ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်များကို ရေးသားခဲ့သူ ဂျူနီယာဝင်း

(အတွေးအမြင် အမှတ် ၂၇၄)     

ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်များကို ရေးသားခဲ့သူ

            ဂျူနီယာဝင်း

 

ဂျာမန်စာရေးဆရာ Erizh Maria Remarque ရေးသားခဲ့သော All Quite on the Western Front (1929) တွင် သူကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော ဆိုးဆိုးရွားရွားအတွေ့အကြုံများကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားသောကြောင့် ဖတ်ရသူအပေါင်း သူနှင့် ထပ်တူ နက်ရှိုင်းသော ခံစားချက်များ ရခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်ဟု ကောက်ချက်ချခြင်း ခံရပါသည်။ Remarque သည် စာအုပ်ထဲတွင် သူ၏ ဆိုးရွားခက်ခဲလှသည့် ဘဝအတွေ့အကြုံ အဖြစ်အပျက်များ၊ အတွေ့အကြုံများကို မည်သို့ မည်ပုံ ကျော်ဖြတ် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပုံများကို ဝတ္ထုကြီးတစ်လျှောက် ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။

            Remarque သည် ပြင်သစ်မျိုးနွယ်မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာကာ ဖခင်က ဂျာမန်လူမျိုး စာအုပ်ချုပ်သမားဖြစ်သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီ၌ မွေးဖွားပြီး မွေးရပ်မြေ Westphalia တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ကာ အသက် ၁၈နှစ်အရွယ်မှာ ဂျာမန်စစ်တပ်ထဲဝင်ခဲ့ရသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်မှုထမ်းဖို့ဖြစ်သည်။ ငါးကြိမ်လောက် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ နောက်ဆုံးအကြိမ်မှာ အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်သည်။

            စစ်ပြီးနောက်သူ ဇာတိမြို့သို့ပြန်ခဲ့သည်။ အစိုးရကပေးသော ကျောင်းဆရာအလုပ်ကို လုပ်ခဲ့သည်။ သူ တစ်နှစ်လောက်သာ စာသင်ပြီး ထွက်လိုက်သည်။ သူသည် ကျောက်တုံးများ ဖြတ်သော အလုပ်ကြမ်းများ၊ စက်ပြင်ဆရာ၊ လက်သမား စသည်ဖြင့် အလုပ်များ ပေါင််းစုံအောင်လုပ်သည်။ သို့သော် သူကား ဂနာမငြိမ်ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ သူ့စိတ်အစဉ်သည် စစ်မူထမ်းခဲ့ရသော အတွေ့အကြုံများ၏ ဆိုးရွားလှသည့် စိတ်ခံစားချက်များကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ကာ တစ်နေရာတည်း စိတ်ကိုမမြဲနိုင်၊ မထားနိုင် ဖြစ်နေရသည်။ ထို့နောက် သူနှင့် သူ့သူငယ်ချင်းအုပ်စုပေါင်းကာ ဂျစ်ပစီတွေလို ခရီးတွေလျှောက် ထွက်ကြ သည်။

            Remarque သည် ဘာလင်အရောက်တွင် မော်တော်ကားတာယာ ကုမ္ပဏီတွင် အစမ်းဒရိုင်ဘာ ဝင်လုပ်သည်။ ထိုသို့လုပ်နေစဉ် Swiss မော်တော်ကားမဂ္ဂဇင်းအတွက် ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်။ ထို့ပြင်သူလုပ်ကိုင်နေသော မော်တော်ကားကုမ္ပဏီအတွက် ကြော်ငြာစာတန်းများလည်း ရေးသည်။ မကြာမီ ဂျာမန်အားကစားမဂ္ဂဇင်းတွင် လက်ထောက်အယ်ဒီတာ ဖြစ်လာသည်။

            ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် Remarque သည် ပထမဆုံးဝတ္ထုကြီး ‘All Quiet On The Westem Front’ ထုတ်ဝေခဲ့ရာ အလွန်အောင်မြင်သွားသည်။ ထိုဝတ္ထုဇာတ်လမ်းအား သူ၏ စစ်အတွင်းမှာ ကြုံခဲ့ရသော ဆိုးရွားသော နေ့ရက်များဖြစ်ကာ သူ့ခေါင်းထဲ မမေ့မဖျောက်နိုင် ရှိနေဆဲအကြောင်းအရာများ ဖြစ်လေသည်။ သူ့ရေးသားချက်၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ စစ်၏ အနိဌာရုံများကို ပေးလိုခြင်းနှင့် စစ်အတွင်းမှာ ဘယ်သူမှ အနိုင်မရှိအရှုံးချည်းသာ ရှိသည်ဟူသော အချက်ကို သိရှိစေရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အစပိုင်းထုတ်ဝေသူများက သူ့စာအုပ်ထုတ်ဖို့ စိတ်မဝင်စားကြပါ။ သူရေးသားချက်တွေက ဘယ်သူမှ ဖတ်မှာမဟုတ်ဟု ယူဆထားကြသည်။ တစ်ယောက်သောထုတ်ဝေသူက စိတ်မပါ့တပါဖြင့် ထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

            ထိုပထမဆုံး ထုတ်ဝေစဉ် အချိန်မှာပင် စာအုပ်သည် အရောင်းသွက်ခဲ့သည်။ ပထမတစ်နှစ်မှာ ဂျာမနီတစ်ခုတည်းတွင်ပင် စာအုပ်တစ်သန်းကျော်ရောင်းရသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာပေါင််းစုံဘာသာပြန်ခြင်းခံရပြီး ရုပ်ရှင်အထိပင် အထူးအောင်မြင်သွားသည်။ Remarque လည်း ချက်ချင်းပင် ချမ်းသာသွားသည်။

            သူ၏ အောင်မြင်မှုသည် သူ့ကို ပြန်ဒုက္ခပေးသလို ဖြစ်သွားသည်။ ဂျာမနီသည် စစ်တပ်အုပ်ချုပ်သောနိုင်ငံဖြစ်သည်။ သူ၏ စစ်တပ်ကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ဝေဖန်မှုများသည် အာဏာရှိသောရန်သူများကို တိုးပွားစေလေသည်။ သူသည် စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်ပြီး သဘာဝအားဖြင့် တက်ကြွသူဖြစ်သော်လည်း ရှက်တတ်သူတစ်ဦးသာ ဖြစ်သည်။ သူ့အား ဖိအားပေးမှုများကြောင့် ဆွတ်ဇာလန်သို့ ထွက်သွားသည်။ ၁၉၃၂ခုနှစ်တွင် Lake Maggiore တွင် အိမ်ဆောက်ကာ နေသည်။ စစ်အတွင်းရခဲ့သော ဒဏ်ရာများသည် သူ၏အဆုတ်ကို ထိခိုက်စေကာ ဆွတ်ဇာလန်မှာပင် ဆက်လက်အနားယူနေရသည်။ မိခင်တိုင်းပြည်သို့ မပြန်နိုင်သေးပါ။ သူ့ရောဂါတော်တော်လေး ပြန်ကောင်းလာကာ ခရီးပြန်ထွက်နိုင်သော အခြေအနေရောက်လာသောအချိန်တွင် ဂျာမနီသို့မပြန်နိုင်တော့။ နာဇီတပ်များက ဂျာမနီတွင် တန်ခိုးအာဏာကြီးမားနေချိန်ဖြစ်လေသည်။

            နာဇီများသည်  Remarque ၏စာအုပ်များကို မီးရှို့ပစ်ကာ ၁၉၃၈တွင် Remarque ကို ဂျာမနီနိုင်ငံသားအဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ပစ်လိုက်သည်။ ၁၉၃၉ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကာ အမေရိကန်နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူလိုက်သည်။

            Rimarque သည် တေးဂီတကို ချစ်မြတ်နိုးသူဖြစ်ပြီး သူကိုယ်တိုင်လည်း ဂီတသမားတစ်ဦးဖြစ်လေသည်။ Remarque သည် နာမည်ကြီးစာရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရကာ သူရေးသော ဝတ္ထု၏ စိတ်ကူးများကား တစ်မူထူးခြား နက်ရှိုင်းလှသည်ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြပါသည်။ ‘All Quiet On The Westem Front’ အပြင် “The Road Back’ နှင့် ‘Axh of Triumph’ တို့သည်လည်း  ထင်ရှားသောစာအုပ်များဖြစ်သည်။

            စာရေးဆရာက သူ၏ ‘All quiet on the Westem Front’ ဝတ္ထုနှင့် ပတ်သက်၍ ယခုလိုဆိုထားသည်။

            ‘ဒီစာအုပ်ဟာ တစ်ပါးသူကို စွပ်စွဲတာလည်းမဟုတ်၊ ဝန်ခံတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ပြောရရင်စွန့်စားခန်းတောင်မဟုတ်ပါ။ သေမင်းတမန်နဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင် စစ်ခင်းနေရတဲ့ သူတွေအတွက် ဘယ်လိုလုပ် စွန့်စားခန်းဖြစ်မှာလဲ။ လူ့မျိုးဥတွေထဲက ပေါက်ဖွားလာတဲ့လူမျိုးနွယ်တစ်စုဟာ စစ်ကြောင့် အဖျက်ဆီးခံလိုက်ရတာကို ရေးသားထားခြင်းသာဖြစ်ပါတယ်။’

            ဟူ၍ သူ့စာအုပ်ရှေ့စာမျက်နှာတွင်ဖော်ပြထားတာတွေ့ရသည်။

            ဝတ္ထုတစ်ခုလုံးတွင် ဂျာမန်စစ််််််သားများ လွန်လွန်ကျူးကျူးပင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာရော၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပါ စစ်အတွင် အဖိနှိပ်ခံရပုံများကို ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ သူတို့အားလုံးသည် ဂျာမန်ပြည်သူပြည်သားများ၏ သားသမီးများဖြစ်သော်လည်း အလွန်ဆိုးရွားသော နှိပ်စက်ခံရမှုများကြောင့် စစ်မျက်နှာမှ မိဘများရှိရာ ခေတ္တခဏပြန်လာချိန်မှာပင် သွေးသားများအပေါ် သံယောဇဉ်လျော့နည်းသွားကာ မိမိအိမ်ရာကိုပင် မခင်တွယ််နိုင်။ မိသားစုဘဝဖြင့် မနေနိုင်ဖြစ်ပြီး စိတ်များယောက်ယက်ခတ်လျက်ရှိနေပုံများကို ရေးသားထားတာတွေ့ရသည်။ စစ်မျက်နှာသို့ ခွင်စေ့၍ စစ်တလင်းထဲ ပြန်ရမှာကိုပင် ကိုယ့်အိ်မ်ကိုယ့်ရာ ပြန်သွားရတော့မည်ဟုခံစားမိပုံများကို ဖော်ကျူးရေးသားထားသည်။ ယင်းအဖြစ်သည်ပင် ဂျာမန်စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ ရည်ရွယ်ချက် အောင်မြင်ခြင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ စာရေးဆရာသည် ယင်းအဖြစ်အပျက်များကို ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ကာ ရေးသားခဲ့ခြင်းများဖြစ်ကြောင်းကို သူ့ဇာတ်ကောင် Paul Baumer ၏ စိတ်တွင်းခံစားချက်များကို ဖတ်ရင်း သိရှိရပေသည်။ သူတို့တစ်တွေဟာ သူစိမ်းတွေဖြစ်ကာ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကင်းကွာ၊ စစ်တိုက်ခြင်းသာလျှင် သူတို့ဘဝ၊ လက်နက်များသာလျှင်လည်း စစ်၏ဇာတ်သွင်းခံရမှုကြောင့် လူသားများမဟုတ်သည့် စစ်သားကောင်တွေအဖြစ် ရောက်သွားကာ ဘဝပျက်သွားတာမဟုတ် ဘဝပြောင်းသွားသူများအဖြစ် မြင်မိသည်။

            အဓိကဇာတ်ကောင် Paul Barmer သည် မိဘများက ခေတ်ပညာတတ်များဖြစ်သော်လည်း စစ်ထဲဝင်လိုက်ရပြီးနောက်မှာ မိသားစုဘဝကို ပြန်ပြီးခံစားနိုင်စွမ်းမရှိတော့ခြင်းကို စာရေးဆရာက အသေးစိတ်ရေးသားထားတာကို တွေ့ရသည်။ ယင်းဖြစ်အင်သည် သူကိုယ်တိုင် စစ်ကြီးပြီးသွားလို့ ကိုယ့်နေရပ်ပြန်လာချိန်မှာ စိတ်မတည်မငြိမ်ဖြစ်ကာ ဘာအလုပ်မှ စွဲပြီး လုပ်၍မရနိုင် ကယောင်ချောက်ချားဖြစ်ရခြင်းများကို ခံစားထားသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ စစ်မျက်နှာပြင်မှ အိမ်ပြန်ချင်၍ မရနိုင်၊ တချို့က အိမ်ကိုအာဏာဖီဆန်၍ ပြန်သွားလို့ အပြစ်ပေးခံကြရ၊ တချို့မှာ အိမ်ကိုလွမ်းသည့်စိ်တ်ဖြင့် စိတ်အဆင်းရဲကြီးဆင်းရဲကြ၊ ဒါတွေကိုတွေ့မြင်ရသော်လည်း Paulသည် အိမ်ခဏပြန်ရချိန်မှာ ပျော်ရွှင်ရတာထက် စိတ်ဆင်းရဲရတာ ပိုများနေရသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်ကလည်း အရင်ကနဲ့ မတူသလိုလို၊ မိမိနေအိမ်ကိုလည်း စိမ်းနေမိကာ အလွန်နှိပ်စက်သော ရှေ့တန်းက စစ်ဗိုလ်ချုပ်များ ဒဏ်ကို မခံနိုင်သော်လည်း အတူတကွနေခဲ့သည့် သူငယ်ချင်းများကို လွမ်းမိကာ ထိုနေရာကိုပင် ကိုယ့်အိမ်ရာဟု စိတ်ထဲမှာ တွေးထင်ခံစားမိရလေသည်။

            Paul သည် ခွင့်ရ၍ အိမ်ခဏပြန်လာသည်။ နေမကောင်းဖြစ်နေသော မိခင်၊ ဂုဏ်ယူနေသော ဖခင်၊ စိတ်ပူပင်စွာ စောင့်နေရှာသော ညီမနှင့် မိခင်တို့နှင့် တွေ့ရသည်။ မိခင်နှင့်တွေ့ရတာ စိတ်ကျေနပ်မိကာ မျက်ရည်ကျသည်အထိ စိတ်ထိခိုက်ရသည်။ မိသားစုကိစ္စများသည် သူ့အတွက် ဝေးကွာသွားသည်။ ထိုအဖြစ်ကို Remarque က အခုလိုု ရေးသားထားပါသည်။

            “ ကျွန်တော် စစ်ထဲမဝင်ခင်ကာလကို သတိရမိတယ်။ ကျွန်တော်ဟာ လုံးဝကို ကွာခြားသွားပြီ၊ ဟုတ်တယ်… ဒီတစ်နှစ်အတွင်းမှာ ကျွန်တော်ပြောင်းလဲသွားပြီ၊ အဲဒီကာလဟာ ချောက်ကမ်းပါး တစ်ခု ခြားသွားသလိုပါလား။ အဲဒီတုန်းက ကျွန်တော်ဟာ စစ်ဆိုတာ ဘာမှန်းတောင်မသိခဲ့ဘူး။ သိပ်ကို တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်တဲ့ ဘဝမှာ နေခဲ့ရတယ်။ အခုဒါတွေဟာ အိပ်မက်ဖြစ်သွားတယ်။ ဒီနေရာဟာ ကျွန်တော့်နေရာမဟုတ်တော့ဘူး။ ဒီအိပ်ရာဟာ တခြားကမ္ဘာ။ သူတို့တွေက မေးခွန်းတွေမေးကြတယ်။ တချို့က ဘာမှမမေးကြဘူး။ မမေးတဲ့သူတွေက အဲဒီလို ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းကို ဂုဏ်ယူနေကြလိမ့်မယ်။ ဒီလိုမေးခွန်းမျိုးမမေးသင့်၊ မပြောသင့်ကြောင်းကို သူတို့ ကိုယ်သူတို့ ပညာတတ််ပုံစံနဲ့ ပြောကြလိမ့်မယ်။

            “ ကျွန်တော်တစ်ဦးတည်းပဲ နေချင်တယ်။ ကျွန်တော်ဟာ သူတို့နဲ့ ဘာမှမဆိုင်တော့ဘူး။ ကျွန်တော်နေထိုင်ရှင်သန်ခဲ့တဲ့နေရာဟာ ကျွန်တော်နဲ့ ဘာမှ မပတ်သက်တော့ဘူး။ ဒီအခန်းက ကျွန်တော်စစ်သားမဖြစ်ခင်က ကျွန်တော်နေခဲ့တဲ့ ကျွန်တော့်အခန်း၊ ကျွန်တော်ပိုက်ဆံစုပြီး ဝယ်ခဲ့တဲ့ စာအုပ်တွေ၊ ကျွန်တော်ရဲ့ကျောင်းစာအုပ်တွေကတော့ ဟောင်းနွမ်းနေပြီ။ ကျွန်တော်ကိုယ်ကျွန်တော် ဒီအိမ်သားတစ်ယောက်လို ကြိုးစားပြီးနေကြည့်တယ်။ ပြတင်းပေါက်က လှမ်းမြင်လိုက်ရတဲ့ မြင်နေကျလမ်းကလေး၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ဒါတွေဟာ ရင်းနှီးနေတဲ့ နေရာတွေ။

            “ စားပွဲပေါ်မှာ ပန်းတွေ၊ ဘောပင်ထည့်တာ၊ စာရွက်ဖိတာ၊ မင်အိုးအားလုံးဟာ ဘာမှမပြောင်းလဲဘူး။

            “ကျွန်တော်ကံကောင်းရင်ပေါ့လေ။ စစ်ကြီးပြီးသွားရင် ဒီနေရာကို ပြန်ရောက်လာမယ်။ အခုလိုပဲ ထိုင်ပြီး အခန်းလေးကို ကြည့်မယ်… အခုတော့… စာအုပ်တစ်အုပ်ကောက်ကိုင်ပြီး ဖတ်ဖို့ကြိုးစားတယ်။ ပြန်ချထားမိတယ်။ နောက်တစ်အုပ်…စာမျက်နှာတွေမှာ ဟိုတုန်းက မှတ်ထားတာလေးတွေ တွေ့နေရတယ်။

            “ အခန်းထဲက ပြန်ထွက်လာတော့ ကိုယ့်အခန်းထဲကို ပြန်မသွားချင်ဘူး။ ဒီရက်ပိုင်းကလေးမှာ ကျွန်တော်ဘာမှတ်ချက်မှ မချလိုဘူး။ အချိန်တွေအများကြီးရှိနေရင်ရှိနေဦးမှာ။ ကျွန်တော်ပြန်သွားရတော့မယ်။ မပြန်ခင်သေဆုံးသွားတဲ့ သူငယ်ချင်းမိတ်ဆွေတွေဆီ သွားတွေ့ရတာ နာကျင်စရာကောင်းလိုက်တာ။ အသေဆိုးနဲ့ သေဆုံးသွားသူတွေအကြောင်းကို သူတို့မိခင်တွေရှေ့ လိမ်ပြောရတာ ပင်ပန်းတယ်။      ‘အန်တီ့ရဲ့သား … ဘာမှမခံစားရဘဲ သေဆုံးသွားတာပါ’။ သိပ်ကိုသိချင်နေတဲ့ သူငယ်ချင်းရဲ့ မိခင်ဖြစ်သူ စိတ်ချမ်းသာအောင် ပြောရတဲ့စကားတွေ ကျွန်တော့်ကိုယ်ကျွန်တော် စိတ်ပျက်မိတယ်။ ‘ရှေ့တန်းမှာ စားစရာ သောက်စရာတွေ တစ်ပုံကြီးပါ။ ကောငး်ကောင်းလည်းအိပ်ရပါတယ်။ ဘာမှ အန္တရယ်မရှိပါဘူး။ ဘာမှစိတ်မပူပါနဲ့၊ ကျွန်တော်ပြန်လာခဲ့မယ်”

            “ ကျွန်တော် နောက်နေ့မနက် ပြန်ရတော့မည်။ ကျွန်တော့်ခေါင်းအုံးကို ကျွန်တော်ကိုက်ဖြတ်၊ ကုတင်တိုင်ကို လက်သီးနဲ့ ဆုပ်ကိုင်…ကျွန်တော်ဒီနေရာကို မလာသင့်ဘူး။ ဒီနေရာကနေ ထွက်သွားတာနဲ့ ကျွန်တော်ဟာ တခြားလူဖြစ်သွားပြီ။ မျှော်လင့်ချက်လည်းမရှိဘူး။ အခုကျွန်တော့်မှာ စိတ်ဆင်းရဲတာရယ်၊ မိသားစုလည်း စိတ်ပူပင်စွာ ကျန်ခဲ့မှာရယ် ဒါတွေပဲရလိုက်တယ်။”

“နောက်တစ်ခါ ခွင့်ရရင် ကျွန်တော်ပြန်မလာတော့ဘူး”

            အထူးသဖြင့် ကောင်းကောင်းမွန်မွန်ဆက်ဆံမခံရခြင်း။ အထက်အရာရှိများ၏ အနှိပ်စက်ခံရခြင်းများက ကိုယ့်အိမ်ကိုယ့်ရာမှာ အသက်ရှင်ရက် ပြန်လာရင်တောင်မှ တော်တော်ကြီးကို စိတ်တည်ငြိမ်မှုထားနိုင်မှသာ ရူးသွပ်မသွားနိုင်ကြောင်းကို Remarque ရေးသားချက်များအရ သိရှိရပေသည်။

            နိဂုံးချုပ်ဆိုရလျှင်တော့ Remarque ဟာ သူကြုံတွေ့ခဲ့ရသော စစ်အတွင်းအတွေ့အကြုံများကို အခုလို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း နှင့် အမှန်အတိုင်း ရေးသားတင်ပြလိုက်ခြင်းအတွက် စာဖတ်ပရိသတ်များ အားပေးမှု၊ စာဖတ်သူများ၏ နှစ်သက်မှုများခံခဲ့ရခြင်းသည် ထင်ရှားသည်။ အမှန်အတိုင်း ရေးသားထုတ်ဖော်မှုကို လူတိုင်းက သဘောကျနှစ်သက်သည် မှန်သော်လည်း စစ်အာဏာရှင်များ သဘောမကျမနှစ်သက်ပါက ကံမကောင်းလျှင် ဒုက္ခအကြီးအကျယ်ရောက်နို်ငတာတွေ့ရသည်။ ဝတ္ထုထဲ တွင် Paul သည် စစ်တိုက်ရင်း သေဆုံးသွားသည်။ လက်တွေ့ဘဝတွင် စာရေးဆရာ Remarque သည် ပြင်ပနိုုိ်င်ငံမှာ နေထိုင်ရင်း သေဆုံးသွားသည်။ သေဆုံးသွားသည့်နေရာဌာနချင်း မတူသော်လည်း သူကြုံတွေ့ခဲ့ရသော ဘဝဇာတ်ကြောင်းသည် စစ်အတွင်းမှာရော၊ ပြင်ပလူသာမန်ဘဝမှာရော ကြုံခဲ့ရသောအဖြစ်ချင်းက အတူတူပါပဲ။ လက်နက်ကိုင်ရသောအခြေအနေနှင့် ကလောင်တံကိုင်ရသော အခြေအနေနှစ်ခုသာ ကွာခြားသွားတာပါ။ လူတိုင်းလူတိုင်းဟာ ဘဝတိုက်ပွဲကို အမှန်အတိုင်းလျှောက်လှမ်းသူတိုင်း ကြမ်းတမ်းခက်ခဲပါပေတယ် Remaque ၏ ဘဝကို နှိုင်းယှဉ်မိရင်း ကောက်ချက်ချမိလိုက်ရပါတော့သည်။

                                                                                                                                                                                                                                                ဂျူနီယာဝင်း