ဆည္မ်ား၏ ေနရာ -ဂျူနီယာဝင်း

ဆည်များ၏ နေရာ

Junior Win ၏ ၂၀၁၂ ခုုနှစ်ထုုတ် ‘Walking Through The Wonderland’ digital စာအုုပ်မှ ‘Where Dams Dare’ ဟူသော ဆောင်းပါးကိုု ကိုုယ်တုုိင် ဘာသာပြန်ပါသည်။

ဂျူနီယာဝင်း

နောက်ပြန်လှည့်ကြည့်လေသောအခါ……..

နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကာ ရှင်သန်ခဲ့သော အီဂျစ်လူမျိူးများ နေထိုုင်ကြခဲ့သော နုုိင်းမြစ်သည် သဲကနာရကိုု ဖြတ်ရွေ့စီးဆင်းလျက်ရှိသော ကမာပေါ်တွင် အရှည်ဆုုံးမြစ်ဖြစ်ပါသည်။ သူက ဘူရန်ဒီကနေ မြေထဲပင်လယ်ထဲ ကုုိ စီးဝင်လျက်ရှိပါသည်။ မြောက်ဘက်ကနေ တောင်ဘက်ကုုိ စီးဆင်းလျက် အာဖရိက အရှေ့ဘက်ဆီ ဖြတ်သန်းကာ သွားပါသည်။ နွေရောက်တုုိင်းမှာ သည်းထန်သောမုုိးများက နုုိင်းမြစ်ကုုိ ရေလွှမ်းမူများ ဖြစ်စေတတ်ပါသည်။ အီသုုိ့ဖြစ်ခြင်းမှာ ရာသီလုုိက်ကျရောက်သည့် မုုိးသည် အာဖရိက တောင်ဘက်ပိုုင်းတွင် သည်းထန်စွာရွာသွန်း သောကြောင့် လည်ကောင်း၊ အရှေ့အာဖရိကရှိ တောင်များက နှင်းများသည် အရည်ပျော်ရွေ့ နုုိင်းမြစ်ထဲ စီးဝင်လျက်ရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း နှစ်စဉ်ပင် နိုုင်းမြစ်က လျံလာသော ရေသည် အီဂျစ်ဘက်သုုိ့ ရေလျွမ်းသွားတာ ဖြစ်ပါသည်။ ထုုိရေလွှမး်မူက တဖန် ပြန်ဆင်းသွာသောအခါ မာကျောသော မြေသည် အလွန်မြေသြဇာကောင်းသော မြေဆီလွှာများ အဖြစ်ကျန်ခဲ့ပါသည်။ ထုုိကဲ့သုုိ့သော သဘာဝအလျောက်ဖြစ်သော ရေတက်ရေကျ ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ရှေးဟောင်းအီဂျစ်ပြည်သည် စုုိက်ပျိူးရေးကုုိ အခြေခံပြီး အောင်မြင်သော ဒေသတစ်ခုုဖြစ်ကာ မုုန်တုုိင်းများကင်းစင်လျက် ပတ်ဝန်းကျင်အနေအထား ကောငး်မွန် ခဲ့သည်ဟုု ဆုုိရမည် ဖြစ်ပါသည်။ နုုိင်းမြစ်သည် လူတွေကုုိ ရေသောက်မြစ်ကြီး သဖွယ် ရှည်လျားစွာ စီးဆင်းပေးနေကာ အလုုပ်အကြွေးပြုနေသည်ဟုု ဆုုိရမည်ဖြစ်ပါသည်။ အဆင်မပြတ်စီးဆင်းနေသော ရေကြောင့် အပင်တွေရော တိရိစာန်တွေပါ ရှင်သန်နုုိင်ကြကာ အစာရေစာ ခေါင်းပါးသည် မရှိပဲ ငတ်မွတ်သော ဘေးများကင်းပါသည်။

ယနေ့ခေတ်၏ အိပ်မက်ဆုုိးများ

အာစ်ဝန် ဟုုအမည်တွင်သော မြင့်မားသော ဆည်ကြီးသည် အီဂျစ်တောင်ဘက်ပိုုင်းရှိ နုုိင်းမြစ်ကုုိ ဖြတ်ကာ ၁၉၆၄ ခုုနှစ်လောက်က အာစ်ဝန်ဒေသနားတွင် တည်ဆောက်ထားပါသည်။ ထုုိဆည်၏ နာဆာ အမည်ရှိ ရေလှောင်ကန်ကြီးသည် ကမာပေါ်တွင် အကြီးဆုုံး ဖြစ်ပါသည်။ ၁၉ ၆၈ ခုုနှစ်လည်ပုုိင်းလောက်က ထုုိတည်ဆောက်မူ ပြီးဆီးခဲ့ပါသည်။ ၁၉ ၇၁ ခုုနှစ်မှာ တရားဝင် အသုုံးပြုခဲ့ပါသည်။ သူက လ ျှစ်စစ်ဓါတ်အား ၂၁၀၀ မီဂါ၀ါဒ် စွမ်းရည် ထုုတ်လုုပ်ပါသည်။

အာစ်ဝန်ရေကာတာကြီးသည် ဧရိယာ တော်တော်များများကိုု အကျိူးအများကြီးပြုခဲ့သည် မှန်သောလည်း ပြသနာတွေရှိနေပါသည်။ နာဆာရေလှောင်ကန်ကနေ ရေလွှမး်မုုိးမူကြောင့် နိုုင်းမြစ်တလျောက်က ဒေသများဖြစ်သော အီဂျစ်နှင့် ဆူဒန်နှစ်ခုုစလုုံးမှာ လူများထောင်ချီပြီး ပြောင်းရွေ့နေရပါသည်။ နုုိင်းမြစ်တလျောက်က လယ်ယာများသည် မြေသြဇာနည်းပါးလာကာ ထုုတ်လုုပ်မူအား လျော့ကျလာနေပါသည်။ အကြောင်းမှာ မြစ်ရေ သုုိ့မဟုုတ် ရေလွှမ်းမုုိးတာကြောင့် သဘာဝအလျောက်ရရှိသော မြေဆီဓါတ်များ နိမ့်ကျလာသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ လယ်သမားများသည် သီးနှံများ ထွက်ရှိဖုုိ့ ဓါတုုပစည်းများ သုုံးကြသောလည်း ဟုုိးအရင်တုုန်းကလောက် အကျိူးသက်ရောက်မူ မရှိပါ။ ဆည်များသည် နုုိ်င်းမြစ်၏ ရေလွှမး်မိုုးူကုုိ ထိမ်းချူပ်လုုိက်သောကြောင့် ချိူင့်ဝှမ်းများ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများက မြေကြီးများသည် မြေသြဇာမကောင်းပဲ အထွက်နျူန်းများ လျော့ကျလာခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ရေကာတာ ခေါ် ဆည် များကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခုုိက်မူသည် ကြီးထွားလျက်ရှိပါသည်။ ဆည်များသည် မြစ်ရေကိုုပိတ်ဆုုိ့ထားသောကြောင့် မြစ်ရေလျှံ မူနည်းပါးလာသောလဲ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရပ်က ရေများလည်းတက်လာနေကာ မြေနှင့်ရေတုုိ့တွင် ဆားပါဝင်မူ များလာပါသည်။ ထုုိ့ပြင် အီဂျစ်နှင့် ဆူဒန်ဒေသက ရှေးကျသော နေထုုိင်မူစနစ်နှင့် ဆက်သွယ်မူအခြေအနေများသည် ရေကာတာများကြောင့် ပျောက်ကွယ်မူများ၊ နေရပြောင်းရွေ့ရမူများ ကြုံနေကြရပါသည်။

၁၉ ၉ ၃ ခုုနှစ် အမျိူးသား ပထဝီမြေဆုုိင်ရာ အဖွဲ့အစည်း၏ သုုတေသနပြုချက်အရ ဒါနီရယ် ဂျေစတန်လေက နိင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် သက်ဆုုိင်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကုုိ အဓိကထား လေ့လာမူတွင် “ဘာကြောင့် နုုိင်းမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ ပင်လယ်ရေ၏ ၀ါးမျိူမူများ ဖြစ်လာရသလဲ“ ဆုုိတာ ပါပါသည်။ ခေတ်မှီလာသော အခြေအနေများ ဥပမာ - လူဦးရေတုုိးပွားလာခြင်း၊ လေထုုညစ်ညမ်းခြင်း၊ စုုိက်ပျိူးမြေ နည်းလာခြင်း၊ ဆည်မြောင်းတာတမန်များ များလာခြင်း၊ ဆားဓါတ်များ ဝင်ရောက်လာမူများလာခြင်း တွေကြောင့် နုုိင်းမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ ပျက်ဆီးခဲ့တာ ဖြစ်သည်ဟူရွေ့ အဖြေထွက်လာပါသည်။

ဆည်များ၏နေရာ

ဧရာဝတီမြစ်သည် မြန်မာပြည် မြောက်ဖျားကနေ တောင်ဖက်ဆီသုုိ့ စီးဆင်းလျက်ရှိကာ ယခုုအခါ မြစ်ဆုုံတွင် ဆည်ကြီးတစ်ခုုတည်ဆောက်ဖုုိ့ စိန်ခေါ်ခံနေရပါသည်။ ဆည်ကြီးသည် ပေ၅၀၀ အကျယ်နှင့် ပေ၅၀၀ အမြင့်ဖြင့် ဆောက်လုုပ်ဖုုိ့ အစီအစဉ်ချမှတ်ထားပါသည်။ မြစ်ဆုုံဆည် စီမံကိန်းသည် ရွေ့ဆုုိင်းခြင်းသာ မရှိဘူးဆုုိပါ လျှင် ကမာပေါ်မှာ ဟုုိက်ဒရုုိအီလက်ထရစ် စွမ်းရည်စက်ရုုံ အားဖြင့် ၁၅ ခုုမြောက် အကြီးဆုုံး ဖြစ်လာမှာ ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်ရွေ့များ ၂၀၁ရမှာ စီမံကိန်းအတုုိင်းပြီးမြောက်ခဲ့မည် ဆုုိပါလ ျှင် ဧရာဝတီမြစ်ကြော တစ်လျောက် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်လျောက်မှာ နေထုုိင်နေကြသော လူများ သည် နုုိင်းမြစ် ကြောက ရင်ဆုုိင်နေရသော သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခုုိက်မူနှင့် အခြေအနေဆုုိးများကုုိ ရင်ဆုုိင်ကြရတော့မည် ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်ရွေ့များ ရွှေ့ဆုုိင်းထားသည်ဟူသော အဓိပယ်သည် ရပ်ပစ်လုုိက်သည် ဟူသော အဓိပယ် သက်ရောက်သည် ဆုုိမှသာလ ျှင် မြစ်ဆုုံဆည်စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်နေသော စိတ်ပူပန်မူများ လုုံးဝဥသုုံ စိတ်သက်သာရာရသွား စေမှာ ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုုံး

မြန်မာပြည်က ဧရာဝတီမြစ်သည် မြစ်ကြောတစ်လျောက်က ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော အရပ်မှာ နေထုုိင်ကြသော လူများအတွက် လယ်ယာမြေစိုုက်ပျိူးဖုုိ့ ရေများရရှိစေပါသည်။လူတွေ ရေကြောင်းခရီးသွားလာခြင်း၊ ငါးမ ျှားခြင်း၊ ရေကူးခြင်း၊ စိုုက်ပျိူးခြင်း နှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ် များကုုိ ပေးပါသည်။ ပန်းချီပညာရှင်များ အတွက် လှပသော ပန်းချီကားချပ်များ မွေးဖွားပေး နိုုင်သလုုိ ကျွနိုုပ်တုုိ့လည်း အတိတ်က ခြေရာဟောင်းများကုုိ လွမ်းမောဖွယ် တူးဆွရှာဖွေနုုိင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ အခုုတော့ ဧရာဝတီမြစ်သည် ရေကာတာတည်ဆောက်ဖုုိ့ အစီအစဉ် ရှိနေပြီဟုု ကြားသိလုုိက်ရ ချိန်မှာ သည်ဆောင်းပါးတစ်ပုုဒ်ကုုိ ကောက်ရေုးလုုိက်မိခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပတ်သက်တာတုုိ့၊ ဧရာဝတီမြစ်ဆုုံစီမံကိန်းကြောင့် ဘာတွေဖြစ်မလဲဆုုိတာ နှင့်ပတ်သက်လုုိ့ ပညာရှင်တွေလိုု တိကျပြည့်စုုံသော အသိပညာတော့ ကျွနိုု််ပ်မှာ မရှိပါ။ သုုိ့သော်လည်း သဘာဝတရားကုုိ ချစ်မြတ်နုုိးသော စိတ်ကိုုကား ကျွနုုိပ်တုုိ့ မျိူးဆက်များ လက်ဆင့်ကမ်းသွားရင်းဖြင့် လှပသော အမှတ်တရများအဖြစ် ထာဝရတည်မြဲပါစေသတည်း။

Reference: 

(1) Science and Technology; essay ‘The Shrinking of the Delta’ from Frontiers II by Isaac and Janet Asimov 1993.

(2) From the research paper of National Geographic Society and Smithsonian Institution, by Oceanographer Daniel Jean Stanley in 1993.

(3) Microsoft Encarta of 2009

(4) အသက်ကုုိဖန်တီးခြင်းနှင့် သိပံစာတမ်းများ - ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း နှင့် တကသိုုလ်ရွှေရီဝင်း