သိပ္ပံပညာကမ္ဘာ တစ်ဦးတည်းသော သက်ရှိစွယ်စုံကျမ်း ဂျူနီယာဝင်း

သိပ္ပံပညာကမ္ဘာ

တစ်ဦးတည်းသော သက်ရှိစွယ်စုံကျမ်း

သိပ္ပံပညာကမ္ဘာ  တစ်ဦးတည်းသော သက်ရှိစွယ်စုံကျမ်း  ဂျူနီယာဝင်း

(အောင်ဆုလူငယ်ဂျာနယ်

            ၂ဝဝ၆၊ စက်တင်ဘာလ၊ ၁ ရက်)

            Aristotleကို BC-၃၈၄ တွင် Aegean ပင်လယ်မြောက်ဘက်စွန်းအရပ်က Stagiraတောမြို့ကလေးတစ်မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ပညာတတ်၊ သြဇာရှိသူတစ်ယောက်ဖြစ်၍ Alexandrer the Geeat ဘုရင်၏ အဘိုးကို စောင့်ရှောက်ကုသပေးသော နန်းတွင်း သမားတော် ဖြစ်ပါသည်။ Aristotle ငယ်ရွယ်စဉ် ပညာရေးသည် သူ့နေအိမ်လို့ဆိုရပေမည်။ ဖခင်ကြီးသည် သဘာဝဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရပ် ဆိုင်ရာ အကိုျးသက်ရောက်မှုရှိသော နောက်ခံအကြောင်းအရာတွေကို သင်ကြားပေးခဲ့ပါသည်။

            BC ၃၆၇ တွင် သူ့အသက် ၁၇ နှစ်၌ အေသင်မြို့သို့ သွားရောက်ကာ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အဲဒီမှာ ပလေတို၏ တပည့်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပလေတိုဟူသည် ထိုခေတ်အခါက တွေးခေါ်ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။ ပလေတို၏ အတွေးအခေါ်ရပ်တွေထဲမှာ Aristotle သည် ကောင်းကောင်းကြီး နစ်ဝင်ခဲ့ပုံရပြီး ပလေတို၏ ဒဿနိကတွေကို ထပ်ပြီး ဆင့်ပွားဖို့ လိုမယ်လို့ ယူဆခဲ့သူဖြစ်ပါသည်။

            BC ၃၄၂ တွင် အသက် ၄၂ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ Aristotle သည် ဘုရင်၏ မြေး၊ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် မင်းသား Alexander ၏ ဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရပါသည်။ Alexander the Great ကွယ်လွန်ပြီးဘုရင်ဖြစ်လာသည့် မင်းသား Alexander ၏ အောင်မြင်မှုဟာ Aristotle ၏ လမ်းညွှန်သင်ကြားပေးမှုတွေနဲ့ လုံးလုံးလျားလျား ပတ်သက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ဘုရင် Alexander သည် Aristotleအား ငွေကြေး အမြောက်အမြားဖြင့် ချီးမြှင့်မြှောက်စားခဲ့ပါသည်။

Aristotleသည် စာအုပ်ပေါင်း လေးရာမှသည် တစ်ထောင်ကြား ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရပါသည်။ ယင်းစာအုပ်တွေကို သူတစ်ဦးတည်း ရေးသားခဲ့သလား၊ သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် သိပ္ပံပညာရှင်တွေ၊ ဒဿနိကပညာရှင်တွေ၏ အရေးအသားတွေကို စုဆောင်း ထုတ်ခဲ့သလားဟူသော မေးခွန်းတွေ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါသည်။ သူ၏ အရေးအသားများမှာ ပြောင်မြောက်လှသောကြောင့် လူတစ်ဦးတည်း ထုတ်တာမဖြစ်နိုင်ပါဘူးဟူသော ယုံကြည်မှု ခက်ခဲတာတွေကိုတောင် သူ့တွေးခေါ်မှုတွေက လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ပါသည်။

            Aristotle ကို သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသနအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ် သိကြသည်။ ဂရိနှင့် အာရှတစ်ခွင် လှည့်လည်ကျက်စားနေကြ သော လူတစ်ထောင်တို့ဟာ ပင်လယ်ရေပြင်နဲ့ ကုန်းမြေ၏ သဘာဝ နမူနာပုံစံတွေကို စုဆောင်းပြီး Aristotleထံ ပေးပို့ခဲ့ကြပါသည်။ Aristotle သည် ထိုကဲ့သို့ ရရှိခဲ့တဲ့ သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကူညီဖေးမမှုတွေကို အကြောင်းပြုလို့ ဇီဝဗေဒနှင့် သတ္တဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသန တွေ လုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သူက ပင်လယ်ပြင်ကို စူးစမ်းခဲ့သည်။ တိရစ္ဆာန်တွေကို လေ့လာခဲ့သည်။

            အေသင်တွင် Aristotle သည် အဆောက်အအုံ အစုအဝေးတစ်ခုကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး Lyceum အမည်တွင်သော ကျောင်းတစ်ကျောင်း ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အဲဒီမှာ ကျောင်းသားများစွာ စုဆောင်းခဲ့သည်။ မနက်တိုင်းမှာ ယုတ္တိဗေဒ၊ ရူပဗေဒနှင့် သဘောတရားချည်းသက်သက် လေ့ လာသော တက္ကဗေဒပညာရပ်များကို သင်ကြားသည်။ နေ့လည်တွေမှာ စီကုံးပြောဆိုတတ်အောင် အပြောအဆို တတ်ဖို့နှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဘာသာတွေကို သင်သည်။ သင်ကြားရေးနှင့် ဆွေးနွေးမှုများကို ခြံထဲမှာ ဆရာနှင့်တပည့်တွေ လမ်းလျှောက်ရင်း ပြုလုပ်လေ့ ရှိလေသည်။

            Aristotle သည် ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံး စာကြည့်တိုက်ကို ဖွင့်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ အဲဒီအတွက် စာရွက်စာတမ်းတွေ၊ မြေပုံတွေ ထားရှိသည်။ သူက စာအုပ်စာတမ်းတွေကို ငွေပေါင်းများစွာဖြင့် ဝယ်ယူသည်။ ယင်းသည် Alexanderဘုရင်၏ ပံ့ပိုးပေးကမ်းမှုတွေ ပါရှိခဲ့လို့ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။

            တခိုျကသော Aristotle ၏ တွေ့ရှိချက်တွေမှာ မရေရာမှုတွေ ရှိခဲ့သော်လည်း တိကျသေချာသော အရာတွေလည်း ရှိခဲ့ပါသည်။ သူက ရှင်သန်နေသော သတ္တဝါတွေကို သူတို့၏ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် အုပ်စုတွေခွဲလို့ ရပါသည်စဟု ဆိုခဲ့ပါသည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာကြီးထဲ က အရာမှန်သမျှသည် အမှတ်တမဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာများမဟုတ်ပါတဲ့။ အရာအားလုံးသည် သူ့စနစ်နဲ့ သူ့ပုံစံနဲ့ ပေါ်ထွက်လာတာတွေ ဖြစ်ပါသည်ဟု ဆိုခဲ့လေသည်။ Aristotle နှင့် သူ၏ သုတေသနအဖွဲ့သည် ဇီဝဗေဒနယ်ပယ်ထဲက ပြသမှုတွေကို ကောင်းကောင်း လုပ်ဆောင် ပြခဲ့နိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် Aristotle ကို ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ နည်းပညာ၏ ရှေ့ပြေးပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။

            H.F.Well ၏ ‘The Outline of History’ စာအုပ်တွင် Arstotleကို 'သူ့ရဲ့ အရေးပါလှတဲ့ သိပ္ပံပညာရပ်ကို နားလည်မှုဟာ ခေတ်မီတဲ့ သိပ္ပံပညာရပ်လှုပ်ရှားမှုကို ရှေ့ကြိုမြင်နေသူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့လေသည်။ သူဟာ အချက်အလက်တွေကို အတူတကွ စုဆောင်းပြီး အသိပညာ ဖြန့်ဝေပေးသူဖြစ်ပေသည်။ သူသည် သဘာဝဆိုင်ရာ ရှုထောင့်ကကြည့်တဲ့ ပထမဦးဆုံး သမိုင်း ပညာရှင်ပါပဲ။ သူ့ရှေ့ကသူတွေက အရာဝတ္ထုတွေရဲ့သဘာဝကို လေ့လာခဲ့ကြတယ်။ သူက အဲဒီအလုပ်တွေကို ကျော်လွန်လို့ အရာဝတ္ထုတွေရဲ့ အုပ်စုတွေကိုခွဲပြီး အစီအစဉ်ချပြ၊ နှိုင်းယှဉ်ပြခဲ့ပါတယ်'ဟု ရေးသားခဲ့လေသည်။

            Aristotle ၏ အရေးအသားများသည် သူ၏ ယုံကြည်မှုကို အခြေခံထားပြီး အမှန်တရားကို ရိုးသားစွာ လက်ခံထားသည်။ ရှေ့ကဆိုခဲ့ သလို သူ၏ ယုံကြည်တာတွေထဲမှာ အမှားအယွင်းတွေ ပါနေခဲ့သည်။ ဥပမာ-Aristotleက ကျောက်ခဲတစ်လုံးနှင့် သစ်ရွက်တစ်ရွက် အမြင့်မှ လွှတ်ချသောအခါ ကျောက်ခဲက မြေပေါ်အရင်ကျသည့် ဖြစ်ရပ်ကို ကြည့်ပြီး လေးတဲ့အရာဝတ္ထုနှင့် ပေါ့သော အရာဝတ္ထုကို အမြင့်မှ ပစ်ချလျှင်လေးသည့် အရာဝတ္ထုက မြေပေါ်အရင်ကျမည်ဟူသော မှားယွင်းသည့် အယူအဆကို ချပြခဲ့ဖူးသည်။ ဥပမာ- နှစ်ပေါင် အလေးနှင့် တစ်ပေါင်အလေး။ သို့သော် ယင်းကို Aristotle က သက်သေမပြခဲ့ပါဘူး။ ဒါဟာ ယုတ္တိဗေဒ သဘောအရ လက်ခံနိုင်သည့်အတွက် မှန်သည်လို့ ဆိုခဲ့လေသည်။

            Galileoရဲ့ ခေတ်မှာတော့ သူက လေ၏ ခုခံမှုကို လစ်လူျရှုပြီး လေးတဲ့အရာနှင့် ပေါ့သောအရာ နှစ်ခုကို တစ်ချိန်တည်း အမြင့်က လွှတ်ချလျှင် အချိန်တူတူ မြေပေါ်ကျမယ်လို့ဆိုကာ ပီစာမျှော်စင်ပေါ်က အလေးမတူတဲ့ အရာနှစ်ခုကို လွှတ်ချပြပြီး သက်သေပြခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်မှာ ဒတ်ချ်လူမိုျး သင်္ချာပညာရှင် တစ်ယောက်က ဘောလုံးနှစ်လုံးကို ပြူတင်းပေါက်ပေါ်က ပစ်ချပြခဲ့သည်။ တစ်လုံးက နောက် တစ်လုံးထက် ၁ဝ ဆ ပိုလေးပါသည်။ ထိုအခါ မြေပေါ်သို့ ထိရိုက်သံ တစ်သံသာထွက်သည်ကိုသာ ကြားခဲ့ရပါသည်။ ယင်းသည် အလေး မတူတဲ့ အရာဝတ္ထုနှစ်ခု၏ တစ်ချိန်တည်းမှာ ကျသည်ဆိုတာကို ပြခဲ့သော သက်သေပဲ ဖြစ်လေသည်။

            Aristotle ၏ ခေတ်မှာတော့ လူတော်တော်များများ၏ အချိန်များသည် တွေးခေါ်စဉ်းစားကြခြင်း၊ ဆွေးနွေးကြခြင်း၊ စာများများ ဖတ်ခြင်း၊ ဂီတကို လိုက်စားခြင်းတို့ဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ဆုံးလေသည်။ Aristotleက နိုင်ငံ၏ စံဟူသည်မှာ လူတိုင်းတွင် အိမ်နှစ်လုံးရှိရမည်။ တစ်လုံးက ကိုယ်နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွင်းမှာ၊ တစ်လုံးက ဆင်ခြေဖုံးမှာ၊ ပြီးတော့ လူသားမိုျးနွယ် တစ်ရပ်လုံးအတွက် ကောင်းမွန်စစ်မှန်မှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုရဖို့ သေချာသော မြင့်မားသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစနစ် ရှိကိုရှိရမည်ဟု ဆိုသည်။

            Alexander ဘုရင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်တော့ သူ့အပေါ်မှာ ရှိနေခဲ့ကြတဲ့ မနာလိုမုန်းတီးမှုတွေ၊ မယုံကြည်မှုတွေ ထွက်ပေါ်လာကြ လေသည်။ သူ့ကို ဘုရားသခင်အား စော်ကားသူဟု စွပ်စွဲပြီး သေမိန့်ချခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူကမိခင်၏ ရပ်ရွာ Chalcisသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ လေသည်။ BC၃၂၂ အသက် ၆၂ နှစ်တွင် အစာအိမ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။

            သူ၏ အရေးအသား တော်တော်များများသည် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် နောက်နှစ် ၂ဝဝ လောက်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ သူ၏ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတွေကို ဥရောပရှိ စာပေသမားတွေက သူ့အားရှင်သန်လျက်ရှိသော ကမ္ဘာ့စွယ်စုံကျမ်းသဖွယ် အသိအမှတ်ပြု ဖတ်ရှုနေကြရ လေတော့သည်။

            နိဂုံးခုျပ်ဆိုရလျှင် Aristotleသည် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးပါပဲ။ စိတ်မကောင်းစရာတစ်ခုကတော့ သူက နာမည်ကြီးလွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ် သည်။ ညဏ်ပညာ နည်းပါးသူတွေက သူ၏ အမှားတွေကို သူ၏အောင်မြင်မှုနှင့် သူ၏ အရေးအသားတွေကိုသာ ကြည့်ပြီး လက်ခံခဲ့ကြခြင်း ပင် ဖြစ်ပေတော့သည်။