာင့္ လူေတြဟာ အက်င့္စာရိတၱပုုိင္းဆုုိ္င္ရာမွာ တုုိးတက္မူေတြ ျဖစ္လာတာ ေတြ႕ရတယ္လုုိ႕ ဆုုိပါတယ္။ အေမရိကန္ယဥ္ေက်းမူ၊ သမုုိင္းရာဇ၀င္၊ စာေပအႏုုပညာေတြကိုု ၁၉၅၀ခုုႏွစ္ ကာလ သမုုိင္းေတြ ေလာက္ကေန ေလ့လာလုုိက္စားေစျခင္း ေပါ့ေလ။ (ျမန္မာျပည္အတြက္ဆုုိရင္ေတာ့ လူေတြဟာ ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမူ ဓေလ့ထုုံးစံ ဗုုဒဘာသာအယူအဆမ်ားကုုိ ဖတ္ရူျခင္း ေလ့လာလုုိက္စားျခင္းအားျဖင့္ မေကာင္းမူ ဒုုစရုုိက္ေတြ နည္းပါးလာမယ္ မေကာင္းမူေတြ လုုပ္ဖုုိ႕ ေၾကာက္လာမယ္ ရွက္လာမယ္ေပါ့။ အေမရိက အတြက္ေတာ့ အဂၤလိပ္စာ ဖတ္တတ္ အဂၤလိပ္လုုိေရးတတ္တာကေန ဆင့္ပြား အက်ဴိးျဖစ္လာတာေတြကုုိ ဆုုိလုုိထားတာပါ။)
အဂၤလိပ္စာေပေတြကိုု ဖတ္လာတဲ့အခါက်ေတာ့တဲ့၊ သူတုုိ႕ေတြက အခ်င္း ေဆြးေႏြးလာၾကသတဲ့။ ဥပမာ မာ့တြန္း ရဲ႕ ကေလးပုုံျပင္လိုု႕ဆုုိေသာလည္း အင္မတန္ခက္ခဲတဲ့ အဂၤလိပ္စာေတြနဲ႕ ေရးဖဲြ႕ထားတဲ့ စာအုုပ္ၾကီးေတြကေန အသိပညာတုုိးလာပါတယ္။ သူ႕အဂၤလိပ္စာကခက္ေတာ့ စာလုုံးေတြ သင္ယူရင္းနဲ႕ နားလည္လာမယ္၊ ဖတ္တတ္လာမယ္ လုုိ႕ဆုုိတယ္။
ဒီလုုိနဲ႕ ပုုိမိုုအဆင္ေျပလာတဲ့ ေတာ္လာတဲ့ မိဘေတြ၊ အေဆြခင္ပြန္းေတြ၊ မိသားစုု၀င္ေတြ တုုိးပြား ျဖစ္ေျမာက္လာတယ္။ ကေလးေတြရဲ႕အိမ္စာေတြကုုိ ကူညီေပးရင္းနဲ႕ စာအေရးအသား စာဖတ္အား တိုုးလာတယ္။ ႏုုိင္ငံေရးသေဘာအရၾကည့္မယ္ ဆုုိရင္လည္း ေဒသဆုုိင္ရာ ကိစၥေတြမွာ အၾကံေကာင္းညဏ္ေကာင္းေတြရမယ္ အဆင့္ျမင့္တဲ့ အေတြးအေခၚေတြ ထြက္လာမယ္။ သူတုုိ႕ဂရုုစိုုက္တဲ့ သူတုုိ႕ရဲ႕ပတ္၀န္းက်င္မွာလည္း မွန္ကန္တဲ့ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ၊ ၾသဇာသက္ေရာက္မူေတြ ရွိလာမယ္။ သည္လုုိနဲ႕ အၾကမ္းဖက္မူေတြ နည္းပါးျခင္း၊ ကာကြယ္ႏုုိင္ျခင္း၊ က်မ္းမာေရးတုုိးတက္လာျခင္း၊ မဲေပးမူေတြမွာလည္း စည္းကမ္းတက် ေတြးေခၚတတ္လာျခင္း၊ စီးပြားေရး တုုိးတက္လာျခင္း၊ ပညာေရးမွာလည္း တုုိးတက္လာျခင္း၊ ဆင္းရဲမြဲေတမူကုုိပင္ တေျဖးေျဖး ေလ်ာ့က်လာေစႏုုိင္ျခင္း စတဲ့ အက်ဴိးေက်းဇူးေတြဟာ လူမူဘ၀ထဲမွာ တေျဖးေျဖးစိမ့္၀င္လာတာကုုိ ေတြ႕ရပါတယ္ တဲ့။
ဒါေတြဟာ ၁၉၇၅ ခုုနွစ္ကေန ယေန႕ေခတ္ (၂၀၁၇ခုုွႏွစ္တုုိင္) သုုေတသနလုုပ္ကာ ဂရုုတစုုိက္ေစာင့္ၾကည့္လာခဲ့တာရဲ႕ အေျဖေတြ ျဖစ္ပါတယ္ လုုိ႕ဆုုိထားပါတယ္။ (အဲ… ဒါေပမယ့္ ဒါေလာက္ေတာ္လာတဲ့ အေမရိကန္ျပည္သားေတြက ပညာတတ္ မစ္ၥကလင္တန္ကုုိ မေရြးပဲ မုုိးေပၚကက်လာတဲ့ ေဒါနယ္ထရန္႕ကုုိ ေရြးလုုိက္တာေတာ့ စဥ္းစားစရာေပါ့ေလ။ ထားပါေတာ့ … အခုု ေဆာင္းပါးကိုု နိဂုုံးခ်ဴပ္ပါေတာ့မယ္။)
ပညာရပ္ဆုုိင္ရာ ဆရာဆရာမေတြ၊ အစုုိးရ၀န္ထမ္းအရာရွိေတြ၊ လုုပ္ငန္းပုုိင္းဆုုိင္ရာ ဦးေဆာင္သူေတြကေျပာရာမွာ အေမရိကမွာ အဂၤလိပ္စာ အေရးအဖတ္ တုုိးတက္တတ္ေျမာက္ဖုုိ႕ ဟာတကယ္ပဲအေရးၾကီးတယ္၊ ဒါေတြ တုုိးတက္လာဖုုိ႕လုုိအပ္တဲ့ ကိစၥဟာျဖင့္ ၾကီးမားတဲ့ အလုုပ္ၾကီးတစ္ခုု ပါပဲလုုိ႕ ဆုုိၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း တကယ္ျပီးေျမာက္ ေအာင္ျမင္ဖုုိ႕ကေတာ့ တကယ္လုုပ္ခ်င္ၾကမွ ပဲျဖစ္လိမ့္မယ္လိုု႕ ဆုုိၾကပါတယ္။ လူေတြဟာ သူ႕ဘာသာသူ အဂၤလိပ္လုုိ ေရးထားတဲ့ စာအုုပ္ေတြ၊ သတင္းစာေတြ ဖတ္ခ်င္လာတာ၊ အဂၤလိပ္စာကိုု နားလည္ခ်င္လာတာ၊ ကိုုယ္ပုုိင္ အလုုပ္အကုုိင္ရွာေဖြရင္းနဲ႕ ကိုုယ့္ျပႆနာ၊ အားနည္းခ်က္ေတြ ကုုိ သိလာတာ၊ ကိုုယ့္သားသမီးေတြကုုိ စာသင္ျပေပးခ်င္လာတာေတြဟာ လုုပ္ယူဖန္တီးတာမဟုုတ္ပဲ ကိုုယ့္အသိစိတ္ဓါတ္နဲ႕ ကုုိယ္ျဖစ္လာတာ ျဖစ္မွသာလ်င္ လူၾကီးေတြ စာဖတ္တတ္ ေရးတတ္ဖိုု႕ အရုုိဂရမ္ဟာျဖင့္ တကယ္ပဲ ေပၚထြန္းလာကာ တကယ္ပဲ ေအာင္ျမင္တဲ့ လမ္းေၾကာင္းေပၚေရာက္လာမွာ ျဖစ္ေၾကာင္းနဲ႕ သည္ပရိုုဂရမ္ျဖစ္ေပၚလာခဲ့ တာေတာင္မွ ေနာင္အႏွစ္ ၃၀ ေက်ာ္ေလာက္ ရင္းနွီးမွပဲ ေအာင္ျမင္တဲ့ လမ္းေၾကာင္းေရးေတးေတးေလး ေပၚလာရုုံကေလးသာ ရွိပါေၾကာင္း တင္ျပရင္း ေဆာင္းပါးကုုိ နိဂုုံးခ်ဴပ္လုုိက္ပါတယ္။


ဂ်ဴနီယာ၀င္း

Wednesday, May 2, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – သတင္းစာဆရာေရးတဲ့ သတင္းတစ္ပုုဒ္

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – သတင္းစာဆရာေရးတဲ့ သတင္းတစ္ပုုဒ္
(အေတြးအျမင္ အမွတ္ ၃၀၉ ေမလ ၂၀၁၈) မိုးမခ၊ ေမ ၂၊ ၂၀၁၈


(James Glen Stovall (ဂိ်မ္းစ္ ဂလန္ စတုုိဗယ္) ရဲ႕”Journalism“ (သတင္းစာပညာ) လုုိ႕ အမည္ေပးထားတဲ့ စာအုုပ္က ပထမအခန္းက စာပုုိဒ္မ်ားကုုိ သင့္ေလ်ာ္သလုုိ ဘာသာျပန္တင္ျပထားတာပါ။ သူ႕ရဲ႕အာေဘာ္အတုုိင္း ဘာသာျပန္ထားေသာလည္း စာေရးသူ ျဖည့္စြက္ထားတာေတြကိုု ကြင္းစကြင္းပိတ္နဲ႕ လုုပ္ေပးထားပါတယ္။)
သတင္းေတြနဲ႕ အခ်က္အလက္ေတြဆုုိတာ သတင္းစာဆရာက ထုုတ္လုုပ္လုုိက္ တဲ့အရာေတြ – ထုုတ္ကုုန္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ဒါေပမယ့္လုုိ႕ သတင္းတုုိင္းဟာ အခ်က္အလက္ေတြ မဟုုတ္ဖူးလုုိ႕ ဆုုိထားပါတယ္။ သတင္းစာဆရာက ထူးျခားတဲ့အခ်က္အလက္ေတြ လိုု႕ေခါင္းစဥ္တပ္လုုိက္တဲ့ အမ်ဴိးအစားေတြကုုိမွသာလွ်င္ သတင္းေတြလုုိ႕သတ္မွတ္ပါတယ္။ အဲသည္သတင္းေတြဟာ စာဖတ္ပရိသတ္ေတြလုုိအပ္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြျဖစ္တယ္၊ သတင္းမီဒီယာမွာ ခ်ျပသင့္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြ ျဖစ္ရမယ္ လိုု႕ဆုုိထားပါတယ္။
ပြင့္လင္းတဲ့ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းထဲမွာ ေရာပါေမ်ာပါေနတဲ့ အဓိကအေရးပါတဲ့ သတင္းေတြကိုု သတင္းစာဆရာက ေပးရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ တစ္ဦးတစ္ေယာက္တည္းနဲ႕ သက္ဆုုိင္တဲ့ သတင္းေတြဟာ သင့္ကုုိ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္တစ္စုုံတစ္ရာ ခ်ေပးဖုုိ႕ အေထာက္အကူျဖစ္မယ္။ ဥပမာ မုုိးေလ၀သ သတင္းဟာ သင္အျပင္ထြက္ဖုုိ႕ ကိစၥေတြကုုိ ျဖစ္ျဖစ္၊ ခရီးထြက္မယ့္ကိစၥေတြကိုုပဲျဖစ္ျဖစ္ ဆုုံးျဖတ္ေစမယ္။ အလုုပ္နဲ႕ပတ္သက္တဲ့သတင္းေတြ၊ စာေမးပဲြနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့သတင္းေတြဟာ သင့္အတြက္ တစ္ခုုခုု လုုပ္ဖိုု႕ အေထာက္အကူျဖစ္မယ္။ ဒီထက္မကက်ယ္ျပန္႕တဲ့ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ သတင္းေတြဟာ သင္ဘယ္လိုု လူ႕အဖဲြ႕အစည္းထဲမွာ ရွိေနသလဲ ဆုုိတဲ့အေျဖတစ္ခုုကုုိ ထုုတ္ေပးလိမ့္မယ္။
လူအမ်ားနဲ႕ သက္ဆုုိင္တဲ့ သတင္းတစ္ပုုဒ္ကုုိ ေရးသားေဖာ္ျပျခင္း ဆုုိတာဟာ အင္မတန္မွကုုိ ခက္ခဲတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ ဒီလုုိသတင္းတစ္ပုုဒ္ရဖုုိ႕ ေငြကုုန္လူပန္း တယ္ေပါ့။ အဲသည္မွာ သတင္းအဖဲြ႕အစည္းဟာ အေရးပါလာျပီ။ ဒီသတင္းကုုိ စားသုုံးမယ့္ ပရိသတ္ကုုိ ထည့္စဥ္းစားရျပီ။ ဒါေလာက္အေရးပါတဲ့ သတင္းကုုိ ေပးမယ့္ သတင္းစာဆရာတစ္ေယာက္ရဲ႕ သတင္းစာပညာဟာ ဘာလဲလုုိ႕ ေမးခြန္းထုုတ္ရျပီ ျဖစ္ပါတယ္။
ဒီအတြက္ ေအာက္ပါအခ်က္ေတြကုုိ ထုုတ္ျပထားပါတယ္။
– သတင္းဆုုိတာသည္ သတင္းစာပညာ၏ အဓိကထုုတ္ကုုန္ျဖစ္တယ္။ တင္ျပလုုိက္ေသာ သတင္းဟာ သတင္းစာဆရာက ပရိသတ္အတြက္ အေရးပါသည္၊ အေရးၾကီးသည္ ဟုု သတ္မွတ္လုုိက္ေသာ အခ်က္အလက္ျဖစ္တယ္။
– ပြင့္လင္းေသာ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းဟုု ဆုုိထားသည့္အတြက္ ေဖာ္ျပေသာ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားသည္ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းကုုိ ထိမ္းခ်ဴပ္ထားတာမရွိေစပဲ အစုုိးရ သုုိ႕မဟုုတ္ တျခားေသာ အဖဲြ႕အစည္း တစ္စုုံတစ္ရာမွ စြက္ဖက္ျခင္း လုုံး၀မရွိ၊ တစ္စုုံတစ္ခုုႏွင့္ အလဲအလွယ္လုုပ္ထားျခင္းမရွိေသာ သတင္းမ်ားသာ ျဖစ္တယ္။
– သတင္း၏တန္ဖုုိးဟူေသာ စကားလုုံး၏ အႏွစ္သာရမ်ား အျပည့္အ၀ စီး၀င္ေနရမည္။ ေပးေသာ အခ်က္အလက္မ်ားသည္ အျဖစ္အပ်က္တစ္ခုု သုုိ႕မဟုုတ္ တစ္စုုံတစ္ခုုနွင့္ ပတ္သက္ေသာ သတင္းျဖစ္ရမည္။ ထုုိအထဲတြင္ အခ်ိန္ကာလ၊ အျဖစ္အပ်က္၊ ျဖစ္ပြားမူ၊ လက္ရွိအေျခအေန၊ အေရးၾကီးေသာ အေျခအေန၊ အနီးစပ္ဆုုံးအေျခအေနတုုိ႕ကုုိ အဓိကထား အတိအက်ေဖာ္ျပ ရမည့္ အျပင္ ေန႕စဥ္ေန႕တုုိင္း သမရုုိးက်ျဖစ္ပ်က္ေနတာေတြ မဟုုတ္ရပါဘူးတဲ့။ (ဥပမာ- ေနမင္းၾကီးက အေရွ႕ကထြက္ေနတာကုုိ သတင္းလုုပ္လုုိ႕မရဘူး၊ ေနက အေနာက္ဖက္ကထြက္လာရင္ေတာ့ သတင္းျဖစ္ျပီ။)
– သတင္းဟာ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြက္ ေမးခြန္းလည္းေပးသလုုိ အေျဖလည္း ထုုတ္ေပးရမည္။ တစ္ဦးတစ္ေယာက္တည္းအတြက္ေရာ၊ အမ်ားအတြက္ေရာ အေရးပါေသာ အခ်က္အလက္မ်ား ေပးထားရမည္။ (အလုုပ္သတင္း၊ စာေမးပဲြ၊ မုုိးေလ၀သ၊ ပညာေရး၊ က်န္းမာေရး စသျဖင့္)
– သတင္းစာဆရာဟာ သူ႕ရဲ႕ ဘက္လုုိက္တဲ့ ယုုံၾကည္မူ၊ သေဘာထား၊ သူ႕အျမင္မ်ားကုုိ မွ်တ၊တိက်တဲ့ သတင္းေတြလုုိ႕ ေမ်ာ္လင့္ဖတ္ရူေနတဲ့ ပရိသတ္ေတြကုုိ မေပးရဘူး။(သတင္းေရးသူဟာ ဘက္မလုုိက္ရဘူး၊ သတင္းထဲမွာ သူ႕အျမင္ေတြ ထည့္မေရးရဘူး၊ သူယုုံၾကည္တာေတြကုုိ မေဖာ္ျပရဘူး၊ သူ႕သေဘာထားေတြကုုိ မေရးရဘူး။ သတင္းသည္ မွ်တရမယ္၊ တိက်ရမယ္။ သူေရးတဲ့ထဲမွာ ဘက္လုုိက္တဲ့ ေလသံေတြ လုုံး၀မပါရဘူး။)
– သတင္းအဖဲြ႕အစည္းေတြဟာ ပရိသတ္ေတြကုုိ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ေပးတဲ့အခါ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြင္းမွာ ဆက္သြယ္ေရး ကြန္ယက္တစ္ခုုကုုိ ဖြင့္ေပးထားရမယ္။ အထူးသျဖင့္ စီးပြားေရးဆုုိင္ရာ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားဟာ လူထုုနဲ႕ဆုုိင္တယ္၊ ဒါေၾကာင့္ စီးပြားေရးေကာင္းမြန္ခုုိင္မာဖုုိ႕ လူထုုနဲ႕ ဆက္သြယ္မူကုုိ ဖြင့္ေပးရမယ္ လိုု႕ဆုုိပါတယ္။
(အဲသည္ပထမအခန္းတစ္ခုုလုုံးမွာ အထက္ေဖာ္ျပပါ အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ေကာက္ႏွဴတ္တင္ျပျခင္း၊ ျပန္လွန္ရွင္းလင္းျခင္းနဲ႕ သတင္းစာဆရာရဲ႕ လုုပ္ပုုိင္ခြင့္ေတြကုုိ ထပ္ခါတလဲလဲ ေရးသားထားပါတယ္။ သူက အဓိကလုုိအပ္ခ်က္ေတြ၊ ေဆာင္ရန္ေရွာင္ရန္ေတြကုုိ ေရးသားတင္ျပထားျပီး ေရးသားေဖာ္ျပထားတဲ့ သတင္းေတြကုုိေတာ့ အေသးစိတ္ ေဖာ္ျပထားျခင္းမရွိပါဘူး။ ေနာက္ပုုိင္းအခန္းေတြမွာ ေတာ့ ေတြ႕ရပါလိမ့္မယ္။)
(သည္ေတာ့သူေရးသားတဲ့ အာေဘာ္အရ သတင္းရဲ႕ သေဘာသဘာ၀ဘယ္လုုိရွိရမလဲ ဆုုိတာကုုိ အဓိကထားတယ္။ သတင္းကုုိ ဘယ္လုုိလိုုိက္ရတယ္၊ သတင္းကုုိ ဘယ္လုုိရွာေဖြရတယ္ ဆုုိတာကုုိ သူက ဒီပထမအခန္းမွာ အဓိကထားသြားတယ္။ သတင္းေရးတာေတာ့ ကိုုယ့္ဘာသာ ေရး၊ ဘာမွ ဘယ္လုုိေရးရမယ္ ဘယ္လုုိ တင္ျပရမလဲ ဆုုိတဲ့ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ ေပးမထားဘူး။ သတင္းစာဖတ္သူေတြက ဒီသတင္းဟာျဖင့္ သတင္းဆုုိတဲ့ ေ၀ါဟာရနဲ႕ကိုုက္ညီတယ္ မညီဘူး ဆုုံးျဖတ္တတ္တယ္ ဆုုိတဲ့ အသိတစ္ခုုကုုိ ေပးထားတယ္။ သတင္းဖတ္တဲ့ ပရိသတ္က ဒီသတင္းစာဆရာဟာ ဘက္လုုိက္တယ္ ဆုုိတာ သူ႕အလုုိလုုိသိတယ္။ ခဲြျခားတတ္တယ္။ သတင္းစာဆရာတစ္ေယာက္ရဲ႕ တန္ဖုုိးဟာ သူေရးတဲ့သတင္းထဲမွာ ပါသြားျပီးပီ ျဖစ္ပါတယ္။)
(၂၀၀၁ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၁၁ ရက္ေန႕မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ နယူးေယာက္က ေ၀ါလ္ထရိတ္စင္တာ၊ ၀ါရွင္တန္ဒီစီက ပင္တာဂြန္ တုုိက္ခုုိက္ခံရမူကုုိ သတင္းေထာက္ေတြက ဘယ္လုုိသတင္းရယူခဲ့ရပုုံကုုိ သူကအခုုလုုိ တင္ျပထားပါတယ္။ သတင္းတုုိေလးတစ္ပုုဒ္ ရဖုုိ႕ ဆုုိပါေတာ့တဲ့။)
သတင္းေတြဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ ပတ္၀န္းက်င္ ေဘးပတ္ပတ္လည္မွာ ရွိေနတယ္။ ၀ုုိင္းရံေနၾကတယ္။ ၂၀၀၁ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာ ၁၁ ရက္ေန႕က ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ သိပ္ကုုိ ထူးျခားတဲ့ သတင္းမ်ဴိးပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ေလမုုန္တုုိင္းသတင္းမ်ဴိးပဲျဖစ္ျဖစ္ေပါ့ေလ။ ဒါေတြဟာ ေန႕စဥ္ ျဖစ္ပ်က္တတ္တဲ့ သတင္းေတြလုုိ႕ ဆုုိရမယ္ ထင္ပါတယ္။ ခြင့္နဲ႕ ေနရပ္ခနျပန္သြားတဲ့ သတင္းစာဆရာတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ေဒးဗစ္ မက္တင္းလီ (David Mattingly) ဟာ ၂၀၀၁ ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၁၁ ရက္ေန႕က စတုုထၱေျမာက္ အေမရိကန္ေလယာဥ္ ဖလုုိက္ ၉၃ က ပန္နီဆလီဗာနီးယား မွာ ပ်က္က်သြားတယ္ ဆုုိတာကုုိ သိလုုိက္ရတယ္။ သူက အဲသည္ျဖစ္ပြားတဲ့ေနရာရဲ႕ မနီးမေ၀းမွာ ရွိေနတယ္။ သူ႕ရဲ႕သတင္းေအဂ်င္စီ အႏၱလန္တာ (Atalanta) က အယ္ဒီတာေတြဆီ ဖုုန္းဆက္ သတင္းပုုိ႕ အေၾကာင္းၾကားေပမယ့္ ဖုုန္းေတြက ဂ်မ္းျဖစ္ေနလိုု႕ ဆက္မရဘူး။ ဘယ္သတင္းစာဆရာမွ အနီးအနားမရွိေတာ့ သတင္းယူဖုုိ႕ကုုိယ္တုုိင္ လုုိက္ရတဲ့ အေၾကာင္းကုုိ ေရးသားထားတယ္။ ပ်က္က်သြားတဲ့ေလယာဥ္ပ်ံအေၾကာင္းကုုိ အလ်င္အျမန္သတင္းပိုု႕လုုိက္ရတဲ့ သူ႕သတင္းဟာ နံမယ္ရ သတင္းအဖဲြ႕အစည္းတစ္ခုုျဖစ္တဲ့ စီအန္အန္ (CNN) မွာ မ်က္ႏွာဖုုံးသတင္းျဖစ္သြားခဲ့တယ္။
သတင္းဆုုိတာဟာ သတင္းစာေလာကရဲ႕ အဓိက အစိတ္အပိုု္င္းတစ္ခုု ျဖစ္ပါတယ္။ သတင္းကေဖာ္ျပတဲ့ အခ်က္အလက္မ်ားဟာ လူ႕အဖဲြ႕အစညး္ကုုိ ေရရွည္တည္တန္႔ေအာင္ ေပးဆပ္ေပးေနတယ္။ (သူက သတင္းစာဆရာေတြနဲ႕ သတင္းစာေလာကကုုိ သိပ္ျပီး ေရွ႕တန္းတင္လြန္းထားတယ္လုုိ႕ စာဖတ္သူက ေတြးလုုိ႕ရတယ္။)
– သတင္းဆုုိတာ သတင္းစာဆရာကေပးတာ ျဖစ္တယ္။ သတင္းမ်ားသည္ သဘာ၀အေလ်ာက္ ျဖစ္ေနတာေတြ မဟုုတ္ဘူး။ သတင္းသည္ အခ်က္အလက္တစ္ခုု (ဆုုိလုုိတာက အခ်က္အလက္ပုုံစံ တမ်ဴိးတည္း) တည္းေပးတာမဟုုတ္။ မိမိေဘးပတ္၀န္းက်င္မွာ ေပးစရာအခ်က္အလက္ေတြ တပုုံတစ္ေခါင္းၾကီး။ အဲသည္ထဲက တခ်ဴိ႕သာလွ်င္ သတင္းအရည္အခ်င္းရွိတယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ အခ်က္အလက္တုုိင္း သတင္းမဟုုတ္။
– အမ်ားစုုက သူတုုိ႕ေန႕စဥ္ ေန႕ဓ၀ူ၀ ေတြ႕ၾကဳံေနတာေတြ၊ သူတုုိ႕ရ႕ဲေန႕စဥ္ အေတြ႕အၾကဳံေတြကုုိ စုုေဆာင္းေကာက္ယူၾကတယ္။ အဲသည္လုုိ အေတြ႕အၾကဳံေတြ၊ အခ်က္အလက္ ရယူထားတာေတြကုုိ သတင္းစာဆရာတစ္ဦး သတင္းတစ္ခုုတင္ျပသလုုိ တင္ျပႏုုိင္မယ္၊ အေရးၾကီးတာကိုု ဘယ္လုုိေရြးခ်ယ္ျပီး ေရးသားႏုုိင္မယ္ ဆုုိတာကသာလွ်င္ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕အတြက္ သတင္းျဖစ္ပါတယ္။
– အခ်က္အလက္ေတြ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ရတယ္ ဆုုိပါက သတင္းစာဆရာအတြက္ သတင္းေရးသား၊ သရုုပ္ေဖာ္ တဲ့လုုပ္ငန္းစဥ္ဟာ ပုုိလြယ္ကူတယ္ေပါ့။ ၂၀၁၁ စက္တင္ဘာ ၁၁ ျဖစ္ပြားမူကုုိ အေမရိကန္အစုုိးရက အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ထိမး္ခ်ဴပ္ခဲ့တာေတြ ရွိတာေၾကာင့္ သတင္းစာဆရာေတြဘက္က သတင္းတင္ျပမူမွာ အခက္အခဲေတြ၊ အားစုုိက္ရမူေတြ ၾကဳံၾကရတယ္။ ကုုိယ့္ရဲ႕ အားထုုတ္မူနဲ႕ အထိမ္းခ်ဴပ္ခံရမူကုုိ စကားလုုံးလွလွနဲ႕ ပုုံႏွိပ္ရရင္ေတာ့ “အမ်ဴိးသားလုုံျခဳံေရး“ အတြက္ေပါ့။
(သတင္းဟုုတ္တယ္၊ သတင္းမဟုုတ္ဘူးဆုုိတာကုုိ ဘယ္လုုိခဲြျခားမလဲ ဆုုိတာကုုိ သူကဥပမာတစ္ခုုနဲ႕ ျပထားတယ္။)
သင္ဟာ ေမာ္ေတာ္ကားထိခုုိက္မူတစ္ခုုမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနတယ္။ ဘာမွ ဒဏ္ရာရတာ မရွိဘူး။ အထိအခိုုက္မရွိဘူး။ ဒါဆုုိရင္ ဒီသတင္းဟာ သင့္ရဲ႕ ေဒသဆုုိင္ရာ သတင္းစာမွာ မပါႏုုိင္ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ အဲသည္ မေတာ္တဆထိခုုိက္မူထဲမွာ ဥပမာ – အဲသည္ကားထဲမွာ သမၼတပါလာမယ္ သမၼတက ဒီအမူထဲမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနျပီ ဆုုိရင္ေတာ့ ဒီသတင္းဟာ ညတြင္းခ်င္းကုုိ မ်က္နွာဖုုံးသတင္းျဖစ္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါဟာ သတင္းစာဆရာတစ္ေယာက္ ရဲ႕မ်က္စိထဲမွာ သတင္းလုုိ႕ သတ္မွတ္ပုုံတစ္ခုုျဖစ္ပါတယ္။ (ဒီသတင္းဟာ လူေတြစိတ္၀င္စားမယ့္သတင္းျဖစ္တယ္၊ လူေတြဖတ္ခ်င္မယ့္သတင္းျဖစ္မယ္ လုုိ႕ သူကဆုုံးျဖတ္မယ္) (တေန႕ကပဲ မင္းသား ဘရပ္ပစ္တစ္ေယာက္ ေမာ္ေတာ္ကားတုုိက္မူမွာ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနတဲ့သတင္း ဖတ္လုုိက္ရတယ္။ ဒီေနရာမွာ သင္ဆုုိရင္ သတင္းထဲ ပါလာစရာမရွိဘူး။)
အျဖစ္အပ်က္ေတြ ေထာင္ခ်ီ သန္းခ်ီျပီး ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ ေဘးပတ္၀န္းက်င္မွာ ေန႕စဥ္ ျဖစ္ပ်က္ေနတယ္။ ဒါေတြကုုိ အယ္ဒီတာမ်ားနွင့္ သတင္းဒါရုုိက္တာမ်ားက သူတုုိ႕ဆီ သတင္းစာဆရာမ်ားက ေပးပိုု႕လုုိက္တဲ့ ရာခ်ီတဲ့ သတင္းေတြကုုိ ၾကည့္ျပီး ဘယ္ဟာကေတာ့ သတင္းျဖစ္တယ္ ဆုုိတာကုုိ ေခါင္းခ်င္းဆုုိင္ေဆြးေႏြးျပီး ေရြးခ်ယ္စီစစ္ရပါတယ္။ (သတင္းစာထဲမွာ သတင္းတစ္ပုုဒ္ အျဖစ္သတ္မွတ္ ေရးသားဖုုိ႕ ဘယ္ေလာက္ၾကီးက်ယ္ေၾကာင္း ကုုိ သူကေရးသားထားတာပါ။) ျပီးရင္ စာဖတ္ပရိသတ္ (သတင္းစာဖတ္သူမ်ား)ဆီ ပုုိ႕ဖိုု႕ သတင္းေရးၾကရပါတယ္။
(သူကမုုိးေလ၀သသတင္းတုုိတစ္ပုုဒ္ရဲ႕ အေရးပါပုုံကုုိ ေရးထားပါတယ္။)
“လူတုုိင္းလူတုုိင္းက မုုိးေလ၀သအေၾကာင္းေျပာၾကပါတယ္” (လုုိ႕အစခ်ီထားပါတယ္။)
လူတုုိင္း မုုိးေလ၀သအေၾကာင္း ေျပာၾကတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ မ်က္နွာစိမ္းတစ္ေယာက္နဲ႕ ေတြ႕တဲ့အခါ၊ ဒါမွမဟုုတ္ ကုုိယ့္သူငယ္ခ်င္းတစ္ေယာက္နဲ႕ ဘာစကားစေျပာရမွန္းမသိတဲ့အခါ မုုိးေလ၀သအေၾကာင္း ေျပာၾကတယ္။
ဒီအေၾကာင္းက ေဆြးေႏြးစရာေတြ အမ်ားသား။ သိပ္ပူအုုိက္ေနသလား၊ သိပ္ေျခာက္ေသြ႕ေနသလား၊ သိပ္ေအးေနသလား၊ ေနာက္ေန႕ ေအးဦးမလား၊ ပူေနဦးမလား၊ မုုန္တုုိင္းေရာ ျဖစ္မွာလား၊ ဟာရီကိန္း ေတာ္နဒုုိ ေရၾကီးေရလွ်ံ ႏွင္းက် ႏွင္းမုုန္တုုိင္း စသျဖင့္ ၾကဳံရမလား။ ေႏြ မုုိး ေဆာင္း ဘယ္ႏွယ့္ေနသလဲ။
မုုိးေလ၀သဟာ အျမဲေျပာင္းလဲေနတာေၾကာင့္ ေျပာစရာ အျမဲရွိေနတယ္၊ သိစရာလည္း လုုိအပ္ေနတယ္။ ဒါဆုုိ မုုိးေလ၀သ အေၾကာင္း သင္ဘယ္ေလာက္သိသလဲ လုုိ႕ဆုုိေတာ့ သိပ္မသိပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕သိတာက ေႏြရာသီဆုုိ ပူတယ္၊ ေဆာင္းရာသီဆုုိ ေအးတယ္၊ မုုိးရာသီ မုုိးရြာတယ္ ဒါေလာက္ပါပဲ။ ဒါေပမယ့္ ဘယ္ေလာက္ပူမလဲ ဘယ္ေလာက္ေအးမလဲ မုုိးဘယ္ေလာက္ရြာမလဲ အဲဒါေတာ့ မသိပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ္တိုု႕သိတာက သည္ေႏြရာသီေတာ့ မုုိးနည္းနည္းရြာတယ္၊ သည္ႏွစ္ ေဆာင္းရာသီ ပုုိေအးတယ္။ အဲသေလာက္ေတာ့ သိတယ္။ ဒါေပမယ့္ အတိအက် ဘယ္ေလာက္ ဆုုိတာေတာ့ မသိဘူး။ မုုိးေကာင္းကင္ၾကီး ေမွာင္လာတယ္၊ လင္းလာတယ္ ဆုုိတာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕သိတယ္။ ဒါေပမယ့္ အခုု မုုိးရြာမရြာေတာ့ မသိပါဘူး။ ညေနရြာမလားလည္း မသိပါဘူး။ ေနာက္ေန႕ ရြာမလားလည္း မသိပါဘူး။ တျခားတုုိင္းျပည္ေတြရဲ႕ မုုိးေလ၀သက်ေတာ့ ပိုုမသိေတာ့ဘူူး။ သည္ေနရာမွာ လူေတြရဲ႕ သိခ်င္စိတ္၊ လိုုအပ္ခ်က္ေတြကုုိ ျဖည့္စည္းေပးမွာက သတင္းစာပညာနဲ႕ သတင္းစာဆရာမ်ားပဲ ျဖစ္တယ္။ သူတုုိ႕ရဲ႕လုုပ္ငန္း၊ သူတုုိ႕ရဲ႕ေပးတဲ့ သတင္းေတြကသာလ ွ်င္ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ ဖတ္ခ်င္တဲ့၊ စိတ္၀င္စားမူေတြကုုိ ေပးမွာျဖစ္လုုိ႕ သတင္းစာပညာရဲ႕ အေရးပါမူကုုိ ဒီမုုိးေလ၀သဥပမာေလးနဲ႕ပဲ ခ်ိန္ထိုုး စဥ္းစားၾကည့္ၾကဖိုု႕ တင္ျပလုုိက္ရျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
ဂ်ဴနီယာ၀င္း

Friday, March 23, 2018

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – သတင္းစာပညာ စာအုုပ္တစ္အုုပ္

ဂ်ဴနီယာ၀င္း – သတင္းစာပညာ စာအုုပ္တစ္အုုပ္
(အေတြးအျမင္ အမွတ္ ၃၀၈ မတ္ ၂၀၁၈ ) မိုးမခ၊ မတ္ ၁၊ ၂၀၁၈
(”Journalism“ (သတင္းစာပညာ) လုုိ႕အမည္ေပးထားတဲ့ စာအုုပ္ကုုိ James Glen Stovell (ဂိ်မ္းစ္ ဂလန္ စတုုိဗယ္) ကေရးပါတယ္။ ဂ်ိမ္းစ္ဟာ ၁၉၄၈ခုုႏွစ္ စက္တင္ဘာ၈ ရက္ေန႕ ဖြား အလာဘားမား (Alabama) တကၠသိုုလ္က သတင္းနွင့္အခ်က္အလက္ဆုုိင္ရာဌာန အျငိမ္းစား ပါေမာကၡ ျဖစ္ပါတယ္။ သူက လက္ရွိ (၂၀၁၈ လက္ရွိအေနအထားအရ) သတင္းေရးသားျခင္းဆုုိင္ရာ ဘာသာရပ္ကုုိ သင္ၾကားေနဆဲ၊ ၀က္ဆုုိက္သတင္းစာပညာကုုိ သင္ၾကားေနဆဲ သူတစ္ေယာက္ျဖစ္ကာ စာေရးဆရာအျဖစ္နဲ႕ ေဂ်ပေရာ့ဖ္ (jprof) ၀က္ဆုုိက္မွာ ေရးသားေနဆဲသူတစ္ေယာက္ျဖစ္တယ္။) ယခုုစာအုုပ္က သကၠရာ္ဇ္ ၂၀၁၁ ကထြက္ခဲ့တဲ့စာအုုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္ကုုိ ၂၀၁၃ ခုုနွစ္က ဖတ္ဖုုိ႕အခြင့္အေရးရခဲ့တယ္။ ဒီမွာေတာ့ ဂ်ိ္မ္းစ္ ကသူ႕အာေဘာ္အတုုိင္း နိဒါန္းပ်ဴိး ေရးထားတာကုုိ ျဖည့္စြက္ ဘာသာျပန္ေပးထားတာပါ။ စာေရးသူျဖည့္စြက္ထားတာေတြကိုု ကြင္းစကြင္းပိတ္နဲ႕ လုုပ္ေပးထားပါတယ္။)
”သတင္းစာဆရာေတြက ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ကုုိ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕အေၾကာင္းေတြ ေျပာျပၾကတယ္။“
(လိုု႕သူကအစခ်ီထားပါတယ္။ သတင္းစာေတြထဲမွာပါတဲ့သတင္းေတြနဲ႕ ပတ္သက္လုုိ႕ သူ႕အျမင္ကုုိ ေရးထားတာပါ။ သတင္းစာေတြကေပးတဲ့သတင္းေတြကုုိ ေတာ္ေတာ္ေလး ေလ့လာဆန္းစစ္ျပီး သုုေတသနလုုပ္ကာ ေရးထားတဲ့ စာအုုပ္တစ္အုုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ Journalist ေတြကိုု သူကေတာ္ေတာ္ ခ်ီးမြမ္းခန္းဖြင့္ထားတယ္လုု႕ိ ယူဆရပါတယ္။ Journalist ကုုိ သတင္းစာဆရာ၊ သတင္းေရးတဲ့သူေတြ လုုိ႕ဆုုိရပါမယ္။ သူ႕နိဒါန္းအရေတာ့သူက သတင္းစာဆရာဘ၀ေတြ၊ သတင္းေရးတာကုုိ စိတ္၀င္စားသူေတြ၊ သတင္းလုုိက္ရတာကုုိ အရသာေတြ႕သူေတြကုုိ ခ်ီးမြမ္းခန္းဖြင့္ထားပါတယ္။ ဒီအလုုပ္ဟာ စိတ္၀င္စားစရာေကာင္းတယ္ ခင္ဗ်ားတုုိ႕လည္း လုုပ္ၾကည့္ၾကပါဦးလိုု႕ ဆုုိထားပုုံပါပဲ။)
သည္လုုိအလုုပ္ဟာျဖင့္ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕အတြက္ အေရးၾကီးသလိုု လူ႕အဖဲြ႕အစည္းအတြက္လည္း မရွိမျဖစ္လုုိအပ္လ်က္ရွိပါတယ္။ သူတိုု႕ေပးတဲ့ သတင္းေတြဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ဘ၀ေတြအတြက္လဲ ျဖစ္သလိုု က်ယ္ျပန္႕တဲ့ လူ႕ပတ္၀န္းက်င္ကိုုလည္း ဆက္သြယ္ေပးေနပါတယ္။ အဲဒီသတင္းအခ်က္အလက္ေတြက ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ကုုိ ဆုုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ ခ်ေပးတယ္ …. ဥပမာ မုုိးေလ၀သ သတင္းေတြကုုိ ဖတ္ျပီးေတာ့ ထီးယူသင့္မယူသင့္…. ပညာေရးသတင္းေတြ ဖတ္ျပီးေတာ့ ဘယ္လုုိင္းကုုိယူသင့္တယ္၊ ဘယ္လုုိ ေရြးခ်ယ္သင့္သလဲ စသည္ျဖင့္….. ဒီလုုိ သတင္းသမားေတြက ေပးတဲ့ သတင္းေတြကုုိ မဖတ္ပဲ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ဘ၀က ဘယ္လုုိျပည့္စုုံမလဲ။
ဟုုတ္ပါတယ္။ သတင္းစာသမားေတြေပးတဲ့ သတင္းေတြကုုိၾကီးပဲ မမွီခုုိပဲနဲ႕ ကုုိယ့္ဘာသာကိုုယ္လည္း သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ရႏိုုင္ပါတယ္။ – သူငယ္ခ်င္းေတြ၊ မိသားစုုေတြၾကား၊ စာအုုပ္ေတြ ဖတ္ျပီးေတာ့ျဖစ္ျဖစ္၊ ရုုပ္ရွင္ေတြ ထဲကျဖစ္ျဖစ္၊ လက္ကမ္းေၾကာ္ျငာေတြဆီကေန၊ ဒါမွမဟုုတ္ ေၾကာ္ျငာဘုုတ္ေတြဆီက (အခုုေခတ္ဆုုိရင္ေတာ့ ေဖ့ဘုုတ္ကေန ရေနတဲ့သတင္းေတြ ကိုုထည့္သြင္း စဥ္းစား ရလိမ့္မယ္ ထင္ပါတယ္။) စသျဖင့္ စသျဖင့္ ရႏုုိင္ပါတယ္လုုိ႕ ေစာဒကတက္လိုု႕ ရပါတယ္။ သုုိ႕ေသာ္ သတင္းစာဆရာေတြက သည့္ထက္ ပုုိျပီးက်ယ္ျပန္႕တဲ့ နယ္ပယ္ေတြဆီကုုိ ေရာက္ေအာင္သြားျပီး အခ်က္အလက္ေတြ စုုေဆာင္း၊ ရယူ၊ မွတ္သားလုုိ႕ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕က စုုေပါင္းျပီး ဖတ္လုုိ႕မွတ္လုုိ႕ရေအာင္ လုုပ္ေပးေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။ သတင္းသမားမ်ားဟာ ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ရဲ႕ဘ၀ေတြထဲကုုိ တုုိက္ရုုိက္ျဖစ္ေစ၊ သြယ္၀ုုိက္ျပီးျဖစ္ေစ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ထိေတြ႕လုုိ႕ရေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေပးေနပါတယ္။ သင္အခုုဘာလုုပ္ေနသလဲ သင္ကအခုုဘာလဲ ဆုုိတဲ့အခ်က္အလက္ေတြဟာ သတင္းသမားေတြရဲ႕ ၾသဇာသက္ေရာက္မူနဲ႕ မကင္းႏုုိင္ပါဘူး။
သတင္းစာဆရာေတြကေပးတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြက လူတစ္ကုုိယ္စာတင္မက ကၽြန္ေတာ္တုုိ႕ ေနထုုိင္ေနတဲ့ လူ႕ပတ္၀န္းက်င္ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းတစ္ခုုလုုံးဆီကုုိပါ အက်ဴိး သက္ေရာက္ေနပါတယ္။ အဲသည္အက်ဴိးသက္ေရာက္မူ ဘယ္ေလာက္ေတာင္မ်ားလဲလုုိ႕ ဆုုိတာ ကုုိေလ့လာၾကည့္လုုိက္ေတာ့ ႏုုိင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး၊ လူမူေရး၊ စသျဖင့္ စသျဖင့္ ေတြဆီကုုိပါ ျဖန္႕က်က္လ်က္ရွိေနပါေရာလား။ သတင္းစာသမားေတြက ကၽြန္ေတာ္တိုု႕ကုုိ ပတ္၀နး္က်င္အသိအျမင္ေတြအျပင္ ဒီအသိအျမင္ေတြကုုိ တျခားလူေတြကုုိ ဘယ္လုုိ ေ၀မွ်ရမယ္ဆုုိတာကိုုပါ လမ္းျပေပးေနပါတယ္။
သတင္းစာပညာဟာ အထူးသျဖင့္ေတာ့ အေမရိကန္ေတြရဲ့ လူ႕အဖဲြ႕အစည္းမွာ မရွိမျဖစ္ လုုိအပ္တဲ့ အရာျဖစ္ပါတယ္။ (အေမရိကမွာ သတင္းစာေတြကုုိ က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ ဖတ္ရူေနတဲ့ ပရိသတ္ေတြ ရွိေနဆဲပါ။ သူတုုိ႕က သတင္းစာေတြကုုိ ဖတ္ဆဲ၊ အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ေလ့လာေနဆဲ၊ အခ်င္းခ်င္း ေဆြးေႏြးေနၾကဆဲ လိုု႕ သူက အတိအက် ဆုုိထားပါတယ္။ ဒါ ၂၀၁၁ စစ္တမ္းအရေပါ့။) သတင္းစာေတြကေန ေပးတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကုုိ ရယူတယ္ဆုုိတာ ဟုုိးေရွးကတည္းက က်င့္သုုံးလာတဲ့ ေရွးအယူအဆတစ္ခုုလုုိျဖစ္ပါတယ္။ ဒါတြကုုိ တဖန္ျပန္ျပီး ထင္ျမင္ခ်က္ေတြေပးၾက၊ ေ၀ဖန္သုုံးသပ္ၾက၊ အၾကံညဏ္ေတြရယူၾကတယ္ဆုုိတာ ထုုံးတမ္းစဥ္လာတစ္ရပ္လုုိ ျဖစ္ေနတာ အေမရိကန္လူမ်ဴိးေတြၾကားထဲမွာပါ (တ့ဲ။)။ ဒါေတြကိုုုု သတင္းစာပညာမရွိပဲ ဘာမွ လုုပ္လုုိ႕မရပါဘူး။
သည္ေတာ့ ဒါေလာက္ေတာင္ အေရးပါတဲ့ သတင္းစာပညာကိုု ေလ့လာၾကည့္ၾကရေအာင္။ သင့္ရဲ႕အလုုပ္က သတင္းစာပညာနဲ႕ ဘာမွမဆုုိင္လဲပဲ ေပါ့ေလ။ ေဟာဒီစာအုုပ္က သတင္းစာပညာ ဆုုိတာဘာလဲဆုုိတာကုုိ မိတ္ဆက္ေပးတဲ့ စာအုုပ္။ သတင္းစာပညာ ဆုုိတာ
– က်ယ္ျပန္တဲ့ စာနယ္ဇင္းလုုပ္ငန္းကုုိ သိျမင္ဖုုိ႕
– သင္ဖတ္ေနတဲ့သတင္းေတြက ဘယ္လုုိကေန ဘယ္လုုိ ရရွိ၊ ထုုတ္ျပန္သလဲဆုုိိတာကိုု နားလည္ဖုုိ႕
– သတင္းအဖဲြ႕အစည္းေတြ ဘယ္လုုိ လုုပ္ကုုိင္ၾကသလဲဆုုိတာကုုိသိဖုုိ႕
– သတင္းစာပညာ အေၾကာင္းကုုိ တီးမိေခါက္မိဖုုိ႕
– အနာဂတ္သတင္းစာပညာ ဘာျဖစ္ႏုုိင္သလဲလိုု႕ ေတြးေခၚၾကည့္ၾကဖိုု႕
ဆုုိပါေတာ့။
သည္ေတာ့ သတင္းစာပညာဆုုိတာ ဘာလဲလုုိ႕ ေလ့လာစမ္းစစ္သူေတြအတြက္ သတင္းစာဆရာတစ္ေယာက္ အျဖစ္ကုုိယ့္ကုုိယ္ကုုိယ္လည္းပဲ စဥ္းစားၾကည့္မိေစဖုုိ႕ သည္စာအုုပ္က ေဖာ္ညြန္းထားပါတယ္။ သင္လည္းပဲ တေန႕တခ်ိန္က် သည္အလုုပ္ကုုိ စိတ္၀င္တစား လုုပ္ျဖစ္မယ္၊ သတင္းမီဒီယာကုုိ သင္လည္းပဲ လုုပ္ၾကည့္ခ်င္မယ္ ဆုုိရင္ သည္စာအုုပ္က အေထာက္အကူ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ ဒါ့အျပင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုရဲ႕ အင္မတန္ အသိပညာခ်မ္းသာၾကြယ္၀လွတဲ့ သတင္းစာပညာသမုုိင္း ကိုု ဒီစာအုုပ္မွာ ေတြ႕ၾကျမင္ၾကရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
အဓိကက်တဲ့ လုုပ္ငန္းခြင္အလုုပ္ေတြ ျဖစ္တဲ့ သတင္းကုုိ တင္ျပျခင္း၊ သတင္းေရးျခင္း၊ သတင္းကုုိ တည္းျဖတ္ ေရးသားေသာ အတတ္ပညာ၊ သတင္းကုုိ စာမ်က္ႏွာေပၚမွာ တင္တဲ့အခါ ဒီဇုုိင္းျဖင့္ ေပၚလြင္ ေအာင္လုုပ္ျခင္း၊ ဓါတ္ပုုံကုုိ မည္သုုိ႕ ေရြးခ်ယ္ကာ သတင္းနွင့္ ယွဥ္တင္ျခင္းပညာရပ္ စတဲ့ သတင္းစာပညာ အေျခခံအခ်က္ေတြကုုိ သိထားဖုုိ႕လုုိအပ္လွပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္မွာ သတင္းစာပညာနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ အေသးစိတ္အခ်က္အလက္ေတြကုုိ ေဖာ္ျပထားရုုံမက သည္အလုုပ္ကုုိ စလုုပ္မယ့္သူအတြက္လည္း အင္မတန္ ထိေရာက္မယ့္ လုုိရင္းတုုိရွင္း ထိထိမိမိ ေပးသြားမယ့္ စာအုုပ္ျဖစ္တယ္။
ကိုုယ့္ဘ၀ကုုိ သတင္းစာဆရာဘ၀နဲ႕ပဲ ေပ်ာ္ေမြ႕ေတာ့မယ္လုုိ႕ သံဓိဌာန္ခ်ထားသူေတြအတြက္ စိတ္လွဴပ္ရွားစရာေကာင္းတဲ့ သတင္းစာသမားဘ၀ေတြကိုု ေလ့လာရင္းနဲ႕ အေထာက္အကူ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ လူတုုိင္းနားလည္သင့္တဲ့ သတင္းစာပညာကုုိ အခုုလုုိ စာအုုပ္ဖတ္ရုုံနဲ႕လက္ေတြ႕ ခံစားၾကရမယ္ေပါ့။
ကၽြန္ေတာ္ဟာ သတင္းစာပညာထဲ ထဲထဲ၀င္၀င္ လုုိက္စားလာခဲ့တာ နွစ္၄၀ရွိျပီလုုိ႕ ဆုုိရပါမယ္။ … ဆုုိလုုိတာက ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕ ေက်ာင္းသားဘ၀ကတည္းက အထက္တန္း ေက်ာင္းသားသတင္းစာေတြ မွာပါ၀င္လွဴပ္ရွားခဲ့တာကိုု ထည့္တြက္ထားပါတယ္ …. သည္အေတြ႕အၾကဳံေတြကေန လူေတြနဲ႕ဆက္ဆံရင္းနဲ႕ သူတုုိ႕ေတြဟာ စိတ္ပါလက္ပါ သူတုုိ႕သိထားတာေတြကုုိ ေ၀မ ွ်ဖုုိ႕ ၀န္မေလးၾကတာ၊ သင္ေပးဖုုိ႕ စိတ္ပါၾကတာ၊ သင္ယူဖုုိ႕လည္း စိတ္၀င္စားၾကတာေတြကုုိ ေတြ႕ရတယ္။ ကၽြန္ေတာ့္ဘ၀မွာ သည္လုုိလူမ်ဴိးေတြနဲ႕ပဲ ေတြ႕ခဲ့ရတာကိုု ကံေကာငး္တယ္လုုိ႕ မွတ္ပါတယ္။
အာလဘားမာ (Alabama) တကၠသုုိလ္မွာ ေတြ႕ခဲ့ဆုုံခဲ့ရတဲ့ ကၽြန္ေတာ့္သူငယ္ခ်င္းေတြ၊ အႏွစ္ ၂၀ ေလာက္ ဆရာအျဖစ္နဲ႕ သင္ၾကားေပးခဲ့တဲ့ ကၽြန္ေတာ့တပည့္ ေက်ာင္းသားေတြဟာ ကၽြန္ေတာ့္အတြက္ေတာ့ သူတိုု႕ဆီက အၾကံညဏ္ေတြ၊ အားေပးမူေတြ အမ်ားၾကီး ရခဲ့တဲ့ အေထာက္အကူေတြေၾကာင့္လည္း သည္စာအုုပ္ေလး ေရးျဖစ္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္ေရးဖိုု႕ သူတုုိ႕ေပးတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြ၊ စာရြက္စာတမ္းေတြ၊ ဓါတ္ပုုံေတြကအစ ထိေတြ႕ဖုုိ႕ အခြင့္အေရးေတြ ရခဲ့တယ္ေပါ့။
ကၽြန္ေတာ့္မွာ သတင္းစာအေတြ႕အၾကဳံအျဖစ္ ဘရစ္တုုိ၊ ဟယ္ရယ္ကုုိရီေရ၊ ကေနာ့စ္ဗီးသတင္းစာ၊ ခ်ီကာဂုုိထရစ္ဗ်ဴး သတင္းစာေတြအပါအ၀င္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားေသာ သတင္းစာေတြနဲ႕ ထိေတြ႕မူေတြမ်ားစြာ ရခဲ့ပါတယ္။ ေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက သူငယ္ခ်င္းေတြကလည္း ပံ့ပိုုးခဲ့တယ္။ ဗီအုုိေအ အပါအ၀င္ သတင္းေအဂ်င္စီ ၃မ်ဴိးေလာက္ ဆီက သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားကုုိလည္းကၽြန္ေတာ္ ရယူခဲ့ပါတယ္။ မိ္တ္ေဆြသူငယ္ခ်င္းေတြ၊ တပည့္တပန္းေတြရဲ႕ အကူအညီမပါပဲ ကၽြန္ေတာ္သည္စာအုုပ္ မေရးႏုုိင္ပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္ဇနီးဆယ္လီ၊ သားျဖစ္သူ ဂ်က္တုုိ႕ကလည္း အားေပး ကူညီေထာက္ပံ့ေပးခဲ့ၿကပါတယ္ခင္ဗ်ား… ။ (လုုိ႕နိဒါန္းခ်ီကာ သူ႕စာအုုပ္ကုုိ အမႊမ္းတင္လ်က္ စာဖတ္သူမ်ားလက္ထဲ အေရာက္ပိုု႕လုုိက္ပါတယ္။)
(သူ႕စာအုုပ္မွာ အပိုုင္းေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ခဲြျပီး သတင္းစာပညာကုုိ ေတာ္ေတာ္ေလး ႏွ႔့ံနွ့ံစပ္စပ္ ေရးသားထားတာပါ။ ယေန႕ေခတ္မွာ ၾကဳံေတြ႕ေနရတဲ ့ သတင္းေတြကိုု လုုိက္ျပီး သတင္းေရးရပုုံမ်ားကုုိ ဓါတ္ပုုံေတြနဲ႕တကြ တင္ျပထားပါတယ္။ ဒီစာအုုပ္မွာသူက အဓိကအားျဖင့္ – ဘယ္သူေတြက သတင္းေတြကုုိ ယူသလဲ၊ သတင္းကုုိ ဘယ္လုုိ လိုုက္ၾကသလဲ၊ အင္တာဗ်ဴးဘယ္လုုိ လုုပ္ဖုုိ႕ ဘယ္လုုိျပင္ဆင္ရသလဲ၊ ဘယ္လုုိေမးခြန္းေတြကုုိ ေမးျမန္းၾကသလဲ၊ ရယူလာတဲ့သတင္းေတြကုုိ ဘယ္လုုိေရးသလဲ၊ ေရးထားတ့ဲသတင္းေတြကုုိ ဘယ္လုုိျပန္လည္ တည္းျဖတ္ျပီး ေရးသားရသလဲ၊ ဘယ္လုုိအတုုိခ်ဴံးျပီး လုုိရင္းကိုု ေရးရသလဲ၊ သတင္းေတြရဲ႕ ပုုံစံ ဘယ္ႏွစ္မ်ဴိးရွိသလဲ၊ အယ္ဒီတာရဲ႕ အလုုပ္ကဘာလဲ၊ အယ္ဒီတာနဲ႕သတင္းေရးသူရဲ႕ ဆက္ဆံေရး ဆက္သြယ္မူက ဘာလဲ၊ အယ္ဒီတာ တစ္ေယာက္ျဖစ္ဖုုိ႕ ဘာေတြလုုိအပ္သလဲ၊ သတင္းေခါင္းစဥ္ကုုိ ဘယ္လုုိေပးသလဲ၊ ပုုံေတြကုုိ ဘယ္လုုိေရြးသလဲ၊ စကားလုုံးနဲ႕ပုုံရဲ႕ ဆက္သြယ္ခ်က္၊ ဒီဇုုိင္းဆရာအလုုပ္၊ သတင္းတစ္ပုုဒ္ရဲ႕အျမင္ကုုိ ဘယ္လုုိေဖာ္သလဲ၊ သတင္းေရးတဲ့စတုုိင္ စသည္ျဖင့္ ေတြသာမက လက္ေတြ႕ဘ၀မွာ သတင္းစာ၊ မဂၢဇင္းေတြရဲ႕ အေရးပါမူေတြကုုိပါ ေတာ္ေတာ္ေလး က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ တင္ျပထားပါတယ္။)
(သူ႕စာအုုပ္အခန္းတုုိင္းမွာ ယေန႕ေခတ္နဲ႕အညီ ၀က္ဆုုိက္ေတြ၊ သတင္းမီဒီယာေတြကုုိ ထည့္သြင္းထားတာေၾကာင့္ ယေန႕စာဖတ္သူေတြအေနနဲ႕ ထပ္မံ ဆက္လက္ေလ့လာ လုုိက္စားဖုုိ႕ အေထာက္အကူျဖစ္မွာပါ။ အမွန္ေျပာရရင္ေတာ့ စာအုုပ္တစ္အုုပ္လုုံးဟာ စိတ္၀င္စားဖြယ္ေကာင္းေလာက္ေအာင္ ေရးသားထားတာမွန္ေသာလည္း တခါတခါေတာ့ ျငီးေငြ႕ဖြယ္ေကာင္း စာရင္းဇယားေတြ၊ ဂရပ္ေတြနဲ႕ ရွင္းလင္းခ်က္ေတြ ေတြ႕ရေသးတယ္။)
(ဖတ္လိုု႕ေကာင္းပါတယ္။ ဘာသာျပန္မယ္ဆုုိရင္ေတာ့ ေတာ္ေတာ္ေလး တည္းျဖတ္ျပီး လူစိတ္၀င္စားေအာင္ ျပန္ေရးရပါလိမ့့္မယ္။ အခုုသူ႕နိဒါန္းကိုုေလ့လာၾကည့္ရုုံနဲ႕ သတင္းစာပညာရဲ႕သေဘာတရားမ်ားကုုိ စိတ္ပါ၀င္စား ဖတ္ရူခ်င္ေလာက္ပါတယ္။ သတင္းလုုိက္သူေတြရဲ႕ စိတ္လွဴပ္ရွားစရာအခန္းေတြကလည္း ပါတယ္ဆုုိေတာ့ စာဖတ္သူေတြ မပ်င္းေတာ့ဘူးေပါ့။ သတင္းလုုိက္ျခင္း၊ သတင္းေရးျခင္း အတတ္ပညာပိုုင္းဆုုိင္ရာမ်ား ကုုိပါ ေရးသားထားတာေၾကာင့္ တခ်ိန္ခ်ိန္ေတာ့ စိတ္၀င္စားစရာ အခန္းတခ်ဴိ႕ကုုိ ဘာသာျပန္ၾကည့္ပါဦးမယ္။)
ဂ်ဴနီယာ၀င္း
(REF : (Journalism by James Glen Stovall 2011, PHI Learning Private Limited မွ နိဒါန္းကုုိ ကုုိးကားေရးသားပါသည္။)